Bầu không khí tâm lý trong công ty cổ phần sản xuất thương mại dịch vụ phở hai mươi bốn

Lòi cánt ơn!Tôi xin chân thành cam ơn Ban Giám ỉ liệu Trường Dại học Khoa học Xà hội và Nhân văn, Ban Chu nhiệm Khoa Tàm lý học và toàn thê các thầy có giáo đâ tận tình giang dạy và hướn

Lòi cánt ơn!

Tôi xin chân thành cam ơn Ban Giám ỉ liệu Trường Dại học Khoa học Xà hội và Nhân văn, Ban Chu nhiệm Khoa Tàm lý học và toàn thê các thầy có giáo đâ tận tình giang dạy và hướng dẫn tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn.

khoa Tâm lý học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhản vàn Đ ại học Quốc gia Hà N ội đã tận tình hướng dẫn, tạo điểu kiện cho tỏi trong suốt quá trình tiến hành và hoàn thành đề tài nghiên cứu.

Bên cạnh đủ, tỏi cũnạ xin gưi lời tri án đến các lãnh đạo, đồng nghiệp và các nhân viên trong công ty c ố phần Sản xuất Thương mại Dịch vụ Phờ Hai Mươi Bốn đã tạo điều kiện thuận lợi đẻ tói hoàn thành cuốn luận văn.

Lời cuối cùng dành cho giơ đình tôi, hạn bè, người thán đã động viên, giúp đ ờ tôi về thời gian, ủng hộ tôi trong suốt tiến trình làm đề tài.

Hà Nội, ngày Oỉ thảng 12 năm 20 ỉ 0

n r f • ■'

I á c gia

N g u y ễ n T h ị B í c h T h u ỷ

MỤC LỤC• «

M 3 Đ Â U 4

1 r i n h cấp thiết c ủ a đề t à i 6

2 M ụ c đ í c h n g h i c n c ứ u 7

3 Đối t ư ợ n g n g h i ê n c ứ u 7

4 N h i ê m v u c ủ a đ ề t à i 7• •

5 K h á c h t h ể n g h i c n c ử u 8

6 P h ạ m vi n g h i ê n c ứ u 8

7 G i ả t h u y ế t n g h i c n c ứ u 8

8 P h ư ơ n g p h á p n g h i ê n c ứ u 8

C H Ư Ơ N G I: C O S Ở L Ý L U Ậ N V Ẻ B À U K H Ô N G K H Í T Â M L Ý 1

1.1 VÀI NÉT VÊ LỊCH s ử NGHIÊN c ử u BÀU KHÔNG KHÍ T Â M L Ý 1

1.1.1 M ộ t s ố q u a n đ i ế m , c ô n g t r ì n h n g h i c n c ứ u b ầ u k h ô n g k h í t â m lý c ủ a c á c n h à T â m lý h ọ c n g o à i n ư ớ c 11

1.2.2 M ộ t s ố q u a n đ i ể m , c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u h ầ u k h ô n g k h í t â m lý c ủ a c á c n h à T â m lý h ọ c V i ệ t N a m 18

1.2 MỘT SÓ KHẢI NIỆM c ơ BẢN CỦA ĐÊ T À I 22

1.2.1 K h á i n i ệ m b ầ u k h ô n g k h í t â m l ý 22

1.2.2 K h á i n i ệ m c ô n g ty c ổ p h ầ n 27

1.2.3 K h á i n i ệ m b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g ty cổ p h ầ n 35

1.2.4 T i ê u c h í đ á n h g i á m ứ c đ ộ b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g t y 37

1.2.5 N h ữ n g y ế u t ố ả n h h ư ở n g đ ế n b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g t y 38

CHƯONG 2: TÓ C H Ú C NGHIÊN c ứ u 46

2.1 V à i n e t về c ô n g ty c ổ p h ầ n S á n x u ấ t T h u o n g m ạ i D ị c h v ụ P h ơ H a i

Mu cri B ố n 46

2.2 T ổ c h ứ c n g h i c n c ứ u 48

2 2 1 Máu nghiên c ử u 48

2.2.2 Ke hoạch thực h iệ n 49

2.3 P h ư o n g p h á p n g h i c n c ứ u 50

2.3 Ị Phương pháp phàn tích tài liệ u 50

2.3.2 Phương pháp quan s á t 50

2.3.4 Phương pháp p h ỏ n g vấn s â u 52

2.3.5 Phương pháp trắc nghiệm cua F.Fiedler (Phụ lục I V ) 53

2.2.5 Phưcmg pháp x ư lý s ố liệu bảng thống kè toán h ọ c 53

2.4 C á c h đ á n h g i á m ứ c đ ộ t h ỏ a m ã n b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g t y Cỗ phần Sản xuất Thirong mại Dịch vụ Phở Iiai Muoi Bốn 51

CH Ư Ơ N G 3: K Ế T QU Ả N G H I Ê N c ử u 56

3.1 T h ự c t r ạ n g b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g ty c ổ p h ầ n S ả n x u ấ t T h ư ơ n g m a i D i c h v u P h o ' H a i M ư ơ i B ố n 56ITT # t • 3.1.1 Bầu không khỉ tâm lý thể hiện qua sự thỏa mãn người lao dộng với người lãnh đạo 56

3.1.2 Bầu không kh í tâm lý thể hiện qua sự thỏa mãn mối quan hệ giữa người lao động với người lao động. 70

3.1.3 Thực trạng về sự thỏa mãn mối quan hệ giữa người lao dộng với công việc. 79

3.2 Đảnh giả bầu không k h í tâm ỉỷ trong công ty c ổ phần Sản xuất Thưtmg mại Dịch vụ Phở Hai Mươi Bổn 94

3.3 Các yếu tổ ảnh hướng tới bầu không kh í tâm lý trong công ty c ồ phần Sản xuất Thương mại Địch vụ Phở Hai Mươi Rốn 97

3.3 Ị Các yếu tố thuộc về người lãnh đ ạ o 97

3.3.2 Cúc yểu tố thuộc về ttỊỊuòi lao dộnịị 9 9

Nhóm các yếu tổ tâm lý xã hội 101

K Ẻ r L U Ậ N V À K I Ê N N G H Ị 106

Kế l u â n 106#

Kitn n g h ị 107

DANII MỤC BANC BIÊU#

3an g 1: M ầ u ng hi ên c ứ u 4 8

3 á n g 3.1: P h o n g các h lành d ạ o cua n g ư ờ i q u a n lý t r o n g c ô n g ty c ố p h ầ n San

í uất T h ư ơ n g mại Dịch vụ P h ờ Mai M ư ơ i B ố n 57

i á n g 3.2: Đá nh giá của người lao đ ộ n g đôi với người quán l ý 61

3áng 3.3: N h ữ n g p h ấ m c h ấ t c ủ a n g ư ờ i lãnh đ ạ o 62

Bàng 3.4: T r a o dôi th ô n g tin tr o ng c ô n g t y 65

3àng 3.5: Bầu kh ô ng khí t à m lý thê hiện qua s ự thỏa mãn cùa người lao độrm ■'ới n g ư ờ i lãnh đ ạ o 6 8 3ang 3.6: Tính chất mối q u a n hệ g i ừ a người lao đ ộ n g với người lao đ ộ n g .71

ĩana, 3.7: M ức độ đ o à n kết c u a n gườ i lao đ ộ n g tron g c ô n g t y 72

Bàng 3.8: Nội d un g g i a o liếp c ủ a n g ườ i lao đ ộ n g tron g c ô n g ty c ố phần Sân ;uất T h ư ơ n g mại Dịch vụ P h ờ I ỉai M ưư i B ố n 75

3ảng 3.9 : Bầu kh ông khí t â m lý thế hiện qua sự thỏa m ãn của người lao đ ộ n g lối với q u a n hệ “ n g a n g ” t r o n g c ô n g t y 78

ì á n g 3.10: S ự thỏa m ãn c ủa người lao đ ộ n g đổi với c ô n g v i ệ c 80

ì á n g 3.1 1: M ức độ thỏ a m â n tiền l ư ơ n g của người lao đ ộ n g 84

ĩàne, 3.12: S ự thỏa m àn của người lao động khi được quàn lý giao ìhiệm v ụ 87

ì a n g 3.13: S ự thỏa m ã n c ù a n g ư ờ i la o đ ộ n g đối với c h í n h sách đ à o tạ o, đ án h ũ á, đề b ạ t 91

ỉ á n g 3.14: S ự thỏa mãn c h u n g của người lao đ ộ n g đối với c ôn g v i ệ c 93

ì ả n g 3.15: T ổ n g hựp đá n h g i á hầu k h ô n g khí tâm lý tron g c ô n g ty c ổ phần iàn xuất T h ư ơ n g mại Dịch v ụ Ph ở 1 lai Mươi B ổ n 94

ỉ á n g 3.16 Đá nh giá c ù a n g ư ờ i lao đ ộ n g về mối quan hệ liên nhân c ác h theo ihươna p há p F i e d l e r 95

ì àn g 3.17: M ứ c độ th am gia các hoạt đ ộ n e sinh hoạt tập the của người lao lộng tr on g cô nu t v 102

4

DANII MỤC BIÊU ĐỎ

Biêu cô I Phong cách lành dạ o c ua n g ư ờ i quan lý c ô n g t y 58Biêu cò 2 Mưc dộ đoàn kết c u a người lao đ ộnu tron g c ô n g t y 73

MỞ ĐÀU

1 T í n h c ấ p t h i ế t c ủ a đ ề tài

Ngày nay, c ù ng vói sự phát triên của khoa học kỹ thuật, xu h ư ớ n g toàn câu

h o á và quốc tế hoá ngày càng m ớ rộng Việt Na m đ a n g từng bư ớ c hoà nhập

v à o nền kinh tế thể giới Q u á trinh p h â n công lao động, ch uyên môn hoá lao độru, ngày càng trở nên sâu sac, đòi hoi quá trình sán xuất phai có nhiêu ngư íi tham gia và t r o n g quá trình dó h ọ k h ô n g thê hoạt độ n g riêng lc mà phai liên kết lại với nhau Do đỏ, việc xây d ự n g lập the kinh doanh v ữ n g m ạn h và phải triền nhân cách con người trơ th àn h vấn đề quan trọng đổi với các do an h

n g h ệ p V à đ ể x ây d ự n g tập th ể kin h d o a n h v ữ n g m ạ n h và p h á t triển n h â n các} con người thì một nhâ n tổ đ ó n g vai trò then chốt là bầu k h ô n g khi t â m lý

xã tôi irong lập thể B ầ u kh ô ng khí t â m lý xã hội chính là tr ạn g thái tâ m lý

c ủ a ập thể, nó thế hiện s ự phối hợ p t â m lý xã hội, sự t ươn g tác lâm lý giữa các hành viên và mức đ ộ dung hợp c á c đặc điếm tâm lý trong quan hệ liên nhâi c á c h củ a họ C á c c ô n g trình n g h i ê n cứ u k h o a h ọ c đ ã chi ra t r o n g m ộ t tập thể :ản xuất, bầu k h ô n g khí tâm lý c à n g tích cực, q ua n hệ gi ữa các cá nhân cànị thân thiện, mối qua n hệ của con n g ườ i đổi với lao đ ộn g c à n g tốt thi việc thực hiện các nội quy, qu y chế, ch ín h s á c h của người lao độ n g và hiệu quá lao độní c à n g được nân g cao

>ghiên cứu bầu kh ô ng khí t â m lý, n h ừ n ^ y ế u tố ảnh h ư ở n g tới bầu k h ô n g khí ùm lý như thế nào và làm thế nào đ ê xây d ự ng đư ợc bầu k h ô n g khí tâ m lý lành m ạn h trong tổ chức đã lôi c u ố n đ ư ợ c rất nhiều n h à khoa học ngày nay

X u ấ phát từ n hữ ng V t ư ớ n g trên, c h ú n g tôi tiến hành nghiên cứu đe tài: “ Bầu

kh ô m khí tâm lv tronu c ô n g ty c ổ p h ầ n Săn xuất T h ư ơ n g mại Dịch vụ Phơ Hai vlươi B ố n ” Hv v ọ n g kết q u ả n g h i ê n cứu của đề tài sẽ có được n h ữ n g đórụ g ó p trực tiếp vào việc thực hiện m ộ t trong n h ữ n g chức n ă n ụ của giáo

6

d ụ c là sứ d ụn g n h ừ n u tri thức d ư ợ c dà o t ạo tron g nhà t r ư ờ n g dê ụiái q u y ê t cá c

v â n dê mà thực tiền đặt ra ch o cá c d o a n h imhiệp T h ự c chât dó là thực hiện

vi ệc học đi đôi với hành

2 M ụ c đ í c h n g h i c n c ứ u

Nghiên cứ u bâu k h ô n g khí tâ m lý, thực tr ạn g biêu hiện c u a nó t r o n g

c ô n g ty Cổ phần Sản xuất T h ư ơ n g mại D ị c h vụ P h ở I lai Mươ i Bốn, chi ra

n h ữ n g yế u tố ánh h ư ở n g tới bầu k h ô n g kh í tâm lý t r o n g c ô n g ty, q u a đ ó đề xuất n h ữ n g kiến nghị g i ú p nhà lãnh đ ạ o t ổ chức và x â y d ự n g bầ u k h ô n g khí tàm lý thuận lợi trong tập thê nhân viên

3 Đ ối t ư ợ n g n g h i c n c ứ u

N gh iê n cứ u thực tr ạ n g bầu k h ô n g khí lâm lý t r o n g c ô n g ty C ô phâ n Sản xuất T h ư ơ n g mại Dịch vụ P h ở Hai M ư ơ i B ố n thê hiện q u a s ự thỏa m ã n c ủ a người lao đ ộ n g đối với ng ườ i lãnh đạ o, s ự th ỏ a m ãn mối qua n hệ gi ữa n gư ời lao đ ộ n g với người lao đ ộ n g và s ự th ỏa m ã n cùa n g ườ i lao đ ộ n g đối với c ô n g

\ i ệ c

4 N h i ê m v u c ủ a đ ề t à i• •

Đề tài nghicn cứ u n h à m giải q u y ế t n h ữ n g n h i ệ m vụ sau:

A / Nghiên cứu lý thuyết

- Khái quát hoá và hệ t h ố n g h o á các c ô n g trình ng hiên c ứ u bầu k h ô n g khí t â m

lý của các nhà tâm lý h ọ c t r o n g v à n goà i n ư ớ c , các tài liệu có liên q ua n n h ằ m xây d ự n g c ơ sở lý luận c h o đề tài

í 2 Nghiên círu thực tiên.

