Hỏi đáp về WTO = questions and answers on WTO

Vậy có nghĩa là thuế quan tỷ lệ thuận vói mức độ bảo hộ hàng hóa trong nưóc và tỷ lệ nghịch vói mức độ mỏ’ cửa thị trưòng cho hàng hóa nuóc ngoài?. Vậy khi các nuóc ASEAN dành cho nhau

MUTRAP II

D ự Á N H Ỗ T R Ợ T H Ư Ơ N G M Ạ I Đ A B I Ê N

M U L T IL A T E R A L T R A D E A S S IS T A N C E P R O J E C T

HỎI ĐÁP VỀ WTOQuestions and Answers on WTO

(Tái bản,có sửa chữa b ể sung)

BIÊN SOẠN:TRẨN THANH HẢI

HÀ NỘI, 2006

và luôn đirợc đ ô n g đảo b ạ n đọc q u a n tâm , chính đ iều này đ ã k h ích lệ M U T R A P tái b ả n ấn

p h ẩ m này

M U T R A P xin trân trọ n g giới thiệu tái bản c u ố n sác h “ H ỏi đáp về W T O ” v à hy v ọ n g c uốn sách sẽ g ó p p h ầ n n â n g cao kiến thức, giú p n h ữ n g b ạ n đ ọ c q u a n tâ m h iể u rõ h ơ n về W T O cũng

n h ư n h ữ n g ảnh h ư ở n g đối với V iệt N a m

C h ú n g tôi xin ch â n th àn h c ả m ơn tác giả T rầ n T h a n h Hải v à các c ộ n g s ự đ ã c h o p h é p D ự án tái bản c u ố n sách này

F O R E W O R D

In 20 0 3 , to m e e t the in c re a s in g interest o f the V ie tn a m e s e b u s in e s s c o m m u n ity and the p u b h c

at large, the M U T R A P P ro je c t p u b lish e d a b o o k titled “ Q u e stio n s an d A n s w e r s on W T O ”

w h ic h p ro v id e d essential in fo rm atio n , in the form o f q u e s tio n s and a n sw e rs, o n the W T O

S in c e the p u b lic a tio n o f th e bo o k , V ie tn a m has m a d e sig n ifican t steps in its W T O accession

p ro c ess an d is n o w at th e stage o f w r a p p in g up th e a c c e ssio n n e gotiations T h e b o o k is there fore w a r m ly w e lc o m e d an d has c o n tin u o u s ly b e e n in h ig h d e m a n d , w h ic h h a s e n c o u rag e d

M U T R A P to b rin g in a reprint

M U T R A P is p lease d to in tro d u c e the reprint o f “ Q u e stio n s an d A n s w e r s on the W T O ” and

c o n fid e n t that it w ill b e h e lp fu l and in fo rm ativ e en o u g h to b rin g a ssistan ce to th o se w h o are interested in b etter u n d e r s ta n d in g the W T O and its im p a c ts o n V ietn am

W e w o u ld like to s in c e re ly th a n k the author, Mr T ra n T h a n h H ai an d his co llab o rato rs for

p e m iittin g the P ro ject to re p u b lish the book

Trân trọng

P e te r N a r a y T rần Thị T hu H ằ n g

T rư ờ n g n h ỏ m c h u y ê n g ia C hâu A u G iám đ ố c D ự án

Cuồn sách này đã dược biên soạn vói sự hu trợ tài chinh cùa Uý ban Cháu Âu Quan điêm trong cuốn sách này Ic) cua các chuyên gia tư vấn và do đó không thê hiện quan điểm chính thức cùa Uý ban Châu Au This hook has been prepared with financial assistance from the Commission o f the European Communities The views expressed herein are those o f the consultants and therefore in no way reflect the ojficial opinion o f the

Commission

T h is b o o k “ Q u e s tio n and A n s w e rs on W T O ” has b e e n p re p a re d to im p ro v e

th e u n d e r s ta n d in g o f the o n g o in g p ro c ess o f V i e t n a m ’s ac c e ssio n to the

W o r ld T ra d e O r g a n iz a tio n ” M U T R A P a c k n o w le d g e s w ith th a n k s the

e x c e lle n t c o o p e ra tio n b y the author, Mr T ra n T h a n h H ai, w h o k in d ly granted the c o p yright to the M u ltilateral T ra d e P olicy A s s is ta n c e P ro g ra m m e ( M U T R A P ) for w id e r distrib u tio n o f this m aterial in the fr a m e w o rk o f

M U T R A P a c tivities T h e p u b lic a tio n w a s o rg a n iz e d by M U T R A P w ith

fm an c ial a s s is ta n c e from the E u ro p e a n U nion

T h e sa m e in fo rm a tio n is also a va ila ble on the M U T R A P w eb site;

h ttp ://w w w m u tr a p o r g v n

-4-1 Hệ thốn« tliuoìiị» mại đa phưong là gì?

Đ a phirưnu có n g h ĩa là n h iều bên Hệ th ố n g thirơng mại đ a p h ư ơ n g Irước h ết dược hiểu

là hệ th ổ n g th ư ơ n g m ại có n h iề u nước cù n g th a m gia, c ù n g áp d ụ n g n h ữ n g luật lệ, quy

ư ớ c chuim Đ iều này đối lập với các mối q u a n hệ t h ư ơ n g mại so n g p h ư ơ n g , trong đó chi có hai nư ớ c tự th o ã tliuận n h ữ n g quy tắc điồu ch ín h th ư ơ n g m ại g iữ a hai nước dó với nhau

T r o n g W T O , lừ "đa p h ư ơ n g " có ý nghĩa p hàn định rõ rệt hơn Hệ th ố n g th ư ơ n g mại da

p h ira n u d ù n i’ dê chi hệ thốnỉí th ư ơ n g mại do W T O điều chinh Do k h ô n g phai toàn bộ các nư ớ c trên thế uiới dều là th à n h viên W T O nên "đa p h ư ơ n g " sẽ chi p h ạ m vi hẹp hơn

"toàn càu" M ặl khác, "đa p h ư ơ n g " cũ n g k h ô n g đ ồ n g n g h ĩa với n h ữ n g ih o á thuận của

lừ n u n h ó m n ư ớ c tại m ột khu vực nhất địn h trên thế uiới, ví dụ n h ư F£U, A S E A N ,

N A F T A , v.v N h ư vậy, "da p h ư ơ ng" là khái niệm đ ứ n g g iữ a "toàn cầ u " và "khu vực''

C ầ n lưu ý rầim troim q u a n hệ q uốc tế nói chung, "đa p h ư ơ n g " có thể chi bất kỳ mối

q u a n hệ n ào có hơn hai nư ớ c trở lên th am gia

2 Tại sao riỊỊày nay n<ỊU‘ò i ta lại nói nhiều đcn đa phưong?

Đ a p h ư ơ n g kliôim phái là q u á m ới H ội Q u ố c liên (h o ạ t đ ộ n g từ n ă m 1919) và tố chức

k ế ih ừ a là Liên hẹyỊ-) q uốc là m ộ t m in h c h ứ n g cúa hệ th ố n g đ a p h ư ơ ng

V ó i việc G A TT có hiệu lire từ n ă m 1948, hệ th ống th ư ơ n g m ại đ a p h ư ơ n g chính thức

ra đời và đến nay đ ã tồn tại h ơ n n ử a thế kỷ M ặc dù có thời gian tồ n tại dài nliư vậy,

n h ư n g tro n g n h iều n ăm , G A 'PT vần chi là m ộ t n h ó m n ư ớ c hạn chế với m ộ t cliủ dồ du>'

n ư ớ c n g h èo th ư ờ n g bị n h ữ n g nư ớ c giàu ch è n ép khi đ à m p h á n th ư ơ n u mại so n g

p h ư ơ n g thì tại m ộ t d iễn đ à n đ a p h ư ơ n g , họ có thể g ó p c h u n g tiếnu nói đ ể tạo ncn m ộl

án h liường nhất đ ịn h dối với n h ữ n g nước giàu

3 Thế nào là tir do hoá thuoìig mai, nhũng tác đông ciia quá trình đó là gì?

Tir d o ho á th ư ơ n g mại là việc d ỡ bỏ nhừnti hàn g rào do các nư ớ c lập nên nham làm

c h o lu ồng h à n g h o á di c h u y ế n từ nư ớ c này sa n g nước k h ác đư ợ c lliuận lợi hơn trên cơ

sớ cạnh Iranh bìnli dăng N hữ n ii h à n g rào nói trên có thế là thuế q u a n , giav p hép xuât

n h ậ p khẩu C|uy dịn h về tiêu cliuảii chất luợim h àng hoá, yêu cầu k iê m dịcli, p h ư ơ n g

1- K H Á I N IỆ M V È W T O

pháp đ ánh th u ế v v C ác h à n g rào nói trên đều là n h ữ n g đối tirợng của các hiệp dịnh

m à W T ( ) daiiu u iá m sát thực thi

Trên cơ sơ lý ih u y ế l lợi ihế so sánh, lợi ích lớn nhất của tự do hó a tlurơim mại là thúc dây nuày c à n g nliiều nước tham gia buôn bán, trao đổi h à n g hoá, lừ dó thúc đấy tăng trư ơ im kin h tế V ớ i imưừi liêu d ù n c , hàng hoá lưu th ô n g dễ d à n g hơn d e m lại ch o họ

c ơ hội lựa c h ọ n h à n g hoá tốt h ơ n với giá ré h ơ n (người tiêu d ù n g ờ đâv có thể hiểu là

ca nliữnu nh à san x uất n hập k hẩu nụuyên vụt liệu đế sàn xuất ra nhữim h à n g ho á khác)

N hinm cĩiim k h ô n g phai n gầu nhiên m à các nước lại d ự n g lên nhĩrng h à n g rào làm ánh

h u ơ n u dên SỊI’ li.ru thôim h àng hoá Lý do dê các nước làm việc này là n h ă m báo hộ sản xuất tro n g n ư ớ c trư ớ c sự cạ n h tranh của hàng ho á bèn ngoài (điều này có ỷ n g h ĩa lớn vì san xuất tro n g n ư ớ c sưy tiiám sẽ ánh h ư ơ n g đến cô n g ăn việc làm và q u a đó đến ôn dịnh xã hội), tăim im uồn thu cho nuân sách (th ô n g q u a th u thuế quan), tiết g iam ngoại

tệ (chi c h o niLia s á m hàiiti h o á nước ngoài), bào vệ sức k h o é c o n người, đ ộ n g -th ự c vật khoi n h ữ n g h à n g h o á kém cliàt lượng hay có nguy c ơ gây bệnh, v.v T ự do hoá tluuTim m ại ờ nlũrntỉ m ức độ khác nhau, sẽ làm yếu đi hoặc m ấ t d ần các h à n g rào nói tròn \ à n h ư tliế sẽ á n h hirớn<> đến m ục đích đặt ra khi thiết lập h à n g rào

4 Xiii hãy clio biết lịch s ử hình thành của GATT.

G A T T tồn tại s u ố t 4 6 n ă m (1 9 4 8 -1 9 9 4 ), n h ư n g SỊr ra đời c ù a nó lại là m ộ t đ iều kh ô n g dịnli trước

N g a y từ khi C h i ế n tranh T h ể giới th ứ hai c h ư a kết thúc, các n ư ớ c đ ã ng h ĩ đến việc thiết lập các d ịn h c h ế c h u n g về kinh tế đế hỗ trợ cô n g cu ộ c tái thiết sau c h iế n tranh Hội nghị B retto n W o o d s Iriệu tập ờ b ang Ne\v H a m p sh ire (H o a K ỳ) n ă m 1944 n h a m m ục

d ích này K e t q u á c ủ a Hội nghị B retton W o o d s là s ự ra đời c ù a 2 tố c h ứ c tài chính:

N gân h à n g T ái tliiết và Phát triẻn Q u ố c tế (nay gọi là N g â n ỉictiìẹ Thế g iớ i - W B ) và

O iiỹ T iến lệ O tiố c té (1MF) M ộ t tổ chứ c c h u n g về th ư ơ n g m ại c ũ n g đư ợ c đề xuất thành

lập với tên gọi Tô c h ứ c T h ư ơ n g m ạ i Q u ố c lé (ITO).

