Quá trình hình thành và phát triển của căn cứ địa việt bắc (trong cuộc vận động cách mạng tháng 8 1945)

LÍCH SU MGHỊEN cuu VAN DE... CACH xu LY PHAN LOAI... Chưong IVIST BAC ĩ VI TRI CHI EN Lưoc VA ĨHUY5N 3*011 G ĐAU TRANH TRONG LI CH sưI.. VI TRĨ CHI EN ĨẨJOC CUA VLB ĩ BAO... Nhân dèn các

/ t l RƯỜNG DẠI HỌC TỎNG HỢP HÀ NỘ[

HOẢNG NGOC LA

Q U Ấ T R Ì N H h ì n h T I I À N H v à p h ấ t T R I ÍiN

C Ử A C Ấ N C Ư Đ Ị A V I Ệ T i ỉ Ẵ C(TUONG C U Ộ C V Ậ N D Ộ N G CÁCII MANCÍ TIIÁNG T Á M -

0

Clmvên ngành : Lịch MỈ Việt Nam

Ma sổ : '50315

Luận ấúl Phổ Tiến s ĩ khoa Ịéọc I ịch sừ

Cố vấn khoa học : PGS LÊ MÁU IIÃN

I Vị tri chiến lư ợ c của Việt Bắc

ỈI Truyền thống đấu tranh của nhân dân các dân tộcViệt Bắc tru ố c khi căn CIÍ đia cách mạng ra đò i

II T Ủ CH Ù T R Ư Ơ N G KHỞI NGHI À v ũ TRANCỈ ĐEN TIẾN

TRÌNH T Ổ CH ƯC , X Â Y D Ự N G C Á C KHU CẢN c ư ĐỊA (1940

II Khu giài phóng ra đời và sự nghiệp của nó

I V NHỬNCi ĐIẾU KIÊN VÀ ĐẶC ĐIẾM CÙ A QU Á TRÌNH HỈNH

T H À N H VÀ PHÁT TRIẾN CỬA C ĂN c ứ ĐỊ A VIỆT BĂC VỊ TRÍ C Ù A C Ă N CƯ ĐỊA VIỆT BĂC T RO NG C ÁC H M Ạ N G

Trang110

1021

1 66

Đe h o à n t h a n h l u ậ n *án PTS khoa học L ị c h s ử t ô i đã• • *

n h ậ n đuực s ự q u a n tâm g i ú p đỡ c ủ a Bộ Gieo duc v à Đeo t ạ o ,

T r ư ờ n g Đại h o c Tỗng hợp Ha N ô i , Trtr ờn s Đgỉ h ọ c Sư Phạro

V i ệ t B ắ c , Tồ B< men L ị c h Siỉ c â n - h i ệ n đ ạ i Vi' t Nam, Khoa

L iuh sử T r u ờ n g Đại học TỦng hí-p Ha Mội

Đặc b i ệ t t ô i đã duro’c c ố v ấ n khoa học PGS Lê L ạu Hãn

t ệ n t ì n h g i ú p đõ’ về mọi m ặ t

Nhân đ ị p n à y cho p hé p t ô i được cảm ơ n t ắ t c ả

T ô i c ũ n g x i n cểm o-n ve s ự RỈÚp íĩõ' t â n t i n h c ủ a c á c Ban n g h ỉ ê n c ứ u l ị c h s ử u ả ng 3ắc T h á i , Gao B - r g dồ ng

MO đau

I LY DO CHON DE T A l

1 T hắn g l o‘i cúa c á c h mạng t h á n g Tém ( 1 9 4 5 ) đề l a i

c h o Đang t a n h i * u b à i học k ỉ n h nghi êm qúy b á u Mnt t r o n g

nh ữ n g b à i hoc k i n h n g h iê m đó l à c ô n g t á c xây dự ng l ự c

c ấ n c ứ đ i a t h ầ n t h á n h c ũ a k h á n g c h i ế n , góp p h ầ n q u a n t r ọ n g dưa c u ô c k h á n g c h i ê n c h ố n g Pháp đnn t h ắ n g lọ*ỉ

T r o n g đ ắ u t r a n h c h ổ n g Mỹ, cứu n u ứ c , t h e o đò t h ắ n g

l ơ i c ủ a c á c h mạng V i ê t Nfim, v i ộ c xây rìựng c ă n c ứ đỊ B c á c h niHnp; c ủ a £)enc t a kh ôn g npìrng (1'rc'c mỏ' I ộng t r ê n phẹtn v ỉ c a

h a i m i ề n đ ấ t nirức ; t r o n f ; đ ó , m ỉ r n Bắc x s h ộ i c h ủ n g h ĩ a l ò

h â u p h uư ng t o lcrn, c ă n c ứ đ ị a v ữ n g c h ắ c củf) c ô c h inạỉig m iề n Nam

Ngày n a y , t r o n g c ô n g cuôo xâ y dưng v à bảo v ệ Tồ q u ố c ,

n h ữn g v ấ n đề v è xâ y dựng l ư c l u ự n g , xây duní* c ă r c r đ i a ỏ'

k i n h t ế v v ă n h ó a , g ỉ ê o d u c , khoe hoc vò cô n g nghê ỏ' m ỉền

n ú ỉ V i ệ c n g h i ê n cứu đề t a i này Không n g o à i mue đ í c h làm

II LÍCH SU MGHỊEN cuu VAN DE

sir q u â n đ ô i r h â n d á n V i ệ t Hem thò'i kỳ 1 9 3 9- 19 4 5 c ó l i â n q u a n

t ó’ỉ c ổ n g t á c xâ y dựng lirc lirrnp; và c ắ n c ứ r t j B cé-ch mạng

Theo huó lig n à y , c h i ế m k h o i luxrng lcýn p h ắ t l à c á c c ô n g t r i n h

n g h i ê n c ứu c ủ a Ban n g t i i ê n cứu l i c h S'’r lJẢn>5 T r u n g w r n g , n a y

l à V i ệ n l i c h s ử Đ a n g , c ủ a Ban n g h i ê n C'ru l ị c h s ử q u á n đ ộ i

t h u ộ c Tồng c ụ c c h í n h t a Ị , n a y l à V i ệ n l ị c h s ử q u â n s ự V i ệ tNam và Ban n g h i ê n cứ u l ị c h s ử Đ*ỉng c á c c ấ p ỏ* c á c t ỉ n h V i ệ t

c ủ a t á c g i d Hoàng Ngọc L a , Hoàng Quang Khnnh và Lê Hồng

Năm 1 9 9 0, Nhà x u ấ t bẦn Wuân đ ộ i n h â n dân y.uắt b ả n

- "Đang 1 8 vú’i v ấ n đề x à y d ư n g t r u n g tâm Cqn c ứ d ị a

Bắc Sơn - VÕ N h a i , x â y dymg 1 rc l ư ơ n g vè dấu t r a n h võ t r u n g

t r o n g c á c h mọng t h á n g Tám” , c ủa Ban n g h i ê n cứu l i c h sử Đang Khu t ự t r ị V i ệ t B ắ c, b i ê n p oạ n 19fc>9, t R Ỉ l i ê u đánh mny 32

-Các c ô n g t r i n h n ó i t r ê n ở múc độ k há c n h a u dã đề c Ị p

t ớ i qú a t r i n h h ì u h t h à n h và p h á t t r i ể n của c ă n c ứ đ ị a V i ệ t

B ắ c Tuy v ậ y , n h i ề u v ấ n đ ì d ặ t r a c ầ n dir c t i ế p t u c n g h i ê ncứu g i ả i q u y ế t , n h ư v i t r í c h i ế n l u ư c c ủ a c ă n c ứ điri V i ê t

t ì ắ c , nhírng đ ặ c t h ù t r o n g qúa t r ì n h h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n ,

và n h i ề u v ấ n (lề k h á c cổ l i c n q u a n t ớ ỉ xây d ự n g ỊLyrc l u ư n g và

đ ấ u t r a n h c á c h mạng DÙ s&o, nhữ ng cÔBg t r ì n h n ó i t r ê n

c ũ n g r ắ t bỏ í c h t r o n g n g h i ê n c ứ u , n h ấ t l à nh ữn g đóng góp về mặt t ư l i ệ u d ổ ỉ v ớ i l u ậ n á n