- N g h i ê n cứu thực tr ạng b ầ u k h ô n g khí t â m lý trong c ô n g tv c ổ p hầ n Sản x u ấ t ' h ư ơ n g mại Dịch vụ P h ờ Hai M ư ơ i Bốn

- C á c y ế u tố àn h h ư ớ n u tới b ầ u khôníĩ k h í t â m lý cùa c ô n ụ ty

*.3 Để xuất.

- Dè xuâi kiê n nghị dê xây d ự n g bâu k h ô n u khí tích cự c i r o n g c ô n g tv c ỏ phẩn San xuất T h ư ơ n g mại Dịch vụ Ph ở ỉ lai Mươi Bốn ỵóp phần nân g cao hiệu qua sản xuất kinh doan h cua c ô n g lỵ.

t.2 P hạm vi đ ịa hàn:

Dồ tài nghiên cứu tại c ô n g ty c ổ phần S ả n xuất T h ư ơ n g mại Dịch vụ Phở Hai Mươ i Bốn tại Hà Nội (gồm 11 c ử a h à n g v à văn phòng)

7 G i ả t h u y ế t n g h i ê n c ứ u

Bầu kh ông khí tâm lý cùa c ô n g ty c ổ p h ầ n Sản xuất T h ư ơ n g mại Dịch vụ

r h ở Hai M ư ơ i Bổn là t ư ơ n g đối t h u ậ n lợi c ỏ rất n h iề u n h ữ n g y ế u tổ ản h hưởng tới bầu k hô n g khí tâm lý tr o n g c ô n g ty C ô n g ty c ổ phần Sản xuất

T hư ơ ng mại Dịch vụ P h ờ Mai Mươi Bổn t r o n g đó các yếu tố tâm lý chủ quan cóng vai trò qua n trọng nhất

Ph ân tích cá c c ô n ụ trinh n u h i ê n cử u và các tài liệu liên q u a n tới n h ó m , tip thô, bầu k hô n g khí tâm lý cua các tác gia trong và ngoài nước và các tài

i ệ u t h ố n g kê cu a c ô n g ty c ố p h ầ n S ả n xu ất 'I'hương mại D ịc h vụ P h ơ Hai Mưưi Bốn do bộ phậ n H àn h chính N h à n sự c u n g cấp để xây d ự n g c ơ sơ lý

h ậ n c h o đề tài

1.2 P h ư ơ n g p h á p q uan sá t

Sau khi dưa ra kế hoạ ch, mục đích q u a n sát thực trạng hàu khỏnii khí

t un lý c u a c ò n g ty c ổ p h ầ n Sa n x u ất T h ư ơ n g mại D ịc h vụ P h ơ Hai Mươi Fốn, c h ú n g tôi đi tới các c ử a hàng nh àm ụhi lại các quan hệ, hành vi, cách

m g x ử , đ iề u kiện làm việc, tính c h ấ t lao đ ộ n g và thái đ ộ c ủ a n g ư ờ i lao d ộ n g với c ô n g việc, n h à m m ụ c đ íc h b ố x u n g c h o v ấ n đề ng h iên cứu

( 3 Phương pháp diều tra bang hoi

Đ â y là p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n cứ u c h í n h c ù a đ ề tài đ ư ợ c s ử d ụ n g đ ê thu thập CÍC t h ô n g tin cần thiết ph ụ c vụ mục đích n g h iê n cứu trên sổ lượng lớn đối

t r ạn g Phiếu diều tra đ ư ợ c thiết kế phù hợ p với nội d u n g nghiên cứu bầu không khí t â m lý trong c ô n g ty ( q u a n h ệ la o d ộ n g , đ i ều kiện lao đ ộ n g , tiền lrơng, s ự thoả mãn cùa con người tr on g quá trình làm v i ệ c ) C h ú n g tỏi đưa

rt hai loại b ả n g hỏi: bảng hỏi dành c h o nhân viên và b ả n g hỏi dàn h cho cán h) q u á n lý nh àm thu thập đ ư ợ c các th ô n g tin cần thiết, phù hợp hơn từ khách tic n g h i ê n cứu

t.4 Phương pháp phỏng vấn sâu:

Đ e làm rõ hom một số vấn đề nhạy cảm m à nhân viên k h ôn g dám bộc lộ torn* p h i ếu điều tra, ch ú ng tôi tiến hàn h một số cuộc trò c huy ện trên c ơ sở cởi

n ơ dổi với m ột số nhân viên nhầm phát hi ện một số vấn đề như: nhu cầu,

m ừ n g m o n g muốn, độ n g c ơ làm việc, sự t h o á mãn đổi với các vấn đề trong

o n g ty, mâu thuần, uv tín người lãnh đạo T ừ d ó làm sáng tò các mối quan hệ

o ả n h h ư ờ n g đến bầu k h ô n g khí tâm lv chuniĩ cua tập thể

s 5 Phương pháp trắc nghiệm cua Fiedler

T r ắ c n g h i ệ m này đ ư ợ c SƯ d ụ n g n h à m m ụ c đích kết h ợ p đe diều tra bầu

k h ô n g khí tâm lý tập thê (phụ lục IV) trên c ơ s ơ tự d á n h g i á cua các thành viên t r o n g tập thể về tính chất c u a các mối q u a n hệ, về hiệu q u ả hoạt đ ộ n g , về

tr ạng thái xúc c ảm c ù a tập thê là n h ữ n g v ể u tố bi êu hiện cụ thê c ủ a bâu k h ô n g khí t â m lý Nội d u n g trắc n g h i ệ m g ồ m 10 c ặ p d ặ c đi ểm đối lập nhau C ó 9 mức đ ộ đ á n h giá: c ao nhất là 9 đ i ể m và th ấp n h ấ t là ] điểm C à n g gầ n v ề phía các đ ặ c đi ềm tích c ực thi số đ i ế m c à n g cao, v à n g ư ợ c lại c à n g gần các dặc điểm tiêu cực thì so đi ềm c à n g thấp

(S.6 Phương pháp x ứ lý kẻt qua nghiên cứu băng thông kê toán học

C á c s ố liệu thu th ập đ ư ợ c trên phi ếu đ iề u tra sẽ d ư ợ c x ứ lý trên p h ầ n m ề m

SP SS 16.0 for W i n d o w s , các p h é p t ư ơ n g q u a n n h a m m ộ t lân nữ a k h ă n g dịnli một c á c h định tính và đ ịn h l ư ợ n g kết q u ả n g h i ê n cứu

10

C H Ư Ơ N G 1: C O S Ỏ LÝ L U Ậ N V Ẻ B Ầ U K H Ô N G K H Í T Â M L Ý 1.1 VÀI N É T VÊ L ỊC H s ử N G H IÊ N c ứ u BÀU KI1ỎNG KHÍ T Â M LÝ#

I rong quá trình hìn h thản h và phát triển c u a T â m lý học xã hội n h ừ n g nghiên c ứ u về n h ó m , tập thê và các hiện t ượn g tâ m lý phát sinh từ các mối quan hệ tron g n h ó m và tập thể luôn là đề tài đ ư ợ c nhiều nhà tâm lý học quan tâm ng hi ên cứu, đặc biệt là bâu k h ô n g khí tâm lý xã hội của nhóm

1.1.1 M ộ t số q u a n đ i ể m , c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u b ầ u k h ô n g k h í t â m iý c u a

c á c n h à T â m lý h ọ c n g o à i nưtVc

T h ử nhất là c á c q u a n đ i ể m , c ô n g trình n g h i ê n cứ u bầu k h ô n g khí tà m lý

c ua các n h à T âm lý họ c ph ươn g Tây:

V ấ n đề bầu k h ô n g khí tâm lý tron g các n h ỏ m , tập thề dược quan tâm ngh iên c ứ u từ lâu S ả n xuất c ô n g n g h i ệ p là tiền đ ề c h o sự ra đời c ủ a tố c h ứ c sản xuất xã hội mới - cá c côn g ty doan h n gh iệ p ra đời Vào n h ữ n g năm 30 của thế kỷ X X , n g ư ờ i ta đ ã ngh iên c ứ u nhiề u v ề vẩn đ ề này tro ng lĩnh v ự c T â m lý học lao đ ộ n g n h ằ m n â n g c a o k h ả n ă n g c ạ n h t r a n h , tăn g n ă n g su ất lao đ ộ n g cua người côn g nhân, mặt khác làm gi ảm tính m â u thuần giữa chú và thợ tron^ cá c tập thế sàn xuất theo p h ư ơ n g thức T ư b ả n chù nghĩa Đây ch ín h là nguvên n h â n làm ch o b ầu k h ô n g khí tâm lý trờ t h à n h dối t ư ợ n g nghiên cứu của nhiều nhà kh oa học

Ở phưcTng T â y , người ta bắt đầu c h ú ý đế n bầu kh ô ng khí tâm lý sau nhừng c u ộ c thực n g h i ệ m tại H a w t h o r n e ( M ỹ ) đ ư ợ c thực hiện dưới sự lãnh

đ ạo của n h à Xã hội h ọ c Klton M a y o v à o n h ữ n g n ă m 1924 - 1929 Q u a n h ữ n g cuộc t h ự c nghiệm lâm sàng của Elton M a y o, F.R ot li xb ec go w , M.P hô let và

r h ừ r g n g ườ i khác đã nhận thức đ ư ợ c ý n ghĩ a vô c ù n g quan trọn g cùa s ự hòa hợp và đ o à n kết tâm lý - tinh thần Lý th uy ết tâ m lý xà hội cùa ôn g đ ã chỉ ra

ng ư ơi x u n g quanh T ô c độ , n h ị p d iệu , c ư ờ n 12, dộ l a o d ộ n ụ có anh h ư ơ n g CÌCMI

n h ĩ n g người xung quan h và tmược lại Tronii c u ô n “ Các vãn dê cùa nên văn

m i n h ” , M a y o đ ã chi ra n h ừ n g x u n g đột g i ữ a cúc n h ỏ m và c á c c á nh ân tr on g nhỏin, đó là sự căm ghét, hất hòa, níĩhi kỵ và thù d ị c h mà lẽ ra đư ợ c thay thế

bà ng sự h ợ p tác Điều nàv đòi hoi phai cỏ s ự qua n tâ m dặc biệt đến dời sống

v à l oạt đ ộ n g cu a n h ỏ m C h í n h n g h i ê n c ứ u tại ỉ l a w t h o m và tên tuòi c u a

E M i y o đ ã là đ ộ n g iực q u a n t r ọ n g t h ú c đ â v cá c c ô n g trình n g h i ê n cử u bầu không khí tâm lý sau này