P h ạ m vi đ ề ra c h o IT O là k h á lớn bao trù m lên cà các vấn đề việc làm , đ ầ u tư, cạ n h tranh, ciịch vại, vi th ế việc đ à m p hán H iến c h ư ơ n g (hiểu c á c h k h ác là Đ iều lệ) c ủ a ITO diễn ra k h á lâu T r o n g khi đó, vi m o n g m u ố n sớm cắt g iả m th u ế qu an đ ể đẩy m ạnh

c ô n g c u ộ c lái ih iế t sa u ch iế n tranh, năm 1946, m ộ t n h ó m 23 n ư ớ c đ ã đ à m p h á n riêng rẽ

và d ạ t đ ư ợ c m ộ t số ưu đài thuế q u a n nhất định Đ ể rà n g b u ộ c n h ữ n g ư u đãi đ ã đạt

đ ư ợ c , n h ó m 23 n ư ớ c này q u y ết địn h lấy m ộ t p h ầ n v ề c h ín h sách th ư ơ n g m ại tro n g dự tháo H iến c h ư ơ n g IT O , biến nó th àn h H iệp đ ịn h c h u n g v ề T h u ế q u a n và T h ư ơ n g mại (G A T T ) G A T T có hiệu lực từ 1/1/1948 n h ư m ột th o à th u ậ n tạ m thời tro n g khi c h ờ ITO đ ư ợ c thànli lập N h ư n g ITO k h ô n g ra đời: m ặc dù H iến c h ư ơ n g IT O đ ã được

th ô n g q u a tại M ava na (C u b a ) th án g 3/1948, n h ư n g việc Q u ố c hội H o a K ỳ trì hoãn kliông phô c h u ẩ n H iế n cliương làm ch o các nư ớ c khác c ũ n g k h ô n g phê c h u ẩ n , d ẫn đến ITO k h ô n g trơ th à n h hiện thực Do vậy, G A T T trở th àn h c ơ cấu đ a p h ư ơ n g duy nhất

đ iều c h in h th ư ơ n g m ại q uốc tế cho đến khi W T O ra đời

5 GATT là một tổ chức, có đúng không?

G A T T c h ư a b a o g iờ là m ộ t tổ chức Đ ó chi từ n g là m ộ t h iệp địn h có vai trò b ao trùm trong đời s ố n g t h ư ơ n g m ại q uốc tế trong đó đề ra n h ữ n g n g u y ê n tắc c ơ bán của th ư ơ n g mại q u ố c tế v à n h ữ n g nguyên tắc đó vần tồn tại cho đ ế n n g à y nay

-6-T u y nhiên, s ự điều h à n h G A -6-T -6-T làm ngirời ta có c ả m giác đây n h ư là m ột tồ chức

G A T T đ iều h à n h các v ò n g đ à m p hán kéo dài nhiều n ă m với s ự th a m iỉia của h àng chục

q u ố c gia từ k h ấ p các ch â u lục D o tầm vóc lớn lao củ a nó cũ n g n h ư g iá trị n h ữ n g khôi

lư ợ n g th ư ơ n g m ại m à nó đ iều tiết, G A T T có riêng m ộ t B a n T h ư ký để theo dõi, giám sát việc thirc h iện H iệ p định Đ e diễn tả hìn h thức tồn tại n à y c ủ a G A T T , có người đã gọi G A T T là m ộ t "đ ịn h chế"

M in h c h ứ n g rõ ràng ch ín h là sự ra đời cua W T O M ộ t tro n g n h ũ n g m ục đích cùa việc

x u ất hiện W T O c h ín h là n h à m thế chế hoá G A T T , biến G A T T th à n h m ộ t tố chứ c thực sự

M ộ t đ iều dễ thấy về tính chấ t cù a G A T T là các n ư ớ c th a m g ia G A T T chi đư ợ c gọi là

các bêìì k í’ kết T ro n g khi đó, với m ộ t tổ chứ c chính thứ c n h ư W T O sau này, các nước

th a m gia đ ư ợ c gọi là tìù m h viên.

6 Sau khi WTO ra đòi thì GATT có còn tồn tại hay không?

G A T T vẫn tồn tại, với tư cách là m ột tro n g các văn bản p h á p lý củ a W T O N h ư n g

G A T T k h ô n g phải là văn bàn p háp lý d u y nhất, bên c ạ n h đó c ò n x u ất hiện nhiều văn bủn khác n h ư H iệp đ ịn h c h u n g về T h ư ơ n g m ại D ịch vụ, H iệ p đ ịn h N ô n g nuhiệp, Hiệp

đ ịn h về q u y ề n sớ h ữ u trí tuệ liên q u a n đến th ư ơ n g m ại, v v

G A T T cù a thời kỳ W T O c ũ n g có khác với G A T T th u ở ban đầu Đ e p h â n biệt, người ta gọi G A T T ban đ ầu là G A T T 1947, còn G A T T của thời kỳ W T O là G A T T 1994 (theo

7 Tại sao lại gọi là Vòng Uruguay và lý do gì làm cho Vòng đàm phán này nổi ticnỊỊ

đến vậy?

V ò n g đ à m p hán th ứ 8 c ù a G A T T khai m ạc th á n g 9 /1 9 8 6 tại P u n ta del Este U ruguay,

vì thế v ò n g đ à m p h á n này được đ ặt tên là V ò n g U ruguay

V ò n g U ru g u a y nồi tiế n g vi n h iều lý do T rư ớ c hết, đây là v ò n g đ à m p h á n dài nhất và

có số nư ớ c th am gia đ ô n g nhất tro n g lịch s ử củ a G A T T Đ ây c ó lẽ c ũ n g là m ột trong

n h ữ n g v ò n g đ à m p h á n lớn n h ất từ trước đ ế n nay T h ứ hai, V ò n g U ru g u a y đã đ ạt được

n h ữ n g kết q u ả v ư ợ t b ậ c so với các v ò n g đ à m p hán trước, đặc b iệ t là với việc đ ư a được

cà th ư ơ n g m ại dịch v ụ v à sở h ữ u trí tuệ vào p h ạ m vi đ iều c h ỉn h c ủ a G A T T T h ứ ba,

v ò n g đ à m p hán này đ ã dẫn đến sự ra đời củ a W T O - m ộ t tổ c h ứ c ch ín h thức để giám sát các h oạt đ ộ n g t h ư o n g mại đa p hư ơ ng N h ữ n g kết q u ả củ a V ò n g U ru g u a y trở thành

v ăn kiện ch ín h thức củ a W T O

8 Ngoài Vòng Uruguay, GATT còn có nhừng vòng đàm phán nào nữa?

G A T T có tố n g c ộ n g 8 v ò n g đ à m phán V ò n g đ à m p h á n đầu tiên ch ín h là vòng đàm

p h á n dẫn đ ến s ự hìn h th àn h của G A T T H ầ u hết các v ò n g đ à m p h á n đều diễn ra tại

G e n e v a (T huỵ Sỹ), nơi đ ó n g trụ s ở B an T h ư ký củ a G A T T B ả n g dưới đây cho biết

m ộ t số th ô n g tin về các v ò n g đ à m p h á n này

6 K ennedy 1964 - 1967 th u ế q u a n và các biện p háp c h ô n g phá giá 62

7 T o k y o 1973 - 1979 th u ế q uan, cá c biện pháị) phi th u ế quan, các 102

hiệp định k h u n g

8 U a ig u a y 1986 - 1994 thuê quan, các biện pháp phi th u ê quan, dịch 123

vụ, sở hữu trí tuệ, giải quyêt tran h châp, n ô n gnghiệp, h àng dệt may, v.v

9 W T O ià gì?

W T O là tên viết tẳt tiế n g A n h củ a Tô ch ứ c T h ư ơ n g m ạ i T h ế g iớ i W T O đ ư ợ c ch ín h

thức th àn h lập từ n g à y 1/1/1995 th eo H iệp địn h thành lập T ổ c h ứ c T h ư ơ n g m ại T hế giới ký tại M a r ra k e s h (M a -rố c ) n g à y 15/4/1994

10 Chức n ă n g c ủ a W T O ?

W T O có 4 c h ứ c n ă n g chính:

♦ H ỗ trợ v à g iá m sát việc thực h iệ n các H iệp định W T O ;

♦ T h ú c đấy tir do h o á th ư ơ n g m ại v à là d iễn đ à n c h o các c u ộ c đ à m p h á n t h ư ơ n g mại;

♦ Giải q u y ế t tra n h c h ấ p th ư ơ n g m ại giữ a các n ư ớ c th à n h viên;

♦ R à soát c h ín h sá c h t h ư ơ n g m ại c ủ a các n ư ớ c th àn h viên

11 Cơ cấu tổ chức của WTO?

W T O là m ộ t tổ c h ứ c liên ch ín h phù C ơ q u a n cao n h ấ t c ủ a W T O là H ội nghị B ộ trư ở n g b ao g ồ m đại d iệ n c ủ a tất c ả các nư ớ c thành viên, h ọ p ít nhất m ộ t lần tro n g 2 năm C ác c ơ q u a n t h ư ờ n g trực đ iề u h à n h cô n g việc c h u n g c ủ a W T O C ác c ơ q u a n này là:

♦ Đại Hội đ ồ n g ; C ơ q u a n th ư ờ n g trực cao nhất c ủ a W T O , b a o g ồ m đại d iện c ủ a tất

cá các n ư ớ c th à n h viên Đ ại Hội đ ồ n g thực h iệ n c h ứ c n ă n g c ủ a Hội nghị B ộ trư ớ n g g iữ a các kỳ H ội nghị v à thự c hiện m ộ t số n h iệ m v ụ k h ác đ ư ợ c đ ề c ậ p tro n g các H iệp định

