Bản chất thể loại và sự phân loại truyện cổ tích trên cơ sở tư liệu truyện cổ tích việt nam và cămpuchia

tói vấn đê này vii díì tùim CÕIĨLI bri Iihữim con số lliố nụ kÊ, ntiĩiniĩ vấn đê lý 113011 chill II kinli ngạc.V i ệ c x;ìc đị n h h ;I n chất tliê loại tie lừ dỏ ph:ìlì loịii tru yện C

tói vấn đê này vii díì tùim CÕIĨLI bri Iihữim con số lliố nụ kÊ, ntiĩiniĩ vấn đê lý 113011 chill II kinli ngạc.

V i ệ c x;ìc đị n h h ;I n chất tliê loại tie lừ dỏ ph:ìlì loịii tru yện C ổ tích trên L'ci sỏ truyện Cố tích Việt Níini - C';i111|UICIlia CŨÍI cluìnu tôi sẽ

là một sự cụ thể lioiì việc imliiên cứu truyện ( Yi tích theo p lulling luíón ií trên

I Lý tin ch ọ n đỏ tài:

Q u a CÍÌC c ô n g t r ì n h i m l i i ê n CÍÍII vê t r u y ệ n ( Y ì l í c l i , c l i ú n i í t ô i n h ậ n

t h ấ y c ó h i i i v ấ n d è k l i o n h ọ c l ò n l l n í ò i m n o i l ê n l ỉ ư ọ c c á c I i l i à n ụ l i i ê n

c ứu q u a n t â m D ó là c á c v ; i n d t ’ :

+ Bàn chất thê loại truyện cổ tích

+ Phân loại truyện cồ tích

D â V lá niũi nu khiíi cạ nil kliDíi hục tuy kh ác nhíiu, n lusn II thực sự

có liên qu;in ell fit chẽ vói nlian r á i niiy l;i tién đê C’ho c;ii kia Vrí 11

đê thú nlifit nốu cluí;i dưọc niài quyết thciù dáim lất yếu sẽ thin đến

sự h è l a c c ù a v ấ n etc t i ế p t h e o N o i c h u n lí, sự b â t d ô n t i ( r o n g ý k i ế n

c ù a c á c n h à i m hi lĩ II c ứu k h i t i m l ì i ủ u t r u y ệ n n ' i t í c h t ù t r u ó c đ ế n n a y

chù yêu XIIrít phút tií chỏ mui nuưói liêu có những c á ch h iế u riêrm

vO b;ìn chất cù:i lliL1’ loại Iiiiy D;ìy cũIIu lii nuu yéi ì n h â n (.lẫn tiến nhữ nu t|ii;m niệm |)hiìn ln;ii khác nh;ui Dã đến lúc c;ìn phải nhìn nhíìn lại cànụ nil it'll ciìiig tốt ý kiên CÙÍ1 các nhà khoa hoc triióc đây

đ ế p l i á l h i ệ n r;i c;ìi uì lìi h í ì n c h r í l d í c l i t h ự c CÌIÍI t h ể l o í i i , t ừ đ ó d i

đ ế n p l i i ì n l o ị i i t r u y ệ n c ố t í c h H o f i c l;i t r ê n C(1 s ỏ c ; ì c k i ẽ t i p h â n l o ạ i

c ó t h ê t ì m h i e LI m ộ t C i ì d i k ỹ CÍIIIII h o n h à n c h ấ t c ù a l o ạ i t r u y ệ n n à y

T u v nhiên, dây líi một cũ 11 lí việc liêt sức: l(\n khó có (lit? thục hiện đưọc 1 r I )nli một h;-m I II0n i'lii phó l i r n si T h õ n u C|II;i IIÍŨÍMLÍ liu’ liệu

thu thập dư Ọc iro ne niíiy Mil 111 LỊIIÍI ví- (/0 b;'m cluing Ini chì dám áp

thum ki n h nghiệm c II;I c á c Iiliii n g h i ê n CIIII trư õc soi roi và o dó

nhằm hiểu thêm kho tMim truyện n i tích cùa lì:ii drill tộc vun có mối

q 11 nil hệ mỳt thiél này

I í N g u ồ n tài l iệ u :

1 Về phiPin l á c p h ẩ m : Dối Víli truyện cố tích Việt Nam chúng tôi

sử dụniĩ ỉiâu hết nlũintỉ I IIvê’n tập SIÍII líiin từ truóc đến nay Nluiniz chù yếu nhất v;ìn là nlũiim tập N.’U'li đưọr xuất híìn từ s;m năm 1 9 3 0

n g h ĩ (I líi từ SÍ11I OIOI1 " Tr uy ện cố nưiH' Nam" CÌIÍ1 Nguyễn Víìn Nííọc.Một số vãn hàn ihtỌc viết bí um chừ Mán tl;ì đưỌc phiên Am, chú

D ố i vói truyện cd tích C a m p u c h i ; i , tình hình thực sự khó khăn

T r o n lĩ mấy chục nfmi qua Xíì hội CiiniỊHichiii có nhiêu biến độníỉ lón

VÊ ch in h trị V i ệ c imhiên C'ứ 11 khoa line xã hội và nhân văn nói cluing, vi ệc sưu t a ni, null ĨO II cú II Huyệ n cố tích C íin i|u ic lii; i nói I iênii

có thể nói lã khôniĩ í;im điíỌc: h;i() nhiêu Do dó, cluìntí tôi mặc dù

đã cố lĩílniĩ vẽ C a m pill’ll ill nhiên I Tin Iiludm vẫn klin có thể niíliiên cứu trực liế p điíỌc vói 11 lũi 111» vãn hint in hằnu tiếng K l i m e r xuất hàn trưóc năm ] 9 7 9 CIÚIIIÍI tôi chù yếu khíìo sát nỉnìnií truyện do ntíUÒi Phíìp slí 11 liìm nhu các cuốn: " N lu ìn u truyện cổ l u l l C a m p u c h i; ) cluíii

dtíỌL’ b i ế t t i ế n " c ủ a h a i t á c m';i F M i i r t i n i v à S B e r i i : ư d d o n h ã XIIríI

hfin Milis on N e u v c rill h;mh, Piliis l (M6 : "T r uy ệ n CO C a m p u c h i i i " do

G H M o N o d u h i nliii xuf i t h a i l R o s s a i d rill h à n h n í í m ì () 2 2 t ạ i Pf i r i s ;

"Vfm hoc c.n c LI í I nmíõi K h m e r " c Ù; 1 p Sillily xufit linn năm 1991 tại

P a r i s , ,

Nluìiiu t;ic phfim trên lí fill tlfiy dfi dược một số tác gi;ì V iệ t Nam dịch, tuyên chọn VÌI bố suntỉ tliêni Iilui CÍÌC cuốn : " T r u y ệ n thân kỷ õ

xú Ă im co " CÌKI Di nh văn Dịnli (nhìi XIIrít hàn V H D T Mà Nội 19 90),

"T uy ê n tập văn học C a m p u c li ia " cùa Vũ Tuyết Loan (nliii xuất híin

Vă n học Hà Nội 1986), " Tr uy ện cn C n n iỊ iii ch ia cùa Nguyển Ki m Liên (nil à XII rít hãn V;ìn It (lá, Hà Nội 1^X4)

Nỏi cliunii, niuìiiỉí truyện cố tícli K Inner đuợc sưu tcìm trực tiếp

vã viết hằng liếng Việt nlui cù;i tác líià Lê I h m n g là khôntí có nhiêu

2 Vê plum lý lu An:

Do việc nghiên cứu truyện C(‘i lích d;ì điíỌc tí Ạt r;i từ kh;ì SIÍIII nên đ;ì xuiít hiện Ìihữnií nhà klio;i Ỉ1ỌC nni liếim IIhLíIIII cónti trình nghiên cúII đồ sộ T uy nhiên, vi imuồn tài liệu dưọc in bíing tiếniĩ

tôi chIí;i có điOu kiện thíini kliào trực tiếp nmivên bíìn được VẾ co hàn, cliii 11 lí tói elìỉ tiếp xúc điíỌc vcii 11 hữntĩ h;ìn dịch, Iihữnu lòi trích

d ẫ n , l ỉ i i í i t l i i ệ u , - l ố n t i k ế t t r o n g c ; k ' S i ì c l i n i ĩ h i é n t : ứ u n l u ì n g h à n l u ậ n

án cùii c;ìc tác tiií’t như C lm Xi iiì n D iê n , Lê C h i Ouế, T r i m Đ úc Ngôn Nguyền X u â n Kính Dù vậy, clúmiỉ lôi v;ìn luôn xem dó lit Iilùínu k ir n thũc chuẩn, nlũínu tĩii liệu có lin h chất kinli diếu

C h ú n g túi hét sức (rân trọim các (.‘ónu trình Ill’ l l i0n cứu truyện cổ tích cùii i/;ic liU’ gi;i niỉưòi ViỌl lì 11 ti II h lí liíii LZ i ;’i 11 LI c II; t c;if I'hiiyt'11

4-tiia t r o u t : nliữiiL; I i ă m hụt' l;Ị|) t ạ i k h o ; i N m ì v ă n t r i í ó n i í ilịii l i n e T o i m

h ọ Ị) H à N ộ i C Y r - l ã i 1 ĩ ộ 11 n à y c ó t h ê c l i i i i r a l í ì m n i f i y d ạ n t i :

- D;nm nuliiOn cứu cinivOi! d’í' (in cliiiniỉ linặc ì i ê n ii)

- D ịii m uiiìo trìn h của h;ii tru ónii dại hoc T r in u liỌp VÍI dại hục

S ư p h i i i n

- D ạ n i i l ò i niói thiệu t m n i : c;'ic t ậ p SIÍII t f i m.