I I I HbƯO-N TAI L1EU V/ CACH xu LY PHAN LOAI

Đi* t h ư c h i ệ n l u ậ n á n , c h ú n g t ô i đã n c h i ê n c ứ u , thBrnkbno n h i r u t à i JLỈêu v ề l ỉ c h s ử Đang bô và c ế c h mẹng t h á n gTem ( 1945) ỏ' c á c t ỉ n h V ỉ ê t Bắc như L i c h aử ĩiẻng bộ t ỉ n hBắc T h á i , x u r t b ả n 1980, T 1 ; L ị c h sử c á c h mạng t h á n g Tem

t ỉ n h Bắc T h á i , x u ấ t bả n 1978 ; L ị c h s ử ĐẢng bộ t ỉ n h Cpo

B ằ n g , x u ấ t b a n 1982 ; L ỉ c h s ử Đỏng bô ^ 4n g c ộ n g s ẻ n V i ệ t Nam t ỉ n h Ha T u y ê n , x u ấ t bản 1987* T 1 ; L i c h s ử cứ u qunc

q u â n (niu Ban n g h i ê n c ứu 1 ’ ch 3'r Khu t ư t r i v i ệ t Bắc,

1 9 9 0, T 1 , v v

Ng o à i r a , c h ú n g t ô ỉ c ò n n g h i ê n cứu tham k ha o một k h n ilunỵng l<ýn c é c t à i l i ệ u đ i ề n d ã c ủ e c h ú n g t ô t t r ê n c q n cứ

s á c h c ủ a V i ệ n L ị c h s ử ỈJsní^, V i ệ n L ị c h PIỈ qufin 8T V i ệ t Nam,

c ủ a Ban n g h i ề n cứu L i c h HÍT Dang c á c t ỉ n h 0’ V i ệ t BíỊc l a những

t à i l i ệ u q u a n t r o n g , đ án g t i n c ậ y

hM ký c á c h mọng, c á c b e n t ự t h u  t , c á c t ư l i ệ u đ i ề nclã c ũ ng duvc c h ú n g t ô ỉ n g h i ê n c ứ u , thqm khảo đ* bồ s u n g lòm

ph ong phú h o ^ c sár?s t ỏ thêm n ọ ỉ dun g c á c s ự k i ệ n ] ị c h sử1

T ẻ i l ỉ ệ u c ủ a đ ị c h có nhữ ng mặt p h ả n énh k h á c h q ua n sưvệ.t và h i ệ n tinỊ’1146, so n g o ũ n g có nhữnfĩ mat t h ể h i ệ n ý muốn

Đe t à i l u ậ n án c h ỉ n g h i ê n cứu về c ă n cứ đ ị a c á c h mạng

t r o n g thò-i kỳ v ậ n đông g i ả i p h ^ n g d â n t ộ c 1 9 3 9 - 1 9 4 5 t r ê n

đ ị a b à n V i ệ t B ắ c , c ò n g ọ i l à c ă n c ứ đ ị a V i | t Bắc t r o n g c á c h mạng t h á n g 8 - 1 9 4 5

Sự r a dò’ỉ c ủ a en t o à n khu {ATK) v è c á c c h i ế n khu n g o à i

V i ệ t Hắc t r o n g c a o t r à o c h ổ n g N h £ t f cứu ĨIMỚC k hô ng nằm t r o n g

phạm v i c ủ a de t p i , mặc dầu c ó t h ể có n h u n g v ẩ n đ ! r ó l i ê n

qu a n t ớ i c ă n cứ d ị e V ỉ ệ t B ắ c Uhírng van íl* khóc như v ẩ n dề

n ò n g d â n t r o n g c á c h mạng, v ấ n đề n ô n g t h ô n và mối q u e n hệ

g ỉ ữ a nông t h e n yó'i t h à n h t h ỉ t r o n g cácĩh mọng t l i ó n g Téin ,

h ì n h t h á i v | ịi d ộ n g c á c h mẹnp t r o n g tồr)£ khỏ’i nyUĨe thRmg

Tém ( 1 9 4 5 ì , vẤn c ă n c ứ dỊQ tr o n p , l ị c h s ử n ó ỉ c h u n g v v Không nằm t r o n g s y q u a n têm c ủ a l u ậ n á n

đ i a c á c h mgng c ủa Dỏng t a ; mẹt k h ó r , ga’i r n nhirnp; mny

nghỉ tro n g v ỉ ệ c thưc h iệ n đuừng J ổ i chính sácb oủn ĐpJi(g Vfl

t r ì n h c ó t r u r ^ c , t r o n g l u ậ n 4n c ỉiú n^ t ô ỉ s ẽ tli^ng l ẹ i môt

c á c h hệ t h ố n g , đầy đu ho*n bức t r a n h l ị c h , aử về t i ế n iarinto

V i ệ t Bắc kiôngi c h ỉ 1À no'i có d j e t h ế hiểm t r ỏ ’, v ị

trí c h i ế n CO' d rig, t i ế n có th* đíính, lui có th* giír ;

7

c úc n ộ ỉ du ng ch ủ y ể u s a u :

- Dang t a v à Hồ Chí Ííiỉnh l ấ y xây dự ng l ư c l u ự n g

c h ín h t r ị , t r ê n CO' só’ đó xây dựng l ư c liitm g vũ trans; lam

kết hryp gỉữa v i ệ c thực h i ệ n m u c t i ê u gỉ a ỉ p h ó n g d â n tôc vó’i

v i ệ c đem l ạ i n h ữ n g q u y ề n lq’i l h i £ t thực, t ừ n g bưn‘c thỏa m ã n

du k í c h c h ố n g d ị c h kh ủ ng bổ của Giru quốc ỏ' vổ Nhai ( 7 / 1 9 4 1 ­

2 / 1 9 4 2 ) , c h ủ trưo'iig khỏ-ỉ n g h ĩ a củn l i ê n t ỉ n h ủy Gao - Bắc -

Lạng v à c u ôc đấ u t r a n h c ủa cứu quổc qu â n ỏ* võ Nh ai c u ổ ỉ nÀứn

đươc k h a ỉ t h á c t ừ c á c n gu ồ n nh.ư bao V i ệ t Wsm độc l ậ p ( t ứ c

b é o V j | t Lâp), cáfĩ b i ê n b ẻ n tọa đàm lịch sií ỏ' di*ỉ pbtnyng,

c á c b ể n tiự t h u ^ t c ủa c á c n h â n d i i í n g l ị c h 3«rf t à i l i ệ u đ i * n

dã CIỈ8 b ả n t h â n t r ê n đ ị a b à n V ỉ ệ t B ắ c, v v

9

-‘ỹi>

Chưong IVIST BAC ĩ VI TRI CHI EN Lưoc VA ĨHUY5N 3*011 G ĐAU TRANH TRONG LI CH sư

I VI TRĨ CHI EN ĨẨJOC CUA VLB ĩ BAO.