♦ C ơ q u a n G iải q u y ế t T ra n h chấ p: Là Đại H ội đ ồ n g h ọ p khi c ầ n thiết đ ể giải q u y ết các vụ tra n h c h ấ p th ư ơ n g m ại C ơ q uan này có thể c ó c h ủ tịch v à các th ủ tục làm việc riêng

♦ C ơ q uan R à soát C h ín h sách T h ư ơ n g mại; Là Đại H ội đ ồ n g h ọ p khi cần thiết để ràsoát c h ư ơ n g trình thươiig m ại c ủ a các nư ớ c th à n h viên C ơ q u a n này có thể c ó ch ủtịch và cá c th ủ tục làm việc riêng •

♦ H ội đ ồ n g T h ư ơ n g m ại H à n g h o á

♦ Hội đ ồ n g T h ư ơ n g mại D ịch vụ

♦ Hội đồntỉ về cá c v ấ n đề S ở h ữ u Trí tuệ liên q uan đ ế n T h ư ơ im mại

Dưới các Hội đ ồ n g nói trên là m ộ t loạt các uỷ ban v à c ơ q u a n g iú p việc khác giám sát các vấn đề c h u y ê n m ô n và là nơi thảo luận về các vấn đề náy sin h khi thực hiện các

H iệp định W T O

12 Cơ chế ra quyết định của WTO như thế nào?

H ầu hết m ọi q u y ế t đ ịn h c ủ a W T O đều đ ư ợ c th ô n g q u a th eo n g u y ên tắc đ ồ n g thuận

T u y nh iên , có m ộ t số trư ờ n g h ợ p W T O ra q u y ết địn h th e o p h ư ơ n g thứ c biểu quyết

T ro n g trưòmg h ợ p này, m ỗi n ư ớ c có m ột ph iếu , trừ Liên m in h châu  u có số phiêu bàng sổ th à n h viên c ủ a Liên m inh

♦ V iệc d iễn giải m ộ t h iệp định c ầ n đư ợ c đ a sổ 3/4 n ư ớ c th àn h viên W T O th ông qua;

♦ V iệc m iễ n trừ m ộ t n g h ĩa v ụ cho m ộ t nư ớ c thành v iê n cần c ó đư ợ c đa số 3/4 tại Hội nghị B ộ trư ờ n g ;

♦ Q u y ế t địn h s ử a đổi nội d u n g các điều k h o ản h iệp đ ịn h cần phải d ư ợ c tất cá hoặc 2/3 số n ư ớ c th à n h v iên c h ấ p nhận, tuỳ theo tính ch ấ t c ủ a cá c điều k h o ản ấy (n h ữ n g

sử a đổi chi đ ư ợ c áp d ụ n g c h o các nư ớ c th à n h v iê n đ ă c h ấ p n hận);

♦ Q u y ế t đ ịn h kết n ạ p th à n h v iên m ớ i cần đ ư ợ c Hội ngh ị B ộ trư ở n g hoặc Đại Hội

đ ồ n g th ô n g q u a với đ a số 2/3

13 Thế nào là đồng thuận?

Đ ồ n g th u ậ n là m ộ t p h ư ơ n g thức ra q u y ết đ ịn h m à tại th ờ i đ iể m th ô n g q u a quyết định

đ ó k h ô n g có m ộ t ý k iến p h ả n đối nào đ ư ợ c nêu ra

Đ ồ n g th u ận k h ác v ớ i p h ư ơ n g th ứ c b iểu quyết T ro n g p h ư ơ n g thứ c biếu quyết, các đại biểu phải thể hiện rò lập trư ờ n g c ủ a m ìn h (b à n g cá ch g iơ tay, bỏ phiếu, ấn nút), trong

đỏ số p hiếu th u ậ n đ ạ t m ộ t tỷ lệ nhất địn h thì quyết đ ịn h m ớ i đ ư ợ c th ô n g qua T rư ờ n g

h ọ p đ ạt đư ợ c 10 0 % số p h iế u th u ậ n gọi là n h ấ t trí.

B an T h ư ký W T O ( n g u y ê n là B an T h ư k ý G A T T trước đ â y ) đ ó n g tại G e n e v a , T h u ỵ Sỹ Địa chỉ ch ín h th ứ c là:

W o rld T r a d e O rg a n iz a tio n

C e n tre W illia m R a p p a r d

R ue d e L a u s a n n e 154, C H - 1 2 1 1 G e n e v a , S w itz e rla n d

Đ ứ n g đ ầu B an T h ư ký W T O là m ộ t T o n g G iá m đốc T ổ n g G iá m dốc hiện nay là ông

M ik e M o o re (q u ố c tịch N e w Z ea land) G iú p việc ch o T ổ n g G iá m đốc có 4 P hó T ổ n g

G iá m đốc B a n T h ư k ý W T O có k h o ả n g 550 nhân v iên m a n g n h iề u q uốc tịch khác nhau

N g â n sách củ a W T O n ă m 2002 v à o k h o ả n g 143 triệu franc T h u ỵ Sỹ (tương đ ư ơ n g 87,7 triệu U S D ), do các n ư ớ c thành viên đ ó n g góp theo tỳ lộ th ư ơ n g m ại của từng nước so với th ư ơ n g m ại thế giới

15 Các hoạt động chính của Ban Thư k ý WTO là gì?

Các hoạt đ ộ n g ch ín h củ a Ban T h ư ký W T O là:

• Hồ trợ các cơ q uan cù a W T O (các Hội đồ n g , U ỳ b an, n h ó m cô n g tác, nh ó m đàm

p h án ) tro n g việc đ à m p hán và thực hiện các hiệp đ ịnh M ộ t số p h ò n g c ủ a B an T h ư

ký W T O c h u y ê n theo dõi về n h ũ n g hiệp định cụ thể

• Hồ trợ kỹ th u ật cho các nước đang phát triển và k é m p h át triển

• T h ố n g kê và đ ư a ra p hân tích về tình hình, c h ín h sác h v à triển v ọ n g th ư ơ n g mạithế giới

• Hồ trợ các q u á trình giải quyết tranh ch ấ p và rà soát c h ín h sách th ư ơ n g mại

• T iếp xúc v à hỗ trợ các nư ớ c thành viên m ới trong q u á trình đ à m p h á n g ia nhập

• T h ô n g tin, tuyên truyền về W TO

16 VVTO !à một tổ chức quốc tế Vậy ngôn ngữ làm việc của WTO như thế nào?

W T O sứ d ụ n g b a n g ô n n g ữ chính thức là tiếng A nh, tiế n g P háp, tiếng T â y Ban Nha

M ọi văn kiện q u a n trọ n g c ủ a tổ chức này đều được d ịc h ra 3 th ứ tiến g này N goài ra, các tài liệu khác hoặc nội d u n g trang w e b của W T O đ ề u có thể có b ằ n g n h ữ n g thứ tiếng nói trên

17 Có phải toàn bộ nội dung của WTO đều nằm trong GATT?

K h ô n g phải N ộ i d u n g cù a W T O k h ô n g chi có G A T T m à c ò n rất n h iều h iệp định, văn ban khác T a hãy hình d u n g th ứ bậc cù a các văn kiện này n h ư sau:

o Phụ lục 4: các h iệp đ ịn h nhiều bên

• Các tuyên bố v à quyết địn h cấp B ộ trư ở n g

18 Các hiệp định liên quan đến thưong mại hàng hoá có mối liên hệ vói nhau như

thế nào?

X é t về m ặt số lượng, các h iệp địn h này tạo thành p h ầ n lớ n nội d u n g c ủ a W T O v à đều

th u ộ c P hụ lục l A củ a H iệ p địn h thành lập W T O C ó th ể p h â n loại các h iệp địn h này Ihành m ột số n h ó m n h ư sau;

• G A T T 1994

• H à n g rào kỹ thuật; T B T , SPS

• Q uá n lý n h ậ p khẩu; ILP, R O O

■10-♦ Hải quan: P SI, A C V

♦ C ác b iện p h á p tự vệ: A D P , S C M , A S G

♦ C h u y ê n ngàn h : A O A , A T C

♦ Đ ầ u tư: T R I M S

C á c h p h â n loại n h ư trê n c ũ n g là c ơ sở đ ể c ấ u trúc n ê n m ộ t số c h ư ơ n g c ủ a q u y ể n sác h này

19 Thế nào là hiệp định nhiều bên của WTO?

K hi W T O th à n h lập, m ọ i kết q u ả củ a V ò n g đ à m p h á n U r u g u a y trở th àn h n h ữ n g văn

k iện c h ín h thức c ù a W T O m à b ấ t kỳ m ộ t n ư ớ c th à n h v iê n W T O nào c ũ n g phải th a m gia N h ư vậy, tất c ả c á c th à n h v iên W T O đ ề u t h a m g ia v à o các h iệp địn h củ a W T O

Q u y địn h này đ ư ợ c g ọ i là c h ấ p th u ậ n cá gỏi.

B ê n c ạ n h đó, W T O v ẫ n d u y trì 4 h iệp địn h n h iề u b ê n đ ư ợ c đ à m p h á n từ V ò n g Tokyo

V ớ i các hiệp đ ịn h n à y , c á c n ư ớ c th à n h viên W T O có thể th a m g ia hay k h ô n g tuỳ ý C ác

C u ố i năm 1997, W T O đ ã n hất trí c h ấ m dứt hai h iệp đ ịn h v ề sản p h ẩ m sữa v à thịt bò và

đ ư a n h ữ n g nội d u n g c ủ a c h ú n g v ào p h ạ m vi đ iề u c h ỉn h c ủ a các H iệ p địn h N ô n g n g h iệ p

v à H iệ p địn h v ề c á c b iệ n p h á p vệ sinh d ịch tễ

N g o à i ra, H iệ p đ ịn h v ề C ô n g n g h ệ T h ô n g tin ( I T A ) c ũ n g d ể n g ỏ ch o các nư ớ c th àn h

v iên W T O tuỳ ý t h a m gia Vì thế, cũ n g có th ể coi đ â y là m ộ t h iệ p địn h n h iều bên cù a

♦ C ó nền kin h tế c h u y ể n đổi: C ác nước T r u n g và Đ ô n g  u trư ớ c đây có nền kinh tế

kế ho ạc h h o á tậ p trung, n a y ch u y ể n sang c ơ ch ề thị trư ờ n g

♦ Đ a n g p hát triển: Đ â y là n h ó m n ư ớ c đ ô n g đảo n h ấ t tro n g số th à n h v iên của W T O ,

tu y nhiên k h ô n g có m ộ t địn h n g h ĩa th ố n g n h ất v ề việc n ư ớ c nào đ ư ợ c coi là đ a n g

p h át triển m à c h ủ y ế u là do m ồ i nư ớ c tự nhận Vì v ậ y , n g a y cả S in g a p o re c ũ n g tự

n hận là th u ộ c n h ó m này

♦ P hát triển: C á c th à n h v iên c ò n lại ngoài 3 n h ó m trên, hầu hết là cá c nước thành viên O E C D