K ur t Levvin là n g ư ời t h ử 2 có n h i ề u d ó n g g ó p về lý t h u y ế t và thực nghiệm c h o hướn g nghiên cứ u này Ô n g d ù n g t h u ật ng ừ đ ộ n g lực nhó m đê

n h ấ r m ạ n h tầ m q u a n tr ọ n g c ù a bầu k h ô n g k hí t â m lý đổi với s ự p h át triển c u a

tổ chức và c ù a các th à n h viên t ro nu n h ó m T h e o ô n g , bầu k h ô n g khí tô c h ứ c

là tcán bộ mối quan hệ cùn g tồn tại tron g k h ô n g g i a n sống và làm việc nhóm (yếu tố v ậ t chất và tinh th ẩn ) án h h ư ở n g trực tiếp tới s ự g ắ n bó c ủ a c á c Ihành viên trong nhóm Bầu k h ô n g khí tâm lý còn ánh h ư ở n g trực tiếp tới sự quan tâm, lĩnh hội, tiếp nhận các c hu ẩn m ực nhó m dần tới sự đ ồ n g nhất hành vi và

sự cò g ắ n g hoàn thành các m ục tiêu churn* c ủ a các th àn h viên trong nhóm

G e o g e s H o m a n s (19 50 ) là một trong các n h à tâm lý học dã có khá nhi ềi c ô n g trình nghiên cứu bầu k h ô n g khí tâm lý T h e o ông, có bốn yếu tổ ảnh Tưởng trực tiếp tới bầu k h ô n g khí tâm lý cùa tố ch ứ c là: (1) hoạt đ ộn g cùa các cá n h â n trong n h ó m , (2) tình c à m cu a c á n h â n t r o n g n h ó m , ( 3) tác đ ộ n g

qua ại c ù a cá c t h à n h vi ên t r o n g n h ó m , (4) c h u â n m ự c t r o n g n h ó m B ầ u k h ô n g khí tìm lý là hệ th ốn g bên trong, thực chất là n h ữ n g tình c ảm và quan hệ qua lại g ừ a c á c thành v i ên t r o n g n h ó m H ệ t h ố n g t r o n g ( b ầ u k h ô n g khí tâ m lý) quytt định cách đối phó của tổ chức với các tác d ộ n g từ bôn ngoài, đo n g thời

là đi;;u ki ện đ ê cho tỏ c h ứ c ph át triên [6, tr 3 5 6 Ị

12

E F i e d l e r dã ng hi ên c ử u bâu khôniỊ khi t r o n g c ô n g ty t h e o các h tiêp cận

c u a t â m lý h ọ c q u a n lý T r o n g tác p h â m " l ý t h u v ế t h i ệ u qua lãnh đ ạ o ” ( 1 9 6 7 )

c u a m ì n h , ô n g k h ă n g đị nh: h i ệu q u a p h o n g c á c h lãnh d ạ o phụ t h u ộ c n h i ê u vào bâu k h ô n a k h í (tinh h u ố n g lãnh đạ o ) trorm c ô n g ty Ban chất bầu k hô n g khí trong c ô n g ty là mối qua n hệ giữa lành đạo và n g ư ờ i dưới quyền, quan hệ giữa họ với q u y ề n lực cua người lãnh đạo T h e o đó, ỏ n g cho rằng nếu n h ữ n g người lãnh đ ạ o được yê u m ến , kính trọng, cấu trúc n h iệ m vụ c ùa họ đ ư ợ c thể hiện rõ r à n g ( v ề m ụ c tiêu, p h ư ơ n g p h á p , tiêu c h u ẩ n ) v à nếu c ô n a ty h o ặ c một

t ậ p thể có t h ế trao q u y ề n c h o n g ư ời lành đ ạo đ è h o à n thành c ô n g tác thì điều

đ ó có ih ê là m t ă n g hi ệu q u à lãnh đạo

A M a s l o w , n g ư ờ i s á n g lập t r ư ờ n g phái tâ m lý học n h à n văn, với lý thuvết về n h u cầu của con người thì cho ràn g bầu k h ô n g khí của c ô n g ty là trạnạ, thái t â m lý xã hội, p h ụ t h u ộ c rất n h i ề u v ào m ứ c đ ộ i h ỏ a m ãn c á c nhu cầu c a bản c ủ a các thành viên trong côn g ty: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu c ầ u xã h ộ i , nh u c ầ u đ ư ợ c tôn t r ọ n g và n h u cầ u t ự k h ẳ n g đị n h Để c ó bầu không khí là nh mạnh t r o n g c ô n g ty, lãnh đạo cần q u a n tâm th ỏa mãn các nhu

c ầu t r ê n và đ ể t ă n g n ă n g s u ất lao đ ộ n g thì phai tạo b ầ u k h ô n g khí t r o n g c ô n g

ty vui tươi, lành m ạnh, tinh thần làm việc cùa mọi ng ườ i trong tập thể

Trên q u a n đ i ểm c ủ a A M a s l o w , F.H erb er g dà dưa ra lý thuyết hai nguvên tố T h e o lý thu yết này thi bầ u k h ô n g khí lổ ch ứ c của doanh nghiệp phụ t h u ộ c v à o mức độ thỏa mãn hai nhó m y ế u tố: c á c yếu tố d ộ n g cơ và các yếu t ố duy trì Các yế u tố đ ộ n g viên người lao đ ộ n g là: hiện thực hóa bản thâr, đ ư ợ c t h ừ a nhậ n, đ ư ợ c đ á n h giá, có n h i ề u c ơ h ộ i t h ă n g tiến trorm c ô n g việc C á c y ế u tố có thể làm c h o người ta bất m â n t r o n g công việc là: điều kiện làm vi ệc, chế độ, chính sách cua xí nghiệp và cùa n g à n h , quan hệ giữa người với người, tiề n lương và phúc lợi, hệ thốn g quá n lý Dẻ có được bầu k h ô n g

Ihi lành m ạ n h c u a c ô n g tv thì câ n thoa m à n đ ô n g thời c a hai n h ó m v èu tô trên (ho các ihành viên trong tô chức.

C h r i s A r g y r i s dã n g h iê n c ứ u rất nhi ều c á c lồ c h ứ c ki n h d o a n h , kết qu a (UU c á c c ô n g trìn h Iiíỉhiên cứ u n ày đ ư ợ c c ô n g h o t r o n g cá c tác p h à m : " N h â n (ách và tồ c h ứ c , x un g đột g i ữ a hệ t h ố n g và cá n h â n " ( 1 9 6 7 ) O n g khẳn íi định:

t o n g tô chức d ư ợ c quản lý theo nguv ên tấc t ru yền t h ố n g luôn tồn tại nh ữ n g

n â u t h u ầ n c ơ b á n gắn y ê u cẩu p h át triển cua lỗ c h ứ c với nhu cầu p h á t triẻn rhân c ác h n g ư ờ i lao đ ộn u vì thê các tô chức nà y luôn cỏ bâu k h ô n g khí tô chức k h ô n g lành mạnh T h e o tác gia, đê có dư ợ c bầu k h ô n g khí tò chức lành

nạ nh , thúc đấ y được người lao d ộ n g làm việc, thì tô c h ứ c cân dư ợ c xây d ự ng rlur m ộ t hệ t h ố n g m ở và thực hiện đ ồ n g thời ba loại h o ạ t đ ộ n g như: (1) họat cộng thực hiện mục tiêu, (2) hoạt đ ộ n g duy trì hệ t h ố n g bên trong, (3) họal cộnii thích nghi với môi tr ườ ng bên ngoài

N h ư v ậ y , cá c nhà t â m lý h ọ c p h ư ơ n g T â y dã q u a n tâ m n g h iê n c ứ u bầu thông khí t ư ơ n g đối lâu và họ đều theme nhất với nh a u rằng: bầu k h ô n g khí

t o n g n h ó m , tố ch ức là tổ hợ p của n h ữ n g quan hệ giữa co n người với con rgười, q u a n h ệ g i ữ a người lãnh đ ạ o và n g ư ời bị lãnh đ ạ o , là m ứ c đ ộ t h ỏ a m ã n cia họ đổi với cá c điều kiện và hoạt đ ộ n g của n h ỏ m , tổ chức

I h ứ hai là m ộ t s ố quan điểm, c ô n g trình nghiên cử u bầ u k h ô n g khí tâm lý cùa

C1C nhà T à m lý học Liên X ô

C á c h m ạ n g th án g M ư ờ i 1917 th à n h c ô n g tại L i ê n X ô đâ kéo t h e o s ự pìát triển c ủa nề n tâm lý học Xô Viết Các nhà tâm lý học Xô Viết thời kỳ

my với cá c c ô n g trình ng h i ên cứ u cu a m ì n h d à tập t r u n g làm rõ n g u ô n g ốc, bin chất, vai trò của các hiện t ư ợ n g tâm lý xà hội với đời sống, họat đ ộ n g cùa

o n n g ư ờ i t r o n g nhó m, tậ p thể, dề c a o s ự h ò a h ợ p v à đ o à n kết tâ m lv, tinh tiần trorm các họat động chung Mục đích chính là n h a m nânu cao hiệu quả

b ạ t đ ộ n g cua c ô n g ty, xây dựnti n h ữ n g tập thè lao đ ộ n e XI ỈCH, xâ y d ự ng

14

m â n cácli con n ẹ ư ờ i tro nu, chế độ mới Diêu dỏ xuât phát từ học ihuyêt

>HC’N khi cho rẳna, các quan hệ T B C N k h ô n g còn phù h ợ p với lực lượng san

cia ( ' N X Ỉ Ỉ xuất hiện là nhờ tạo ra được hầu k h ô n g khí tâtn lý hoàn toàn mới tíoniỉ san xuấ t d o t h ủ tiêu đ ư ợ c nạn n gư ời bóc lột n g ư ời

N h ữ n g n ă m 60-70 cua thế ky XX, nhừnii vấn de lý thuyết ch u n g về bầu kiôniỉ khí tâm lý đã được các nhà tâm lý học Xô Viết là H.U.Xôrôkhỏva,

K C M a n x u r ổ p , K K P la tô nố p báo cáo tại đại hội lân thứ 2 Hội tâm lv học Xô

\ i ế t năm 1963 C h í n h N C M a n x u r ổ p là ngư ời d ầ u tiên s ử d ụ n u th uật n g ữ bầu

k i ô n g khí tâm lý x ã hội v ào n ă m 1966 T h e o ô n g , b ầ u k h ô n g khi tâ m lý xã h)i bao g ồ m t o à n b ộ đừi s ố n g c ù a tập thê đỏ và coi đó là m ộ t t r o n g cá c yếu tố

ải h h ư ở n g tới n ă n g suất lao dộn g Ô n g đ ã đ ư a ra m ộ t s ố c á c h thức hình thành biu k h ô n g khí t â m lv xã hội trong tô chức như: tô chức th ô n g tin, p ho n g cách lính đạo dân c hú , cải thiện dời s ổ n g và tối ưu hóa các đi ều kiện lao dộng

V M S e p e n là người đã có nhiều côn g trinh n g h i ê n cứu về tập thổ sản

S iC thái x ú c c ả m c ủ a n h ữ n g m ố i q ua n hệ về m ặ t tâ m lý g i ữ a các t h à n h viên

t n n g tập thổ N ó xuất hiện trên c ơ sở có sự gần gũi thiện cảm g i ố n g nhau về nặt tính cách, h ứ n g thú, xu h ư ớ n g ” [26, tr 92] Bầu k h ô n g khí tâm lý xã hội

đr ợc tạo n cn t ừ b a y ế u tố sau: (1) k h ô n g khi xã hội: n h ẩ n m ạ n h ý th ứ c tự giác cia người c ô ng nhâ n trong các xí na h iệ p tron g việc th ực hiện m ụ c đích, miệm vụ, quy c h ế (2) khô ng khí dạo đức: xác định bởi n h ữ n g giá trị đạo đức cia ng ười lao đ ộ n g t ro n g tập the, (3) k h ô n g khí t â m 1V: x á c định n h ữ n g môi qian hệ k hô n g c h í n h thức tác đ ộn g tới mỗi thành viên nói riêng và cà tập thê

mi chunụ

A A R u s a l i n ô v a ch o r ằ n g bầu k h ô r m khí tâ m lý x ã hội là t r ạ n g thái tâ m 1' xã hội cùa tập t h ể phàn ánh toàn bộ các mặt dời số ng t ập thế đư ợ c thể hiện

ra o ha môi q u a n h ệ hoạt đ ộ i m ch u y êu c u a tậ p thỏ là: q u a n Ỉ1Ộ chiêu d ọ c (giữa lãnh đ ạ o v à n g ư ờ i dưới q u y ê n ) , q u a n hệ th eo c h i ề u n g a n g (giữa cá c thàn h viên hoặc g i ữ a c á c lãnh d ạ o t r o n g lập thê) và q u a n hệ c u a c á c th àn h viên dôi

v ớ i hiệu q u á , sản p h â m c ủ a q u á trình lao độ ng

Từ cuối nhĩrrm năm 60 cua thế ky XX , G A M ô c h e n ổ p ,

M N N o t r c p n h i c đ ã s ứ d ụ n g khái n i ệm bầu kh ỏr m khí tâ m lý x à hội dê chi tâm trạm, xúc c a m đ ư ợ c hình t h à n h t r o n g họat tiộnii g i a o ti ếp c h í n h th ức và phi chính thức t r o n g t ậ p the lao động

Một h ư ớ n g n g h i ê n cừ u k h á c c ủ a t â m IÝ học Liên X ô là di sâu n g h i ê n

c ứ u các yế u tố ánh h ư ớ n g tới sự hình thành và phát triên b ầ u k h ô n ụ khí tâm lý

xã hội, sự a n h hưcmg của nó tới năn g suât họat dộnti san xu ấ t của tập thê

A X T r e c n ư s e p dã chi ra n h ừ rm an h h ư ơ n g v ề m ặ t tô ch ứ c , s ự phụ thuộc cùa ý thứ c, tr ách nhiệm cùa mỗi cá nhâ n tới sự hình thành bầu khônti, khí lâm lý