- Di.iniỉ bill Ill'lliêII cứu trên ciic tạp chi cliIiyê 11 Iiuánli

Nliìíim till I iộ u Iiìiy chú nu lôi dà tỉ hi ó phiìn till! mục

I I I p hưdnịỉ |)liii |) II fĩ li iêII cứu :

V i ệ c x;ìc địn h híMi chríl I ho' I < > ỉ I i và phím loili truyện cố tích làmột trnnu Iilũíim v;ìn dê lòn và phức tạp đanii đưọc tìm tòi, khámpliiì tiếp til ò ViỌt N;im cũnu; như tlu‘ Iiiói D(1 cluííi có sự tlulniỉ

mấy chục năm Iiini d fly </hú vt’ ii lập t iu n e ó cỏ 11II l;íc sưu (Tim Dịiimsách Ill'll it'll cúII cluiyên dt‘ hài bán Iilui "S(1 hộ tìm hiếu n lũi [111 vấn

đè CÙÍI truyện cổ Ill'll qua In iy ộ n T;'im (Ynn", "Ou;i việc imhièn cúII các chinh lừ rièniỉ trmm một số tr u yị ’ 11 co tích" cũ;i nim D in h Cỉia

K l i í ì n h 11:1V " T r u y ệ n cố l íc h i h m i c on mắt nliii kli nu học" CÙÍI ônu

C h u XuAn D iê n là kh nnu cn nhiêu V ì vậy, vit'c lliực hiện lit? tãi luận án của ch LÌIIli tôi uặp I'fit IIh i e II klin klifin

c ';i t h nil'll' t| uyO I (-■ 11 ; I ell IIII ii tôi chù veil hil'ii liiỌn Ò fill- 111 fit s;m:

r,-1 T h ố n g kũ cà nu n hit'll ciiim lôi fiing rộny rãi ciing tốt, mọi ý kiến cùa c;ic t;ìc Iiià ni;'i diêu kiỌit v;ì khà nănu chí) phép liên quan tói hai vfin đ ê Biìn diíít llió’ loại vã phíìn loại Iru yệ n cổ tích S;iu

d ó c h ọ n l ọ c r;i n h ĩ i n t i V k i c i i c o h à n s i ì p x ế p t ' l ú u m ỉ:ii t l i e o m ộ t hệ

tluiim dò lluiậ n liệ‘ 11 hon cho việc so sánh, dối chiếu T r ẽ n C(1 NÕ này mói cỏ thể phát hiện r;> nliĩnm nét đ;ii đón tỉ, tiếu tỉ Ị, mói có thể hiếu dtìnt: ni iii y ín nhân ci’i;i sự kh;íc hiệt tro nu; qiinn niệm CÙM các nlià khoa học vê hai vấn ct'í> VLí;I liêu

2 T m n i ĩ q u á t r i n h p l i i ì i i t í c h , t l i ú i m t ô i c ố n ắ r n i n h ậ n d i ệ n h à n

ehíit thế lo;ũ tlựí! trên c;ìc đfK’ điếm tlii pháp VẠn dụmi pluíOnu pháp so Siình loại hình lịch sứ tlế nhm nhận truyện cố tích theo cà h;ii c h i r u : Sự biiín tliiũn c ũ; I nỏ troim lịch sù, dfit nỏ tron li sự dối tlioịii vói các dân tộc khác đế t hriy điK.H' nét cluiim cùa C|LIi luật s;íim till) niíhệ tluiật, dồntỊ lliòi cĩmiỉ ihfiy đưọc nét riêniỉ CÙÍ1 truyện cố tích V iệ t Nam - O i m p u c h i a

3 T r ê n co sò nlìữnii vfin (tê lý I u 011 đ;ì đúc kết dưọc, ch ú ne tôi áp dụIILĩ VÍIO việc niỉliiên cứu truyện cồ ticli V iệ t Nam (lìi ndi tòi sinh r;i VÌ1 lt>n lên) VÌI truvỌ-n cn lích C ; i 111pucliia (lã dfin tộc I;| máu thịt cùa tôi) T r u y ệ n â i tích ciiii li;ii d;1t IHÍÓC !;'i đối tưọnu tôi yêu tliich

và có k11 ;ì níìnLí IIIÌIII hílt tliiỌc T ô i clã ciì lííinti hiểu liiện n li íì m ỉ suy niihĩ CÌIÍI m i n h v;'io nội tlmm CÙÍI h;'|II lnẠn án Iiíiy

IV ỉ) óng góp củ 11 IIIẠII fin:

I V i ệ c xác định b;in clìiìl thô’ ln;ii v;i pliAn loại H u yệ n t‘(S tích d;ì

dư(.U' n h i ê u nl iii Ii ul i i t‘ 11 c ứ u d ê (.'Op Ọi i í i qi i í ì t r ì n h h ọ c t ậ p

ch úng tỏi nhận thấy, liê ng ò Việt N;im cũntz có nhiều ý kiến khác nhau v<? c;ìc vấn dip nàv V i ệ c Ihnim kè c;U’ (.]II;iII niệm tin lại theo

một hệ tlulim, một l i i n h lự Iiliííl ilịnh (hofk: llúii ui;in, hoặc triíóng

ph á i) dè til đó di tiến ụiái t hích nmiyt-n 11 lui 11 sự kh;U: hiệt íiiữíi các nhà klioa học, UÚỊ1 11 hân dịnh vị vấn đè, him chn Víìn <-lề trò nên rõ làniỉ, khúc chiết Ikìii trưór 111 rí I e;ìc nliii nuhién cứu I I v vọniĩ riìnií b;m luận ;ÌI1 nãy sO có ích cho viỌr uiiitiu di.iy tn m iĩ n h <1 trifling, c Cl I ì lĩ như (fit cà nlũínii ;ii qiiim lâm lõi Iriiyện (Yỉ licli cỏ một cái nhìn khái quát lổn li thế Vt‘ Iho loại n «1V

2 T r ê n tinh tliíìn học 10 J> có kê tliừíi c lúm lí tôi cĩiniĩ tluì dua ni một vìii ý kiến riêniĩ về hàn chíìt thế hụii cũntỉ lìliư phân hicii cho phù họp vói tình h ì n h cố li ch Việt N;iin - C'a m p II c h i a V ó i motm mỏi diíii cluiyên n 1Zã 11 h cố tích line li;ii nưóc đạt đu Ọc nhiều thành tựu mói, t;ìc Iỉi;’i lu;ìn iín 11 ãy hếl sức trôim cliì> sụ chi bàu của CÍÌC cluiyén I»i;i

C u ố i cinm, chúIIli lôi xin chím th.inh cám tin sự luíónu (J;ìn, giúp dfi tận tinh cùa c;U' thfiy V(ì Oiiiiniĩ Nhon, Bùi Duy T à n Kiêu Tlni Hoạ ch Drum Víìn Lmm, LO C h í Quế, Niĩiiyễn X u fill Ki nh và nhiêu

11 lí lí òi kliíic.

NhiỌm vụ chinh củ;i chúnu tói troim cluíOnụ n;ty l:i liệ lliốniỉ hóa một cách lữ(iniz đối đầy dù nlũmi: qiiiin niệm vè hán ch.1t Vã tình hình phím loại triiyỌn crí (it'll l r i ‘ 11 l l ũ ‘ ưiói Việt N;im vù

C ii m p u c h ia Qiiii búc tr;mli c Ilium đó mọi imtíòi I'd thể hình dll nu điíỌc niỉuyĩ‘ 11 nlinn tịii sao nhiêu Iilià imliiOn cữu lại (.0 nlũíim fill'll liiêti khòiiu nhu nliiui vt' car bit'll llù' ciS tích, lý do nim d;ì dần đến niũíim pl ninng pháp phân loại kli;u- nliiiu tliíini chí dối lập nhau

A - MộL s ô q u a n n i ệ m c h í n h vê c á c d ấ u l ì i ệ n (tặc t n i n g c ủ a

1 I II vện cổ t íc h :

Nói chung, Hu yệ n cố tích I;i một ilòi lưỌiiíĩ Iiiĩhiẽn CÚII lia diện Đứniỉ ò nóc độ náo umíòi t;i (.’ lìnii t ú 1 lù; tiếp Cíìn cliíỌc lìhử 11 lĩ vấn di' lõi cốt nh:1( f 11;I thr loại

Đ i ê u tit- l ã m f i l l ) c l i i ' m i i t a h á n k h o ă n lii i m ; i v t r o n g h ỉ ì n t h â n

troim viị-c X;'ic định các drill liiộu dạc- trưrni cho truyện cố tích

C h ắ n i ĩ l ụ m n h i ề u n l i ì i n t i h i ê n c ứ LI V i ệ t N ; i m t h u ò n u c o i h à n c h ấ t

c ù a t r u y ệ n c ố t í c h l;i s ự t ậ p h o p h ệ t h ô n i ĩ CMC d ặ c đ i ể m T r o n g khi

itõ, đt- phân biột ir uyệ n co tích vói các tliê loịti truyện kê’ dân lỉiíin kliiìc, c;U’ Iilià klioa line Iiưõt: nuoíii nhiêu khi chi c;ìn cứ (ì một drill hiệu h;iy một tính chíìt tiêu biểu não cló

T r u y ệ n cổ tích có nlũíniỉ biểu hiện hết sức phức tạp B;ìn thân nó 1Ì1 sự tốm: hú;i nhiêu dặc điểm cù;i loại hình truyện kể tlfm tíiíin nói chung V i ệ c hoạch dỊnh chí) thế loại này một phỉiin vi riênti hiệt I;"| công việt: tực kỳ phức tạp Đê trà lòi đưọc Ciìu liùi "truyện cố tích là ựì", CÍÌC tác giá nil óc imoìii tluiòim r:ìt chú V đến khía cạnh "truyện

cố tích dược xây tlựniỉ bòi phương pháp Iiíio" T h e o họ, dể phát hiện ctuọc bàn chất đích thực cùa truyện cổ tích, khòniỉ thể tìm nó bên

n i ĩ o à i l ĩ n h v ự c lì ĩ 11 h t l u ì c t h ê ì o i i

T r o n t i khi do tại Việ t Niim, lù nli ũ im n;ìm 1950 trỏ về sa 11 nh iêu

khíìc vói các lcụii truyện kể khác Dế xác định tlưọc dặc tnni íĩ chí) truyện cổ tích cĩìn chú trọng đặc biệt liến c;ìc lĩnh vực nội duniĩ, đê lài mil the hiại pliiìn á nil

D u ổ i đíiy 111 một số hệ thốniĩ các quíin niệm về hàn ch rít cùa truyện co tích

/ Q u a n n i ệ m r r l í n h c ô i ( r u y ệ n :

Níỉay từ khi truyện Cí'i lích điicH’ imliiên cứu nhu lii một đối tuợim CÙÍI klin;i học, thì v;ìn đè cốt truyện d;ì dưỌc kliiì nhiều tác nià tịiĩíin

-

í> 10í>

10-tám V à n c u ố i thê l<v l 1-1 A N A | ) l i ; i Iiíixiep đfi cho rằiiii k h ô i m có thề

l oại v ă n h ọ c d â n HK1I1 IIÌIO c ó C|UÍ m ô cot t r u y ệ n hnì i n c h i n h nluí

truyện cố tich T r o i m quá trình J 011 luận Ôim tí ã so sánh cốt truyện cù;i b;i lliè loại C ố tích, truyện T ò n uifm, Timiiiz sĩ ca vói nhím Tlit‘ 1) ônií 1 r LI vệ 11 Tôn nián và Tr á rm sì c;i tuy cũim niíinụ lính cốt truyện nhưng kiiônu diù vã phúc t;ip nliií cốt truyện CY) tích

Nlutnii có lẽ, c ;i c k lì í a cạnh cùa cốt truyện chỉ thực sự đuợc tìm hiểu một Liìch đ;ìy dii b;ìt đàu từ K V T s i x t ò p và X G L a d u c h ỉ n Khi

so sánh c;U' Ioịiì truyện kế chill uiiin vói nhiui X G L a d u c h i n nhận

nhau Nếu nhu ó T r ã n i ỉ si c;i v;'i truyện C n tích, cốt truyện là phuoniỉ tiện ct> híin dê thê hiện nội đung, thì ò tho ca trữ tinh dán tzian, C(‘)t trnyệti đó 11II v;ii trò thứ yếu T á c uiíì tiếp tục nhộn định:

T í n h chill cốt truyện của truyện cổ tích ];i khác vói tính chíit cốt

truyện cù;i T i í ì n i i sĩ ca Cổt truyện cổ tích thuồng phức tịip, có

nhiều sự kiện, nhiều tinh tiết h(ln Nén như cnt truyện cổ tích làm cho imưòi niỉhe d ú i ý vì? Iiluìim diêu kỳ cỉiệLI, thì ò T r á n i i sỉ Cel, cốt truyện 1 ạ i nhằm t hôn lí b;ìo về một sụ kiện nào (.lấy K V T s i x t ó p còn cho 1'iMig: Trừ truyện co tích r;i, Víìn (.lê cnt truyện tronii các tliể loại kliíìc khôim đ lí Ọc coi nhu dấu hiệu tiêu hiểu nhất Bãn thân cốt truyện cù;i T r á n g sĩ CÍI T r u y ề n thuyết lìi c;ìc hệ thống mỏ C á c yếu

tố mói rất dể t lì fun nhập và pluì võ c rí LI tạo cốt truyện C ò n đối vói truyện cò' licli, lũ’ Ihnnii cối n uy ọ II Lỉiĩí v;ii Irõ d;Ị(/ hiị-l qiiỉin trọnií

Nó t|iii (.lị nil SỊf sdim còn f I I ;i thế loi.ii ( ' d l truyện tì tlfiy |;i nhừng hệ thốniỉ tlóim, inaim línli chát khá ht-n vùntĩ V i v;)y ò 1-;U' thê’ ln;ii văn học dfm LIií 111 khiìc tinh ứim tíìf Xiìy r;i ni.uili I11Ĩ' lull! so VIÌi truyện

-11-CO tích T r u n i ỉ moi cốt truyện cổ tích, một sổ d i i tiếl phụ cú tliê hị thay tlối qua kliônti Iiiíin t h õ i lí i :i ]\ do cám hứnii till ill thói CÙÍI nmiói

kể qui định Đ ố i vói cốt truyện chinh thì không Xíìy ra tĩnh trịiniỉ

dó K V T s i x t ô p kết I LI ẠII văn hán c ù; 1 truyện CO tic'll thưònii nil dịnh hon so vói các < lũ’ lo.ii k h á c _Ị A.iXí)- t r9 11

V à o nliữim II Ti 111 diìu thè ký 2 0 việc imhiên cứu những yếu tố nhò lidii cốl ir u y ệ n đ;ì tlưi.U' dặt r;i s T h o m p s o n ( M ĩ ) [ A I7J coi motip như phân lù dfiu liên tạo nt‘ 11 liệ tliỏim cốt truyện, tạo nên thế niói

h ì n h t ư ọ i m c ố t í c h N ó c ó c â u t r ú c ỐI1 t l ị n l i it c ỏ k h i ’i IIAlìu h i ế n đ ố i

Mỗi cốt trIIvệII c.cS tích x;ìv tlựim h('li một híIy nliièu ni()ti|), r in h tlặc (runiĩ c ủ ;I truyện cu lích chù yếu diíỌc hiếu hiện qu;i tnối liên kết lỊÌĩía c;ìc motip này

V l í i P r ô p lại qiiitn niệm kh:ìc T h e o ỎI11Ị, mntip chưa pliài lã C í í c đ(5n vị Iilín nhấl T r m i u qu;'i trình 10p Infill, ÔIIIỈ cho ríìng 11 êLI cứ phân chia mãi Iiliư vậy Si? lii một độiiíỉ tác tlùia vỏ hổ T r u n g quá trinh X í I c định dạc triínti cho truyện ct*ỉ tích, kliònu nén C|IÚI quan

trọn II lióii vấn (.ro CỐI iruyỌn mil nên chủ ý nhit-u hon đ ế n c ác h c rí LI

líio cùa h;in tliíìn cốt Huyện do Ồrm kliắnii đị nh: Nếu ntui cốt truyện I;'| yếu tổ thuộc vê nội dll 11II, thì CÍUI tiin CŨÍI cốt truyện lại thuộ c lình vực hình thức II ì II h 1 hức b;i() n iò cũn lí maim tính chất híít hiến, CỎI1 nội dunti thi maim tiíili klu’i hiến [A.«S4]

T ạ i V i ệ l Nam trưóc d;ìy liììu như chưíi có n lì ã silu tâm niĩhièn cứu não coi hệ tlinnu fil l truvỌn Ià liôu chi c;io nhất dinm dê' phân hiệt truyện cố til’ ll vói Ciìc lliế loại vfni học dãn u;i;in kliiic H ọ chi coi dây l;i một Iro ng những dột' die 111 rn m;ít ò nhiêu 11); I ỉ truyện kt;,

dù rằIIy trong b;ìn lliàn mỗi 1 hè' liKii lí n h cốt truyỌn cùnii có nlũíim

nét đặc thù CYic ôIIli Nuuvẻn Đ(‘ìim C h i [A.<S] Nguyên Nuọc

C n n f A y ] , Dinli Cìia K h á n l i Ị A 3‘J| l ó nhiều tliểm clumII clni ríiniỊ: cốt truyện cùa truyện cổ tích lluí òng díì ihlỌc hoán cliinli hỏa

T r m i i ỉ klii đó, truyền thuyết lại thưòntỉ kliõntĩ có đíìu có đuôi C;U‘ tác ui:’i trên IẠ|) luẠn: CỐI truyện (■(') tích thuòim dài, plnìc tạp, nhiêu tình tiết li(in so vói truyện cuòi truyện ngụ ngôn T h e o họ, tính truvền miệng dã tác tlộniỉ m;inli mẽ tíii liình thúc cùa cốt truyện cổ tích Đê dẻ nhó, dẻ lưu truyền, cluìniỉ thưõniĩ clưọc cfiu tạc> then cỉuòng thciim C á i íỉì xỏy ra trư(k’ kê triíóc, cái íii xày ra s;iu kê sau khôntĩ gian ctưọc ITIÓ rộniĩ ũí gạn đến xa

T r o n i ỉ thòi uian lỉììn dây, vấn dê cốt t ru y ện lại tí lí Ọc nh iều nliíiniĩhiên cứu qiiiin tâm đến nhu Niiuyén T ấ n Đ ắ c [ A 17], T r â n Đúc

N i i ô n Ị A (■>()] V ũ Nuọc T h u ò n iỉ [A lOíi] v;'i tác íĩià trẻ Tãn ii Kim

N u ; ì n [ A 5 7] H ọ (.hì cỏ nhiều đỏnu ÍIÓỊI t r u n II việc thừ nghiệm nhữnii

Ih í i n h tựu về lý l uận cũ;i IHÍÓC imoài vàu klio tàIIti t ru y ện cổ tích

V iệ t nam - c ; im |m c h i; i

//■ Oi t a n n jjjm I X lin J l h ấ p dÁlL Lẩ ý LudlỈẨL ỵlú-l t r í c ủ a i n i ỵ ê n

cô tích:

K h ô n lĩ chi ntíóc tmoíii, c á c nhít khoa hục V iệ t N;im cũnti dặc hiệt

A I N h i k i p h ô r ô p khi SCI Sĩinli mộ 1 số thể [nại truyện kể đfui mail vói nhau díì di đến kết Infill: Yếu tố C(i b;ìn Illicit đặc tliù nhất cùa truyện crì tích hộc lộ ỏ tínli hấp d ẫ n Ị A N í i - t r lJ2,9 3]

V ì C| II ;ì đe c;io v;ii trò CÌIÍI tinh hấp thin, CÌIÍI chúc nã 111* tliíỉm m ĩ, nên dôi kill A 1 N h i k i p h ũ r ô p đã Xtiin nhẹ sự tôn t; 1 i c ù í 1 các (.lặc điếm hav chúc n;ìniz kliiìt- {xin xem tniníỉ 122}

Síhi này, qiiíin niệm trên, củ a A I N h i k i phõrt'1 p LÍ;Ì đưỌc li:ii tác già

N I C n i p x ô p vã X C Ỉ L i i i ỉ l i i n d i i n plifm IIim khiìc Ịilụic T h e o họ truyện cố lích lìi một thê’ loại tlfic biệt trnniỉ loại hình truyện kể ti AII

ii fill li tlifim mi h ;i y chức nfmu sinh lioíit tuy t|u;m Ir o n tí II hun tỉ vần chi Iã hộ Ị1 hẠn lùm cà hệ Ihốnii c:íc cluíc IIill 111 hao lióni cà chức Iiíìim nhẠii Ihức và chúc nímií lĩii'm dục C;ìc chúc Míìnti niiy cỏ mối liên liệ timniĩ hỗ vói nliíiu C á i n;'iy tạo đ;i cho c :I i kin phiìt triển T i l t nhiên, tronII mỗi nhỏm truyện cố ticli cụ thê từniỉ cốt truyện cụ tlié mã

ch úc Iiiìnii này có thẻ đuọc dê cao lum cluíc năng khác Diêu đó kliônu có ntĩhĩa, các chức niìnti mantí ý ntĩhĩa thứ yếu sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn: Sự kết hỌ|) nhịp nhàntỉ uyến ch uy é II trên là một troniỉ nhũng co sò tíH) nèn sự (.líi (.1 <111 lĩ độc đíìti CÌIÍ1 thể loại cố tích nói chu nu, cù;i túniỉ hiến thể cổ tich nói riêrm T í n h hấp dẫn (hay chức niìnu th;ìm mỹ) ciiii truyện crí lích sẽ klìônii còn rmuyên tĩ ĩ á trị nếu

bị tiìch ròi khói các chức nỉing nhận thức và tiiáo d ụ c [ A S6- t r9 2, y3].Cíi N, l,C r; ip xô |) v;i X Cì L íii ĩh in c hi n đêu cho rằnu C.U- chúc nìíníỊ trmm một cốt truyện cổ tích hiHi LIiò cũniỉ cú mối quan hệ nlifin qùa vói Iih.iu, chim Lí tlnìc đỉly líìn nha LI để đến vói chân lý niihệ tluiật

Ciì hí i i t i i c tíiâ đ ê u tl ùí ; i n l i Ạn t í n h h;1p d ẫ n k h ò i m c h i c ó ỏ t r u y ệ n c ố

tích, nó coil Xurít hiện vói tân số kh;'i cao ò các thể loiii truyện ké khác nluí T r u y ề n thuyết Hu yê n thiKii T u y nhiên tính hríp iliìn của h;ii thế loại n;iy chịu sự CỊIIÌ định trực liế p cùii chức năng nhận thúc

C ò n ò i r u y ộ n crì t í c h , t i n h l i f i p d ; m h i i c ó m u i l i ê n họ c 1101 I'll ĩ* v ó i

L'11 ứL' nfmu sinh liOiit Vii 1/hưc 11ÍÌIIụ lỊÌíìn tlỊIt' C h i n h vi l lù' mà (-’ác hình UíỌim imliệ I l n ụ i c ù :I T i u y ê n lluivèt Hu yê n Ihdíii tuy nil hítV

1 4

-h o 11 Li , k v V I n l u r n i ỉ l ; i i t -h i ê n v ; í i m S Ị Í I A i m I' ll ; i 11 ( ' f i l l t -h i ế t e l m c ; ì c M i n i

q u a n lit1 x;l hội ự if) 11 lí nhơ ò I I'll vệ'II CO t ich| A S f i - t i '9 2.cJ3 ]

Til ục ra, ng;iy từ thè ký l<s, anil fil l ( i r i m tlf) it nhiêu dề cộ p tói vfin tie này T h e o họ tinh liĩíp dần L-ÌUI truyện cố tích chủ yếu hộc lộ qu;i các phưonu thức tliẻn til iliic truniĩ chd thê loịii T r o n i ỉ dó