Ngoại lệ và m iễn trừ đ ề u là việc c h o p h é p m ột thành viên W T O đ ư ợ c k h ô n g hoặc c h ư a thực hiện n h ữ n g n g h ĩa v ụ n hất định K hác nhau ờ chỗ ngoại lệ đ ã đư ợ c quy địn h sẵn trong các hiệp đ ịn h , n ể u th o ả m ã n các điều kiện thi mọi th à n h v iê n W T O đ ề u có thể được m iễ n ntỉhĩa vụ ấy, ví CỈỊI các Đ iề u 14, 20, 21 của G A T T , Đ iề u 73 của H iệ p định

T rong khi đó m u ố n đ ư ợ c h ư ớ n g m iễ n trừ đối với m ộ t n g h ĩa v ụ c ụ thể, m ộ t th à n h viên

W T O phái đề đạt yêu c ầ u lên W T O v à phải được các th àn h v iê n W T O khác, th ô n g q u a Hội nuhị Bộ trư ở n g h o ặ c Đ ại Hội đ ồ n g , chấp thuận

21 N goại lệ và m iễn t r ừ g iố n g v à k h á c n h a u n h ư th ế nào?

hệ thống thương mại đa phưcyng

TỔ chức Thương mại Quốc tế

Ngân hàng Tái thiết vả Phát triển Quốc tế

Ngàn hàng Thế giởi

Quỹ Tiền tệ Quốc tế

tự do hoá thương mại

■ General Agreement on Tariffs and Trade (G A ri)

: International Trade Organization (ITO) International Bank o f Reconstruction and Development (IBRD)

\ World Bank (WB) : International Monetary Fund (IM F) : trade liberalization

: World Trade Organization (W7U) : p lu rilateral agreement

'.General Council : WTO M in isterial Conference consensus

: WTO Secretariat : WTO D irector-General : single undertaking

; unaminity

2- CÁC NGUYÊN TẢC CHUNG CỦA GATT

22 Nội dung Hiệp định GATT nói lên những gì?

G A T T là m ộ t h iệ p đ ịn h t ổ n g h ợ p g ồ m 38 điều c h ứ a đ ự n g n h ữ n g q u y địn h c h u n g về

th ư ơ n g mại h à n g hoá, t r o n g đ ó có n h ữ n g nội d u n g q u a n trọ n g n h ư sau:

♦ Đe ra các n g u y ê n tắc k h ô n g p h â n biệt đổi xử: tối hu ệ q u ố c v à đãi ngộ q u ố c gia

-12-♦ Đ à m p hán, s ử a đổi, rú t b ỏ các ư u đãi ( Đ iề u 2, 27, 28);

♦ C ác ngoại lệ (Đ iề u 20 21 );

♦ Q u y định về thuế c h ố n g p h á g iá v à th u ế đổi k h á n g (Đ iề u 6) xác địn h trị g iá hái

qu a n (Đ iề u 7), x uất x ử (Đ iề u 9), h ạ n c h ế đ ịn h lư ợ ng ( Đ iề u 11, 13), tự vệ (Đ iề u 12,19), trợ c ấ p (Đ iề u 16), d o a n h n g h iệ p th ư ơ n g m ại n h à n ư ớ c ( Đ iề u 17);

♦ ư u đãi d à n h c h o các n ư ớ c kém p h á t triển (Đ iề u 3 6 -3 8 ), đ ư ợ c đ ư a v ào nội d u n g

24 Nhiều nội dung của GATT lại được chi tiết hoá trong các hiệp định khác Vậy

nếu có mâu thuẫn giữa các điều khoản của GATT và một hiệp định khác thì xử lý thế nào?

T r o n g trư ờ n g h ọ p này, các điều k h o ản c ủ a h iệ p định khác sẽ đ ư ợ c á p dụng

25 Tại sao GATT chủ trưoìig tự do hóa mà vẫn cho phép bảo hộ?

Đ ú n g vậy, G A T T c h ủ trư ơ n g v ề m ộ t n ề n th ư ơ n g m ại tự d o to à n cầu, n h ư n g G A T T c ũ n g cô n g n hận ra n g do trìn h độ p h át triển c ù a các n ư ớ c c ò n k h á c nhau v à mồi n ư ớ c

cũ n g có n h ữ n g m ụ c tiêu riê n g c ầ n theo đ u ổ i n ên G A T T c h o p h é p các n ư ớ c duy tri b à o

hộ c h ố n g lại s ự cạ n h tra n h c ù a n ư ớ c ngoài S ự bào hộ này đ ư ợ c p h é p d u y trì với hai

đ iều kiện; ở m ứ c độ họrp lý và phải thể h iện th ô n g qu a th u ế quan

26 Vì sao lại cliĩ bảo hộ thông qua thuế quan?

C â u trả lời là để đ ả m bào lín h m in h h ạ c h v à d ễ d ự đ o á n T h u ế q u a n thể hiện bàng đại

lư ợ n g rồ ràng là n h ữ n g c o n số, d o đó n g ư ờ i ta có thể dễ d à n g n h ậ n thấy m ứ c độ b ả o hộ

d ành cho m ột m ặ t hàng, n g à n h hàng; th u ế q u a n cao tức là m ứ c đ ộ bào hộ cao vi n h ư vậỵ h à n g hóa t ư ơ n g tir c ủ a nư ớ c ngoài k h ó x â m n h ậ p thị trư ờ n g ; n g ư ợ c lại, thuế q u a n thấp tức là m ứ c đ ộ bảo hộ thấp

T h ô n g q u a đ à m p h á n và lịch trình g iảm th u ế q uan của m ộ t n ư ớ c , người ta c ũng s ẽ dễ

dà n g hơn tro n g việc d ự đ o á n tốc đ ộ cắt g iả m thuế quan, đ ồ n g n g h ĩa với n h ữ n g thay đổi tro n g m ứ c độ b ả o hộ v à m ứ c độ m ở c ử a thị trư ờ ng

27 Vậy có nghĩa là thuế quan tỷ lệ thuận vói mức độ bảo hộ hàng hóa trong nưóc và

tỷ lệ nghịch vói mức độ mỏ’ cửa thị trưòng cho hàng hóa nuóc ngoài?

Đ ú n g vậy có ihế coi đây n h ư là m ộ t đ ịn h lý tro n g thư ơ ng rriỊÌ q u ố c tế

28 Tối huệ quốc là gì?

Tối huệ q u ố c có n g h ĩa là việc d à n h c h o m ộ t n ư ớ c n h ữ n g ưii đãi t h ư ơ n g mại k h ô n c kém

h ơ n n h ữ n g ư u đãi d à n h c h o m ộ t n ư ớ c th ứ ba

T ê n gọi củ a q u y ch ế này làm n g ư ờ i ta liên tư ờ n g nư ớ c đ ư ợ c d à n h ưu đãi tối huệ quốc

là "nước đ ư ợ c ư u đãi nh ất" T h ự c tế k h ô n g p h ải n h ư vậy v ẫ n có n h ữ n g nước đư ợ c

h ư ơ n g ưu đãi c ò n c a o h ơ n ư u đãi tối hu ệ quốc C h ú n g ta chỉ n ê n h iếu toi huệ quốc là

sự đãi ngộ th ô n g t h ư ờ n g d à n h c h o h ầ u hết các n ư ớ c k h ô n g có q u a n hệ thù nghịch hay đặc biệt q u a n tr ọ n g đối với n ư ớ c c h ủ nhà

T ối hu ệ q u ố c là m ộ t n g u y ê n tắc c ơ bán củ a G A T T , thể h iện tín h k h ô n g p h â n hiệl đ ố i

x ư tro n g t h ư ơ n g mại Q u y đ ịn h về tối h u ệ q u ố c đ ư ợ c nêu n g a y tại Đ iề u I củ a G A T T

29 Đãi ngộ quốc gia là gì?

D ã i II^Ộ q u ố c g ia là việc d à n h c h o h à n g h o á n ư ớ c ngoài, sau khi đ ã tra x o n g thuế hài

q u an , n h ữ n g ư u đăi k h ô n g k é m th u ậ n lợi h ơ n h à n g h o á sản x u ấ t tr o n g nư ớ c c ù n g loại

Q u y chế này th ế h iệ n s ự đối x ừ c ô n g b ằ n g g iữ a h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u v à h à n g ho á nội

đ ịa, tạo đ iều k iệ n c ạ n h tra n h lành m ạ n h g iữ a cá c n g u ồ n h à n g h o á này

Q u y định về đãi n g ộ q u ố c g ia đ ư ợ c n êu ở Đ iề u III c ủ a G A T T

30 Tối huệ quốc khác đãi ngộ quốc gia thế nào?

C ả hai quy ch ế trên đ ề u g iố n g n h a u ở c h ồ là m a n g tính k h ô n g p h â n biệt đổi xử Tuy

n h iê n , c h ú n g k h á c n h a u ở đối tưọmg h ư ớ n g tới

T ối hu ệ q u ố c h ư ớ n g đ ế n các n h à k in h d o a n h , h à n g h o á ở n g o ài n ư ớ c , thể hiện sir c ông

b à n g d à n h c h o n h ữ n g đổi t ư ợ n g ở ngoài b iê n giới Ví dụ n ư ớ c A n hập m áy b ơ m từ

n ư ớ c B và n ư ớ c c N ế u cả hai n ư ớ c B v à c đ ề u đ ư ợ c h ư ở n g đãi n g ộ tối huệ quốc thì

th u ế n h ậ p k h ẩ u đ á n h lên m ặ t h à n g m á y b ơ m từ c ả hai n ư ớ c n ày đ ề u phải n h ư nhau,

k h ô n g có n ư ớ c n à o lại bị c a o h ơ n hay đ ư ợ c th ấ p hơn

Đãi ngộ q u ố c g ia là s ự k h ô n g p h â n b iệ t đổi x ử khi h à n g h o á n h ậ p kh ẩu đ ã qu a biên giới, ở trong n ư ớ c n h ậ p k h ẩ u Đ ó là s ự c ô n g b ằ n g g iữ a n h à k in h d o a n h , h à n g h o á nhập

k h ẩ u với nh à k in h d o a n h , h à n g h o á tro n g nư ớc N h ư v ậ y , khi m ặ t h à n g m áy b ơ m đã

đ ư ợ c n h ậ p v à o n ư ớ c A h ợ p lệ, n ộ p x o n g các k h o ả n thuế tại hải q u a n thì sẽ k h ô n g phải

c h ịu bất kỳ k h o ả n th u ế, p h í hay n h ữ n g r à n g b u ộ c n à o k h á c m à m ặ t h àng m áy b ơ m sán

x u ấ t tại nước A k h ô n g p h ải chịu

Hai q u y chế trè n lúc đ ầ u chỉ áp d ụ n g c h o h à n g h o á v à t h ư ơ n g n h â n , về sau này m ớ

rộ n g ra áp d ụ n g c h o c à d ịc h vụ, n gư ờ i c u n g cấ p d ịc h vụ, v ố n đ ầ u tư, n h à đ ầ u tư, v.v

311 N g u y ê n tắc tối huệ quốc yêu cầu một nưóc đối xử bình đẳng vói mọi nuóc khác.

Vậy khi các nuóc ASEAN dành cho nhau thuế suất thấp hon vói thuế suất đánh vào hàng hóa của các nưóc ngoài ASEAN thì sao? Có phải là một sự vi phạm nguyên tắc tối huệ quốc không?