A A S ê t ô p đ ã k h ă n g đị n h s ự c ầ n thiết phải s ứ d ụ n g p h ư ơ n g p h á p luận Mac-Lênin t ro n g n g h i ê n cứu Ch í n h ô n g đã đưa ra luận đ i ê m khô ng khí tâm

lý xà hội là s ự t h ố n g nhất của các thành phầ n tâm lý xã hội, phàn ánh tính chất, nội d u n g và c á c đi ều kiện tổ c h ứ c hoạ i đ ộ n g c ủ a cá c t h à n h viên t r o n g tập thế, các q u a n hệ c h í n h th ứ c và k h ô n g ch ín h t h ứ c t r o n g tập the

Cá c n h à tâm lý học X ô Viết đã chì ra biếu hiện của bầ u khô ng khí tâm

ỉý thông q u a mối q u a n hệ cua người lao đ ộ n g với c ô n g việc và đối với n h ữ n g ngươi xung q u a n h V L M ik he ev, P.N.Giaplin và A I X e c b a c o v xem hình thức biểu hi ện của bầu kh ô ng khí tâm lý là sự hài lòng c ủ a các thành viên trong các m ối q u a n hệ, với c ô n g việc, với diều kiện họat đ ộn g chun g, tinh

đ o à r kết t r o n g tập thể, dư luận tập thể

V.L M i k h e e v ch o r à n g m ứ c đ ộ ph ù h ợ p về t â m lv t ậ p thê, p h o n g cách lãnh đ ạ o c u a người lãnh đạ o chi huv, trình độ nhận thức, t ư tườrni, hiểu biết

16

d i n h trị cua n g ư ờ i lãn h dạo \ ú ngư ời bị lành d ạo t r o n g tập t h ê sẽ anh h ư ở n g (J3n q u á trinh hình t h à n h và phát triên hau k h ô n tỉ, khi lâ m lý t ậ p thê.

A.l X é c b a c ô p x cm hình th ứ c biếu hiện c u a h â u k h ô n g khí tâ m lý xã h)i là sự b i ế u hiện c u a trạ ng ihái tâm lý xã hội c u a cá c t h à n h viên t r o n g tập

ti e, biêu hiện nh ư s ự hài lòng hay không hài lòng cua họ đỏi với các q u a n hệ, c3ng việc c h u n g , s ự đ o à n kết và d ư luận xã hội cua t ậ p thê

H.P.Vôlôđina coi bâu k h ô n g khí tám lý cua lập thể là tô hợp cùa các

d ie đ i ế m tâ m lý xã h ộ i của cá c th àn h viên t r o n g tập the, b a o g ồ m : thái d ộ củ a

c ì n g nhân đối với h ợ a t động chun g, vị trí cùa họ tron g q u a n hệ giao liếp, quan

hẻ cua họ đôi với lã nh đạo, sự thỏa m ãn cua họ dôi với iao đ ộng và cả sự thông nhất q u a n đ i ê m đ ạ o đức, c h í n h trị, tình cam

Một s ố n h à t â m lý học Liên Xô c h o r a n g bầu k h ô n g k h í tâ m lý ià s ự tuơng hợp tâm lý c ú a các thành viên tronỵ tập thề sản xu ấ t kinh doan h, thể

h ẹ n mức độ th ố n g n h ấ t về đ ộ n g cơ, qua n đi ểm hoạt đ ộn g , s ự phù hợp về xúc cam, tinh cám , ý t h ứ c trách nhiệm c ũ n g n h ư hành vi và h o ạ t độ ng của họ

N N O p ô đ ô r ố p đã n h ấ n mạnh khi nói đến hầu k h ô n g khí t â m lv là nói tới sự

t i ơ n g hợp tâm lý v à tương hợp c ôn g việc cùa các th àn h v i ê n trong tổ chức

T r a n g hợ p t â m lý là s ự th ỏ a m ã n về cá c q u a n h ệ c h í n h t h ứ c v à k h ô n g ch ín h thức trong lập thể, c ò n sự tưcrng hợp c ô n g việc là nói lên tính hiệu quả của lao đong với chi phí n ă n g lượng thấp mà có kết quả cao T h e o ông, ch ín h bầu khônt» khí tâm lý đ ã ảnh hườ n g trực tiếp tới hiệu qu a hoạt đ ộ n g sản xuất của

ú chức, công ty

T h e o E x C u d ơ m i n và V o l c ổ p thì “ Bầ u k h ô n g khí t â m lý ià t r ạ n g thái

t ân lý xã hội của t ậ p thể sản xuất, là c ơ sở phán ánh tính chất, nội d u n g và

kr uvn h hướ n g tâm lý thực te của các thành viên trontỊ tập thê [27, tr 147ị

N h ư v ậ y các n h à tâm lý học đêu c h o rằniì hâu k h ô n e k h í tâm lý là một tring thái tâm 1Ý xã hội rát quan trọng cua tập the san xuất kinh doanh, phản

á n h toàn hộ xu h ư ớ n g t â m lý cua các t h à n h viên tro ng t ậ p ihè á n h h ư ờ n g trực tiêp tới thái độ, tinh c ả m và hiệu quà hoạt dộ n g cua họ.

A n đ r â y c v a đã c h o răng hâu khô nu khi tâm IÝ xã hội là một trạng thái

tâ m lý xã hội p h á n ánh các mối quan hệ giữa lãnh đạo và người lao động, giữa người lao d ộ n g với n g ư ờ i lao d ộ n g tr o n g tô c h ứ c và q u a n hệ, thái độ g i ừ a ngư ời lao đ ộ n g vớ i c ô n g việc và môi t r ư ờ n g làm việc t r o n g t ậ p the

C á c nhà tâm lý học deu cho rănu sự hài lòng về c ô n g việc, các mối

q u a n hệ gi ữa c á c t h à n h viên t ro n g tập thê là m ộ t vếu tố q u a n t r ọ n g để n â n g

c ao năn g suất lao động

Nhìn c h u ng , các n h à lâm ỉý học x ỏ Viết dựa trên lập i r ư ừ n g chú nghĩa

d u y vật biện c h ứ n g v à c h ủ ng h ĩa d u y vật lịch s ử đã có n h ữ n g đ ó n g g ó p q u a n trọng t r o n g tâ m lý h ọ c v ớ i n h ữ n g ng h iên c ứ u v ề bầu khôní> khí tâ m lý tập thẻ

Đ ả y là m ộ t hi ện t i r ợ n g t â m lý xã hội tồn tại m ộ t c ác h k h á c h q u a n t ro ng cá c tập thể sản xuất kinh d o a n h mà bản chất của nó là trạng thái tâ m lý xã hội của tập thê phàn á n h qu a n hộ, tình cảm, thái độ c ù a người lao đ ộ n g dối với các

vấ n dề n ày s i n h t r o n g q u á trình họat đ ộ n g và g i a o lưu c ủ a c á c thành viên trong tập thê

C ơ sớ đầ u tiên tại Việt Na m quan tâm nghi ên cứ u bầ u k h ô n g khí tâm lý

tó đ ứ c là t rư ờ ng D a n e Ng uy en Ải Quốc Ng ư ờ i đầu tiên q u a n tâm tới bầu

18

không khí tâm lý tập thê là Ng uy ễn I lai Khoát cùn u tập thê cán h ộ giang dạy

t ố bộ m ôn tâm lý xã hội c ua tnrờng T h e o N g u v ề n I lái Khoái “ B ầ u không khí tâm lý xã hội là q u a n hệ, uy tin cua người lành dạ o đối với người dưới quvền,

là SJ d u n g h ợ p t â m lv g i ừ a con người với con người trong một tô chức" [13,

tr 187]

T h e o tác g iả Trần N g ọ c K h u ê và c ộ n u sự thuộc k h oa T â m K xà hội,

h ọ c viện N g u y ễ n Ái Ọ u ố c thì: “ B ầ u k h ô n g khí lâm lý xã hội là tr ạ n g thái tâm

lý xã hội cua các nhóm x ã hội lớn h o ặc nho, dặc trưng bới xu h ư ớ n g cua các quan điểm, dư luận, tình c ám , các thúc đây V chí, các quan hộ t â m lý chuyên biệt vốn đ a n g có an h h ư ở n g tới kiểu sinh hoạt xà hội và các n h ó m riêng lê” [

14, :r 51 ị T h e o q ua n đ i ể m cùa tác giả, bầu k h ô n g khí tâm lý b a o gồm nhiêu khí hậu: khí hậu ch ính trị, khí hậu đ ạ o đức , trên c ơ sờ đó tạo ra m ộ t cái nền để

c h o họat độn g, q u a n hệ, g i a o tiêp d ư ợ c m ơ ra

T á c già T r ầ n T r ọ n g T h ủ y đ à đề c ập tới khái niệm b ầ u k h ô n g khí tâm lý

xã hội T h e o ông, bầu k h ô n g khí tâ m lv tập thề là tính chất của mối quan hệ

q u a lại giữa mọi người t r o n g tập thê B ă n g một số thực n g h i ệ m được tiên hành, tác giá dã chí ra m ố i qua n hệ g i ữ a bầu k h ô n g khí tâm lý xà hội với hiệu

q u ả lao đ ộ n g và tới sự ổ n định c ủ a tập thể Đ ồ n g thời, tác giả c ò n dưa ra biện pháp n h ằ m xây d ự n g bầu k h ô n g khí tâm lý lành m ạnh, tích cực ị 20, tr 86]

T r o n g c uố n “T â m lý học xã hội n h ữ n g lĩnh vực ứng d ụ n g ” (do Đỗ Long ch ủ biên), tác giả đã phâ n tích và đ ư a ra các yếu tổ hìn h Ihành bâu không khí tâm lý tập t h ể , tron g đó tác già đ ề c ao các yế u tổ n h ư lợi ích vật chất, hệ th ố n g kích thích lao độn g, v ấ n đề đ ạ o đức nh ó m , thái đ ộ lao động,

p h ấ n chất nhân c ách c ủ a người c ô n g nhân, sự thích nahi, vai trò cua người lãnh đạo Ị 16, tr 128]

Tá c già Mai Hữu K h u ê thì c h o răng: “ Bâu khô ng khí tâ m lý là sự thê hiện về chất các q u a n hệ g i ữ a mọi ng ười tronu, tập thế là s ự hài lòn g về địa vị,

c ô n g việc và quan hệ với d ôn g nghiệp và với c áp trên” [15, tr 7 8 1- IX) dỏ,

i ro n u côníĩ tác lãnh dạo c àn uiao người cho dim 12 việc tạo ra sự thoai mái và

đ ô n g ihuận cua cấp dưới, t ừ dó có the tạo ra bâu k h ô n g khí tâm lý lành mạnh,

t h ú c d â y tính tích c ự c c ù a người lao đ ộ n g , n â n g c a o hiệu q u a s ả n xuất củ a

do a n h nehiệp

T á c uia N g u y ề n Ỉ3á D ư ơ n g [5, tr 2 0 3 - 2 0 7 ] n êu ra khái n i ệ m bâu k h ô n g khí tâm lý là hiện tư ợ n g biểu hiện mức độ hoạt đ ộn g , hòa hợp các phẩm chất

t â m lý c á nhân c u a c o n n u ười t r o n g tập thê và môi t r ư ờ n g t ự n h i ê n tạo c h ồ ở,

c h o làm việc và sự kêt h ạ p về mặt tâm lý gi ừa các thành viên t r o n g tập thê quy định bầu k h ô n g khí t â m lý tập thể

N g h i ê n c ử u v ề b ầ u k h ô n u khí t â m lý xã hội còn c ó m ộ t s ổ tác giá:

P h ạ m T ấ t D o n g với “ M ộ t s ố c ơ sơ k h o a họ c v ề tố c h ứ c q u à n lý l a o đ ộ n g sán xuất" (1979), N g u y ễ n Đ ì n h Xuân với “ T â m lý học quán lý” (1 9 9 5 ), Đào Thị

O a n h với “T â m lý học lao đ ộ n g " (2000)

Nguyễ n Đình X uâ n dã dù n g thuật n g ừ k h ô n g gian tàm lý đ ể chi bầu

k h ô n g khí tâm lý xã hội t r o n g tập thể T heo tác giả k h ô n g gian t â m lý chứa

đ ự n g n h ữ n g t r ạ n g thải t â m lý c h u n g củ a tậ p thế, m à t r ạ n g thái n à y ph ụ th u ộc rất n h i ề u v à o n g ư ờ i lành đ ạ o , s ự q u a n tâm, c h i a sẽ c ù n g n h ư p h o n g c ác h lãnh