"nlũínu diều tưòmi tưọniĩ về thê’ li í tí ĩ t h A11 kỳ" diữ vai Irú đặc hiệt quan troniz T h e n h;ii õim, nội eluim cốt truyện vốn "khônii có liên

hệ nàn vói nhữniỊ (.liêu kiện cùa dòi snim thực" Nếu cỏ cĩintỉ chỉ lỉiíi vai t r ô tl i i í y ế u , h o à n t o à n k h ỏ n i ỉ c ó k h ả nì i ni ỉ t ; m ríI s ứ c l õi (.’U ố n

I

CÌIÍI ti'ic pliầm [A 1 4 - t r 2 2 ]

o V i ệ t N;im, tinh híip dẫn cluiii híio lỉió đưọc các nil,] niỉliiên cứu coi nlui dặc truniỉ tiêu hiếu nliilt cùii thê loại Điôu đó khônií có

Niiuyẻn Đtlim Chi, tính hilp tliìn c ù ;I loiii truyện cổ tích hoanii

Cỉin thiệp CÌIM y ế LI lố kỷ diệu vím mọi chi tiết cù;i cối truyệ n, T m n u hai li ê u lo;ii cổ tit’ ll thế sự v;i ci‘i lích lịch sù thì linh híìp (l;ìn lại IIâ 11 gũi vciĩ 111 ực tế luin c Ilium lôi cuốn [luiiòi niỉhe (.Ịiiii nluìntỉ tái đon hình đị[A.<S - i r2 6-2(S]

T r á i lại õng Nmiyẻn Nmii' C ô n khô 111» thím nhạn tính híip clẫn CÌKI truyện cổ lích tlniộc vê plụim vi hình thức Nó nằm ò pluíOniỉ diện nội duniỉ T l i e o tác izi;ì: "truyện cd tích làm cho niuíòi nu lie

t h í l y m i n h r u n i ỉ c à 111, t h í i m t h ú i t n i i U ’ t i n h n i ĩ ư ò i I r ư ó c n h ữ n i ' s ổ

pliẠn cùa 11IŨH1 lí CO II nuiíòi t i l l nu X ;ì hội có g ia i cíí p"[ A y -11'I 4]

N g u ô i nuliL" như thííy 111111 lì đ õ n n l i ì n i lu 1II v oi lioiin c á n h , nêp

II till ĩ, liiiy lỉiinli i l ộ i m CÙÍI nil fill v ậ l

Như Víìy la ông Niíuyẻn Ntỉọc C òn tliì khỉìng định sức híìp dần CÌIÍI

từnu cốt truyện cổ tích dilỌc hiếu hiện C|u;i sự kIì;ì i t|II:'it hóa các

liìnli IKỌiil: cố tích Cũ im như Ntiuyén Drill u C hi, t;'ic tí ĩ ả nhấn Iiiiiiili tính ell fit này tron lí truyện cổ tich gíìn uũi vói ilòi sống tlụíc tê litin nlũínn hin!) linh hão lũi nụ, kỳ vĩ cùii Tliíin thoại

Ti íd iiỉ i tụ nlmniĩ kh;'ii I|ii;ìt hon hai ý kiến trên hì nh 011 định của ònií Đ i n h G i a K há n h, T h e o tác lĩià T h á n thoại liìnli thành, plìáí trie 11 và suy tán, troim xà hội niíiiyên tliùy C ù n thể loại cổ tích, vê

cú hàn lại "xiiílt hiện khi chế độ thị tộc tíin I‘íì, du Ọc tlìíiy thê hòi uiíi

đinh riêim lẻ cùa xà hội đà có sự phíìn chúi điìnií cấp" C liin li vì thê đối tưọniỉ phàn ánh cùa truyện C('i tích tluíòmi dư Ọc hiểu hiện trotm

th uẫn cd hãn niữa ntíiíòi vói niỉưòi V ì nhữntỉ nụ uyên nhfin lịch SỪ

đó nón òim Đ in h Gi;i Kh íìn h d;ì di dến kết luận "Th ím t hoại h ấ p

d ẫ n c l n ì i i u t;i h ằ n ụ n l ũ l i m h ì n h t i íỌnu m ĩ lệ VÌ1 t á o b ạ o về n ộ i d u n i ỉ

chất phác nhưng kv vĩ CÙM sự ticli T r u y ệ n cổ tích lõi cuốn clúnií: t;i vào nliũnií nỗi niêm vui khố, vào kliôntí khí dấu tranh cliílnu ciíòim quyên cùa nhCínií con ntiiíòi hị ;ì|) hức H;ii thể loịii, hai tinh ciìch, híii cách tác độnti tiến ý tlìírc thẩm m ỹ " [ A 3 (J - trX7- 8 9 ]

"truyện cfi tích líi nlũíníi truyện đưọc xây dụniỉ nên bằn lĩ tri tuòniỉ

tưọnu niỉliệ íluiật, đặc hiệt là nluìniĩ diều tu (ìn lĩ tưọng VÊ thế giói

thân kỳ, nliĩíiìiĩ Cíìu chuyện khônii có qua n hệ nàn vói nhữniỉ điều kiện CÙÍI dõi sốniỉ thục vit làm thỏa infill imưòi niílie tlniộc mọi tiìniĩ lóp xã hội nu;iy cà dll ho tin h;iy kliôim (ill v;m 11 hCfnti điều duọc imho k c " [ A I4 - 11 22] D â y lit đ ị n h imhĩn khói dim l;io til’ ll ill'1 t ill)

ÔIÌIỊ ^ni vê LI tố tin còn dược hit’ll hiện cã troni! các sự kiị-11 tliế sụ

N l i i k i p h õ m p coi: T r u y ệ n cố tích l;i nhữ 111» truyện kê truyền miệnií lưu hành tronn nhàn d;ìn có I11ỊK' tlíclỉ IZi;'ii l i i Iitụíòi im lu ’ nỏi dmm kt; IíIi nhử 11 Lĩ sự kiện kh;ìc lluíòiiLĩ (nhữntỉ sụ kiện IlíõIIu UIỌIIU 1/n

- 1

t i n h c h ấ t ( h i m kỳ VÍI t h ế sự) vá m ; m u n h ĩ i t m IU’ 1 đẠc 1 r l í I I u ; về h ì n h

tluìc c rí LI í;m, VÊ phonu c;ìch thế hiị-nịA I 4- 1 r 25 |

Kh i imhit‘ 11 cứu riêniỉ thê loại cổ til'll X N A h ê l i;if p I'ftl qiiiin láni tôi tinh chất hư CÍUI T n i n i i C|ii;ì trình pliân lích ôrm nhận tiifiv nhiêu (chứ kliònii phài toìin bộ) truyện cổ tích CÌU()C XAy tlựim hoàn tniìn thòrm qua sự hịa dặt Dfiv lit mọt trnnii nluìim C’0 sỏ tạo n£n tínli dộc đáo cho thể loại[A.<X(i - try.*'] T á c tiií’i cỏ nhiêu nliận định x;'ic tliírni khi phân hiệt tínli chất lui criII cùa (lu yệ n cổ (ích võí sự hư cấu thí Ọc mô Ịiliỏim từ nliĩnm cái x;ìc thực - cụ tliẻ c ũ ; 1 truyền thuyết

A b ê l i i i e p khfmii định: Có k li á nhicu sự kiện mil truyện cn tích mô t;'i

có k l i í ì năn tỉ đã xảy ra tronu lịclì sử, cuộc s ố 11 Lí.

CIIỌC s ố n u T h e o ÔI11Ĩ, t í n h c h ấ l l ui c ấ u n;'iy k h ô i i í i nh; ì l t h i ế t l ỉ ây

18-p h f m l o ạ i t r u y ệ n c ổ t í c h CÙM c.-ìc t i hí i k h o ; i h o c V i Ọ t N ; i m v ó i CÍ1C

nhà khoii hoc IUÍÓC mioiii

Có lẽ VI Nmiyẻn ĐồnII C h ỉ quiin niệm tính ch fit lu! c;ìu chi là một tr11 nự nỉũíiiiỉ drill hiệu clìIIa phài lí'i đÍH’ trưnií tiêu hiếu nhất cún truyện cố tích, nên troniỊ quá trình pliân lo,'li, đôi kill" lác Lĩ[A dã Nắp xếp một số truyện thuộc lliê lcụii khiir vào hộ phfm truyện cổ tích Cli ẳn ií hạn như õim đã coi nhiìim truvện kê vê cíìc anh hùng dân tộc vào thành một nhóm gọi l;i "truyện cổ tích lịch sử" Dây Ià luióng di không chỉ: nhận dưọc sự tlồnu tình cùa một số nh:i million cứu mà còn tạo nên nluìim ti iinh cãi kliõnti nhò suốt mấv chục n;l 111 t|im

V i ệ c khôim thừa nhận tính chất lui Cílu nlnr là h;ìn chíii đích thực cùa truyện cổ tích khont: chi dién r;i ò Việt Niim Q ua n niệm nãy còn xuất hiện ỏ IUÍÓC imoíii ChiÌniỊ hạn n li ã null lê 11 cứu nổi tiếim

V H G u x e p kliônu coi 11 nh chilt 111! cfíu là drill hiệu h;'mg đầu dùnti

dể phím hiệt truyện cố tích vói các Ioịiì truyện kể khác T h e o ỏnií,

dê xác định dưỌc đặc trưnu: cho truyện cổ tich nên chú ý nhiêu h(in

đ ế n ĩ i l ũ n m n ò i ti u n lĩ x ã h ộ i m;'i liiO k í ;Ij ph;Ì!ì m i l l M ọ i tỉi;ì trị n g l i ệ

t h u ậ t d ặ c tliii đ ê u c h ị u s ự q u i (.lịnh cII; 1 t ừ n u h o ; m Ci’m h l ị c h s ử nhrí t

C h i i i m h ạ n N.Cì h í i i ỉ í i l u r i t p| A Sí> - : r (J2| l ;ú c h o l i n m đ i Ị c t n m t i

đích thực CÌIÍI truyện cố lích tluióiiu ilưọc hiếu liiện ò các hệ tliốnu

h ì n h t ư ọ n i ! D( 1 n l i i ì n i i q u i i l ị n l i l i t ’ i m mà n h í m víit t r o n i i t r u y ệ n co

tích nhiều hon, Iiinnu nhiOu tíiìli cách v;i phẩm (-■ li A ( phức tạp lui II

Sụ đối lO pv ề tính chíít íiiũ;t h;ii lù’ thốim nliíìn vậi đu lie thế hiện rô

rà 11II nhíit quán đà pli'A11 nào nói It'll tính dfic thú của truyện co

!)2 0

-V ri 11 d ê đ ; í mj ki l l ý õ (.lây là Iiliíi m i l l i o n CỨLI c ó t h e b n qi i i i k l i í a c ạ n h

này, khác, trnn ii h uó c đil ìl rm tìm h iếu t ru yện cổ tích, nluíni ỉ hâu hết

trong số họ đêu ít nhiêu dề cíip tiến vấn ơê phíìn Inại C ó thê núi khônự quá rằntí lịch sù niíhiên cúII truyện cố tích dônn thòi cĩiníí là

l ị c h s ù v ấ n đ ê p h â n l o ạ i t r u y ệ n c ổ t í c h

C á c tác già Ngnyển Đổnti Chi Nmiyễn Nuục Côn H o à im Tiến Tựu, Lê C h í Quê trong nlũínự cùIIli trinh nnhiêii cứu cùa mình dêu

có lư ót qua lịch sử vấn dè phân ln;ii (ruvện cổ tích Sự thốn 1» kê cùii

họ chù yếu dién ra ỏ ha plumi vi:

+ T ì n h hình phân loiii truyện t:íi tích rủ a niiLiòi Việt (Nm iv é n Đổim

C h i )

+ T ì n h h ìn h p h â n loại truyện cố (íc h L i ê n X ô - V i ệ t N a m ( H o à n e

T iế n Tựu, Lê C h í Q uế)

+ T ì n h hình plifin Ioịiì truyện cu líc h trên thê u i tì í ( C h u Xuíin

I - Tình hình Ị)liân loại truyện cổ lích trên thê íỉiói:

Từ cuối thế kỳ 18 sang hết thế kỷ ị 1), truvộii co tích dil hắt đâu

đ u ọ c t i m h i ế u v ó i t ư c á c h đ ố i l u ọ n i ỉ c ù a kh( Kì h ọ c T ù ; u i h c m G r i m

đến B i ủ l i n x k i , tú O M i l c dÌMi bô con C r ũ n d í I I cú nhiínii lập luận kliiì sfiu sãc vè thề loại níiy H ọ chính lá nlũínii Iitĩiiói dặt nền innng cho cõng lác niỉhiên CÚII truyện co lích Irên loàn 1 lie Lĩi<^i Nhuim có

lẽ phải tiến A p h a m ix ie p , v;ìn di? phân loụi Iru yệ n cổ tích mỏi duọc đặt r:i Ônti dề nu hi chia truyện ro tích r;i lliíinh h:i nlióni:

Năm 1^ 0 3 , w W u n d t dã C'hỉ;I truyện cố tích r;i làm b;i nhỏm:

a - Truyện cổ lie'll (hail thoiii hoíintĩ clưònu.

m ó i c ó N(ÍU k h o a n h v i n m đ ị a lý t h ì s ố l u ọ n ụ c á c l y p t - t r u y ệ n lìi c ú

h ạ n N l u m lĩ n è u m ò r 011 tí p l ụ i m vi I ;i t o á n t h ế it'ìi ( h i c o n s ố CÌÍC

type truyện líi cluííi thê I hổn lí ké dư Ọl\ C'hinli vì vẠy mil côniỉ trình cùa A A n i e cliì b;i o lĩ ồ 111 nliiíim tvpe truyện c ũ ;i Pliììn U m và một s n , dân tộc ch â u  u Plinn truyện ko I'll fill Á , Phi và M ĩ L;i tinh tuyệt nhiên kliôniĩ thấy t;ìc m';ì dà độ nu đến

T r o II li "Sách tni cứu 1/;U- ty|H‘ truyện (lân Lĩ í ;i n ", A A r n e pliần nhóm, cláníi sỏ VĨI tóm Ilk.U’ lại chù yru Iron ti 5 cụm 1r 11 vệ 11 lón:

1 - T i ' i i y t ’ ii [ o á i v ậ i

2 - N l i ĩ í n u t r u v Ọ n kè' Ihỏii L: 1111f; 111 Lĩ

3 - T r u y ệ n v u i v;i t ỉ ií i i (li cKi i

4 - T r u y ệ n kế then cô 11II I hức (truyện cổ lie’ ll liìy tích, Ir uyệ n cồ( ícli s;‘i II ch n ỗ i )

5 - G ồ m CÌÍC k i ể u t r u y ự n c ò n l ;ii d u í ; i đ ư i k ' p h â n l o ạ i

M ỗ i c ụ m t r u y ệ n l ò n l ại t l ư ọ c p h â n n l i ó m C h í ì i i í ỉ h ạ n n l ì ó m I h a o

nồm:

ii - Nl ùí i m con thú hi>;iii!i đ;ì (IU số I ilốii W)

h - N h ử n i í COI1 l l i ú Í Ki íi nu elíì v;i ( h ú IHIỎÌ t r n n i i nh:i ( 100- 14(J)

c - N i u íò i v;i nliửníi con I hú I m,111 LI dà ( 150 - l (J9)

tl - N l ũ i ĩ i í i c o n t h ú n u ô i t m i i í i n h à ( 2 0 0 - 2 1 9 )

c - C h i m ( 2 2 0 - 2 4 9)

g - Ciì ( 2 5 0 - 2 74)

h - Nh ím lí con thủ kliík' và n Infill* tin V 0 1( 2 7 5 - 2 9 9)

N l ũ í i m l ì l i ú n i Iiiiy lí.ii dưi.k- ci ii íì r;i I h í i n l i n h ũ n u h ộ p h ậ n I i l i ò l u i n

n ií ĩi C h ẳ n g l ụ m n h ó m ( í i ) - T r u y ệ n vé Iiliĩíim f o i l ( l u i l i n ; m g tl;ì -

hao II (1111:

f Từ sỏ I - (ì*-) lít niiữnu tniyỌn nói vữ con cáo, (Ini klii là một CÍIII

chó rilim ( Lũ hình ỉ lí tì 11 li con lliú lau c;i)

I T ừ Si’) 7 0 - '')'■) l;'i t r u y ệ n v ê C!K' c o n t h ú kh; ì i ' [ A I 4 - tr ] 5 - 3 ]

T r n n i i m ỗ i n h ó m nil ó ni i y t;K' tz i :'i l;ú x ế p I l l u m e c ố t t r u y ệ n đ ( í n

tliàn 11 li rí t IL' 11 dâu, sau đú l;i Iihữnu cốt truyện phức tạp, hoàn chinh

l u m Q u ; i v i ệ c l à m n;'iy d ú m ụ l;i c ó t h e d ỗ ci í i nt i h ì n h d u n í i d ư ọ c q I I á

trinh hình Ihãnli vã ph;ìl trie’ll cù;i Uíim type truyện cụ thể

P h ưo m i p h á p phân loại trên o ì ;i A A i n e có tíìm ;mh l uíò ng hết

s ứ c s â u r ộ i m t r ô n t o à n t h ê t i i oi í ) f i v l;i l i ê n đ ê c h o b u ô n g p h A n l oí i i

truyện ké hoặc ro tích (heo các type h;iv motip sau này T r o n u đỏ

n ồ i b ậ t l ê n là c á c c ũ 11 u t r ì n h : " c á c (VỊ)C t r u y ệ n chill u i i i i i C u - B ; i " CÙM T L H i i n s e n J ' c : u m t y p e t r u y ệ n d f m l ĩ i í i n N h ộ t B à n " c ủ a S e i k i

(NhỌt);"CYic truyện dân izi;in L;ilvi;i" LÌÍ) K A r n j s v;i A M c d u c hiên soạn [A 17 - l r 2 W)]

T r ê n co sò ph ư oi m |)li;ÌỊ> CÌIÍI A A r n t ' mỗi nhà khoii học cỏ thê tụ

d i ê u c h i n h lấy m ộ t c h i đ ẫ n t I l k ' l l h ọ p v ó i k h o tiiniz t r 11 vệ 11 kế

củ a đ ị i i p l n í d i m h n f i c (.kill t ộ i ' m i n h

Tu y II hi Oil, vì có ý đ ị nh kli;ìi lỊUíil qú;i r ộn li 111 ã CÔI1L' t r ì nh ciiri

A A r n e chì k h ú n i i t l i n; ì l k h [’>i l i n h cl i f i l stí lưỌi' v à k i n h n i ỉ l i i ệ m c h ù

n i i l i ì a T i i c Lĩiã h ộ c lộ kli;ì r õ t u U í ỏ i m c h ủ d;i() t ' ủ : 1 I r ư ò n i ĩ p h ; í i dị ; i

lý - lịc:li SỪ coi I'll All A ll là cội n mm n t' ủ : I một liộ tliốnti t ru y ệ n cổ trên thế líiói C; k' hình lượnti imliộ t lm ậl điíỌc ônií sắ p x ếp trcine cônu trình cùa mình chi đi í? II hìnli cho mội truõntĩ cliiìu Âu

Dti sòm nhím r:i nliửnti liíiii t'lì(? rủ;i A A r i U ' , s T h o m p s o n - 111 ộ I học ui;’i niíiíòi M L m ộ t m01 hiên soạn chinh lý hổ SIIIIII thêm cho lụ- thốnII củii Á Á a r n c tliìinh "Sill'll tia cửu ci 1 c type truvộn díin tĩiiin",

mf i t k h á c t á c Ịiià ( ự x à y d ự i m t ill) i n i n l i CÓI11Ĩ t r i n h " S á c h t r a c ử u c á c

motip liiìn ui;in" [ / \ ] 7 - 1 r2 7 0] ( i i ò tiíìỵ việc pliíìn loại truyện kê’

C h i có liưónụ phAn loMÌ Iiiiv mtìi có d i e II kiện mò rộng ra phạm vi

mà n thế Iiiõi Ĩ Ư tuònii chilli Ail truim lâm cùn A A rn t ; chì phân nào t-lưọc kli;ìc p l ụ i c ,

Cũ nu như l v | K \ ò liinu khu vực- nliíít dịnli đêu có nhCinti môtip

tr 11 vệII kè’ đặc thu V ì vậy "hiinụ ir;i cứu các type truvện dán gian' CÌIÍI A A r n e hay "hiiim tra cứu c;ic mỏ tip truyện dAn u ia n ” cùa

s T h o m s o n k h ô n t i t h ế I;'| k h u ô n mAu h:ìl di hrit d ị c h đ ô i v ó i k h o

t à n t l t r u y ệ n kê m ỗ i d â n l ộ c d ư ( U \ M u ố n á|) i l i u m t r i Ọ t dê p l m o n g

pháp p h A11 loại i r í n mỗi nhì) niỉliién cliu phi’ii liên lục hi 11 h lý san

cho phù h < > [ 1 vô í lình hình truvỌii kí1’ rù;i tlfm tộc 111 ình Co lê vì V 0 V

mã có sự hit'll đũi không Iilvò 1 ronu rác cnnii trình phân loại truyện

kế t h e o type VĨI motÍỊ) CLÌII CMC t:11* ui;'i sau này ChiHiu hạn nhu "type

VII mo t i p lruyt /11 d;m lĩiíin N h0 1 lì;'ni’\ i'i;i I l i mk n i k ẽ i k i "I A I 71 trI1VệII

T r u y ệ n C O t i l ' l l s i n h 11 ( >: 1 1 ( 11 ; I Í ) l i f i m C‘ ; I I r u y Ọ n l i o í i i m ( t i í ò n ụ V Mtruyện l r u y i ‘ 11 thuvLi) | A7 2- t r2 7 3]

C n the nói, cficli p h a 11 loại 1/iin N I’ An d ICC p là một troniỉ nlũmu

p l u h i i m p h á p - đ â u t i c 11 ti'L‘ 11 til ế Lĩ i (> j tlẽ c ạ p c h ũ yt í u d ế II t h ê l o ạ i c ổ

t í c h C h i c ỏ l o ạ i ( t ) III v; ụi c ỏ n I An l ộ n V t ì ĩ m ộ t s n Ui ại t r u y ệ n k h á c

nlul huyên tho:ú, truyrii tluiycl

Kẽ lục N I’ A n t ì r c c p li ã II Lĩ lo;.it h;ìnu chi tl:sin tn iv ệ n tổ tích r;i