1 " V ỉ ê t B o c ' tê r j g o ì ấy có c ộ ỉ n g u vjn l ị c h aử tĩ*

t r o n g c á c h mạng t h á n g Tom (1 9 4 5) , l ứ c dó g o ỉ l à Khu g ỉ a i phóiig, bao c á c t i n h Cao 3' n g , BttC Kan ( c ũ ) , Lẹưig Scvii,

T há i Nguyên ( c ũ ) , Tuyên Quang v à ilà Gi nn g

Lần đ à u t i ê n t r o n g l ị i ỉ h sứ da n h t ừ " V ỉ ê t xuẨtỉiip n t r o n g t h ư c ủ a ttề Chí Ivllnh gĩrỉ đ ồ n g bao c á c t i n h Oao- Bẳc-Lp.ng n h i u n g à y Quốc k h á n h nưó’c t a (íd-9-1 9 4 7) Trong

t h ư Ngưò’1 n ó i : " V ỉ ẽ t Bằc t i v ó ' c k i n l à c ấn cứ đ i a c á c h Íiíêuh d ã n&i t i ế n g k h ắ p c ả nưó’c o á c h mị?nh đ ã d(j V ỉ ế t Bắc mà t h à n h c ô n g , t h ì k h á n g c h i ế n sẽ do V i ê t Bếc mè t h ắ n R

l ợ t " / 7 8 2 : 4 1 9 J

-i> TuỊ d ó f danh, tù ’ V i ê t Bỗc dùng d ề c h i tíỗc t ì n h vùng

n ú i p h í a b | c BaC Bô n ó i t r ê n đn đ ỉ vào l i ch aử V ỉ ê t Bằc

l à c á i " n ô i " c ủ a c á c h mang, l à " đ ấ t của CJ.ÔC k h á n g

c h i ế n ch *n g t h ư c dên P h á p xâm lưo'c (1 9 4 6-1 9 5 4) D ỉ ê n 'iích t ự l ù i i ê n V ỉ i t B?c k h o k u g 50 0 0 0 kin^, c h i ế ’11 15/5 d i ê n

tícli t ư n h i ê n cô n ư ứ c và b | n g 3 2;» (liên t í c h tư n h i ê n

m i ề n B ẳ c *

i l i a hĩnh V i ê t Enc đ n d a n g n ố i l i en p n í a Mram Trung

Q u ổ c là các cao n ^ y ê n đ á voi vói n h ữ n g cảnn quan c R C X t o ’,

b i ễ u h i ệ n r õ n h ấ t l à c á c h u y ệ n p h í a bắc và dô n g b ắ c t ỉ n h Cao Eang và Ha G i a n g , c a o t ừ 2 0 0 - 3 0 0 mét so vo'i mặt b ỉ è n •

NÚi c h iế m k ho ả ng h a i p h à n ba d i ^ n tíc:h t ự n h i ê n Vo'ỉ

c h ế đô k h í hậu n h i ệ t dcvi g i ó mùa, có linỵng mưe t r u n £ b i n h

ôn đó’i Do ịvậy, ỏ’ V i ề t .Bắc, rừnf; r ú i dó xen l ẫ n n ú i đ ẩ t

t r ù n g t r ù n g , đ i ệ p d i ệ p ĐÓ l à c nc sơn k h ổ i Bắc íto'0 v ớ i dãy

Ka ỉ Kinh, c á n h c u n g N g â n SỊưn, c á n h c u n g oô n g G&n vó'i các

dã y f h j a Dạ ( P i a - Y - n ) P h ỉ a B i ó o c ( P i a - U - U e c ) và ngọn T<in Tao

11

-HÔng c h ả y v à o Tây bỉ o n R ( T r u n g Wuổc) VB C6C sôriR c h ẻ y về

flCao Bằng có s ô n g iiằng Gỉanp;f s ô n g /lác Vọng, RÔng Nãng,

Cổ h ồ Thang He n, hò Ba B í toặc d ằ u s ô n g ỏ’ Coo Bqnp n h ỏ ,

hep, ch ẩ y Biết và n h i ề u thác g h ằ n h t l ư u lurcrng nircýc thắp V

mùa k h ô , s o n g v ẫ n có th p d i l ạ i b a n g t h u y ề n mảnp; đ r c h u y ê n chỏ' lầm sảm Thep s ô n g kánp,, t h u y ề n nhỏ có tfiề d i t ờ mỏ s ắ t ( s ó c G i e n g ) dến Tè LÙngf s ấ t b i ê n gió’i V i ệ t T r u n g Xưa k i a , đong bào t h e o 3Ông Năn?;, đ ỉ t h u y ê n qua Ấi ha Tkiổng đ^ n t ậ n

dôn g La H ồ i I.one Châu, T r u n g Quổc Ị_ : 401 _ 7

Lạng bơn c ó s ô n g hỳ cù.nẹ, s ô n g T a n g , s ô n g Chung, a ô n r Bắc Khê và s ô n g Văn Mích c h ả y tì r p á t xét (Quảng n i n h ) qua

t h ị xã Lạng u ơ n , sanR T ru ng Wuổo Nhnn d â n v ù n g b i ê n g i ớ i

h a i nước t h u ừ n g d ù n g mariK t r ê n p ô n p Van Ííiich á* c h n y * n t a i

hòiiR hófi uó c ò n là c o n 3 $iig g i ữ vai trò g i a o thông qosrn

t r ọ n ẹ t r o n g c á c h mạng

Ha G i a n g có s ô n g Gám, T u yê n Wuong c ó ^ s ô n p ĩiô, môt

m a i , 3 o n g , mây, go* c ủ n â u , t h e n v à q u ặ n g s ắ t về xuôi.Ng uty c

l ạ ỉ , t h u y ề n nhỏ t r o n g mùa khô v è t h u y ề n lcrn v à o mùa mưa có

t h ể đ i t ừ d ư ớ i x u ô i , qua UầD cầ u (Bắc N i n h ) , ngir_.c dò ng

8ổng Cầu, thả n e o tại bến lồin g Í/IO, t r u n g t â m của t ỉ n h l ỵ

T h á i Nguyên, xưa k i a t r ề n bển* d ư ớ i t h u y ề n snm u ẩ t

về mặt q u â n 8ự, sồnp; c ầ u t ừ t h ờ i Lý đã đưọ'c 1(: i d ụ n g lâm c h i ế n h à o t h i ẻ n n h i ê n t r o n g cuộc k h á n g c h ỉ ế n c h ổ n g T ổ n g

Do qúa t r ì n h k ỉ ế n t ạ o đ ị a c h ấ t , c ù n g s ự t á c đ ọ n g của

k h í h ậ u , sô n g n g ò i n g a n g , d ọ c , đã làm c h o đ ỉ a h ì n h V i ệ t Bắc

t h à n h muôn h ì n h , muôn v ể Giữa c á c ng ọn n ú ỉ l à khe s â u ,

t h u n g l ủ n g l ò n g c h a o r ô n g , h e p k h á c n h a u , h £ t 8Ứ0 k í n d á o ,vừa t h u â n l ọ ’i c h o c h ấ n n u ô i , 3ỎĨ1 x u ấ t , đò’i s ổ n g , vừa c ó t é c

Khỉ xẽ h ộ ỉ c ó n h ỉ ề u r ổ ỉ r e n , g i ặ c g i ã , h a n g đ ộ n g , mái

13

a u ố ỉ , V i ệ t Bắc đề u c ú t h ể l i ê n l ạ c dược v ớ i t r u n g tâm c h í n h

t r ị , k i n h t ể f v ă n hóa c ủ a c* nutf’c , Tira l à T hăn g Lo ng , n a y l à

t h ủ đô Ha N ộ ỉ 'íi

Theo q u ổ c l ộ 3 t ừ Hà Nôi qua T h á i N gu y ê n , Bắc lKạnf

l ê n Geo Bằng ( 3 1 5 km ) Từ t r u n g tâm t ỉ n h l y Cao Bằng có

dường ô t ô t ỏ a d i c é c h u y ệ n Những h u y ệ n t i ế p g i á p lnỉên g i ớ ỉ

nh ư T r à L Ĩ n h , Wurcng HÒa( T r ù n g Khánh, Ha Quáng, ỉìão Lạc

v ớ i đường b i ê n d à i t r ê n 300 km, c ó t o ' i h à n g c h ụ c cửa k hề u

v à h à n g t r â n l ổ i mòn t h ô n g e a n g T r u n g '«iuổo T r o n g d ó , đvnVng QuồnG Uyên r a Thủy Khẩu, Long Châu ( T r u n g Quổc) t i t t t inh

c o n đuờnc; t r ọ n g y ế u củ a n h â n d â n n a i nuớ c v ù n g b i ê n , của

c á c c h i ế n 8 Ĩ c á c h mạng đ ầ u t h ế kỷ XX và p h o n g t r à o g i s i phó ng dâ n t ộ c d u ớ i 3ự l ã n h đạo c ủa Đpng c íng a a n V i ê t Nam