20

Tr o n g 11 hừng năm Líũt) dây, trorm các tnrờiìg dại học, Viện nghiên cửu

đ ã quan tâ m n gh i ên cứ u tới vân dẻ n à v ironií cá c tô chứ c C á c c ô n g trinh nghiên cứu liêu biêu như: “ N g h i ê n cứu k h ô n g khi tâm lý tập thè hiên tập viên

n h à xuất hàn chính trị quốc g i a" cua Vũ Đình T h ắ n g (2002) T h e o tác già thì

b ầ u không khí chính là mặt chất lượng của các mối liên hệ liên n hâ n cách, là

c á c đặc diêm tâm ]ý thúc d â y hoặc can trớ quá trinh hoạt đ ộ n g c ù n g nhau và

s ự phát triên n h â n c á c h to àn diện cua cá c thàn h viên t r o n g tậ p thê B â u k h ô n g khí tàm lý cua tập thẻ biên tập viên phụ thuộc vào rất nhiều yể u tố như: quan

hệ còng tác, qua n h ệ cá nh â n , diều kiện lao dộng, tiền lương, tính chất lao động Tác giá Phạm Mạ nh I là với đề tài: “ T ìm hiếu hầu k h ô n g khí tâ m lý tập

t hể \ à chiều hư ớ n g ảnh hưcrng của nó tới năn g suất lao đ ộ n g tại c ô n g ty cồ

p h ầ n N a m T hắ n g, Hà N ộ i ” (2003) T h e o tác giá, bầu khô ng khí tâm lý xã hội của tập thể phá n án h tính chất, nội dung, xu h ư ớ n g tàm lý thực tế cùa các thành viên trong tập thế đó N g ư ợ c lại, tr ạng thái này cũn g có ảnh h ư ở n g nhất

đ ịn h tới các qua n hệ tron g t ậ p the, đến điều kiện lao đ ộ n g và tố chức lao động Tác già N g u y ề n H ữ u Th ụ với dề tài: “ N gh ic n cứu bầu k h ô n g khí tô chức và

ả n h h ư ờ n g c ù a nó tới hiệu q u ả sản xu ất ki n h d o a n h c ủ a tập t h e ” ( 2 0 0 7 ) T á c

g iả kết luận bầu k h ô n g khí tổ chức phụ thuộc vào trinh độ phát triển của các

m ối quan hệ “d ọ c ’ và các m ố i quan hộ “ n g a n g ” và s ự thoả m ãn điều kiện làm

v i ệ c cùa c á c t h à n h v i ê n t r o n g c ô n g ty v à bâu k h ô n g khí tô c h ứ c c ó ả n h h ư ở n g

t h u ậ r tới hi ệu q u ả h o ạ t đ ộ n g sàn xu ất ki n h d o a n h c ù a c ô n g ty trên c ả ba mặt: lợi ích kinh tế, s ự đ o à n kết v à tính tích cự c c ủ a cá c th àn h viên Vì v ậy, việc

x â y c ự n g h ầu k h ô n g khí tổ c h ứ c lành m ạ n h , ph át triển c a o làm c h o m ỗ i th àn h

v i ê n :oi c ô n g ty là nh à, l u ô n san s à n g g i ú p đỡ, c h i a sè lẫn n h a u c ó vai trò

•quyế: đị n h c h o s ự p h á t triên v à thành đạt cù a cá c c ô n g ty

t á n lý xã hội c u a t ậ p t h ê p h a n ánh các q u a n hệ lao d ộ n g , tiên l ư ơ n g v à các trật k h á c n h a u c u a đ ờ i s ô n g tinh thần, ánh h ư ớ n g trực tiêp tới hiệu q u a lao đ<ng cù a c h í n h tỏ c h ứ c đó.

12 M Ộ T S Ỏ K H Á I N I Ệ M c o B Ả N C Ủ A DI T À I

12.1 K h á i n i c m b ầ u k h ô n g k h í t â m Ịý• r * m ỉ

a Đ ị n h n g h ĩ a b â u k h ô n g k h í t à m l ý

T r o n g p h ầ n lịch s ử n g h i ê n cứ u vấn dề dã x e m xé t mộ t loạt n h ữ n g cách hiìu, c ác h ti ếp cận, q u a n d i ê m n hậ n th ức khi n g h i ê n c ứ u k h ô n g khí t à m lý tập thì c ủ a các tác g i á t r o n g n ư ớ c v à ngoài n ư ớc

T h e o [{.Fiedler thì: “ B ầ u kh ô ng khí tố chức là mối q u a n hệ g i ữ a lãnh đ;o và người dưới q u y ề n , q u a n hệ giữa họ với câu trúc nhiệm vụ của t ố chức

Vi q u a n hệ g i ữ a h ọ v ớ i q u ỳ ê n lực c ủ a n g ư ờ i lãnh đ ạ o " [26, tr 514J r á c già

đi nhấn m ạn h ba th àn h tố b ê n trong c ủ a bầu k h ô n g khí tố c h ứ c là: q u a n hệ

g ií a n gư ời l à n h d ạ o vớ i n g ư ờ i d ưới q u y ề n , q u a n hệ g i ữ a họ v ớ i n h i ệ m vụ và qian hệ giữa h ọ với q u y ề n lực trong tổ chức

T h e o qu a n điểm c ủ a V M Sepe n ch o rằng “ Bầu k h ô n g khí tâm lý là sắc thú cảm xúc cùa n h ữ n g s ự licn hệ tâm lý của các ih àn h viên trong t ập thể,

đ ú n g xuất hiện trên c ơ sở s ự gần gùi của các thành viên, của thiện c ả m , của

SỊ t r ù n g h ợ p c á c tính c á c h , h ứ n g thú và k h u y n h h ư ớ n g ” [26, tr 2 26 ] , T r o n g klái ni ệm nà y, tác g i à đ ặ c b i ệ t lưu V tới sự th ò a m ã n c á c q u a n hệ t â m lv của cá; t h à n h v iên , s ự d u n g h ợ p t â m lý c ủ a h ọ tạo ra s ự đ o à n kết, p h ấ n đ ấ u hoàn thinh m ụ c ti êu sản x u ấ t , k i n h d o a n h c ủ a họ N h ư v ậ y , th eo tác gi ả đ ặ c biệt nlấn m ạ n h m ậ t tâ m lý c ủ a t ậ p the b ao g ồ m b a t h à n h p h ần c ơ ban s au : (1) kíòng k hí xã hội, đ ư ợ c t ạ o n ê n bơi V th ức c h u n g c ủ a ngư ời lao đ ộ n g t r o n g vi:c th ự c hiện n g h ĩ a v ụ , q u v c h e , ihc c h ế tro ng tập thể, (2) k h ô n g khí đ ạ o đức

đi ợ c xác địn h bơi n h ữ n g g iá trị đ ạo đ ứ c t ru y ề n thorn* t r o n g t ậ p thế đ ư ợ c mọi

22

n g ư ờ i t h ừ a n h ậ n , (3) k h ô n g khí tâ m lý, đ ư ợ c hình t h à n h t ừ cá c q u a n hệ k h ô n g

c h í n h t h ứ c g i ừ a cá c t h à n h vi ên tr o n g tập thô

A A S ê t ô p khi n g h i ê n c ứ u hâu k h ô n u khi tâm lý tò c h ứ c dã k h ă n g định: bầu k h ô n g khí t â m lý t ậ p th ê là s ự t h ổ n g nh ất các t h à n h p h ầ n t â m lý x à hội phắn á n h tính chất, nội d u n g và các diêu kiện tô ch ức họat động, các q u a n hệ

c h í n h t h ứ c và k h ô n g c h í n h t h ứ c t r o n g g i a o tiếp c u a cá c th à n h v i ên t r o n g tập thể N h ư vậy, t h e o tác g i ả thi h ầ u k h ô n g khí tâm lý là m ộ t hiện t ư ợ n g t â m lý

xã hội tố n g h ợ p bao g ồ m nhi ều thành tổ và nó phan ánh t ư ơn g đối toàn diện các m ặ t khác nha u của đời s ố n g tập thể (quan hệ, điều kiện, nội d u n g c ủ a lao

d ộ n g )

N h ữ n g q u a n đ iể m lý lu ận củ a V M S ê p e n c ò n đ ư ợ c n h i ề u nhà t â m lý học kh á c tiếp tục đi sâu n gh iê n cứu và phát triẻn trên các p h ư ơ n g d iệ n nh ư trạ ng th ái , c ấ u t rú c , t h à n h p h ầ n , nội d u n g m ố i q u a n hệ với c á c q u á trình t â m lý

xã hội khác

T h e o E C u đ ơ m i n , J P V ơ c ố p “ Bầu k h ô n g khí t â m lý là t r ạ n g thái t â m lý

xã hội c ù a tập thể sàn xuất c ơ sờ, phản ánh tính chất, nội d u n g và k h u y n h

h ướ n g tâm lý thực tế c ủa các th àn h viên tron g tập t hẻ ”

Ờ định n g hĩ a này tác g i ả xác định bầu k h ô n g khí tâm lý là t r ạ n g thái tâm ịý xã hội c ủa tập thể, nó p h ả n ánh được kh uy n h h ư ớ n g tâm lý cơ b ả n của các th àn h viên tron g tập thể, t r ạ n g thái tâm lý ấy lại dư ợ c thể hiện ờ mối qua n

hệ cụ t h ể c ù a t ừ n g th àn h v i ê n , ờ hoạ t đ ộ n g sá n xuất tập thể, ở tâm t r ạ n g c á c cá nhân v à thái độ c ủa họ đối với lao dộng

v ề ph ía c á c nh à t â m lv h ọ c Việt N a m , T r ầ n T r ọ n g T h u ý đ ị n h n g h ĩ a uBầu k h ô n g khí tâ m lý là tinh c h ấ t cù a mối q u a n h ệ q u a lại g i ừ a m ọ i níiười tro ng t ạ p thể, là t â m t r ạ n g c h í n h t r o n a tập th ê c ũ n g n h ư là sự t h o a m ã n của

t r ư n g c h o tinh hì nh c ủ a m ộ t n h ó m n g ư ời t r o n g xã hội.

- T í n h bền v ừ n g t ư ơ n g đối c ù a b ầ u k h ô n g khí tâ m lý t r o n g m ộ t thời gian n h ấ t định

- B ầ u k h ô n g khí tâm lý có t h ể á n h h ư ở n g tốt ho ặ c xấu đ ế n tính tí ch c ự c c ủ a nhân cách

Do đó, có thế xem bầu k h ô n g khí tâm lv là “ hệ t h ố n g các t r ạ n g thái tâm

lý t ư ơ n g đổi ổn định, đặc t r ư n g c h o một tập thể nà o đ ó ” [2, tr 1 ỉ J

T á c giả N g ô C ô ng H o à n đ ã xe m xét bầu k hô n g khí tâm lý dưới g ó c độ

q u án lý: “ B ầ u k h ô n g khí t â m lý x ã hội là to àn h ộ cá c t r ạ n g thái t â m lý c ó ý nuhĩa quyết định đến tốc độ, n h ị p diệu, c ư ờ n g độ hoạt đ ộ n g c h u n g cùa các thành viên tron g nh óm xã hội, đ ó là khô ng gian chứa đ ự n g các t r ạ n g thái tâ m

lý c h u n g c ủ a to à n n h ó m t r o n g m ộ t thời gian n h ấ t đ ị n h ” ị 1 11 N h ư vậy, t h e o quan điểm này thì bầu kh ô nu khí t â m lý là tổ hợ p của các t r ạ n ẹ thái tâm lý, nó ảnh h ư ở n g trực tiếp tới tốc độ, n hị p điệu, c ư ờ n g độ hoạt d ộ n g của các th àn h vièn trong nh ó m và mang tính chất tình huốnụ

T h e o tác giả Ng u về n H ữu T h ụ “ Bâu k h ô n g khí tâm ]ý t ro na tập thê san xuất kinh doan h là trạng thái tâm lý xã hội cùa tập thế p h a n ánh m ứ c độ phát triển các mổi liên hộ liên nhâ n c ác h , trạnụ thái, xu hướn g, qua n đ iể m , sự th o á

24

m ã n và c à thái đ ộ c u a cá c t h à n h \ iên dôi vói di êu kiện, nội d u i m lao d ộ n ụ , tiên lirơng và s ự lãn h đ ạ o t ậ p t h ê ” ị 22, tr 142 Ị

'1'ỏm lại, từ n h ữ n g địn h nghĩa nêu ra ớ trên có thê thấy đ ư ợ c bần k h ô n g khí tâm lý vẫn d ư ợ c xác địn h hơi c á c đặc t n r n ụ c ơ bân sau: tính chất cua mối

q u a n hệ n g ư ời - n g ư ờ i t r o n g tập th ê, tàm trạnsi tập thê, s ự t h o a m ã n về lao động N ó phan ánh nhiều khía c ạ n h khác nhau cua đời số n g tập thê và a n h

h ư ở n g trực tiêp tới nhận thứ c, tình cảm, hành vi cua các thành viên tr on g nhỏm ỉ ) ồ n g thời, n ó c ũ n g c ó tác d ụ n g kim hãm hoặc thúc đây hoạt d ộ n g sán xuất, kinh doan h c ủ a c ô n g ty