-14-Đ ây k h ô n g p h ải là m ộ t s ự vi p h ạ m , m à là m ộ t tr ư ờ n g h ọ p ngoại lệ c ủ a n g u y ê n tẩc tối

h u ệ quốc

Đ iề u X X I V c ù a G A T T c ô n g n h ậ n cá c n ư ớ c th u ộ c m ộ t th ỏ a th u ậ n k h u vự c c ó thê d à n h

ch o n h a u n h ữ n g ư u đãi lớ n h ơ n so vớ i ư u đãi d à n h c h o n ư ớ c th à n h v iên W T O n ă m ngoài th ỏ a th u ậ n k h u v ự c đó N h ư v ậ y , cá c n ư ớ c A S E A N có thể d à n h c h o n hau k h ô n g chỉ thuế s u ấ t th ấ p h ơ n m à c ò n c ó thể là tiêu c h u ẩ n kỹ th u ậ t ít ngặt n g h è o hơn

A S E A N k h ô n g p hải là t h ỏ a th u ậ n k h u v ự c d u y nhất Đ ế n n ă m 2 0 0 0 , W T O đ à ghi n h ậ n

có 184 th o ả th u ậ n k h u v ự c tư o n g tự n h ư A S E A N , tr o n g đ ó c ó 109 th o ả th u ậ n k h u vực

c ò n hiệu lực, ví d ụ n h ư A P E C , E U , M E R C O S U R , N A F T A , S A D C , S A F T A

C ầ n lưu ý là n g a y tro n g c á c th ỏ a th u ậ n k h u v ự c thì n g u y ê n tẳc tối h u ệ q u ố c v ẫn p h át

h u y tác d ụ n g T h u ế suất ư u đăi d à n h c h o m ộ t n ư ớ c tr o n g th ỏ a th u ậ n k h u v ự c cân p hải

đ ư ợ c áp d ụ n g đ ồ n g đ ề u c h o tất c ả c á c n ư ớ c th à n h v iê n k h ác tro n g th ỏ a th u ậ n k h u vỊrc đó

32 C ò n G S P có phải là một n g o ạ i lệ c ủ a n g u y ê n t ắ c tố i h u ệ q u ố c không?

Đ â y c ũ n g là m ộ t tr ư ờ n g h ợ p n g o ại lệ c ủ a n g u y ê n tắc tối h u ệ q uốc N h ư n g k h ô n g g iố n g

với các th ỏ a th u ậ n k h u v ự c v ố n m a n g tín h có đ i c ó lạ i, đây là n h ữ n g t h ỏ a th u ậ n ưu đăi

chỉ m a n g tín h m ộ t c h iều T r o n g c h ư o n g trìn h G S P , c á c n ư ớ c p h át triển d à n h ch o m ộ t

số n ư ớ c đ a n g p h á t triển v à c h ậ m p h á t triển m ứ c th u ế q u a n ư u đãi ( th ậ m chí b à n g 0 % )

m à k h ô n g đ ò i hỏi cá c n ư ớ c đ a n g p h á t triển v à c h ậ m p h á t triển p h ải d à n h ưu đãi tư ơ n g tự

N goài G S P c ò n có n h ữ n g c h ư ơ n g trình k h á c có c ù n g tính ch ấ t n h ư C ô n g ước L o m é,

S á n g k iến L ò n g c h ả o C a -ri-b ê

33 Nên h iể u "có đi có lại" nghĩa là như thế nào?

C ó đi có lại, h a y c ó lúc c ò n gọi là t ư ơ n g h ỗ , có n g h ĩ a là khi n ư ớ c X n h ậ n đ ư ợ c m ộ t ưu đãi từ n ư ớ c Y thì n ư ớ c X c ũ n g p h ải d à n h c h o n ư ớ c Y m ộ t ư u đãi tư ơ ng đ ư ơ n g Đ iều

n à y thể h iệ n tín h b ìn h đ ẳ n g tro n g q u a n h ệ t h ư ơ n g m ạ i g iữ a hai nư ớc

T u y vậy, s ự c â n b ằ n g g iữ a đ ư ợ c v à m ấ t, c h o v à n h ậ n k h ô n g phải lúc n à o c ũ n g c ó tác

đ ộ n g n h ư n h a u vớ i ưiỗi n ư ớ c C ù n g dàrữi c h o n h a u ư u đãi v ề m ộ t m ặ t h àng, n h u n g

n ư ớ c nào có th ế m ạ n h n h iề u h ơ n v ề m ặ t h à n g đó tứ c là đ ã thu đ ư ợ c lợi ích lớn hcm

34 Thế nào là lãnh thổ hải q u a n , liên m i n h hải q u a n ?

Đ â y là n h ữ n g k h á i n iệ m c ơ bản nói lên p h ạ m vi áp d ụ n g c ủ a G A T T v ề m ặt đ ịa lý

L ã n h th ổ h a i q u a n là m ộ t lành th ổ đ ư ợ c q u y ề n d u y trì b iểu th u ế q u a n và n liữ n c quv

địn h t h ư ơ n g m ạ i m ộ t c á c h độ c lập N h ư v ậy, m ồ i n ư ớ c là m ộ t lãnh thồ hải quan

N h ư n g c ũ n g c ó n h ữ n g lãn h th ổ hài q u a n k h ô n g p h ải là m ộ t n ư ớ c , ví dụ n h u Mong

K o n g , M a c a u N e u n h ư th à n h v iê n c ủ a L iên h ợ p q u ố c là các n ư ớ c thì th àn h viên của

W T O lại là các lãnh th ổ hải q uan

L iê n m in h h à i q u a n b a o g ồ m hai hay n h iề u lãnh th ổ hải q uan, m ọi h à n g rào th ư ơ n g mại

giữ a các lãnh th ổ hải q u a n này đ ề u đ ư ợ c x o á bỏ v à cá c lãnh thổ hải q u a n này đ ề u áp

clụntỉ c h u n g th u ế q u a n v à cá c b iệ n p h á p q u ả n lý k h ác đối với c á c lãnh th ô hải q uan

k h ô n g th u ộ c liên m inh E U là m ộ t liên m in h hài quan

35 Hàng hoá xuất nhập khẩu tiểu ngạch có phải chịu các quy định của GATT

không?

H à n g h o á x u ấ t n h ậ p k h ấ u tiể u n g ạ c h (h a y c ò n gọ i là p h ư ơ n g th ứ c b u ô n b á n b iên m ậu)

k h ô n g phải c h ịu các q u y đ ịn h c ù a G A T T Đ iề u n à y có n g h ĩa là hai n ư ớ c có chung

đ ư ờ n g biên có th ể áp d ụ n g n h ữ n g ư u đãi đ ặ c biệt n h ư b ỏ th u ế q u a n , g iả m bớ t thù tục hai q u a n c h o cá c h à n g h o á b u ô n bán th e o p h ư ơ n g th ứ c n à y m à k h ô n g s ợ vi phạm

n guyên tắc đãi n g ộ tối hu ệ q u ố c

T u y nhiên, h à n g h o á x u ấ t n h ậ p k h ẩ u tiểu n g ạ c h v ẫ n c ó th ể bị đ iề u c h ỉn h bởi các hiệp địn h k h ác c ú a W T O , ví d ụ n h ư tro n g c á c v ấ n đ ề k iể m d ịc h đ ộ n g th ự c vật, c h ố n g phá giá, tự vệ, v v

36 Nghị trình thưòng trực !à gì?

N g h ị trìn h tìn a m g trự c là từ đ ể chỉ các đ iề u k h o ả n t r o n g m ộ t số h iệ p đ ịn h , các điều

k h o á n này q u y đ ịn h về v iệ c tiếp tục đ à m p h á n tr o n g t ư ơ n g lai để tự do h o á h ơ n n ữ a các lĩnh v ự c th u ộ c p h ạ m vi h iệ p đ ịn h , h o ặc đ ể rà soát, n â n g c ấ p m ộ t p h ầ n h o ặ c to àn bộ các

v à các b iện p h á p phi th u ế q u an B ả o h ộ h ợ p lý sẽ g iú p c h o n ề n s ả n x u ấ t tro n g n ư ớ c có

đ iề u k iện v ư ơ n lên, th íc h ng h i d ầ n với m ô i tr ư ờ n g c ạ n h tr a n h q u ố c tế N h ư n g n ế u bảo

hộ tràn lan, k h ô n g có đ iề u k iện , k h ô n g có th ờ i h ạ n thì sẽ đ e m lại h iệ u q u ả x ấ u c h o nền

k in h tế vì là m s u y yếu m ô i tr ư ờ n g c ạ n h tra n h , d ẫ n đ ế n d o a n h n g h iệ p ỷ lại v à o bảo hộ

c ù a N h à n ư ớ c m à k h ô n g c h ịu v ậ n đ ộ n g trên thị trưòriig b à n g c h í n h n ă n g lực c ủ a mình

38 Thuế q u a n k h á c vói thuế n h ư thế nào?

T h u ế q u a n c ũ n g là m ộ t loại th u ế , th u trên h à n g h o á q u a lại c ử a k h ẩ u Đ ó c h ín h là thuế

x u ấ ư n h ậ p k h ẩ u

T ại V iệt N a m , h ầ u hết cá c loại th u ế đ ề u d o T ổ n g cụ c T h u ế ( B ộ T ài c h ín h ) thu, n h ư n g

th u ế q u a n thì d o T ổ n g c ụ c H ải q u a n thu N h ư v ậ y , đ ể d ễ n h ớ hom, h ã y h iể u th u ế quan

là thuế hải q u a n

39 Tại sao thuế q u a n lại chiếm vị trí q u a n trọng trong đàm phán thưong m ạ i ?

S ở d ĩ n h ư th ế là vì m ụ c tiêu c ủ a đ à m p h á n t h ư ơ n g m ại là n h ằ m d ỡ b ỏ rà o cản đối với sir luTi th ô n g h à n g h o á g iữ a các n ư ớ c , m à th u ế q u a n c h ín h là m ộ t rào c ả n q u a n trọng nhất

-16-N h ữ n g v ò n g đ à m p h á n đ ầ u tiên c ủ a G A T T chỉ tập tru n g duy n hất v à o ch ù đ ề căt g iám thuể quan H iện nay, m ặ c dù p h ạ m vi đ à m phán tro n g W T O đ ã m ở rộ n g ra rất nhiêu, nliưng thuế q u a n v ẫ n là m ộ t c h ù đề trọng tâm trên bàn đ à m phán.