K ạ n ( c ũ ) và ^00 B ằ n g Do v ậ y f T uyê n vỉuang dưiỹỉ t r i ề u Lê l à

c ă n c ứ c ủ o d ò n g họ v ủ t ừ Gia qunc c ô n g v ũ Văn Uĩãt d ể n v ũ Gông Đức, b ổ n đò’i t h ế t ạ p , c ể t h a y 150 nãni, t r ấ n t r ị Tuyện

họ VŨ, no’ỉ t r a n h g i à n h g i ứ a họ Ntẹc v ớ ỉ họ v ù , đó c ò n l à

15

-môt d ị a b à n q u a n t r ọ n g c ủ a k h ở i n g h ĩ a NÙng Vằn Vân ỏ’ Beo

Lọc (CtìO B ằ ng ) n ồ i l ê n c h ổ n g n h à Nguyễn năm 1833 L 9 ? í 3 , 4 _ 7

-Lạng Sơn l à t ỉ n h g i e o t h ô n g t h u ậ n lọ*ỉ hơ n C0 Hệ t h ố n g

g i a o t h ô n g r a b ổ n ph ương t r ờ i , i à r r ch o Lẹng Sơn c ó v ỉ t r ±

q u a n t r ọ n g c h ỉ ế n liroc về q u â n a ư , sằm u ấ t về k í n h t ể Xưa

k ì a t h e o h u ớ n g q u ổc l ô 1A n g à y n a y t ừ Đong Đấng về Ha Nội ( 1 5 8 km) l à c o n diiừng c h í n h ĐÓ l à c o n du ờn g xâm l t r r c c ủ a

p h o n g k i ế n pliuưng Bắc đ ổ i V(ýi V i ệ t Nem Nhưng, đồng t h ò 'i đó

c ũ n g l à co n đưò'ng t h ỉ ê n c ổ h ế t aức v ẻ v a n g cùa d á n t ộ c t a

t r o n g l ị c h s ử đ ẩ u t r a n h c h ố n g n g o ạ ỉ xêm

diiừng bô t h ô n g t h u o n g c h í n h g i ữ a V i ệ t Nam và T r u n g 'wuổc

Ngrày na y thêm đirò*ng s ắ t Hà Nôi - Đồng Đăng

Ng o à i q u ố c l ô 1A, Lạng Scm c ò n c ó quno l ô 4 A : Lạng Sơn - Cao E ằ n g , 4B : Lạ ng Í3ơn - MÓng c á i , 1B : Leng S o n * -

Thái N g u y ê n , và, h à n g ch IC c o n ò u ừ n g D i ê n h u y ệ n , n h i * u cửa

n i icín nhỏ v ớ i h à n g t r ă m du r'pg mòn t h ô n g s a n g T r u n g Quổc

La đ iềm h ộ i t u x u ô i , n g u ư c , t r o n g , n g o à i , n ề n k i n h t ế

n g o ọ i t h u ơ n g L a n g Sơn r ắ t p h á t đ ạ t , c h o tc?ỉ t h ò i <-iuang T r u n g

- Ng uyễ n H u ê , Lạng bơn v ẫ n c ó mậu đ ị c h t r u n n ^ ^ 6 9 : 3 6 0 _ 7 Cung

n hư Cao Bằ ng , n ồ ỉ l ê n ‘ỳ Lạng sfo'n c ò n l à bức p h ê n g i á u bả o vệ

v ì p hm?’n g Bắểr /_ 94 : 49_7«

y/Thfii N g u y ê n nè c ử a nfiõ c ủ e V i ệ t Bắc, là đ ầ u m ổ ỉ gỉ a o thông, n ỗ i l ê n là C h a t h ộ i tu n g u ọ c .xuôi, c h ắ t tipp xúc m i ề n

x u ô i l ê n , i n ỉ r n ngtayè x u ố n c H ô i t u , t ỉ ế p xúc l à c b ẩ t d ặc t h ù

ve k i n h t ể , xè h ô i ở T h á i N g u y ê n , về q u â n l ư , T h ó i Ngu.yên 18

Cuối t h ế k ì V m f v i ê n t ư ớ n g rihà ỈJirò'ng l à Cao B i ề n dã

dem q u â n t ỉ ế n d an h Cao B ằ n g , xâm l ư ợ c ntiớc t a Sau k h i t ồ

chức n ề n t h ^ n g t r ị , xay đắp t h à n h Đai La (Ha N í i ) , y dã c h o

T r o n g cuỌo t i ế n c ô n g Jtâm liTỌ’c nuớc t e c ủ e q u â n T*ng

( 1 0 7 6 ) , Quảng Uyên (Cao Bằn g) duợc c o ỉ l è c ỗ họ n g c ủ a g i e o

n h ỉ Tiên Đạt nụ-t v i ê n tưcrng n h à Tổnp; đq dem q u á n d é n h c h ỉể m

Quảnp Uyên làm b à n đ ẹ p mỏ’ dưò’ng c h o d ạ i q u ê n do Quách yùy

o h ỉ huy t h e o ba đườ n g nhầm t i ế n vào T h ă n g Lo ng 69 :

176_7-Sau k h i b ị q u â n và d â n t a d ư ứ ỉ s ư l a n h đạo củo Ly

Thường R i ệ t đá n h cho đ ạ i b ạ ỉ t b u ô c p h ả i r ú t q u â n v l nuức

(3/ 1 0 7 7)* môt bộ p h ả n q u â n Tổng v ã n c n bám l ấ y Quang Uyrn

vó’i ,v đồ n u ô i d u ỡ n g c u o c c h ỉ ế n t r a n h xâm lưọ’0 f i ệ t Nam* Do

17

-đ ấ u t r a n í i k ỉ é n q u y ế t v l q u â n s ư , p h ổ i họp v ơ i -đấ u t r a n h

n g o ẹ i g i a o khôn kh(*o, c h í n h n g h ĩ a c ủ a q u á n v à d â n t a , buộc

q u ấ n 'Iổnp; p h e ỉ r ú t k h ỏ i Quảng Uyên ( 1 0 8 1 ) l_ 1 : 1? 0_ y

TÌr năm 1038 , họ NÌing, t r ư ớ c h ế t l à KÙnR Ton P h ú c , s a u

l à KÙng T r í Gao ổ' Cao Bằng đẽ kh é o dựa vòo vù n g n ú ỉ hipm

t r o ’ v à t h à n h Na Lữ ổ’ Quảng Uyên làm c ă n ôir c h ổ n g Tống và 11/

x ư ng Vuưng l ậ p n ư ứ c , đ ố i l a p v ớ ỉ c h í n h qu y ề n n he Lý Ị_ 1 :

1 8 9 _y* Vc?i c h í n h sách irnm fìểo, k h ô n ng o a n , l o lý, có trnh,

v ì s ự t h ổ n g n h ấ t quổc g ỉ a t d â n t ộ c c ủ a nhà Lý, ho NÙng đã quy p huc n h à L ý , v è t í c h Oực tham g i a v à o c u ộ c k h á n g n h ỉ ể n

c h ổ n g q u â n T ổ ng Ị_ 67 : 2 5, 2 6, 27 _/

Năm 1 5 2 7, n h â n t r i ề u Lê su y y ế u , t â p đoèn ph o ng k i ế n

do M«JC Đăng Dung cầm đàu t h ắ n g t h e , t r u ấ t p hế t r i ề u Lê, l â p

r a t r ỉ ề u Niạc, dã d ẫ n t ở ỉ c u ộ c xung d ộ t Nam-Bắc t r i ề u k é o

d à i t r ê n nử a t h ế kv g i ữ a họ Mạc (Bắc t r i ề u ) vrri họ Nguyễn,

s a u dó l à họ T r i n h n ú p duó’j d a n h n g h ĩ a Nem t r i ề u - " T r ỉ ề u

Lê T r u n g h ư n g "

Năm 1 5 9 4, ”Cáfi xứ Kinh Bắc, Théỉ Nguyên, Lang íâơn con

q u a r ắ t dc>n£" Ị_ 29 : 2U2_7 Viấy anh em ho ỈV1 ẹc c h ì a n h a u

mõ i n g u ờ i nắm l n y một v ù n g ổ’ T h é í N g u y ê n , Lạng S ơ n làm

c ă n c ứ , Đe cliổng l a ỉ ho T r i n h , họ Mec xây t h à n h đ ắ p l ũ y ờ

n ú i K i ề n ( G ỉ a s à n g ) , n ú i V o i , Đồng ỉỉĩS, Lưu xá ( T h é t Nguyên) / 3 4 : 27J , Đến t h ế c à n g , l ự c lưtyng họ Mạc do Mạc KÍnh