Q u a phân tích các đ ị n h n ghĩ a trên c h ú n g lôi xin đưa ra tlịnh nghTa về bầu k h ô n g khí tâ m lý t r o n g t ậ p th ế n h ư sau: B ầu k h ô n g k h í tâm lý tro n g tậ p thô là trạ n g th ủ i tâ m /ý x ã h ộ i cu a tậ p thê p h a n án h m ứ c độ p h á t triên các m ỏ i

quan h ệ liên n h ả n c á c h, tâm trạng, x u hướng, q ua n diêm , tình câ m th e h iện s ự (hóa m ãn cù a cá c th à n h viên đ ố i v ớ i các q u a n hệ tro n g tập thê, đ iều kiện la o

đ ộ n g và tô ch ứ c lao động.

b Đ ặ c đ i ế m h ầ u k h ô n g k h í t â m l ý

Bầ u khô ng khí tâ m lý là m ột hi ện tượng tâm lý tồn tại khách qua n t r o n g đời s ố n g xã h ộ i

Bầu k h ôn g khí tâ m lý p h ả n án h các sắc thái lâm tr ạn g của các th ành viên

t ro n g tập thê ờ m ộ t trình đ ộ tí c h h ợ p cao Bầ u k h ô n g khí t â m lý k h ô n g phài là phép c ộ n g đơn gi ản c ủa tâ m tr ạng các thành viên m à là kết quá của sự khái quát hóa các tâm tr ạn g các th àn h viẻn, phan ánh xu the c ơ bán cua họ đối với vấn d ề n ào đó T h ự c c h ấ t là s ự t h o a m à n h ay k h ô n g th o a m à n củ a h ọ dối với các v ấ n d ề có liên q u a n tới s ự t ồ n tại và phái triển c ù a tập thể

Ph án ánh m ứ c đ ộ phát t r i ể n cá c m ố i quan h ệ “ d ọ c " và ‘"ngang” v à m ứ c đ ộ thoa mãn của các th àn h viên trong tập thể đối với các mối qua n hệ đó Cụ thề

là cá c quan hệ g i ữ a n g ư ờ i lao độnụ với lãnh đạo, g i ữ a n gư ời lao đ ộ n g với

người lao đ ộ n g , giữa lãnh dạo hoặc gi ữ a các nh ó m này với các nhóm khác tron ự tập the đó.

Phun ánh xu h ư ớ n g quan di êm c u a các thánh viên đòi với các vân dê c ó liên quan tới đời số ng tập thể, thể h iệ n sự thốn g nhất hay k h ô n g t h ố n g nhất trong nhận thức, qua n niệm của họ

Phan ánh thái độ cua các thành v i ê n trong tập thê đổi với các vân d ê diêu kiện lao dộn g, tính chất lao đ ộ ng , tiền lương, với lãnh đạo hoặc chiến lược, chính sách phát triền cua tập the

c Cấu trú c cu a bầ u khô n g k h í tâ m lý tập thẻ

Bầu k h ô n g khí tâm lý là một hiện t ư ợ n g phức tạp Ch o tới nay các nh à tâm

lý tro ng c ô n g ty d ề u t h ố n g n h ất với n h a u rằ n g b ầ u k h ô n g khí tâm lý lù m ộ t trạ n g thái t â m lý xã hội của t ậ p th ể n h ư n g họ c h ư a có s ự t h o n g nh ất v ề cấ u trúc và tiêu ch í đ á n h g i á bầu k h ô n g k h í t â m lý

Bầu k h ô n g khí lâm lý là một tr ạn g thái tâm lý vì thế nó phá n ánh m ứ c d ộ thỏa mãn hay k h ô n g thỏa màn tính c h ấ t và nội d u n g của ha n h ó m quan hệ ph ồ biển cua người lao đ ộ n g trong tập thể là: quan hệ th eo chiều dọc, quan hệ theo chiều ngang, q ua n hệ với lao động

- Q u a n hệ g i ữ a cá c t h à n h vi ên t r o n g tập the th eo ch i ều d ọ c: qu an h ệ g i ữ a

n g ư ờ i lãnh đ ạ o v à n g ư ờ i bị lãnh đ ạ o , các mối t ư ơ n g q u a n gi ữ a p h ấ m chất

n g h ề ng h i ệp v à n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t n h â n c ác h c ủ a ngư ời lãnh đ ạo, ý chí,

k h u v n h h ư ớ n g , đ ộ n g CƯ và trách n h i ệ m tập the, xà hội c ủ a n g ư ờ i lãnh đ ạ o với

q u a n hệ c ủ a n h ữ n g ngư ời eùntỉ vị thế, c ù n g c ô n g việc, c ù n g chịu anh h ư ư n ụ

và chi phôi của điều kiện lao dộnụ N ó m ang lại tính chât t ư ơ n g đối bình đăng

- Q u a n hệ đối với lao độ ng: T í n h chất lao d ộ n g n h ư p h ứ c tạp huy dơ n gian,

n ă n g nhọc hay k hô n g nặn g nhọc, p h ư ơ n g tiện làm việc tiên tiến hay lạc hậu

c ũ n g dược ngưừi lao độ ng hêt sức q u a n tâm Ngườ i lao đ ộ n g với c ư ơ n g vị nghề nụhiộp côn g tác có the hài lòng bơi lao đ ộ n g cua mình (c ô n g việc, điều kiện lao dộ ng, tiền lương, các lại ích vật chất, tinh th ần) và bán thân họ có sự

m o n g m u ố n tiếp tục làm việc ở tập t h ể của mình với n h ữ n g c ô n g việc đ ư ợ c giao

Tó m lại, khi tham gia và o tập thê, vào quá trình lao đ ộ n g con ngirời sè

bị các quan hệ trên chi phối và từ đó phan ứng tâm lý cua mồi người phát sinh, tồn tại, c h ú n g tạo nên b ầu k h ô n g k h í lâm lý, tinh th ần c ủ a cà tập the

p h ầ n gọi là c ổ đ ô n g , c ồ đ ô n g d ư ợ c q u y ề n th am g ia q u ả n lý, ki ểm soát, điều hàn h công ty thông q u a việc hầu cử và ứng c ử vào các vị trí quản lý tr on g

c ô n g ty N g o à i ra, c ổ đ ô n g đ ư ợ c q u y ề n h ư ở n g các k h o ả n lợi n h u ậ n d o c ô n g ty

tạ o ra c ũ n g n h ư chị u lồ t ư ơ n g ứ n g với m ứ c độ g ó p vốn

T h e o điều 77, Luật Doanh n g h iệ p Việt N a m số 60/2005/ỌH11 niiàv

C ô d ô n g cỏ thê là tò chức, cá nhàn, sò lượng cỏ d ô n ụ tôi thiêu lá ba và

k h ô n g hạn c h é số lượng lối da;

- C ô đ ô n g chí ch ị u trách n h i ệ m về c á c kh oa n n ợ và n g h ĩ a vụ lài sán k h á c

c u a d o a n h n g h i ệ p t r o n g p h ạ m vi sỏ v ô n đ à íỉóp vào d o a n h ng h iệp ;

- C ô đ ô n g c ó q u y ê n tự do c h u y ê n n h ư ợ n g cô p h â n c u a m ì n h ch o n g ư ờ i khác

- C ô n g ty cổ p hầ n có t ư các h p h á p n h â n kế ù r n g à y đ ư ợ c c ấ p G iấ y c h ứ n g

n h ậ n đ ă n g ký kinh do an h

- C ô n g ty c ổ ph ần có q u y ề n ph át h à n h c h ứ n g k h o á n cá c loại d ê huy đ ộ n g von

T h e o c h ú n g tôi, cônu ty cô phần là một nhóm người, ít nhất từ 3 th ành viên trơ lên, có mục đích, sản p h ẩ m , d ịc h v ụ có cơ qua n lành d ạ o và đư ợc

c ô n g n h ậ n bởi p h á p luật (có tài k h o ả n , c o n d ấ u , địa chi )

b D ặ c đ i ê m c ủ a c ô n g t y c ổ p h ầ n

- v ề m ặ t p h á p lý: c ô n g ty c ố p h ầ n là m ộ t hình th ứ c ki n h d o a n h có tư c á c h

p h á p nhân, m à vốn kinh doan h do nh iều người đ ó n g g ó p dưới hình thức cố

p h ầ n k h ác với do an h n ghi ệp c h u n g vốn, các cổ đ ô n g - người cấp vổn ch o

c ô n g ty, chi có trách nhiệm với cá c cam kết tài chính của c ô n g ty trong giới hạn số tiền mà họ đ ó n g gó p dưới hình t h ứ c họ mua cồ phiếu, nghĩa là các cổ

đ ô n g phài chịu trách nhiệm về các kh oả n n ợ cùa c ô n g ty tr o ng p h ạ m vi số tiền

m à họ đã bò ra T r o n g t rư ờ n g hợp c ô n g ty bị phá sản thì họ sẽ mat số tiền họ

đ ầ u tư v ả o c ô n g ty, khôniĩ chịu trách n h i ệ m vô hạn n h ư là hình thức kinh

d o a n h m ộ t chú hoặc ch u n g vôn N h ờ đ ó đã khăc phục đ ư ợ c trư ngại qua n

t rọ n g mà các hình thái doan h nghiệp kh á c khôrm m ấv khi dám mạo hiêm đê

th ự c hiện các d ự án kinh do an h lớn

- N h ờ đ ặ c đ i ể m c ù a c ô n g ty c ổ p h ẩ n , m ọ i c ô dôniỊ chỉ có t rá ch n h i ệ m p h á p lý

h ữ u hạn n ó là mộ t hình t h ứ c t h u ậ n lợi đ ê kinh d o a n h c ó t ư c á c h p h á p n h â n

28

r i c n g hiệt, c h o phé p khăc phụ c d ư ợ c p hâ n l á n các trớ ngại đặt ra c u a hình thái

k i n h d o a n h c h u n g vốn

- v ề m ặ t huy d ộ n g vốn: c ô n g ty c ổ p h ầ n d à giải q u y ế t hết s ứ c t h à n h c ô n g , bơi

vì n h ữ n g sổ tiền nhỏ giành d ụ m c ủ a n h i ều g i a dinh d e ri êng k h ô n g đủ lập một

d o a n h nghiệp nhỏ, k h ô n g thê d e m ra kinh d o a n h d ư ợ c , thì rõ ràn g s ự có mặt

c u a các c ô n g ly c ô phân đà tạo đ i ê u kiện c h o họ có c ơ hội đ â u tư m ộ t cách có lợi v à an toàn, n h ữ n g kh o ăn vốn n h ò n h ư n g g ộ p lại thì rất lớn Cá c kh o ả n tiền

n h ỏ trên cỏ thê gửi ngân hà n g h o ặ c m u a trải phiêu, s o n g hình thức cô phân cỏ sức hấp dần ri ên g mà các hình thức k há c k h ô n g thê th ay thế đư ợ c Đ ó là:

T h ứ nhất, việc mua cố phi ếu k h ô n g n h ữ n g de m lại ch o cổ đ ỏ n g lợi tức cố

p h i ế u (bằng h o ặ c cao hơn lãi suất tiề n gửi ní2,ãn hà ng) m à còn hứa hẹn m ang

đ ế n c h o cổ d ỏ n g m ộ t k h o á n thu n h ậ p “ n g ầ m ” n h ờ v i ệ c gi a t ă n a g i á trị c ố ph ần khi c ô n g ty l à m ăn có hi ệu q uả

T h ứ hai, c á c cổ đ ô n g có q u y ề n d ư ợ c t h a m gia q u ả n lý theo đ iề u lệ của

c ô n g ty dư ợ c p h á p luật đ á m bảo, đ i ề u đó là m ch o q u y ề n s ở hữ u c ủ a cố d ôn g

t r ờ n c n cụ thê v à có sứ c h ấ p d ần h ơ n

T h ứ ha, c ổ đ ô n g có q u y ề n đ ư ợ c ưu đãi t r o n g việc m u a cổ ph iếu mới phát

h à n h cùa c ô n g ty trước khi đ ư ợ c đ e m bán r ộ n g rãi c h o c ô n g c hú ng

V i ệ c tách q u a n hệ s ớ h ữ u kh ỏi q u á t r ì n h kinh d o a n h , t á c h q u y ề n s ở h ữ u

v ớ i q u y ề n p h á p lý và s ứ d ụ n g tạo n ê n m ộ t h ì n h thái x ã hội h o á c ù a đ ô n g đ ả o

q u ầ n chún g ờ m ộ t bên, còn lại bên kia là t ầ n g lứp các nhà q u à n trị kin h doanh

c h u y ê n n g h i ệ p s ử d ụ n g tư bán x ã h ộ i c h o c á c c ô n g c u ộ c k i n h d o a n h q u y m ô lớn Khi các c ô n g ty cổ phầ n ra đ ời , C M a c đã chi ra “Q u y ề n sờ h ữ u của tư

b ả n ngày nay đ ã hoàn toàn tách khỏi c h ứ c n ă n g của tư bản t r o n g q u á trinh tái

s à n xuât t h ự c tê, c ũ n g hệt n h ư c h ứ c n ă n g đ ó t h ê h i ện t h ô n g q u a n g ư ờ i p h á p lý,

t á c h khỏi q u y ề n s ờ hữ u t ư b ả n ”