40 V a i trò c ủ a thuế quan là gì?

T h u ế q u a n là m ộ t c ô n g c ụ đắc lự c và cần thiết cúa m ồi N h à n ư ớ c đ ể thự c h iện các m ục tiêu sau:

♦ Đ e m lại n g u ồ n thu c h o n g â n sách; với nhiều n ư ớ c đ a n g phát triển, thuế th u t ừ

h à n g ho á x u ấ t n h ậ p k h ẩ u (đặc biệt là n h ậ p khẩu) đ ó n g g ó p m ộ t tỷ lệ lớn vào số thu

th u ế nói riê n g v à n g â n sách nói chung;

♦ P hục vụ cá c m ụ c tiêu kinh tế (bảo hộ sản xuất);

♦ P h ụ c vụ các m ụ c tiêu phi k in h tế: g iảm bớt việc n h ậ p k h ẩ u cá c h à n g h o á m à N h à

nư ớ c k h ô n g k h u y ế n k h ích vi có ản h h ư ở n g tới đời số n g , m ô i trư ờ n g , đạo đức x à hội ví n h ư các m ặ t h à n g rư ợ u bia, th u ố c lá, ô-tô, v.v

♦ L àm c ơ s ở ch o đ à m p h á n th ư ơ n g mại

41 " T h u ế h ó a " là gì?

T h u ế hóa, gọi c h ín h xác là th u ế q u a n h ó a , chính là s ự lư ợ n g hó a tác d ụ n g b áo hộ cù a

các biện p h á p phi th u ế quan T ừ này d ù n g để chi việc các n ư ớ c th à n h v iên W T O đ ư ợ c

p h é p n â n g th u ế suất th u ế q u a n lên đế bù lại việc từ b ò b ả o hộ b à n g c á c b iệ n p h á p phi thuế quan

42 Thế nào là ràng buộc thuế quan?

Sau mồi v ò n g đ à m p h á n , thuế s u ấ t m à các n ư ớ c th ỏ a th u ận với n h a u đ ư ợ c ghi vào b ản

daiìh m ụ c ư u đ ã i, h a y c ò n gọi là d a n h m ụ c ih u ế qu a n M ỗi n ư ớ c có m ộ t bản d a n h m ụ c

riêng T h u ế su ất ghi tro n g b ản d a n h m ụ c này được gọi là tìiiíé s u ả l riin g hiíộc, tức là

sau nàv nư ớ c đ ó sẽ k h ô n g đ ư ợ c p hép tă n g thuế suất cao h ơ n m ứ c đ ã ghi tro n g danh

m ục

N h ư vậv, nếu đ à đ ư a v à o d a n h m ụ c thuế q uan là m ặt h à n g đ ó đã bị rà n g b u ộ c , nhiìng

m ặt hàriR k h ô n g đ ư a vào d a n h m ụ c thuế q uan thl đ ư ợ c tự do tăn g th u ế suất

43 Thuế suất trần là gì?

T huế su ấ l trầ n m ộ t sự nới rộ n g c ủ a thuế suất ràng buộc T h ô n g th ư ờ n g , sau khi đ à m

p h án , các n ư ớ c phải áp d ụ n g th u ế suất đã đ ạt được tại đ à m p h á n v à k h ô n g đư ợ c tăng lên q u á m ứ c này N h ư n g đối với m ộ t m ặt h à n g nào đó, n ư ớ c đ à m p h á n có thể đ ư a ra

m ột m ứ c thuế c a o h ơ n m ứ c thuế đ a n g áp d ụ n g gọi là thuế suất trần S au này, nư ớ c đó

có thể tăng th u ế q u a n lên đ ế n m ứ c thấp h ơ n hoặc b ằ n g th u ế suất trần m à k h ô n g bị coi

là vi p h ạ m G A T T T r o n g tr ư ờ n g h ợ p này, thuế q u a n bị rà n g b u ộ c k h ô n g phải ớ thuế suất d a n g áp d ụ n g m à là ở th u ế suất trần

Ví dụ, sau khi đ à m p h á n , m ột n ư ớ c đ ồ n g ý giảm thuế q u a n cú a hai m ặ t h à n g A và B từ

2 0 % c ùng x u ố n g đến m ứ c 10%, n h ư n g riêng với m ặt h à n g B, th u ế suất rà n g b uộc là 15% Điều này c ó 3 ý nghĩa;

•17- IRUNG ĨẢM THÕNG ĨIM THU VIÊNOAI h o c q u o c ^

• T ừ nay irở đi th u ế suất đ á n h vào các m ặt hàng A và B n h ậ p k hấu sẽ là 10%, giam một n ử a so với trước.

• M ặt h à n g A chỉ có thể giữ nguyên hoặc tiếp tục giànl th u ế suất m à kh ô n g được tănu trờ lại q u á 10%

• V(ýi m ặt h à n g B, thuế suất có thể g iữ nguyên, tiếp tục g iả m hoặc tăn g trớ lại quá 10%, n h ư n g k h ô n g q u á 15%

N h ư vậy, th u ế s u ấ t trần c ó tác d ụ n g n h ư m ột sợi dây bảo h iể m c h o q u á trình giảm thuế quan

44 Vậy là sau khi ràng buộc thuế quan, không còn cách nào để tăng thuế suất quá

mức ràng buộc nũa?

v ẫ n có cách N e u m ộ t n ư ớ c thực sự m u ố n tăn g m ức độ b ả o h ộ đổi với m ộ t m ặt hàng nào đó đ ã "trót" c a m k ết rà n g b u ộ c ở m ứ c th u ế suất thấp, n ư ớ c đ ó cần phải đ à m phán với các n ư ớ c c u n g c ấ p c h ủ yếu m ặ t h à n g đó đ ể được p h é p tă n g th u ế suất cao hơn thuế suất ràng b u ộ c (h o ặ c cao h ơ n thuế suất trần nếu m ặt h à n g đ ó c ó chi địn h thuế suất trần) T h ô n g th ư ờ n g , n ư ớ c đó phải đ ánh đổi b à n g cách c h ịu n h ư ợ n g bộ ở m ộ t m ặt hàng khác

C ò n tro n g tr ư ờ n g h ợ p k h ẩ n cấp, khi lư ợ ng h à n g n h ậ p k h ẩ u tă n g đ ộ t b iến đe do ạ đến sản xuất tro n g n ư ớ c thì m ộ t nư ớ c có thể tăn g th u ế q uan q u á m ứ c rà n g b u ộ c , n h ư n g chỉ sau m ộ t q u á trìn h đ iề u tra k h á c h q u a n v à đủ c ă n cứ

45 Ngay sau khi kết thúc đàm phán, các nu’ó'c phải giảm thuế quan xuống ngay mức

nhu' đã tlioả thuận trong vòng đàm phán?

Thirc tế k h ô n g phải n h ư v ậy, m à việc g iả m th u ế quan th ư ờ n g d iễn ra từ từ q u a m ộ t số

n ă m để các n g à n h sản x u ấ t tro n g nư ớ c c ó thể thích nghi d ầ n với việc g iả m bảo hộ qu a

th u ế quan

C ác m ặt h à n g c ô n g n g h iệ p th ư ờ n g đ ư ợ c g iảm thuế quan tro n g thời gian 5 năm với m ức

g iả m b a n g n h a u c h o m ỗi năm N h ư vậy, nếu trướ c khi đ à m p h á n m ộ t m ặ t h à n g có thuế suất 4 0 % , s a u đ à m p h á n th u ế suất h ạ x u ố n g 15%, cò n 2 5 % thì m ỗ i n ă m thuế suất sẽ giảm đi 3%

C ác m ặt h à n g n ô n g sản t h ư ờ n g đ ư ợ c g iả m thuế quan tro n g 6 năm

46 Danh mục thuế quan là gì?

Đ ó là tập h ợ p tất c ả các c a m kết thuế q uan v à n h ữ n g ư u đãi k h á c c ủ a m ộ t nư ớ c thành viên W T O sa u các v ò n g đ à m p hán th ư ơ n g mại T h eo Đ iề u II c ù a G A T T , d anh m ục

th u ế quan là n h ữ n g c a m k ế t rà n g b u ộ c có tính p h á p lý

T rư ớ c V ò n g U ru g u a y , d a n h m ục thuế q uan bao g ồ m m ã số, m ô tả h à n g hoá, thuế suất

rà n g buộc, n g à y đạt đư ợ c th o ả th u ận ư u đãi v à quyền đ à m p h á n b a n đầu

C ác danh m ụ c th u ế q u a n củ a V ò n g U ru g u a y chia làm hai phần: n ô n g ng h iệp và phi

n ô n g nghiệp C ả hai p h ầ n đều nêu thuế suất c ơ sở v à th u ế su ất r à n g buộc, q uyền đàm

-18-p h á n ban đầu, cá c loại th u ế v à -18-phí khác N g o à i ra, t r o n g -18-p h ầ n n ô n g n g h iệ -18-p còn nêu thời

g ian thực hiện v à b iện p h á p tự vệ đặc biệt

47 Ngoài thuế quan, hàng hoá nhập khẩu có phải chịu các loại thuế trong nu'ó'c

không?

C ó , h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u vẫn có thể p hải c h ịu các loại th u ế tro n g n ư ớ c khác n h ư thuế

g iá trị gia tăng, thuế d o a n h thu, th u ế tiêu th ụ đ ặ c biệt, tu ỳ th eo c h ín h sách củ a từng

n ư ớ c N h ư n g trị g iá các loại thuế tro n g n ư ớ c h o ặc các loại phí đ á n h v à o h à n g h o á n h ậ p

k h ấ u k h ô n g đ ư ợ c v u ợ t q u á trị giá c ủ a c ù n g loại th u ế, p h í đó đ á n h v à o h à n g h o á tro n g

n ư ớ c Đây c h ín h là m ộ t nội d u n g c ù a đãi n g ộ q u ố c gia

N g o à i các loại thuế tro n g nư ớ c th ô n g t h ư ờ n g n h ư trên, n ế u có d ấ u h iệu p h á g iá hay trợ

c ấ p thi h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u có thể phải c h ịu cả th u ế c h ố n g p h á g iá hoặc thuế đối kháng

48 Thuế quan leo thang là gì, và có ý nghĩa thế nào trong thương mại?

T h u ế q uan leo th a n g là việc đ ánh th u ế q u a n tăn g d ầ n tr o n g m ộ t d ã y sàn p h ẩ m có liên

q u a n với nhau, ví dụ n g u y ê n liệu thô đ á n h th u ế 0 % , s ả n p h ẩ m s ơ c h ế đ ánh thuế 3% ,

b á n thành p h ẩ m phải c h ịu thuế 7 % v à h à n g h o á đ ã c h ế biến, đ ó n g gói th ư ơ n g p h ấ m

c h ịu thuế 10%

V iệc đ á n h th u ế q u a n n h ư trên đ ư ợ c n h iề u n ư ớ c áp d ụ n g đ ể hạn c h ế h à n g ho á đ ã chế

b iế n sằn, báo vệ n g àn h sản x uất tro n g n ư ớ c v à k h u y ế n k h íc h phát triển các n g àn h lẳp ráp, gia công

49 GATT có quy định phải cắt giảm thuế xuất khẩu hay không?

K h ô n g , G A T T k h ô n g yêu cầu các th à n h v iê n phái cẳt g iả m th u ế x u ấ t k h ầ u m à chỉ yêu

cầ u các th àn h viên phải áp d ụ n g th u ế x u ất k h ẩ u n h ư n h a u đối với cá c th àn h viên khác (đãi ngộ lối huệ quốc)

T rê n thự c tế, n h iề u n ư ớ c đ ã tự n g u y ệ n g iả m d ầ n h o ặ c x o á bỏ th u ế x u ấ t k h ẩ u đ ể k h u y ế n

k h ích x uất khẩu, trừ trư ờ n g h ợ p đối với n g u y ê n liệu th ô , k h o á n g sản q u ý hiếm

50 Thế nào là "biện pháp phi thuế quan", "hàng rào phi thuế quan"? Có s ự phân

biệt hay không giửa hai khái niệm này?