Cung, KÍnh K h o a n , KÍnh Vũ cầih (lầu p h ả ỉ c h ạ y l ê n Cao B^ng, đóng đô ỏ' Cao B i n h

Phủ Cao M n h dtr ói thò ’ỉ Mạc gồm b ốn c h â u , t i ế p g i á p

v ớ i b i ê n g i c r i l è T hạc h Lâm, Ounng Uyên, 1’huư ng Lnng và Hạ LanR, h ẹ p hơn Cpo Bằng n g à y n a y Nhưnp; nhò’ đ ị a t h ế xu n g y ế u ,

c ó tầm c h i ế n l ư ợ c , cơ đ ô n g dặ c b ỉ ệ t l à do t ỉ ế p g ỉ á p v ớ i Long Châu, Bằng Tuờng ( T r u n g Q u ổ c ) , cho n ê n , Cao BÌnh t r o '

Họ Mfjc c h i ế m duợc Cao -bằng làrr c ă n c ứ t t ồ n t ẹ i đurỵc khÁ l â u , t r ư í c h ế t l à nhỏ’ dưa diro'c v à o đ ỉ a t h ế hỉễm t r ỏ ' và y • • • thôrtE vó’ỉ b ê n n g o à ỉ của Gao Bằ ng, Hau nữa l à nhồ’ b ở i c h í n h

a á c h đà u h à n g n g o ạ i b a n g của n h à Mac IJhc- "Thồ q u a n nước Minh n h ệ n h ổ i l ô củq Mac KÍnh Cung, l ạ i t ã u l ê n vu a Minh

c ho K Ín h Cung dược an t h ẻ p t ẹ ỉ <1Ì9 phuo’n g Cao Bằng t r ắ n

-l ạ ỉ , "Bọn q u a n c h ứ c t r ỉ e u biỉnh c ũ n g cỗ g i è n h cho dược mảnh

là s ự t h a m gia c h i ế n đ ấ u của CPO đội n g h ĩ a q u â n duứi s ự chỉ

huy t r ư c t i ế p của c á c t ù t r u ở n g d â n t ô c , Lý Thuừng K ỉ ê t dẽ

g ỉ ^ n h đin c t h ắ n g l ọ ’ỉ t r o n g c u ộ c t i ế n c ô n g dề t ự v ệ nhằm t ỉ ê u

d ỉ ệ t l ư c l u t m g q u â n sự cua q u â n Tổng đ a n g t ậ p k ế t ở Uy Châu

và Liêm (''hâu

Sau k h i c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ổ n g T-’ng t h ẵ n g i ợ i , n hà Ly

c ò n c ử phò mã Dương Tư Niinh 0 ' Phú Lutrng ( T h á ỉ Nguyê n) l ê n

Quáng Uyên (Cao Bằnp;) dể củ n g c ố b ỉ ê n c u ư n g Bằng c h í n h BBCti

ý thức tự cường dân t ô c , bảo vệ vững chắc vùng b iê n cuo’ng

q uổ c c h ổ n g q u â n xâm l u ợ c p h ươ n g B ắ c , Nguy*n T r ẽ i c o i c á c

t ỉ n h V ỉ ệ t Bắc l à nhữ ng "b ức p h ê n g ỉ ê u " b ả o vệ Thăng Long

T r o n g đ i ề u k i ệ n l ị c h s ử m ớ i , v ị t r í c h i ế n luryc của

V i ệ t Bắc t r o n g dó có V a i t r ò c ủ a nó t r o n g s ự t h ô n g t h u ơ n gquốc t ế mà t r ư c t ỉ í p l à T r u n g Quổc, s ẽ h ế t sứ c q u n n t r ọ n g

dổi vớii v ỉ ệ c xây đựng tệp hq’p, phét t r i ề n lực lirc-ng trong

đ ấ u t r a n h c á c h mạng và t ỉ ế n h à n h k h ở ỉ n g h ỉ a v ũ t r a n g g ỉ à n h

c h í r i i q u y ề n

I I TRỤYEN ĨHOCiG DẠỊỊ TRAM 'JUA NHAN DAM CAC DAN ?0C

V I E T B i C TRUOC K HI CAK c u D Ĩ A CACH MAKG RA D O I

1 V i ệ t Bắc l à d i e b à n c ư t r ú c ủ a c ộ n g đồng c á c d â n

t ô c gềm t r ê n h a i c h ục t h à n h p h ầ n Tay l à d â n t ộ c có Bổ dândôn g n h ấ t , gồm h a i t r ỉ ệ u n g u ừ ỉ , a ố n g t ệ p t r u n g ỏ’ c á c t ỉ n h Cac l^ằng, L ạn g S ơ n , p h í a Bắc t ỉ n h Bắc T h á i , Tuypn Q u a r g

21

v i ệ c k h e j t h á c CHC n g u ồ n l o ’i t n h i ê n làm c h o k i n h t ế củadồn g bào mang n ặ n g t í n h c h ấ t t ư t ú c , t ự c ắ p c a o , p h o n g phú

v à đe d ọ n g

S ỉ n h t u ở m í t d ị a b à n c h i ế n ltPO'c q u e n t r ọ n g , t i ế p g ỉ á p

v ớ ỉ bỉÉn g ỉ ớ i , dong bào c á c dân t ộ c SOTH t ư ý thức duo'c sư

t ồ n t ạ ỉ v à p h á t t r i ề n của m i n h Dijng cò’ xướ ng n g h ĩ a , chổ ng

đã t r ổ ’ t h à n h t r u > ề n t h o n g qúy b á u của c á c d â n t ộ c l_ 113 : 311J

NguyTn Thế L ô c , Nguyên L Ĩ n h ( O h i L ă n g , Lang S ơ n ) , He Bổng,

Ha Đặc ( T u y ê n Qua ng ) đa l ã n h đạo d ồ n g b à o p h ổ ỉ hq’p c ù n g

23

-q u â n d ộ i t r i ề u d i n h nhè T r ầ n làm n ê n nbírng c h ỉ ế n c ô n g h i ề n

hp c h t r o n g l ị c h s ử Ị_ 69 : 2 0 4 _ /

Tỉicri L e, t h ế kỷ XV, n h á n d â n Coo Bằng đã h ư j ’ng ứ r g

Lê Lo'ỉ p h ấ t cò' khò'ỉ n g h ĩ e , g ỉ ế t c h ế t t ê n turvng g i ặ c l à Cao

SĨ Văn ỏ Quàng Uyên Dội d â n b i n h do Bể Khắc T h i ệ u c h ỉ huy

dã l ậ p n h i ề u c h i ế n c ô n g s u ấ t s ắ c Ị_ 109 ĩ 2 5 _ / T r o n g c u ộ c

k h á n g c h i ế n n à y , Lưu Nhân Chú, nguò' 1 k ẹ ỉ Từ (Bắc T h á i ) dã

t h ề h i ê n t à i qu ân s ự k i f t x u ấ t , l è m ''t t r o n g n h ữ n g v i t ư ớ n g

g ỉ ổ i của Lê Lo'ỉ góp p h r n làm n ê n những c h i ế n công, v a n g d c i

ỏ' Khả Liru, Bồ Dằng (Nghệ An ), Chi Lăng ( L ạn g So’n ) •••/_ 62:

7 5 , 7 6 ' j

T ỉ n h t h à n t ư c u ừ n g , t r u y ề n t h ố n c đựng cò’ xiróng n g h ĩ a , anh dũng d ấ u t r a n h dp bảo vệ n ề n dộc l â p dân t ộ c c ù a đồng

bà o C8C d â n t ộ c V i ệ t Bắc t ỉ ế p t u c diíyc pliÁt huy mẹnh mẽ

t r o n g c á c g ỉ e ỉ đoạn l ị c h s ừ S 0 U , n h ắ t l è t h ò i kỳ dẩu t r a n h

c é c h mạng d ư ớ i sự l ã n h deo c ủ a Dẻng; _

Nhà nuớc phong k i r n V i ệ t Iíem c u ổ ỉ t h ế kỷ XIX vó"i

những c h ín h sá c h phản dt.ng và th ủ cưu dẽ không có khỏ nănp;

t ệ p hq’p mọỉ l ư c l u ư n g t r o n g mặt t r ậ n dâ n t ô c t h ổ n g n h í t ,

sức m ạ n h cúe d â n tôc để c h ổ n g lai s ự xâm lirỵc của thực d â n

P h á p

ỈÌBU ho'n h a i chuc năm xám l u ự c , thực dân Pháp da b ắ t

t r ỉ ^ u đ ì n h nhà Nguyễn ký d i ề u urrc dà u h à n g ( 6 - 1 B 8 4 ) Ngey

s a u d ó , t h ự c d â n Pliép cc thêm d i ề u k i ệ n t ệ p t r u n g l ự c linrng,

t i ế n h à n h xâm l u ự c c ủ s t ỉ n h t h uự n K du Bắc Kv.• • —

'TÌr 1 8 8 4 - 1 8 8 8 tìArc dãn ? a £ p lần lưcrt đánh clxlếm các• •

t i n a ỏ’ V i ê t b | c Quan quân c h à Nguyìfcr chố ng cư y ế u ói;,

n h a n h c a ó n g t h ấ t b ạ i ĩ ĩ i ê n g ỏ' íteo Bằng l ư c 1UOT1 3 craán Tnanti

k n ấ đ ô n g , c ùng p ú i liư’p v ó i quân d p i n h à Nguy n g i ừ t h à n h đưo'c 8 Atỉày t h i t a n VÔI

Qaáu Pháp mơ r - n g sự xârn lưo'c ỏ’ c á c t i n h , t ừ vùng

lươiiG t h o x a n h , khổ dỏ dóngb’ t i n h l y , ch âu l y v è l í n h dõng

ỏ’ t ồ n g ỹx ã , t ạ i n h ư n ^ v ù n g x u n g yếu còn có c á c dồn knố Xtinh, cìiì n a y uồn 1È* t a n g t á h g ư ò i V i ệ t hay võ cuun ?ináp

c á c t ỉ n h b i ê n g i ó i : Cao BaXig, La.ng 5om, Ha G i a n g ,

t h ư c dán ?r*áp t h i h a n a c hế áọ đụ o quan bÌLqti, n g h í a l à dìuDg

quân sư đ ề k a l t r i ô môi t ì n h có trưồíHg đạo quan b i n h , cttc

c h âu h a y pnủ có d a i l ý ( c h ứ c vụ) do võ quan p ná p c h i ha y Tuy v â y , c h á n.2 vần t c chức bp mấy nành c a ỉ n h c i c c ấ p đ l l à n còng cy t a y s a i

L>ư& vèo d £c diẽm mi en n ú i , có n S te u dán t-jccùi:£

ctiui]^ SJD& t r a m đô Vafl h ó a ciaênla l é c h cư dân t h u ’a

thó*t, k in ii t ế x ã h ô i icém phát t r i ề n , th ư c dân Pritp dã sỉr

dụng c h l n n s á c n c a i a d e t n h l t s ứ c thâm *ápc ah&rn dẻ bề à è

25

do ngưô’i Dùo nắm g ỉ ữ Thựn d â n Pháp c o i hê t h ổ n g c h í n h

qu y ề n đó l à một t h ứ đặc ân d à n h cho n s u ừ ỉ Dao T r ê n t h ự c t ế

n g u ừ ỉ Dao p h ả i c h ị u s ự Ép bức c ủ a h a i c h í n h q u y ề n d ế q u ố c

Thixc d â n Pháp đầu t i r c h o v i ệ c xây dựng r h n t ù , CQC

t r ạ i t ậ p t r u n g n h ỉ ề u ho*n trurrnp; h ọ c , đ l gỉam g i ữ n hữn g ngirò’1

c h ổ n g đ ỗ ỉ c h í n h q u y ề n , n h í r i g c h i ế n s ĩ c á c h m ạn£ ( d ỉ ề n h ì n h

n h ư c ă n g Chọ’ Chu ( Đ ị n h HÓa), c ă n g Bá Vân (Đồng Hv) t-huọc

T h á i Nguyên, n h à t u Bắc Mê (Ha G ỉ e n g ) v v

Thống t r ị ỏ’ V i ệ t B ắ c , một v ù n g g i à u c ó , t h ự c dán Pháp

ra sức vo* v é t t à i nguyên khoáng sản, bóc l ô t nhân dân,không

q u a n tâm đế n s ự p h á t t r i * n k i n h t ế xâ h ô i , duy t r ì t ì n h

Bá C h ỉ , Me s i n h Long c h ỉ huy đã a n h diưip c h ặ n đá nh c á c c uộ c

t i ế n c ô n g xâm lurcỵc c ủ a q u â n Pháp ỏ’ Chọ’ Mcri (P h ú Lưrrng) và

trên sông c u Nhân dèn các huyện v3 Nhai, Phỗ Yẽn, Đạỉ

TĨr n h ắ t l o ạ t n ồ i dậ y hưỏ-ng lúig p h o n g t r è o n ô n g d â n Yền Thế do Hoàng Hoe Thám l ã n h đ ạ o , gây cho đ ị c h n h ỉ ề u t h ỉ ẹ t

h ạ i C 1 *

18#19_7-Gnc CUỘC n ỗ ỉ dệ y c h ó n g á c h t h ố n g t r ị kìm kẹp củ a đồng

b à o Dao ở xã Tân Sơn vè Cao So*n ( E ạ c h Thôn g) nSm 1 9 0 4, cúa

n h ữn g ngưò’i t ù ỏ' Bắc Kạn do Lý Thao Long càm đ a u nỗ r e năm

1914, khổ’ỉ ngh: 3 c ủ s b i n h l í n h T h á i Nguyên do Lurrng Ngọc Quyến v à T r ị r i h Vnn c ấ n t ổ c h ứ c , năm 1 9 1 7 v v đã góp p h ầ n

Tuẩn TÚ, Ha Quốc T r u tm g , Lục A 2uiig, HÒa Yên, Lý Sậm, T r u ơ n g

cát: Nhị, Lg HÒa Durg c h ỉ h u y , v ớ i lổi đá n h du k í c h đã làm cho c á c c u ộ c h à n h q u â n b i n h đị iih c ủa đ l c h n h i ề u p h e n t h ắ t

b ạ i Lo’ Bo' Lon (Le B l o n d ) , t ê n t ru x rn g dạo q u ầ n b ỉ n h t h ứ h a i

r Cpo Bằ ng p h ả i t h ú n h ậ n r ằ n g : " C ô n g c u ộ c b ì n h đ ị n h c h ỉ có

t h ể h o à n t h à n h v ớ i s ự t h à n h l â p đ ạ o q u a n b i n h ; c ò n p h a i p h ổ i hq'p c h ặ t c hẽ h à n h dộng bẹo l ự c t ắ t y ế u V(VÌ b i ộ n p h á p h àn h

c h í n h k h o a n d u n g ( ! ) và k ỉ c n q u y ế t vó*i d â n c h ú n g ; c ầ n píiai

c ó môt c h í n h quji*n r ấ t CO’ đ ộ n g v à t ồ c h ứ c c n n h n á t n p h i

k h ắ c " z ~ 7 6 : 8 _ 7

27

-T i ê u b i ể u ch o p h o n g t r à o k h á n g c h i ế n c h ổ n g Pháp ử

Lang Scrn l à c u ộ c k h ở i n g h ĩ a c ủ a Hoeng Đinh K i n h ( 1 0 8 5 - 1 8 8 7 )