"hệ thríniỉ sn s:mli c;'ic rốt Iruvệii ro lích đỏim X h iv ii" cùi) IẠ|) lliể tíìc nĩà L.CỈ.Bíinzăc, K P K a b i is n h ic õ p N V N ô v i c õ p Ị U ph;i 1 9 6 9],

B Tin tí pl ui oi m phá p so s ánh c'lH'li cfm 1;m cốt Iruyện, V I a Pr n p

p h í í t h i ệ n n l i ó n i t r u y ệ n (.'('ì t i t ' l l m ó i 11 LĩC1 Ii h ; i c ụ n i t r u y ệ n ] Ó I1 m i l

A i u i r c c p d ù c í ì p đ ế n T h e o V I:i Iì 1'ô (1, t r u y ệ n c d t í c h n ê n c h i í i ra

l ã m 4 l o a i :

íì - T r u y ệ n c ổ l í c h t liiì n kỳ

h - TniyỌn cổ Ii l’li loiii v;Ịt

c - Ti uvị-n cỏ’ lích sinh ím;il

d - T r u y ộ n e n l í c h I ĨIV ( í c h I A 14 - 11' o I

Tliựt r;i, Iiliỏin "tniỵỌii cồ lie’ ll ỉ ũ y Ill’ ll" đ;ì tluọc A A a r n t ' nói đến trmm hộ "sách lr;i cứu r ; k ’ Ivpe li u v ệ n dán Líinn"

Sau niiy, các giíìo H ìn h vfm hoe đàn ựi;m cùa 11'ưò 11 ti đại học tổiiíi

c - T r u vệ 11 cô li ch sinli hoại

CYi cl i p h f m l o ; ú t r ê n I i e i i v CÌIULI t ò r õ t i n h LíII v i ệ t c ù ; i m i n h N ó

nnày filim dư Ọc nhiêu IIƯÓC trtjn Ihế liitìi áp dụ II lí- T u y nlìiên, niĩny

pluídntỉ plmp pliím loại khíìc khõim |)l);'ii khônii díinií chú ý Chimg

hí.111, khi klioíi line h;ít dim thừa nhfm tinh dicli thực lịch sử - CỊI thể l;'ì đíjc trưniỉ ciia Ihê lo;ú truyên l Í1IIV t' t, till tilt Ciì nil ử 11 lí truyện nào

1 i«?n quan đOn "cái có lliẠt" pluìi hị loại hò khỏi lliẽ lo;ii cổ tích Nhà imhiôii cứu nổi tiốrni N I ( ’ ra pxnp chú trưoniỉ chia truyện cổ tích r;i

Nlui VẠV là Iihnm truyộn llìií liiii (h ) lúr Iiìiy chi b;m gồm những truyện kê’ vC‘ dõi SỔMLĨ sinh lioíit cù;i file IcKii ilộini vật L o ạ i truyện

kể VẾ các cành LỊuít 11 (.lịa lý duck1 chuyển saim lhé I(ì ;Ii tinvên thuyết

Đ ô i m t h ò i , n l u ì n t i t r n y Ọ n k è v ê c;u: Inĩii Cíìy c ỏ t h ì t i i y t h e n t í n h c h í i t

Dê:n H V P ô m c nmlxiH'a, h;i IIh0 II th;ìy c ill’ll phím loại CÌ1Í1

V E G n x t ' p có đôi đit-m kliỏnu họp lý IIéII (.lé imhị thu tiọn thể loại truyện co tích lại Irnniỉ phi.iin vi hổn m i l l lòn:

;i - TruvệMi cố tie'll loai vfil

h - T r u y ệ n I/O t í c h t l i i ì n kv

c - T r u vệ111 cổ I l l ’ll pliicu lun

1.1 - T r u y ệ n cô’ tích sinli h();11 [A s<s - t r W j

N h ậ n (.lịnh về ý k i í’ 11 l i ê n II li i t’ II I i h i i k h d í i h ọ c c h o r ằ n ụ : ' l O í ú

truyện cổ tích phiêu lưu" 111 fi c dll có kết cấu r rí t ttiìc hiệt, II hư nu về

cơ bíiii nó I;‘| sự lìõii t rộ 11 c;k’ |) lum liu thức hit'll hiện cùa truyền

l l u i y ế t c ù a l o; i i t r u y ệ n k c vO c h i O'II r ô n u c i m c ; ì c í i n h I l i u m l ự c sĩ

thòi kluiyộl SỪ v;'i củ;i 11 uy ọ 11 n') lích iliíìn kỳ V i v(iy khòrm nhất

t h i ế t p h á i c o i I r u y Ọn ci'i t í c h p h i ũ u l i m IIIm lã m ộ t I i l i ỏ m t r u y ệ n d ộ c

lập

M ặ c dù tình hìnli SIIU lập I'll inh lý vfin học dim liiíin cùa T r u im

Q u ố c n i ó i h ắ t i l f m d i ễ n I'll s ó i nrii t r o i m n l u ì i m n ă m tifni d a y , n h ư m ỉ

vấn đc phân loiii Huyệ n n i tK‘ h dã tliK.k' đô c 0 p Llcn (ừ khá sóni

T r u y ề n t l i ố r n i u h i c h é p t r n v ệ n d i m t í i i i n n ó i c h u n i ỉ , t r u y ệ n c ổ t í c l i n ó i

rièníỊ cùa nniíòi T r u l l ụ lln;i đã tliẻn r;i cách nÍỊy hà 11 li ngàn năm

T iê n bit’ ll nhất Ị)h;ú kẽ ctốn (/ác l">0 s;u'h nni ( ĩ ế 11 ti " H uy ên T r u n ụ ký",

" S ư u t h ã n k ý " , ( 1110 k ỷ 4 s:iu C(‘n m n m i y â i ) " D 0 1 I d i í d i m t ạ p t r ò "

(cu ố i đòi Diíònn}

T uy n h i011 CŨI1U như nhiêu t i n II tộc kli:U\ imuòi T r u n i ỉ H oa nỵay til đàu cluía có sự phân hiọi truyện cổ tích vói các loại truyện kể

elfin li í a 11 k l i á c T r o n i ỉ c ; ì c c n i m t r i n h s lí LI t ậ p V ừ a n ê u c h í m c í ựnt ỉ c â

truyền tlìIIvôt, trtiyộ 11 cố 1 ĩL'11, v;ì tlfic biệt, chiếm (V lệ CMO hon Cí'i lii các loại iruvỌn ke vO ma I|uỷ, vO các hiện tuỌniỊ hũ;i ếm rrít phíít triển trontỊ thói co - truiiu d;ii Tr on i! CMc sách "oan hồn chí", "sim llifm hạII ký", " liệt dị n Iiyị-ii" srí iruyện cố ticli ( nliií t|Uíin niệm ciiii

-nói cluing, truyện t-'ổ tit'll -nói lic im mói dư Of tlẩy mạnh lulu hao li i ò

hết T il t’ d con số llinim kC’ S(1 hộ c ủ ; 1 híìo chí T r u I I ụ Quốc, hon 10

vạn don vị (luyệ n dã cliKU' sưu tâm và clui:m hị xn:1t bán T i o n u số

nỉiy truyỌn cố til’ ll dưonií nhit'ii t liit'm IỈ1ỘÌ klidi lưọim khỏntĩ nhò

S n n u s o n i * VÓ! C|II:ì l i i n h SLIII ự i p vf i n đi? p h ; ì n l o;i i t i u y ệ n C('j l í c h

cũIIụ đã nili'oII lan diíỌc clẠt i ; i Việc x;'u- (lịnh d;Ịc trưng cho từnti

n h ó m t r u y ệ n c ổ t í c h r ấ t i h í Ọr c ; í c n h à i m h i ê n c ứ u T r u n g Q u ố c q u a i l

t;ìm Híini: lo.1t hội th;'u> klvn;i học d;ì đuọc tố chúc V11i những cõng

trinh nríi liOrm Iilní: "Tru im Quốc tlâII ui;m C(1 sự phím loại Scìcli

íi.ìn" " T r i m lĩ Q uốc d;ìn ựi;m C(1 sụ loai hình s;ìch chill ."

Cì í nu; n l u i n l i i c u niícK' kh;ÌL\ t ì n h h ì n h p h í m l oi i i t r u y ệ n c ồ t í cl i

T r u n i Ị Q uốc troim lliòi ui:m d;uj điíỌc clÌL‘ 11 r;i Llưói nhiêu sắc thái

C à im về sau, họ cân tỉ ntíhiêim vtr pliÍM klimu' phAii loíú maniỉ ý

imhĩii LỊ LI õ c tế C h o (.lén Ii;iy nhiOu Iilih kho;i học T r u n g Q uổc dã

tuoim đối 'lliổim nh:ìl vói Iiliiiu lnnm việc cilia truyện cổ lích r:i l;im

hổn loại :

;i- L o ạ i t r u y ệ n CO (it'll v í 11 kỉ 11 c' > ] I m'ic m u ô n l o à i

c.'l! ;t !i Ị.1 i l -■ I ■1 'l.'ll ÌHÍM-1 1 II vVH III'1! vv UJJilOU 1* c> c HilM'll Inili"

1"||‘ I'll:- IM' r r I ! 1 I I - LĨ V) 11 >' c I i u'j 11 J_ Alt' j I Vito d.iv loili iruyện llii'm

- Li!)

n l i ỏ m I r u y c n c n l í c h r;ìt i li íỌc CĨÌC [ìliii n i i h i É n cứu T r u n g oLJốc q u í i n

tíun I l í m ụ loại hội lh;ìn khoii học đ;ì dutk: íổ chức vtìi nlũíntỉ CÔI11Ỉ

t u o n ụ ; d ổ i t h ố n u n h i ì l v ó i n h ; i u t r11IIu; v i ệ r c h ũ i t r u y ệ n c ổ l í c h ra l à m

bốn loại :

ĨI- L o ạ i t r u y ệ n rô' tit’ ll VC i m u ỏ n HOC mi l ni l l o à i ,

h - L o ạ i t r u y ệ n cô’ t í c h t l i f m kv.

thoại suy nựuyên Nlinm truyện nÍIy clii hao gôm những truyện mà nội dung cùa nó ma 1111 tính xã hội e;m D;ìy là loại truyện xuất hiện khá muộn về sau cho dù không ít trung số tló cỏ n lĩ LI ồ 11 gốc tù thán thoại Cimu: như nhiều nu lie khiìc tro 11 tỉ khu vực như Nhật Bản

T r i ề u TiC'1 1, V i ệ t N ; i m , l iKi i t r u y ệ n n i t í c h vO i m u ô n l ỉ ốc m u ô n l o à i

I

rất pliál triển ò T r u 11 tí Quốc

Nếu nlut liụii truyện vi' các t h:'|nh hệ tliốnu c:ìc thánh ỏ các niíỏc

nào đó K h i phân lọí.ũ truyện cố tích Việt Num, cluìniĩ ta khôn g thể

hò c.|u;i khí;i cạnh này ( P h â n tíii liệu T r u i m Q u ố c chù yếu đo ông

Ki ê u TIhi í l n ạ c h Viị-11 V I1DC) CIIIIÍ' c;ìp)