B iện p h á p p h i th u ế q u a n là n h ữ n g b iện p h á p n g o à i th u ế q u an , có liên q uan h o ặc án h

h ư ở n g trirc tiếp đ ế n sự luân c h u y ể n h à n g h o á g iữ a cá c nư ớc

Hcitìg rào p h i th u ế q u a n là n h ữ n g b iện p h á p phi th u ế q u a n m a n g lín h cản trở đôi với

th ư ư n g mại m à k h ô n g d ự a trên c ơ sở p h á p lý, k h o a họ c h o ặc b ìn h đ ăn g Ví dụ n h ư với inột số lư ợ n g ấn đ ịn h sằn, hạn n g ạ c h sẽ k h ô n g c h o h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u /x u â t k hâu

và o /ra khỏi m ộ t n ư ớ c v ư ợ t q u á số lư ợ n g đó, m ặc d ù h à n g h o á có sẵn để bán, ngưừi

m u a đ ã sẵn sà n g m ua

Đôi khi, có học g ià c ũ n g d ù n g b iện p h á p phi thuế q u a n đ ể chi c h u n g m ộ t ý n g h ĩa "hàng rào phi thuế quan"

51 Xin kc tên một số biện pháp phi thuế quan.

Có nliiều biện p háp phi th u ế q u a n với n h ữ n g biến thái khác nhau D ư ớ i dây là m ột số trong sô đó:

♦ H ạ n n g ạ c h ( ờ V iệt N a m cò n thể h iệ n dưới n h ữ n g tên gọi khác n h ư chi tiêu, hạn

52 Tại sao WTO lại yêu cầu xóa bỏ hạn chế định lirọng?

H ạn c h ế đ ịn h lư ợ n g , thế h iệ n d ư ớ i cá c hìn h thứ c cụ thể n h ư hạn n g ạ c h , c ấ m , giấyphép, chi tiêu, là n h ữ n g b iệ n p h á p phi th u ế qu an đ iển h ìn h g â y cản trở lu ồ n g di c h u y ể n

tự do c ủ a h à n g h ó a g iữ a các nư ớc Đ ây th ư ờ n g là n h ữ n g b iệ n p h á p m a n g tính võ đoán,

ít dira trên c ă n c ứ k h o a họ c m à c h ủ y ế u n h à m b ả o hộ sản x u ất tro n g n ư ớ c W T O coi

n h ữ n g b iệ n p h á p này làm hạn ch ế rõ rệt tác d ụ n g củ a tự do t h ư ơ n g m ại, đ ồ n g thời lại

k h ô n g thê tín h toán, d ự đ o á n đ ư ợ c trư ớ c n ê n yêu câu x ó a bò ch ú n g T h a y vào đó, nhu cầu b ào h ộ , nếu có, sẽ p h ả i th ể h iệ n th à n h thuế quan

53 Có truòng họp nào hạn chế định lưọng vẫn đưọ’c áp dụng không?

Có Đ ó là tro n g các n g à n h n ô n g n g h iệ p v à dệt may, hạn n g ạ c h h o ặ c m ộ t số hìn h thức khác v ẫ n đ ư ợ c áp dụ n g N h ư n g x u h ư ớ n g c h u n g là các n g à n h n à y c ũ n g sẽ tu ân thủ

h oàn to à n cá c n g u y ê n tắc c ủ a G A T T

54 Các biện pháp tuong tự thuế quan là gì?

Đấy là từ chi các loại phí h o ặ c p h ụ th u áp d ụ n g đối với h à n g n h ậ p k h ẩ u cao q u á m ứccần thiết, do đó làm tă n g chi phí n h ậ p khẩu Ví d ụ gọi là lệ phí m u a tờ khai hải quan,

n h ư n g m ứ c thu lại q u á c a o so với g iá trị c ủ a việc in ẩn m ộ t tờ khai

Các b iện p h á p n à y đòi h ỏ i n g ư ờ i n h ậ p k h ẩ u phải n ộ p m ộ t k h o ả n tiền n h ấ t đ ịnh, n h ư n g đây lại k h ô n g p hải là tiền trà c h o th u ế n h ậ p khẩu (thuế q u an ), vì thế c h ú n g đ ư ợ c gọi là

tư ơ n g tự th u ế q uan C á c b iệ n p h á p n à y c ũ n g có tác d ụ n g b ả o hộ n h ất đ ịn h nên đôi khi

c ũng đ ư ợ c coi là m ộ t h à n g rào phi thuế q u a n v à bị yêu cầu loại bỏ

; built-in ag e n d a transparency : predictability

; ta riff schedule : c u sto m s territory : c u sto m s union

; non-discrim ination

; ta riff schedule : n o n -ta riff m easu res : n o n -ta riff barriers ( N T B ): quantitative restrictions (Q R )

; q u o ta : binding rate : ceiling rate

; tariff escalation : w aiver

; regional tr a d e a r ra n g e m e n t (R T A ) : tariffication

: para-tariffs : reciprocal

3 C Á C H À N G R À O K Ỷ T H U Ậ T Đ Ố I V Ớ I T H Ư Ơ N G M Ạ I

55 T i ê u c h u ẩ n có v a i t r ò n h ư t h ế n à o t r o n g đ ò i s ố n g n ó i c h u n g v à th u o n ị» m ạ i nói

r i ê n g ?

Tiêu c h u â n có ý n g h ĩa rất lớn tro n g cuộc số n g hiện đại T iê u ch u ấ n giú p cho người tiêu

d ù n g có ihố lụa c họn v à sứ diing n h ữ n g sán p h ẩ m thích hợp, có chất lượng v à các

Ih ô n g sổ kỹ thuật phù h ợ p với n h u cầu c ú a mình

v ề phía ng ư ờ i sản xuất, liêu ch u a n ciúp họ sản x u ất với quy m ô lớn vi các sán phâm

d ều tuân th eo m ột th u ớ c đo nhất địn h v à có thể s ử d ụ n g nguyên liệu, b án thành p h àm

đ ư ợ c c u n g cấ p từ n h ữ n g n g u ồ n h o à n toàn cách xa nhau v ề m ặt đ ịa lý Vi dụ m ột chiếc

m á y tinh sản x uất tại N h ậ t có thế bao g ồ m chip vi x ử lý sản xuất tại M ỹ, m àn hỉnh từ Dài L oan, bộ ng u ồ n từ M e x ic o , đ ĩa cứ n u từ T ru n g Q uốc , v.v

rr o im ih ư ơ n g mại tiêu ch u â n làm cho người m ua và người bủn có thể dễ d à n g hicu nliau khi dàin p hán \ c m ột m ặt hàng T u y nhiên, tiêu ch u ấ n cCinu lạo ra nhữníì can ngại nhai dịnh D o tồn tại n h iề u loại liêu chuan giữ a các q uốc gia khu vực nên h àng hóa klii

n hập khấu vào m ột n ư ứ c có thế bị bẳt buộc phải theo n h ữ n g liêu ch u â n cua nước av Vi vậv hàntí hó a có thế k hôníỉ bán dư ợ c vào thị trư ờ nu nư ớ c có tiêu ch u â n khăt khc (mặc

dù tlã d ư ợ c h ư ở n u UU dài về thuế quan), hoặc phải tôn th êm chi phí đè dáp ứng các tiêu cluiân dó và m ất ihtMii ihời ^ia^ khi uiao hànu dế kiếm tra xem liàng hóa có phìi hựp

\ ới liêu chuâii cua nuxVc nhíip k hâu hav khônu

56 T ạ i s a o lại p h ả i h à i h ò a c á c tiêu c h u ẩ n ?

T iêu cluiàn y iú p ích n h iều trong đời sốnu n h ư n g SỊr tồn tại cú a qu á n h iề u tiêu chuân clio c ù n g m ộ t sá n p h ấ m c ũ n g gây ra phiền phức cho người sử d ụ n g v à ản h h ư ở n g đến việc b u ô n b á n san p h â m đó Ví dụ, c ùng là chiếc phích c ắ m điện, n h ư n g ở V iệt N a m khác với ớ T r u n u Q u ố c , ở A u stra lia khác với ở Mỹ, do vậv đồ điện bán từ thị trường

n à y sa n g thị trườ níĩ kia sẽ gặp khó khăn khi sử dụng

Híiỉ h ò a cá c tiêu c h u â n là q u á trình thông nhất, chọn ra m ộ t tiêu c h u â n c h u n g tối ưu đê

giám bớ t n h ữ im khó k h ăn , bất tiện n h ư trên và góp p hần tạo th u ậ n lợi ch o lưu thông

h ànụ hóa Đ ây c ũ n g c h ín h là tôn chi của T ổ chức Tiêu ch u ẩ n h ó a Q u ố c tế (ISO)

57 Các thỏa thuận công nhận lẫn nhau có ý nghĩa như thế nào?

Hài liòa là p h ư ơ n g c á c h tốt nhất để giảm bớt n h ữ n g khó k h ă n do tiêu c h u ẩ n gây ra cho

t h ư ơ n a inại N h ư n g trên thực tế, hài h ò a tiêu chuẩn rất k h ó thự c hiện d o m ồ i nư ớ c đều

m u ố n g iữ q u a n đ iể m về tiêu ch u ẩ n củ a m ình C hính vì thế, vẫn c ó n h ữ n g n ư ớ c sản xuât ô-tô có tay lái ở bên trái, v à có nhữ ng nước sản xuất ô -tô có tay lái ở bên phải

Vớ i việc ký cá c th ủ a th u ậ n c ô n g n h ậ n lần n h a u (M R A ), nư ớ c n h ậ p k h ẩ u sẽ c h ấ p nhận

các c h ứ n g chi v ề tiêu c h u ẩ n do c ơ q u a n có th ẩm quyền củ a nư ớ c x u ất k h ẩ u cấp, cho dù

cá ch thứ c, p h ư ơ n g p h á p th ử n g h iệ m để cấ p c hứ ng chỉ có thể k h ác n hau N h ờ vậy,

n gư ờ i x u ấ t k h ẩ u có th ể g iảm b ớ t phí tổn liên q u a n đến việc th ử n g h iệ m ở n ư ớ c nhập

k h ẩ u (gửi m ẫ u , m ờ i c h u y ê n gia th ử n g h iệ m ) c ũng n h ư g iả m bớ t thời g ia n c h ờ đợi liên

q u a n đến q u á trìn h này

C ác M R A có th ể đ ư ợ c ký giữ a hai hay n hiều nước khác nhau

58 Các thỏa thuận công nhận lẫn nhau có nhưọc đicm gì không?

Có N e u n h ư c á c th o ả th u ận này k h ô n g h ư ớ n g tới việc hài h o à , đ ơ n g iả n bớ t các tiêu

c h u ẩ n m à lại tạ o ra c á c tiêu c h u ẩ n m ớ i thì sẽ gây trở ngại c h o b u ô n b á n g iữ a cá c nước

th a m gia th o ả th u ậ n v à các n ư ớ c k h ô n g th am gia th o ả th uận

59 Các thuật ngữ "tiêu chuẩn" và "quy định kỹ thuật" sử dụng trong Hiệp định

TBT khác nhau ỏ’ chỗ nào?