LÚc đ ầ u Hoàng ĐÌnh Kinh ( t ứ c Ka ỉ K i n h ) dùn g d ã y n ú i Đồng

Nỗi Ở đông b ắ c Yên Thế làm c ằ n c ứ , k h i d ó , Hoàng Hoe Thám

v à c h a n u ô i củ a ông l à Be," Phúc d ư ớ i h i ệ u l ệ n h c ủa Kai Kỉnh

da h o o t đ ộ n g , l ậ p n h i ề u c h i ế n c õ n g , gây c h o đ ạ c h n h i ề u t h i ệ t

h ạ i Lực lurcrng Khởi n g h ĩ a c ủ a Kai Kin h n g à y c à n g ló-n mọnh,

d ị a b à n mở r ộ n g k h ắ p v ù n g b ắ c Yên T h ế , Hữu LŨng, Bắc Sơn

Nhân d â n Èắc So’n dã hwo'ng ứng ipạnh mẽ c u ô c k h ở i n g h ĩ a , b ằ n g

29

-1 9 2 5 - -1 S 2 7 , dưtỵc n h ữ n g n g u ờ i c á c h mạng d i ró ỉ x u ô i g i á c n g j , Hoèng Văn Thụ ( n g ư ờ i Tay Lạng Scrn) và Hoàng ĐÌnh Giong

( n g u ờ i Tay Cao Bằn g) đã h ă n g héíỉ tham g i a cĩỉch mạng Nầm

1 9 2 7, Hoàng Văn Thụ t â c hứ c c á c nhóm y ê u n u t' c t r o n g t h n n h

t ỗ chứ c cơ sở t h a n h n i ê n y ê u nuớc ở HÒa An (Gao B ằ i i g ì / ^ O :

1 4 1 6_ 7 , z 91 ỉ 1»2J Đầu năm 1928, họ s a n g Long Châu

( T r u n g Q u ổ c ) , s a u đó tham g i a V i ệ t Nem t h a n h n i ê n c ả c h mẹng dồng c h í h ô ỉ do Hồ Chí Minh s á n g l â p

N£ứn 1 9 2 9, Hoàng Văn Thụ, Hoàng u ì n h G ỉ o n g , Iloàng Văn Non ( n g u ờ i T a y , Gao Bông*) đuợc k ế t n ạ p vàử Dông Diro’ng Công

a ẻ n ỉ)anR, dưa t ớ i s ự r a dò’i c h i bô h ả i n g o ạ i củo ỉ>rng Cộng

s a n Đông Duơng ờ Long Châu ( T r u n g Q u ổ c ) do Hoàng ĐÌnh Giong

bá c h ủ nghlia N i á c - L ê n ỉ n , CỈ1U t ^ u ơ n g đuớ ng lốiỉ c ủ a u4 ng , ủ ng

hộ Xô V i ế t N g h ệ - T Ĩ n h như r ả i t r u y ì n đo\n, d é n k n ẩ u h i ệ u , t r e o

cờ b ú e l ỉ ề m làm cho ảnh hurrng củq lJang c à n g s â u r ô n g

t r o n g q u à n c h ú n g , c ác c h ỉ bó Đang l ầ n l ư ơ t đuực t h s n h l e p

*• Phúc T ă n g , Xuân Ph á c h (HÒa An) T ỉ n h Túc (Nguyê n B ì n h )

c u ỗ i năm 1930 v à S o : Ha (Ha y u ả n g ) , tn*íng 6-1931 / " " 3 2 : 4 2 7*

Ngày 8 t h á n g 3 năm 1932, c h i bô Đang đầ u t i ê n c ủ a

Quảng HÒa t h à n h l ậ p t ạ i l à n g Gốc Coóc, xã Lạc Gỉao ( n a y l à

Chí T h eo ) i_ 67 : 4 i 7 » L 2 í 1-3_ 7 v à Ị_ 21 : 1 _ / S ự r a đò*i

c ủ a c h i bô Chí Tháo c h ẳ n g n h ữ n g cò ẻ.Th hưởng t ớ i p h o n g t r è o

c á ư h mang v à n g Be Châu, mè c ò n có t á c dụng xã y d ự n g , c ủ n g

c ổ duờng dây l i ê n l ạ c t ừ t r o n g nưo’c mè t r ự c t i ế p l à Cao Bằng

r a Long Châu ( T r u n g Q u ố c ) , no-ỉ c ó c h i bộ h e ỉ n g o ạ i c ủ a t ^ n g

c ộ n g s ả n Đông Dir/ng dóng J- đó làm nhiệm Vụ đào tợ o c á n bộ và

th a m gio l ã n h đạo p h o n g tr à o c ả c ti m ạ n g các t ỉ n h m i ề n núi

t h u ộ c V i ê t Bắc 21 : 1J

T r o n g k h i p h o n g t r à o c ẩ c h mạng c a nu ớc p h ả ỉ tgm thò’ỉ

l ắ n g x u ổ n g do k h ủ n g bú ác l ỉ ệ t c ủ a kẻ t h ù , t r o n g nhím/* nnm '19 3 3 - 1 9 3 5 , Gao Bằng đã t r a n h t h ủ đutvrì 3ự g ỉ ú p đỡ c h i bộ

í â ì ĩ i g o ạ ỉ và n h ữ n g đ i ề u k ỉ ệ n t h u â n l ọ ' i c ủ a d ị a phương đề

p h á t t r i ể n c ơ sở Đang r ô n g k h ắ p c á c h u y ệ n Ị_ 103 : 1 0 - 1 5_7.

Song s o n g vó:i v i c c p h á t t r i ề n cơ Eỏ’ £Jả n g , c ô n g t á c t ồ

chức CUB Đang cũng từng buức đưcc k ỉ ệ n t o à n Ih á n g 7 n=jn

Hoàng Vặn Nọn đuo'c Tr:ing ircmg cư tham g ỉ a d o è n đ ạ i b ỉ ề u c ủaĐang t a d i dự ỉ)ọi h ộ i 3 ầ n t h ứ b ả y Quọc t ể c ộ n g SPI1 t í ỉ MÁt-

xconra ( 7 / 1 9 3 5 ) i 25_ 7 •

Bước v à o thồri kỳ v ệ n đ ng d â n c h ủ iíông Dương ( 1 9 3 6 ­

1 9 3 9 ) , V i ệ t Bắc c ó thêm những d i ề u k ỉ ệ n t h u ậ n i o ’i để ph*ít

t r i ể n CO’ sỏ* Đang r ộ n g k h ắ p Nhện n h i ệ m vy c ủa c h ỉ b ộ Đảng ỏ'

h ả l n g o a ỉ (L ong Châu, T r u n g Wuổc) , năm 1936, Đặng TÙng ( t ứ c Đinh Ngọc Đ ạ t , n g ư ờ i Hoa An, Cao i ỉằ ng ) đến La Bằng CĐại Từ,

mẽ ở c á c h u y ệ n HÒa An, Ha Quảng, Nguyên B i n h , Quảng iĩòa

( Obo B ằ n g ) , Bắc Sơn (Lạng; So’n ) , v õ K h a i , Đ^nh HÓa, Phồ Yên( T h á i N g u y c n ) , So’11 Dương ( T u y ê n Q u a n g ) , ỏ mó t h a n Tu;yên Cluang, đuơc c á n Dáng t u y ê n t r u y ề n , g i á o dụ c và t ỗ c h ứ c

-T Ỉn h ủy Cao Ban?: t ồ chứ c t g ỉ HÒa Ant c u ổ ỉ thánp, 2 năm 1937

£~'70 : 5, l j cùnp; t ạ i Cao B ằ n g , có c u ô c đấu t r o n h c ủ e ho’n

400 đồ n g bà o Dao, H'mông c ò n c ử đ ạ i ' b i e u về Ha Nội đề đưa

yêu Ba c h cho Phư Thổng sứ Bắc Ky / 3 2 : 6 6 t 67_7

^ T r u y ề n t h ổ n g đẩ u t r e n h rtiổng g ỉ ặ c , CO’ sở và p h o n g t r a o

c á c h mgng n ó i t r ê n củ a đồng bào c á c d â n t ộ c dã đ ă t n ề n tflĩigcho bước p h á t t r i ể n mớỉ CU3 phonR t r à o c á c h mạng ỏ* V ỉ ệ t Bắc

k h ỉ c u ộc c l i ỉ ế n t r a n h t h ế g ỉ t í i l ầ n t h ứ h a i b ù n g nổ í l à yếu

t u q u a n t r ọ n g dể Đang t e và Cbí Minh c h ọ n V ỉ ê t Bắc làm

no'i xả y d ụ n g c ẩ n c ữ địa t r o n g thò’ỉ kỳ R Ỉ 8 Ỉ phcỉng d â n tộc

1 9 3 9 - 1 9 4 5 I*

33

-Chmrng I I

TU CHU IRUOHG KHOI NGHĨA vu THANG ĐEN TIEN TRINH

TO CHUC, XAY ĐUHG CAC KHU CAN cu (1940-1945)

I SU RA £>0Ĩ CUA HAI KHU CAB GU DIA BAG SQN-YO KHAI

Đông Dương l à thuMC địa của PhÁp, b i l ô i c u ỗ n n g a y v è o

xã h ộ i V i ệ t Nam.