II - ' r ì n h h ì n h p h â n l o ạ i t r u y ệ n c ố l í c h V i ộ t N n m v à C n m p u c h i a

T u y ciintí nfim tronii Inii ciinli ch un g CÌIÍI văn h(lá Dỏntỉ nil 111 H, nhưng ill) nlũiim liíiàn Ciinli rhiiil) Irị khát- 11 ha LI IIÔI1 việc imlìiên cứu

truyện cồ tích ò V iệ t Nam v;'i C iiin p uc hi íi dã diễn I‘Í1 kliôntỉ dóng

(.lêu Nếu 11 hư trnnu khoi'intz một lliế kỷ Miiy, cac nliíi khem học Việt Nam đã t;io dự 1111 đưọc một hê d;ìy kinh imhiệm trontĩ việc nghiên

c í í u t r u y ệ n c ổ t í c h c ủ; i cláiì l ộ c m ì n h , t hi ó C í i m p u c h i r i v ấ n d ê IIày ít

thlỌL' chú V liến, họ hiìu như c h It;I đ;il điií.Vr mộ( tliimli tựu đáng ké’

nào D it'll dỏ kliôrm có nuhĩiì liệ thố im lý I VIẠ11 vê t ru y ện cổ tích cùa imưòi V i ệ l Niim đã di v;’io thế oil định Th ực tế, chi) đến nay Víìn còn nliiÊu kliía cạ nil CÒI1 pluìi h ã n b;ic lại

một số tluiậl Iiụử dìmt: clế chi các hộ phận c ủ í J thê loại cổ tích các

d ã n t ộ c l;i kl i i ì c v ó i Cik-h u ọ i t r u y ệ n c ố t í c h CÌKI I i t i ưòi V i ệ t D ẻ ’ t i ệ n

llitíí) dõi t;ic uỉ;’i luận ;ìn sẽ chia các pluioim pháp phàn loại truyện

cổ tích V i ệ l Nam thành hai đê mục: Bộ phận cùa imưòi V iệ t và hộ phận các d;ìn tộc it tmưòi

(ì- T ì n h h ì n h p h â n l o ạ i truyện cô l í c h Việt:

V à o cu oi t h ế ký 19 đ ;ì u l l ì ế ký 20, nhí i sưu ti'im t h e n T i ì y h o c

T n í d n u V ĩ n h Ký d;i fill) XIIríI h;’m i/uốn "( ruyện dôi xií;i"[A 4 6 ], Mặc

dii cliưM díỊt r;i v;ìn d'i- [illfill loi.ii, nluíim thônií qim SỊÍ sắp xếp trình

lự cúc CÕI lruyi/11 cù:i lác già ihì co Iiliừim I>ọj ý nliiìl dịnli dổi vói

Cc'if nhà situ tiìm, phân loại truyện (.(■) tícli lóp Síiti như Di nh T h á i Sci iiỊ A (>5], Ntĩuyễn B i n l i Ị A 4], Nmivẻn V;ÌI1 N g ọ c | A 6 7].

nưck-N;im"d;ì c h ia t r u y ệ n cu tit’ ll rÍ1 líim 5 lo;ũ:

II- Nli ũnu truyền llniộc vê lối I/O lích liofic díì sù clui mẹ hay õng

hà tối tối thưòim kè chi) coil chilli imlie

b- Nliữnti truyện m;i kết cục dí) trò thành câu phưong ngổn, lý nnữ hoặc trái lại X LI rí t xứ tìí nlumtí câu phuoniĩ ngôn, lý niĩữ ấy ra c- Nliĩ/im truyện tluiíìn vè vím chiídnií troniĩ (.1(1 có nlũínii cầu ca, lòi h;it nôm n<1 111.1 vui thú Lĩi;’in dị mil tụ nhiên xưa kia dâu đó vẫn tluíòim Iruyt-n tụ 11 lĩ

d- Nluìnií truvện nuụ một V c;u> Xa thuộc về triết lý niíiy ra SCI hi đưọc vói nhữniỉ hill’ ll lủ bén T r u n g Qutlc và sau này có thể dem điícK’ vào món học cổ điển IUÍÓC nhà

e- Nhữniĩ truyỌii vui choi, ciíòi ciiia lý thú đố tiêu sầu khiển muộn Iiluíim clnía quá về c;íi l i l t "liê u lâm" mà các nlìà đạo đúc ntihiệt niiọnu v;=in quen chê là nhàm n h i [ A 97 - trSÍ]

Năm ] ‘M 9 , 11 iicl Si'icli V i n h B à o - S á i G ò n cho rin liìinh " V i ệ tNam văn liọc sù t r íc h yêu "cùa I I ạ 1 > N h i ê n N g h i ê m T o í ì n T r o n i ỉ phân phAn loạ i, tác iíià chiíi tr u yệ n cổ tích ríi làm 4 loại:

a- Nlũ mu tnivệ ii mê till ho;iniỉ dưòim

h- Nliữnti truyện lu;ìn ly ntiỊi nụún

c- Nliũn ii truyện phú nu thê hài d;‘im

d - N l i ĩ l i i ư sụ t í c h Ciie t lúi II c;ìc l l i á ỉ i l i |A IO(S - t r 3 6 ]

T r ê n đ; ì y ill ực r;i là s ụ | i h; ì n I o ; I i t r u y ệ n k è n ó i c l u i n g , II h u II tĩ vi

t ã c i>ià đ ậ t I1Ó ò m ụ c c ồ t i l ’ ll n ê n c ó l l i è ’ t ạ m c o i đ f i y là d ụ n u ý p h â n

loại truvộn CO Ill'll núi riêim

-

:Ỉ2-N :ì111 1 9 5 7, n d i m Ifni tái bản thứ liíii hộ sách "khói thào văn học

sứ V iệ t N:>I11 ÔI1H Thiiiih Líìnii (lức linh mục Di nh X u â n Ntỉuyèn) dã chia truyỌn cố tích r;i lìiĩii 7 loiii:

a- T r u vện m;i quý

b-T ru yỌ n anh lùinỵ (.lân tộc

o T r t i y Ọ n ;ìi lình ( n ồ 111 nlũ/nu truyện qiiiin niệm về tluyèn kiếp, tĩnh Cil111, tục thách cưõi )

chồim tình hạn hè răn tí 11 lì thíim ác )

e- T r u v ệ n than tiên

g- T r u y ệ n phonu tục

h- T r u y ệ n khỏi h;'ii[A.47 - t r3()j

C á c h phân loại CÌKI T h a n h Lãng là sụ cụ thế Iioíì việc làm CÙM

đến riêim tr uyVn cổ tích

Nfmi ] 1J5 5 õim T r iìn Thíi nli M.ii t nin g "tìm hiểu VÍI phfin tích truyện cổ ticli V iệ t N;im" đã cú ý kiến: "Nếu tlứim trên co sò cliuniỉ mil xét, Ihi truvện cổ tích fill nên cilia r;i làm liíii loại :L oạ i dấu tríinh chống tliÍLMi nhiên VÌI loiti dấu tranh xã hội" nluíntĩ" để dẻ nhận định, p Ỉ1A11 tíclì c ũ 11 lĩ nluí hệ thong hoá" ÕIIIỈ t ạ ni chill cluing ra

tranh củ;i truy ủ lì:

;i- Loại V lliức quốc qĩÍI LÍAn tộc

h- l.uụi tlíìu Iriinh cliổnii thiền 11 hit:II

o L o ạ i thiII t i í i n h d i ố n i Ị p h o i m k i ế n v á c ó t í n l ì c hf i t l i i ệ n t h ự c

d- L o ạ i có vốn tố MÒ dịch h o ; ì [ A 53 - t r4]

3 3

-Lê Vi ìn Siêu Irnniĩ "L ịc h SỪ vfin học Việt Nriin" chù yếu chia truyện a ‘i tích ra làm 7 loại:

;i- O i i i i n ni ộ 111 s i ê u l i i n h v ề s ố p h ậ n ÒIIIĨ t r ò i v;i c;'ic v ị t h â n

linh.

b- Oi i;i n niệm vẽ vũ I I II

1> Oiiiin niệm về trật lự Xiì liội Him q u a II cù nu c;ìch xù án

c- Quiin niệm vê con Iiíỉiiòi liêm kliiết và giíin xàn

tỉ- Q uan niệm về tình vọ chồnií

h- O m n i n i ệ m vê c á i c i í ì i i [ A y 3 - t r i l l ]

C òn Trưdntĩ T iíu troim " V ă n imliệ hình dân V iệ t Nam" tuy có vẻ pliíìn Itụii truyện kê nói chung, 11 hlíntz thực tê tác íiià tTã gián tiếp chia truvỌn cố tit'll r;i thành !mi bộ |ìhíjm [ón: Tlifin kỳ VÍI thế sự

d- T r u y ệ n noi v'è nhiìn lình thô ih i ì i Ị A 130 - tr*>2]

Sụ pliãn loiii trOn đ;ì lii IU kh;ii quá i đến cụ the V i ệ c cilia truyện

kế ríI ];>m lìỉii hộ phận tliim kỹ v;’i (hê sự tuy cluííi đưỌc coi nlu( tên

-

:M-mi i các lit1 thổiìt; truyện <-■(> tích nói riêniĩ, II hu nụ nó cũng có nhữnií ành hưòim nhất định đên CÍÌC' qiiiin niệm về các hiến tliể cố tích sau náy (nhất lìi (.lối vôi c;ìc tác ui;'i Miền Nam Việt Nam trưóc năm 1 97 5).Dưói chinh quyên Sìti G ò n , việc niihién cứu, plìân loại truyện cổ

tích iLiy 1/iiim cliíck1 dặt r;i Iiluíng không phát triển niíinh như ò phía

hắc Nói I'll 11IIn, Vrín tít- phiìn Unií truyện cổ tích him như kliõnií cỏ

s ự thMy d ố i l ò n l ; i o nil lì s o v ó i CMC p l u i o n g p h á p p h â n l o ạ i x u ấ t h i ệ n

t r u ó c Ii í ì m 1 9 5 4 klii V i ệ t N ; i m chLí;i bị c h i í i c ắ t l à m lirii m i ê n C h ẳ n g

hạn Phạm Th e Nmì C.1 ã chiĩi truyện cổ tích I'íi làm 7 loại ccl hàn:

là đ iề m mỏi mà ẹiìc nil à ntĩhién cứu trư óc dó chưa làm tỉưỌc

T r o II ụ liìn X LI rí I bill] t hứ nhất h ộ t u y ê n t ậ p nổi t i é ni í "kho t à i m

Iruyện cố lích Việt Níim" òim Nuuyễn D ổ im C h i d;ì cliÍM truyện cố tích ra l à [11 ha tic’ ll loại:

;i- T r u y Ọ n cố t i r h l i o í i i m d ư ò n u

h- T r u vệ'II cố lích Ilic sự

nhóm truvt‘ 11 đã xác địnli truỏc một hệ tiêu chí riêny T h e o tác già,

để tìm ra nét dặc thù của từng Ịdệii truyện cố tích nhỉi nííhiên cứu pliãi (.1 ụ ;i trên " II ộ ĩ dunti V à ý Iiíĩhĩa của việc Siìng tiio" tức là phài

t h ô n i Ị t|ii:i hệ t h ố n i ỉ tfê t<1 i v à chúc n ă n I I c ù a t ừ n g t i ê u l o ị i i T h e n