N l ũ r n u n gư ời d ỏ n u vui trò SO' hữu t r o n ụ c ỏ n u ty cô p h â n k h ô n u trực tiêp

đ ứ n g ra kinh d o a n h m à uy th ác ch ú c n ã n ụ d u c h o hộ m á y q u ả n lý c u a c ò n g ty Bán t h â n c ô n g ty d ự ơ c p h á p luật thừa nhộn n h ư là một p h á p n h ân d ộ c lập tách rời với các cá nhân góp von và kiêm soát nó N h ờ đó, c ô n g ty cô phẩn tiến hành tàt ca các hoạt đ ộ n g dưới danh nghĩa c ua chính mình và nhận trách

n h i ệ m d e n c ù n g với cá c c a m kết tài c h í n h c u a c ô n g ty T r o n g c ơ cấ u tố chức cùa m ộ t c ô n g ty c ô phà n, p h a n ánh đ ầ y du v ê s ự p hâ n dị n h q u y ề n s ơ hữu và

q u yề n quan lý kinh doanh Luật c ô n g ty c ủ a nhiều n ư ớ c đề u dưa ra hai tô chức ch ính dại diện cho qu y ên sở hữu cua cá c cô d ô n g tron g côn g ty: dại hội

cồ đ ô n g và hội đ ồ n g q u á n trị Q u y ề n s ở hữ u tối ca o dối với c ô n g ty th u ộ c dại hội d ô n g cô đông

P h á n ánh s ự tá ch biệt h ợ p lý g i ữ a q u y ề n s ở hữ u và q u y ề n q u a n lý kinh

d o a n h , đ á p ứ n g đ ư ợ c m ộ t c á c h khá lý t ư ở n g n h ữ n g y êu c ầ u c ủ a kinh d o a n h quy m ô lớn N h ờ dặc điểm này mà trong nền kinh tế thị tr ườn g hiện dại, các côn g ty cổ phần đã phát tricn quy m ô kh ô n g lồ, hình thành các tập đoàn công

ty có tính quốc gia và xuyê n quốc gia Ọ u y ề n sỡ hữu c ủa nó thuộc về hàng vạn, h à n g triệu c á c c ô d ô n g n h o và k h ô n g m ộ t ai hay n h ó m n à o c ó thổ n am được cổ phàn tối đa C ó thổ nói ngày nay, s ự tồn tại và phát triền của một côn g ty ngàv c à n g ít dựa vào mối qua n hệ s ở hữu của cổ đ ô n g mà phụ thuộc nuày cà n g nhiều nhân tố chú yế u ứ khá nărtíi q u á n trị và điều hành c ô ng ty

C á c cổ p h iế u, trái phiế u t h ô n g t h ư ờ n g c ủ a c ô n g ty cồ p h ẩ n có th ể ch u y ế n

n h ư ợ n g dề dàn g trên thị t r ư ờ n g c h ứ n g khoán Cá c cố đ ô n g có thê rút lại vốn

c ủa m ì n h đê đ â u t ư v ào m ộ t c ô n g c u ộ c k i n h d o a n h b a n g c ác h bán các c ô phần, trái phiếu c ô n g ty mà mình muốn Mặl k h á c các cổ phiếu cùa cônii ty cổ phần chi được thanh lý khi c ô n g ty phá sản, vì thế hất kề c ó bao nhiêu lần do bán h o ặ c thừa kê, cu ộ c s o n g cu a cioanh n g h i ệ p vẫn ti ếp tụ c phá t triôn m ột

cá ch bình t h ư ờ n g m à k h ô n e bị anh hươrm C ó thè nói c ô n g ty cô p h ầ n và thị

30

t r ư ờ n g c h ứ n g khoán vừa duy ui s ự ôn định c u a doanh nghiệp, d ô n ụ thời vừa

t ạ o nên sự linh hoạt c u a cá c l u ồ ng vố n x ã hội

c Vơi trò cu a cònịỊ ly cô p h ầ n d ồ i v ớ i nền k in h lé q uốc dá n

Ra dơi từ đàu thế ky XVII đế n nay c ô n g ty cô phân dã lan rộng ra tất cả

c á c lĩnh v ự c kinh tế và ờ hầu k h ẳ p cá c n ư ớ c t r ê n thế giới C ô n g tv cố p h ầ n đã

đ ó n g g ó p vai trò to lớn t r o n g s ự p h át t ri ên c u a n ền kinh tế q u ố c d â n - ki n h tế

t h ị trường

- Là s ả n p h â m cu a x ã hội hoá sờ h ữ u p h a n á n h q u á trinh tích tụ và tập t r u n g tư

b ả n C ô n g ty cố phần ra dời dã gó p phầ n đẳy nh an h hơn qu á trinh này về tốc

đ ộ và qu y mô, làm xuất hiện n h ữ n g xí nh iệp m à với cá nhân riêng lé k h ô n g

t h ể n à o thiết lập được C M a c dánh giá “ Nế u n h ư cứ phai c h ờ cho đen khi tích

ỉ u ỳ làm cho một số tư ban riêng le lớn lên d ế n mức có thể đàm đ ư ơ n g được

v i ệ c xâ y d ự n g đ ư ờ n g sắt, thì có lẽ đến nay thế giới ch ư a có đườnII, sắt Ng ượ c Hại, q u a các côn g ty cổ phần sự tập t ru n g đ à thực hiện việc đó trong nháy

m ắ t ”

- C ô n g ty c ổ p hầ n g ó p p h ầ n n â n g c a o hi ệu q u a s ừ d ụ n g vốn: đối với c ô n g ty

c ổ p h ầ n thì p hư ơ n g án sản xuất kinh do a n h k h ô n g phải do nh à nư ớ c hay ngân

h à n g q u v ế t đị n h, m à là d o c h i n h xí n g h i ệ p q u y ế t định H ơ n nữa, d o hì nh th ức

t ự cấp pháp tài chính bàng huv đ ộ n g các n g u ồ n vốn trong dân cư đã đề cao

t r á c h n h i ệ m củ a xí n g h i ệ p đ ến h iệ u q u á s ư d ụ n g tiền vốn M ặ t k h á c d o sứ c ép

c ủ a cố đò n g trong việc đòi chia lãi cổ phần, m u ố n duy trì giá cà cồ phiếu cao

t r ê n thị t r ư ờ n g c h ứ n g k h o á n khiến c h o xí n g h i ệ p phái p h ẩ n đ ẩ u n â n g c a o hiệu

q u ả s ử d ụ n g tiền vốn

- C ô n g tv cố p h ầ n t h ô n g q u a việc gọi v ố n q u a thị trưòmg c h ứ n g k h o á n đ à rút

n g ẳ n đ ư ơ c khoáne, c ác h g i ừ a việc h u y đ ộ n g v ố n và s ư d ụ n ẹ vốn

-+ Do lợi n h u ậ n c u a côníi ty cô p h ầ n , k h á c n h a u t r o n g các lĩnh vự c nên c ó thê

d ẫ n d ắ t tiền vốn n h à n rồi từ n hi ều k ê n h k h á c n h a u t r o n g xâ hội v à o c á c lĩnh

vự c, c á c n g à n h có n ă n g suât lao clộnu v à ts s u âl lợi nh u ận c a o lùm ch o vỏn

d ư ợ c p h â n bố và s ử d ụ n g c ó hiệ u q u a t r o n g nen k i n h tố Đ ặ c biệt, t r o n g diều kiện Việt Na m hiện nay đ a n g tiến hành việc cô ph à n hoá các doan h nghiệp

n h à n ư ớ c

+ C ô n g ty cô p h â n xác đị nh q u y ê n s ơ h ữ u vê tài s a n c u a n g ư ời ch u s ở h ừ u và

xá c đ ị n h rõ vố n c ủ a mỗ i n g ư ờ i t h ô n g q u a s ố l ư ợ n g cố phần

+ C ô n g t y c ô p h ầ n có khả n ă n g p h ố i h ợ p c á c lực l ư ợ n g kinh tè kh á c n h a u , du y trì dirợc mối quan hệ kinh tế giữa các th àn h viên

+ C ô n g ty cồ p h ầ n là hình t h ứ c liên d o a n h tốt n h ắ t đố tra nh thu sự t h a m gia

đ ầ u tư c ù a nước ngoài

d C a n t r ú c t ủ m l ý t r o n g c ô n g t y c ỏ p h ầ n

C ẩ u t r ú c c ô n g ty là m ộ t v ấ n đ ề că n b a n t r o n g q u à n trị ch i ến lược côntí ty

C ấ u trúc sè quyết định các m ụ c tiêu và c h ín h s á ch được hoạ ch định Nỗ c ũn g

q uy ế t đ ị n h việc phân bổ các n g u ồ n lực c ủ a c ô n g ty

T r o n g bất c ứ tồ chứ c, c ô n g ty n à o c ũ n g tồn tại m ộ t s ố c ấ u trúc t ư ơ n g đổi

g i o n g n h a u như: c ấ u trúc tổ c h ứ c h à n h c h í n h , c ấ u trúc dân số - xã hội v à cấu

t r ú c t â m lý - xã hội T r o n g p h ạ m vi đ ề tài n ày c h ú n g tôi xin d ư ợ c p h â n tích

c ấ u t rú c tâ m lý - xâ hội c ủ a c ô n g ty c ấ u trúc n à y b ao g ồ m : cẩ u trúc c h í n h

t h ứ c và c ấu trúc k h ô n g chính thức Hai c ấ u trúc này cùng so n g song tồn tại

tr on g tập thè, dự a trên quan hộ c ua các n h â n v i ê n tron g tập thê và ảnh h ướ n g

q u a lại t r ự c tiếp với nhau D o đó, n g h i ê n c ứ u b ầ u k h ô n g khí t â m lý t r o n g c ô n g

ty k h ô n g thề k h ô n g nghiên cứ u các cấu trúc này

v ề c ấ u trúc c h í n h th ức c ù a c ô n g ty cổ p h ầ n :

Cấ u tr úc chính thức là x ư ơ n g s ổ n g c ủ a tập t hế , thực chất là hệ thốnc, chức

nă n g, vai irò, vị trí, trách nhi ệm và q u y ề n hạn c u a các cá nhân và các nhóm

th àn h viên được sẳp xếp theo m ộ t bậc t h a n g q u á n lý cụ thể Ban chất cua cấu trúc ch ín h thức là hệ thốníi các q u a n hệ ch ín h t h ứ c eiừa các thành viên trong

32

tậ p the d ư ợ c k h ắ n g đ ị n h m a n ụ linh chất p h á p lý c ấ u trúc n ày d ư ợ c qu v d ị n h bơi m ục tlíeh hoạt đ ộ n g sán xuất, kinh do an h c h u n g cua tập thê Ví dụ: chu tịch hội đ o n g quan trị, g i á m (Joe, t r ư ơ n g c á c p h ò n g ban, bộ ph ận, n h ân v i ên

c ác p h ò n g ban Với s ự phát Iriến cua kinh tế thì c ấ u trúc chính thức cua lô

c h ứ c , c ô n g ty ngày c à n g p h ứ c tạp, xuấí h i ện n h i ề u cấu trúc mới t r o n g c á c

Vai trò của cấu trúc chính thức trong c ô n g ty:

- C ấ u t r ú c c h í n h thức là b ộ x ư ơ n g c ủ a c ô n g ty, q u y ế t định hi ệu q u ả hoạt đ ộ n g

c u a c ôn g ty

- L à c ơ s ở đ ể phân h ó a c h ứ c n ăn g , vai trò n h i ệ m vụ c ủ a các th àn h viên, từ đ ó phố i hợp với nhau m ộ t cách th ố n g nhất tạo nên h i ệ u quả, chất lượng của hoạt

đ ộ n g sản xuấ t, kinh doan h

- L à c ơ s ở đ ế k h ă n g đ ị n h , thiết lập v à du y trì s ự h ợ p tác, q u a n hệ với các đối tác khác n h ằ m phát triên, m ờ r ộng sản xuãt kinh do an h

- L à diêu k i ệ n qu an t r ọ n g cỉc duy trì hoạt đ ộ n g c ủ a c ô n g ty, là c ơ s ờ đê đ á n h

g i á từng t h à n h viên tron g c ô n g ty

v ề c ấ u trúc k h ô n g c h í n h thức:

( a u t r ú c k h ô im c h í n h th ức là c á c mối q u a n h ệ k h ô n a c h i n h thức gi ữa người lao đ ộ n g trong c ô n g tv với nhau, đư ợ c thiêt lập dựa trên nhu cẩu, sơ thích, quan d i ê m , lỏi sông, giá t r ị Qu a các n h ỏ m k h ô n g ch ính thức, người

q u ả n lý hiếu rõ nguyện vọng, m o n g m uố n th ầm kín, các mối q u a n hệ cua các

th àn h viên t r o n g công ty, từ dó g iú p họ cân nhẳc d ư a ra các quvết định của

m ìn h phủ h ợ p với các thành viên tron g công ty

- Q u y ề n lực t r o n g c ơ cấ u k h ô n g c h í n h thức k h ô n g d ư ợ c ấn đ ịn h n h ư t r o n g c ơ cấu chính t h ứ c mà hoàn toàn do uy tín, tài n ă n g và tình cảm sở thích cùa cá nhâ n tạo nê n Ví dụ: tr on g c ô n g ty th ành lập n h ó m n h ữ n g người yê u ca hát và

b ầu n g ư ờ i h á t hay, biết tổ c h ứ c làm t r ư ở n g n h ó m

- T r o n g c ư c ấ u k h ô n g c h í n h th ứ c, u y tín và tài n ă n g đ ư ợ c th ề h i ện m ộ t c á c h linh động, d o s ự công nhận của đa số các th ành viên

- C á c c ơ c ấ u không chín h thứ c t h ư ờ n g có qui m ô n h ỏ , p h ạ m vi h o ạt đ ộ n g hẹp

T r o n g một c ô n g ty sản xuất kinh do a n h có thể có nh i ều cơ cấu k h ô n g chính thức, có cá c m ụ c tiêu khác nhau và mồi n h ó m này th ư ờ n g có một thu lĩnh

đứ n g dầu, ả n h hướ n g rất m ạn h tới các thành viên t ro n g nhóm

Vai trò cùa cấu trúc k hô n g ch ính thức

- C á c c ơ c â u k h ô n g chính th ứ c c ó th ê g ó p p h ầ n làm t ă n g hiệu q u à c ủ a c ô n g ty

N h ữ n g thực nghi ệm của E M a y o ch o thấy n h ữ n g n g ư ờ i thích làm việc cùng

n h a u thỉ c h o l ă n g n ă n g su ất lao đ ộ n g hơ n từ 1 5 - 1 7 %

34

- 1 ,a c ư s ứ tạo n ê n tình c á m th ân thiêt g ắ n kết cá c t h à n h viên t r o n g c ô n g ty với nhau, t ạ o nên s ự đ oá n kèt nh át trí q u a n tâm c h i a so u i ừ a các th àn h vicn.

- Là y ê u to q u a n t rọ ng d ê h ì n h th à n h nên bâu k h ô n g khí tâm lý xã hội t r o n g

c ô n g ty

- T h o a m à n n h u c ầ u tâm lý xã hội c ủ a các th àn h viên t r o n g n h ó m v ề tình c á m , giao tiếp tạo ra các quan hệ thân thích giữa họ I)o đ ó , khi thiết lập, sẳp xếp nhân sự tr o ng c ô n g ty phai dam bảo có sự hài hòa về lứa tuôi, giới tính, trình

độ c h u y ê n m ô n , nguyện v ọ n g

N h ư vậ y, tron g c ô n g ty luôn tồn tại hai cầu trúc: cấu trúc chính thức và

c ấ u trúc k h ô n g c h í n h thức C ả hai c ơ c ấ u này đ ề u có a n h h ư ờ n g tới bầu k h ô n g khí t â m lý t r o n g d o a n h n g h i ệ p , c h ú n g có thế t h ú c đ ẩy h o ặ c kim h ă m tính tích

c ực c ù a các t h à n h viên trong tập thê c ấ u trúc chính thức là bộ xư ơ ng của doa nh nghiệp, cò n cẩu trúc k h ô n g chính thức tạo n ê n một tố hợp các mối

q u a n hộ đ ặ c t h ù , lựa c h ọ n h o ặ c k h ô n g lựa c h ọ n lẫn n h a u g i ữ a các t h à n h viên Việc kết hợp v à dung hòa các n h ó m chính th ức và k h ô n g chính thức trong

c ô n g ty đ ể t h ự c hiện m ụ c tiêu ch u n g là yêu cầu rất c ầ n thiết trong việc tạo ra hầu k h ô n g khí t â m lý trong c ô n g ty lành mạnh

1.2.3 K h á i n i ệ m b ầ u k h ô n g k h í t â m lý t r o n g c ô n g ty cổ p h ầ n

a Đ ị n h n g h ĩ a b ầ u k h ô n g k h í t ủ m l ý t r o n g c ô n g t y c ồ p h ầ n

B ầ u k h ô n g khí tâ m lý t r o n g c ô n g ty cổ p h ầ n là t r ạ n g thái tâm lý xã hội

c ù a c ô n g tv c ổ p h ầ n p h à n á n h m ứ c đ ộ ph át t r i ề n c á c m ối q u a n hệ liên nhân cách, tâ m trạng, xu hướng, q u a n điếm , tinh c ảm , thè hiện sự thỏa mãn của các

t h à n h vi ên dối v ớ i các q u a n h ệ t r o n g tập thể, đ i ề u kiệ n lao đ ộ n g và tổ c h ứ c lao

độ n g tr o ng c ô n g ty

h Đ ặ c đ i ế m c ứ a b à u k h ô n g k h í t á m l ý t r o n g c ô n g t y c ỏ p h ấ n

- Sự u ia o ti ếp g i ữ a các t h à n h vi ên đ i ề n ra thoải m ái vui vẻ, mọi ho ạt đ ộ n g cu a

họ diễn ra m ột c á c h tự do, kỳ luật k h ô n g còn là diều g ò bó bắt buộc

- ,ao d ộ n g c u a c á c thàn h viên d ạ t Iiănu suât ca o (thê h i ệ n ơ việc h o à n t h à n h vượt m ứ c các c h ỉ tiêu c ó n ụ ty dê ra).

- Các t h à n h vi ên đ ề u tôn trọ ng nội qu y c ô n g ty, q u y trinh làm việc c u a t ừ n g vị

- vlọi n gư ời tôn t rọ n g, gi ú p đờ, c h i a SC lẫn n h a u v à có s ự t ư ơ n g d ồ n g tâm ]ý

t h r ì m g tr a o đôi b àn bạc đ ê t h ốn g n h ất V kiến trên c ơ s ớ bình đ ă n g , k h ô n g có

sụ á p đặt t ừ p h í a lãn h đạo, nhân c á c h c u a các t h à n h viên đ ư ợ c tôn t r ọ n g v à đề

đ ( n s ự ôn dịn h v à phát triên C á c th à n h viên có s ự q u a n tâ m lần n h a u và coi

vi ìc xây d ự n g c ô n g ty là trách nhiệm của mình

- " r á c h n h i ệ m c ứ a t ừ n g người t r o n g c ô n g ty đ ư ợ c xác đ ị n h rõ ràng, d ú n g đa n, m>i n g ư ờ i ra s ứ c l à m tròn nhiệm vụ c ủ a m ì n h và c ù a c ô n g ty

- Sự p h ê p h á n g i ừ a cá c thành viên t r o n g c ô n g ty m a n g tính chất xây d ự n g ,

k l ô n g chi trích, soi mói (công khai hoặc ngấm ngầ m)

- 'ỉgười lãnh đ ạ o đ ồ n g thời là n g ư ời thu lĩnh, khi n g ư ờ i lãnh đ ạ o v ắ n g mặt , tậ> thể v ầ n h o ạ t đ ộ n g m ộ t các h đ ề u dặn

- 'ìgười lao đ ộ n g g ẳ n b ó với tập thể, k h ô n g có d ấ u h i ệ u củ a hi ện t ư ợ n g bất

m í n , m u ố n bỏ nơi làm việc N h ữ n g người mới đ ư ợ c c h u y ể n đến mau ch ó n g

h ( à nhập đư ợ c v à o tập thê và có tâm trạng hài lòng vì đ ư ợ c vào tập thê đó

Ờ n h ữ n g t ậ p t h ế c ó bầu k h ô n g khí tâ m lý k h ô n g t h u ậ n lợi thì nhĩrnii b i ểu hiện

t n n sẽ k h ô n g t h ê hiện đầy đú, ho ặ c không, rò nét và t r o n e tập th ể d ó c ó thê xÉy ra n h ữ n g x u n g đột giữa các thành viên hoặc g i ữ a th àn h viên với lành đạo

36

1.2.4 T i ê u c h í đ á n h giá m ú c đ ộ b ầ u khôriịỉ k h í t â m lý t r o n g CÔI1ỊỊ ty

C ó rât n h i ê u cá c quan đ i ê m k h ác n h a u vè tiêu chí đ á n h giá m ứ c đ ộ phát 'xiên c u a b â u k h ô n g khí tàm lý

G M A n d r ê v a , nhà tâ m lý học x ỏ Viết ch o r a n g b â u k h ô n g khí t â m lý tập th ê d ư ợ c t ạ o n ê n bởi ít nhấ t ba loại q u a n hệ sau:

- Q u a n hệ g i ữ a l ã n h đạo v à c ô n g nhân

- Q u a n hệ g i ữ a c ô n g nhân và c ô n g nhân

- Q u a n hệ g i ữ a c ô n g nhân với c ô n g viêc (thái đ ộ đối với c ô n g việc)

S ự t h ỏ a m à n củ a n gư ời lao d ộ n g đổi với cá c mố i q u a n hệ trên tạo nên bâu k h ô n g khí t â m lý của tập thê

v ề c á c h t h ứ c đánh giá, G M A n d r ê v a dà d ư a ra c á c h đ á n h g i á bầu

k h ôn g khí tâ m lý tr o ng một tập thế dựa trên sự phân tích n h ữ n g số liệu c ủa ba

mố i q u a n hộ n g ư ờ i lãnh đ ạo với n g ư ời lao đ ộn g , n g ư ờ i lao đ ộ n ụ với n g ư ờ i lao dộng, người lao đ ộ n g với c ô n g việc theo bốn m ứ c độ: th uận lợi, thuận lợi

t ru ng bì n h, k h ô n g t h u ậ n lợi và đổi nghịch

Một q u a n d i ê m khác cho rang chi nên đánh giá bầu k h ô n g khí tâm lý theo hai mức độ: t h u ậ n lợi và rất k h ô n g thuận lợi C á c h đ á n h giá này dơn giản, thuận tiện n h ư n g c h u n g chung

Nhìn c h u n g c á c nghiên cứ u trên đều lấy mức đ ộ thỏa mãn của người lao

đ ộ n g đối với c á c m ặ t cùa b ầu k h ô n g khí t â m lý t h e o b a t i ê u chí sau: (1) các quan hệ gi ữa lãnh đạo với người lao đ ộ n g (p h o ng c ách lãnh đạ o của ne,ười lành đ ạo t r o n g d o a n h ngh iệp , p h ẩ m ch ất v à n ă n g lực c ủ a n g ư ờ i lành đạ o , sự

qu a n tâm c ủ a lãnh đ ạ o đổi vứi người lao đ ộ n g, sự trao đôi th ô n g tin cùa người lãnh dạo với n g ườ i lao động), (2) quan hệ ụiừa n h ì m g n g ườ i lao đ ộ n g hoặc giữ a lãnh đ ạ o với nhau ( sự đoà n kết trong tập thể, sự phổ i hợp trong c ô ng việc, tình c ả m g a n bó, q u an tâ m , tâ m tr ạ n g Iro n g q u á trìn h làm việc), (3) m ứ c

dộ thoa màn cua người lao độ ng dôi với nội dunu, tính chàt diêu kiện, thu nhập cua họ t r o n g tò chức

Bâu k h ô n g khí t â m lý trong c ô n g ty là sự thoa m ã n cua nmrời lao d ộ n g đôi với ba mòi q u a n hệ sau:

- Q u a n hệ g i ữ a n g ư ờ i lao đ ộ n g với người lãnh dạo

- Q u a n hệ g i ữ a n g ư ờ i lao đ ộ n g với ngư ời lao độn g

- Q u a n hệ g i ữ a n g ư ờ i lao đ ộ n g với c ô n g việc

Bầu k h ô n g khí tám lý được coi là rất thuận lợi khi cả ha mối qua n hệ trên đều tích cực

Bầu k h ô n g kh í tâm lý được coi là thuận lợi khi hai t r o n g ba môi quan hệ trên

từ n g tác già M ộ t số quan điểm tiêu biểu n h ư sau:

A G C ô v a l i ổ p và G G V ôr ôb iô p nhấn m ạn h n h ữ n g n h â n tố nội tại nh ư

p h ư ơ n g p h á p t ổ c h ứ c lao độn g , c ô n g n e h ệ , l ư ơn g , đ i ề u ki ện lao đ ộ n g v à đi ều kiện sinh hoạt tới tính chất của bầu kh ôn g khí tâm lý tron g t ậ p thê đó

B A P h rô lô p , K.K.Platônôp cho rằng, yếu tố đầ u tiên c ó ảnh h ư ớ n g tới

h ầu k h ô n g khí t â m lý trong tập thể là đ ộ n g c ơ lao đ ộn g, t â m trạng lao động,

s ự hài lòng đoi với c ô n g việc và các thành viên trong tập the

38