Ngay t ư k h ỉ cu 'ic c h ỉ ể n t r a n h t h ể g i ớ i l ầ n t h ứ h a l s ắ p

b ù n g n ồ , Lang t a đ i ữ h ỉ t h i c h u c á c eấj ủy y ã c á n b ô đ ả n g

▼iẽn đang h o ẹ t động hqrp pháp r à nửa hcy? pháp p h ai nau l e r it

Đây l è môt c h ủ ỉrtrcrng h ế t s ứ c đú n g đ ắ n c ù a Đang t a Nrĩ

c h ứ n g t ó Dang t a đánỉi g i á đúng T ẩ n đè nôn g d ẵ n t r o n g c á c h mọng

r a n h ừ n g n é t đ ầ u t i ê n c ủ a v i ệ c c h u y ể n hirớng c h ỉ đ*ìo c h i ế n

lutyo c á c h mọng / 8 í 14

Đứng t r o ư c n h ữ n g c h u y t J bJ- n mới c u a t i n h h ì n h t h ể g i ớ i

▼à t r o n g nircrc do c u ỗ c c h i ế n t r a n h t h ể g ỉ " i l ầ n t h ứ h a i g â y r a ,

t h á n g 11 năm 1939» Đrỉng c ọ n g a ề n Đông Dương t r i ệ u t | p h ộ i

n g h ị l ầ n t h ứ fláu t o à n Ban c h ắ p h ê n h T r u n g ương t ạ i Ba Điềm ( G i a Đ ịn h ) do Nguyễn “ ăn cừ, T cu g b í t h ư c h ú t r l

H ô i n g h ị n h ậ n đ ị n h r ằ n g h a i mâu t h u ẫ n c ơ b ả n v à h e i

nhi ệm v ụ cơ bdQ c ủ a c á c h mọng d â n c h ủ t ư s ả n V i ệ t Nam ( c h ổ n g

d ể quổc và c h ổ n g p h o n g k i ế n ) đo Luận c ư ơ n g c h í n h t r ị c ủ a Đang d% r a năm 1930 l ù k h ô n g t h a y đ ỗ i Nhưng, đo đ i ' II k i ệ n c h i ể n

t r a n h t h ế g ỉ r i n ồ r a vn b ọ n t h ự c d â n t n 'C h i ệ n c h ế độ k e i t r l

p h á t x í t YÔ c ù n g t à n b ạ o ( p h á t x í t Nh ật l ọ i đu n g l ăm l e ntìây

v à o xâm c h iế m Đông Duưng, đ ờ i s o n g c ủ a t o à n t h ề d â n t ộ c t a

d s n g b ị c h è đẹp n g h i ê m t r ọ n g t h ì "BtrtTc duờng s i n h t ồ n c ủ a oá c

d â n t ộ c Lông Lương k h ôn g c òn c o n duờ n g n à o k h á c hơn ỉ à c o n

duC'ng đá nh đổ đế tịu ổ c P h á p , c h ổ n g t ắ t c ả á c h n g o ạ i xâm, vô

p h ả n đe ỏ’ Đông Duơng, c h ĩ a mũi HÙQU c ủ a c á c h mang v à o kể t h ù

s a i của c h ú n g

T r ê n ccr Bỏ' p h â n t í c h c u ộ c c h ỉ ế n t r a n h đẩ quốc sẽ t h ú c

d ĩ y màu t h u ã n g ỉ ữ a c á c d â n t ô c íjông I>iơng vcvi c h ủ n g h ĩ a đế

q u ỗ c v à b è l ũ t a y s a i d ế n c h ỗ g s y g ắ t , ne rlnn d ế n 9ự b ù n g nổ

t h u ẫ n g i ữ a c á c d â n t ộ c Đônp Dương VITỈ b ọ n <1« quổc xâm l u ọ ’c

và tay s a i , k ỉê n quyết giup’»g cao ngọn cò’ f?iải phóng dên t c c f

Môt bS ouôc d ấ u t r a n h võ t r o n g đã n< r a , báo h i ệ u một t h ò ' ỉ

kỳ đ ấ u t r a n h m r ỉ c ủ a c á c h Piạnp V i ệ t Mam

Buùc s n n g năm 1940, c u ộ c c h i ế n t r e n h t h ế girvi n g à y o à n g

l a n r ộ n g T ạ i c h â u Âu, t h á n g 6 năm 1940, p h e t x í t Đức t ẩ n

c ỏ n c nước P h á p , l ậ p l ê n c h í n h q u y è n t a r u a ỉ ph«m đ ộ n g Pê Tanh t ạ i t h à n h p h ổ v t S ỉ Pháp b ị b ẹ ỉ t r ậ n ri£ey c h í n h q u ổ c , làm ch o uy t h ế c ủ a Ph áp b ị eụp d o Nhân CO’ h ộ ỉ n à y , p h á t x í t

N h ậ t l i ề n nhá./ v è o xám c h ỉ ể m Đông Luxrng Thực d â n Pháp đa

p h à ỉ qùy g ổ i t ừ n g bước d â n g q u y ề n l ợ i c ủ a c h ú n g P’ ỉíông Dirorng

c h o p h á t x í t N h ậ t

Phflt x í t ĩ l h ậ t dươc đ ằ n g c h â n l â n d ằ n g đ ầ u , đề t ỏ r õ SIỈC mọnh c u a N h ậ t H o n n g , g i á n g môt đ òn v à o n ề n t h ổ n g t r Ị

c ủ a P h á p , b ắ t Pháp p h ả i n hà t i ế p c ó c q u y * n l ợ i ờ Pông Duơng

cho N h ậ t , n g à y 22 t h á n g 9 năm 1940, q u ê n N h ạ t dã t r à n qua

b i ê n g l ớ ỉ V i ệ t - T r u n g , d á n h b ệ t críc đồn Pháp 0 ' dọc t i ê n g i ơ i

v à n b a n h c h ó n g Cbiểm l ẩ y t h ị xà Lạng Scrn

PQuan J?háp ở Lẹng Scm mặc d ầ u đù t ă n g cường p h ò n g t h ủ , Bong t r ư ớ c 8CC mạnh c La q u â n đ ộ i N h ậ t đã n h a n h c h ó n g t h ấ t b ạ ỉ

■va đầ u h à n g ( 2 5 / 9 / 1 9 4 0 ) , *

■* Nhân l ú c q u â n Pháp b i N h â t dáiih b ạ i c Lọng Sơn r ũ t c họ y qua đường Bắc So’n v l T h á i N gu yê n, 8 g i ò ’ t o i n g à y 27 t b ^ n g 9 n&n 1940, h ơ n 600 đ ề n g b à o d â n t c s c á c xã Eắc S c n , Iiung v ũ t

C h i ê u VŨ, T r ấ n Yên v ớ i v ũ k h í t h ô SO’, d u ớ i s ự l á n h đạo

c ú a Đ&ng bộ Bắc Sơn đã n ể ỉ đ ậ y da nh c h iế m đ ề n l/ir N h à i , c h â u

Nhện đ i n c t i n v l khỏ-i n g ỉ i ĩ n B l c Sơnp xứ ủy Bấc Ky c ử

T r ầ n Đăng Nin ù l ê n Bắc Sơn để l ã n h đạo p hon g t r à o Nhưng t b ò ' i co* t h u ậ n ] ? i k h ô n g c ò n Sau k h i k h ở i n g h ĩ a Bắc Sơn b ù n g n ồ ,