Ni>uyt‘ ii Ntỉọc Côn, truyện cổ tích chi nên chia ra làm 3 nhóm

:i- L o ạ i cố tíicli lidiiim đưònự tron Lí đó yếu tố kỳ diệu cỏ tính chill

mê tin chiếm Ku thế

h- Loại cổ tích sinh hoạt có yếu lố kỳ diệu hoặc khòniỉ, trong đó v;ii 1 lõ CÚÍI CDI1 nmíòi là chủ yếu

c- L o ạ i cổ tích lịch sú [A y - tr 12 7]

Cỏ thể nói, chi đến hai tác gii’i Nguyên Dnniz C h i, Níiuyển Niiọc

Cô n thi sự phím loại trIIvệII eo tích Việt Nnni m<'ìi clưỌu cíién ra trên binh (.liên hẹp Đíìy thực sự l;i sự phân loại riêniỉ Ih ể loại cổ tích (cho du tiếu lo;ii cổ tích lịch sứ IALI n;iy đaniỉ diíỌc xem xét lại) Cà hai quan niệm trên d;ì có nlũíniỉ iìnli liiíỏng nhíìt định đến phiídng pháp phím loiii truyện cổ tích c ủ ;I t;ìc lỉià D in li Giíi K h á n h T h e o tác íỉiíì T r u y ệ n cổ tích chì Mên ell i<I r;t lìim hai hộ plựin :

,1- TruyỌII r o I ích ! hè sụ

-:ỉ

7-h- T r u y ệ n cố tích lịch sừ [ A.42 - tr(J3| !

D ié n i ch II n II uiữa CÌÌC I;k’ uí;’i Níiiivẻn Dồn tỉ C’ lii, N tĩ Liy ễ n Niỉọc

C ỏn và D in h G i a Kliíình tỳp truim ó chỗ liọ đều không coi truyện về loài vậl tliiKK' hộ pliíìn CÌIÍI truvện cố tích

Năm IV7 4, nhà Miỉlìièn fill] till Iifmu C;m H uy Di n li clio XIIrít bàn

cô nu trì nil "tìm hiểu tiến trình văn học dân ựian Việt Nam." Nhiêu ýkiến c.ủ;i õim lã nlũíim tỉỌi V bố ích cho nhiêu thế hệ niỉhiên cứu

fo lk lo re V iệ t Níim s;iu nàv

T u y nhiên, có lẽ vì đè cập đèn quá nhiều vấn đê, nén hâu hết cric dối tuọim nuliiên cứu cùii õiiiỉ chi đưọc (r ìn h hàv một c;U’ h lí í II n liíỌc T h e o C ao H u y Di nh, mọi thè’ loịii vãn hoc dfm eian dưọc hình

t h a n h , pli;i( t r i ể n đ ê u chịu sự qui địnli C Ì K I h o à n c à n h lịch sù Dối

tư ỌII lĩ cùa văn học d;ìn íiiiin mỗi díìn tộc đêu chù yếu mô tà h;ú mòi

t r ư ò i m c h i n h : M ò i t r i í ò n i i l ị c h SIÌ v à LÍòi s ố n u s i n h - l i mi t CÙM n h í ì n

d;ìn V i vẠv truyện k<? iliìn lỉiiin cíiim chi lIiíỌc hiểu hiện hỏi h;ú dònu: l ự sự V i I tự sự lịch sứ (.liìn tíiíin Hiii tỉ Cl II ti VIÌII học tlàn uiíin nỉiy l;i khác nh;iu tuy cinm tôn tỊii sonụ: soim vói nỉiiiu C h ín h vì vẠv

mà tất c;ì nlùmu truyện nao các ÔI11Ỉ Nguyẻn Đ ổ n g C hi , Niụiyẻn Nuọc Cỏ n D i n h Giii K h á n h iỉọi líi truyện C’ổ tích lịch sừ đều đưọc õni> CiK) Huy D in h cluiyển thíinli hộ phím CÌIÍ1 Sừ ca (tưonii đu On II vói khíìi n i ệ m ' T ụ sự lịch sù dân líian") T r u y ệ n cổ lícli lúc niiy chù yếu iĩưt)c biếu hiện hỏi hiii hộ plựin:

;i- TruyỌn cố ticli than kỳ

h- T r u y ệ n cổ tích hiện tluic [ A I9 - tr h7]

Sò dĩ C;m H u y Din li Lioi lit truyện cổ tích tliiìn kỳ cỏ lẽ vì cìiim như Nguyen D o n g C’ hi, ỏng nhím thấy tính chrit CÙM vếu tố thrill kỳ

lít khác- vói tính chất lioíinii clưònii Kh ái niệm "iruyt-n cố tich hiện

t l H í c ' ' đ ư Ọ c t l i i n i ! ỏ đ A V \ ê c o h : ' m l i i t i í d n u t i I f o I I y v o i c á c h g ọ i truyện cố tich (hê sự ciui các tác tiiá truck- dó

K h n á m i hon một thập kỷ n;iy, tinh hilili pliAn toiii truyện C("i tích cùa imưõi V iệ t bắt dim di v;m (hê tiídnu tlối ổn tlịiih C;ìc nlià

111»h ĩ ẽ 11 cúII h ư ó c (-1;ìu v ậ n d ụ i m c ó h i ệ u t|Ufì h ệ t h ố n lí k h á i n i ệ m c ó ý

n i í h ĩ n que n: l ế VÍU) t h ự c t i ễ n c ổ t í c h V i ệ t N ; i m T i ê n p h o n i i t m n i ỉ

lĩnh vực II:iV pliài kế liến c;ìc lên tLiối 11 h 11 Hiiiìni: T iế n Tựu, Lê C’ lii

O i l ế H ọ c h ù y ê u (Jilt c h u y ệ n c ổ tic’ ll VĨÌO b a p h ạ m vi :

a - T r u v ộ n CO tit’ ll t h a n kỳ

b- T r u y ệ n cố lích loíii vẠt (h;iy tlộnu vOt)

c- T r u y ệ n cổ tích sinh lidíit (liiiy sinh li nạt xã h ộ i ) [ A1 3l -

ti 4«- 4MJ

V i ệ c tli i í n t i h i ệ m h ệ t l ui nu; lý I LI Ạ M c ù i 1 t l i ế g i ó i VÍIO t h ự c t i ẻ n c ố

tích Việt Nam cù;i họ khô nu ilién ra một chiều K h ỉ phân loịii, các t;ìc t z i t r ẽ I I luôn tính đến nét clíK' thĨI díìn tộc T h e o họ hộ pliận tmyộn I'ò’ tích lịch sử vì có lit-n quan tôi dạc trưim </ù;i truyén tluiyết

lá rinh đích thực-'lịch SỪ- cụ thề nên có thế đí)t nó r;i hên imoài thế loiii (.:<> lích Một mặt, nh«1 imhiên cúII Moànii T i ế n T ự u coi một S(ì truyện vê loài viìt thuộc vê tru vện cổ lích n lum lĩ 111 fit kluìc, khôim

n h u ỏ nií(H: I i i ỉ o à i , ô n u k l i ô n i ĩ c o i t r u y ệ n c u ò i t h u ộ c h ộ p h o 11 cú; i

truyện cổ tích sinh hoại h;iy một số imụ niiỏn là truyện cồ ticli loài

v ậ t C h ú n g cỏ nlũítm d r i l l hiệu li è im hét sức dặc trưniỉ dù tư Cíkli (ồn t;ii Iilui c;ic tlit'; lo;ii tlộc lijp

T r o n g I LI Ạ 11 á n P h ú t i ế n si c ù ; i m ì 11 h ã i n u n l u í l Ị Ì í i o t r i n h v ; ì n h(H'

dân m': 111 fú;i truòim D H S P Hà Nội, tác e i ;'i Lê C lii Quê I‘ú V kiến

khíic T h e n Ô11U, Ir uvệ n cổ tích loài vi)t (i dây cân phíii đuọc CỊI thí? lidá thiinh "truyện cổ lích dộim vẠt" I.oiii truyỌ‘11 VL- CMC c;’mh t| LI a 11 đị;i lý vì ít II hie II d í n h ilíìnti tói đ:Ịc triíim cù;i tru yen (luiyết lìi tính

XỈIC 111 ự c l ị c h SỪ - c ụ t h ế n ê n c ó ( h è ’ x é p c l ú m II v á o t r u y ề n t l u i y ế t

hoÍK' inại truyện suy imuyèii D o i vói hộ phím tru yện vè c;ìc loài cây

c ô l ự n h i ê n CĨIIIIỈ v ộ y V i c I l i u m l u ô n u;1n v ó i đ ò i sốIILi x ã h ộ i l úa C(1I1

imưòi, nên tuỳ then đọ dậm nliitt ciiii tính ch;1t n;‘iy I11ÍI xcp VÍIO truy ện n ‘i tích sinh hoịit t ruv ện co tích thíìn kỳ [A.Híi - tr 10]]

Ou;i nội dunií ui áo trình "vĩín học tl;ìn giíin Việt Niim" chiin ÍI til nhận thiiy truyện cưòi vã truyện ntiụ rmôn khóim uiữ tư Cíìdi c ù ; 1 một thê’ loại đọc lập nhu trmm CÌÌC uiáo trìnli lĩii’inti đíiy ò Việt Níim triíõc đíìy M ặ c dù chu;t clưM r;i V kiến CỊI thế, nlufim clúnm t;i có thê hiểu quan niệm cùa òniỉ Lê C h í Q uế c o i ' t h ể loíii truyện ngụ niiôn bím nôm lini hộ p h ậ n : một th uộ c vẽ vim hoc dân íỉiiin, một tluiộc vê v;ìn học viêt Bộ phận thú nil ri I thi tiiv theo nội đ II11 tỉ tìm li truyện

má xếp VÍIO loại tru yện cổ tích loai vật hay t r u v ệ n cổ tích sinh hoạt CYni truvệi) ciiòi có thế xếp vàn truyện cu tích sinli liciạt

b- Tinh hình phàn loại truyện có (ícli các (lân lộc /7 lìiỊiíời ờ Việt Nam:

Trưík: d;ìy truyện cồ tích các iliìn tộc ít niuiòi cũim ditọc chú V sưu tiìm, im hi ê n c ứu ,tu y r ó phím ròi r;ic Pliíìi tìí Iiliữim Híìni cuối cùa th ậ p kỷ 7 0 trò về s;iu tru yện 1'i'i tích mỗi dân l ộ c mói hắt ti'âu diiỌc tim hiếu một c:ìch dộc lậ|) T u y nhiên việt’ làm nãy vẫn duíii

d it'll r;i dầy đủ, đồniỉ hộ trên to;m l;ìnli thồ Việt Nil 111 C ũ n g nhu dối vói IruvỌn n ì lii/h cùn nuưoi Vịị -I, I'lio iir-11 tiíiy c;'h- I;ii- ui;’i lifni 11lìIr chií.-i có sự 1 hống nliíìt hoíin toan trontĩ q u ;m niệ m vê phiim vi c;U' hiến t h ù c u t í c h

-