T h e o cá c h gọi c ù a H iệ p địn h T B T , "tiêu chuẩn" chỉ n h ữ n g tiêu c h u ẩ n áp d ụ n g trên cơ

sớ tự n g u y ệ n , c ò n "(juy đ ịn h k ỳ thu ậ t'' là n h ữ n g tiêu ch u ấ n m à N h à n ư ớ c bắt b u ộ c phải

tuân thủ

60 Các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật chỉ áp dụng đối vói sản phẩm hay còn áp

dụng vói đối tưọng nào khác?

C ác đ iều k h o ả n cù a l ỉ i ệ p định T B T trước hết áp dụng với sản p h ẩ m là h à n g h ó a trao đổi tro n g th irơ n g m ại q u ố c tế, ví dụ các tiêu ch u ẩ n và q u y đ ịn h kỹ th u ậ t v ề c h ấ t lượng,

h à m lư ợ n g , k íc h th ư ớ c , đ iện trở, từ trườ ng, độ bức xạ, đ ộ đàn h ồi, đ ộ c h ịu n é n , v.v

-22-Bên cạnh đó, H iệ p địn h T B T cũ n g áp d ụ n g đối với p h ư ơ n g p h á p c h é h iến vc'i s à n x u ổ í

ra sản p h ẩ m , n h im g chỉ Irong trư ờ n g h ợ p p h ư ơ n g p h á p đó có ản h h ư ở n g đên các đặc tính của sán phẩm

N goài ra, các thuật n g ữ và b iểu tư ợ n g , các y êu c ầ u về đ ó n g gói v à nhãn m á c c ũ n g năm tro n g diện đ iều ch in h cùa H iệp địn h TBT

61 Xin cho ví dụ về trưònị» họp phuong pháp chế biến và sản xuất có ảnh huỏng đến

đặc tính, chất luọng của sản phain.

N ư ớ c A có thể k h ô n g ch o p h é p n hập k hấu d ứ a đ ó n g h ộ p từ n ư ớ c B nếu họ có c ă n c ử cho thấy quy trình, c ô n g n ghệ sản xuất d ứ a h ộ p ở n ư ớ c B q u á lạc hậu, do đó đ ể lẫn nhiều tạp chấ t vào sán p h ấ m hoặc sán p h ẩ m c h ó n g bị lên m e n , k h ô n g thế bào quản

đ ư ợ c lâu Đây là trư ờ n g h ợ p p h ư ơ n g p háp chế biến v à sản x uất có ảnh hườriíỉ đến đặc tính, chất lư ự n g củ a sàn phâm

N ếu nư ớ c A cấ m n h ậ p k h ấ u giấy in từ nư ớ c B với lý luận rà n g m ứ c độ ô n h iễ m ở nhà

m á y giấy củ a n ư ớ c B v ư ợ t q u á m ứ c quy địn h của n ư ớ c A thì trư ờ n g h ợ p n ày lại k h ô n g

đ ư ợ c phép Vì m ứ c độ ô nh iễm ớ nước B k h ô n g ản h h ư ở n g đ ế n chất lư ợ n g giấy, và

cũ n g k h ô n g gày tác hại đến môi ta rờ n g tại nước A

62 T h ế n à o là đ á n h ịỊÌá sự p h ù h ọ p ?

Đ ánh ịỉiá s ự p h ù h ợ p là việc s ứ d ụ n g m ộ t bên tru n g lập th ứ ba ( k h ô n g phái người bán,

và c ũ n g k h ô n g phủi người m u a) để xác dịn h các tiêu c h u ẩ n h o ặc quy đ ịn h kỹ thuật cỏ

đ ư ợ c đáp ứ n g hay k h ông Bên trung lập th ứ ba th ư ờ n g là m ộ t tổ c h ứ c có c h u y ê n m ôn

và uy tín, vi dụ n h ư m ộ t d o a n h nghiệp, m ộ t p h ò n g thí n g h iệ m hay m ộ t tru n g tâm giám định

Đ ánh giá sir phù h ợ p đ ư ợ c thự c hiện dưới 4 hình thức:

63 Sự tưong đồnị» và khác biệt giữa thử nghiệm và chứng nhận là ỏ' điểm nào?

C ả hai q u á trình đều phải vận d ụ n g các thao tác kỹ th u ậ t đ ể đo đạc, xác đ ịn h các thông

số cần thiết liên q u a n đ ế n m ộ t sản p h ẩ m , dịch vụ hoặc q u y trình

Tuy nhiên, tro n g khi th ử n g h iệm chi ch o ra kết q u ả thể hiện ớ n h ữ n g đ ơ n vị đo lường nhất clịnh m à k h ô n g có bình luận gì th ê m thì việc c h ứ n g n h ậ n lại luôn gắn với m ột tiêu chuẩn (hoặc quy định kỹ thuật) đ ã có v à kết q u ả là m ộ t văn bản ch o th ấy san phẩm (hoặc dịch vụ, quy trình) đáp ứng đư ợ c yêu cầu củ a liêu c h u ẩ n đó

Ví dụ, việc th ư n g h iệ m m ộ t chiếc m ũ b ảo h iểm xe m áy có thể ch o thấy chiếc m ũ có bán kính là bao n h iêu cm , n ặng bao nhiêu kg, có góc nhìn bao n hiêu độ, chịu được krc

va dập bao nhiêu kg/cm^, cò n để đư ợ c cấp giấy c h ứ n g n h ậ n thì c ầ n phải x e m n h ữ n g kết

qu à trên có phù h ợ p với tiêu ch u ẩ n về lĩnh vực này hay không

D oa nh nghiệp t h ư ò n g q u a n tâm đến c h ứ n g nhận h ơ n là việc th ử n g h iệ m đ ơ n thuần vì giấy ch ứ im nhận đ ư ợ c hiểu n h ư là m ột sự đ à m báo về ch ấ t lư ợ n g nên h à n g hó a dễ chiếm dư ợ c sự tin cậy của người mua T h ậ m chí có d o an h n g h iệ p còn đ ư a luôn c h ứ n g nhận lên b ao bì sản p h â m đê tạo thêm uy tín

C ác đ ơ n vị th ử n g h iệ m th ư ờ n g cũ n g ch ín h là n h ữ n g đ ơ n vị cấp giấy c h ứ n g nhận Saukhi th ứ n g h iệm , họ làm th êm m ột bư ớ c là so sánh kết q u ả th ử n g h iệ m với m ột tiêu cliLiân đ ã địn h để x e m có thể cấp c h ứ n g n h ậ n phù h ợ p tiêu ch u ẩ n ch o sản p h ẩ m hay không

64 Có phải nội dung Hiệp định TBT của WTO đề ra những tiêu chuẩn chung thay

thế cho tiêu chuẩn của tất cả các nu’ó'c thành viên, từ đó giúp thuận lợi hóa thưong mại?

K hông H iệp đ ịn h về H ả n g rào K ỹ th u ậ t đ o i vớ i T h ư ơ n g m ạ i (T B T ) k h ô n g n h ằm áp

đặt m ộ t bộ tiêu c h u ẩ n c h u n g thay thế cho tiêu ch u ẩ n c ủ a các nư ớ c th àn h viên W T O ,

m à H iệp định n à y yêu cầu cá c nư ớ c thành viên:

♦ K h ô n g soạn th áo , th ông q u a h oặc áp d ụ n g các quy địn h kỹ thu ật gây ra trở n gại

k h ô n g cần th iế t đổi với th ư ơ n g mại;

♦ T h a m gia q u á trình hài h ò a v à cô n g n h ậ n lẫn n h a u các q u y địn h kỹ thuật;

♦ D à nh đãi n g ộ tối hu ệ q uốc v à đãi ngộ q u ố c g ia cho sản p h ẩ m , thù tục đ á n h giá sự

N ế u tiêu c h u ẩ n đ ó k h ô n g d ự a trên n h ữ n g tiêu c h u ẩ n đ ã đ ư ợ c q u ố c tế th ừ a n hận v à

k h ô n g có m ộ t lý d o h ợ p lý nào khác (ví dụ do đặc đ iểm khí h ậu, địa lý h o ặc kỹ thuật)

66 Nếu một nu'ó'c cần ban hành quy định kỹ thuật và có lý do để không đi theo

chuẩn quốc tế thì nưóc đó có đu’ọ’c ban hành không?

Có N h ư n g họ p h ải c ô n g bố d ự thảo quy đ ịn h đó và d à n h thời g ian th íc h h ợ p để các

n ư ớ c th à n h v iên W T O k h ác n h ậ n xét, g ó p ý V à họ phải x e m xét, tiếp th u các ý kiến đó khi h o à n thiện d ự th ả o quy địn h của mình

67 Truòng họp một quy định kỹ thuật dựa trên chuẩn quốc tế, nhưng lại đòi hỏi ở

mức cao hon, và do đó làm hàng hoá nhập khẩu khó đáp ứng đủ điều kiện hon, thì có đưọc phép không?

-24-T r ư ờ n g h ợ p n à y vẫn có thể đ ư ợ c p h ép , nếu như việc n â n g cao yêu cầu của q u y định kỳ

th u ậ t là vì lý d o c h ín h đáng: b ào vệ an niith q uốc gia, bảo vệ sức k hoẻ v à s ự an toàn

c ú a co n ngư ờ i, bảo vệ các loài đ ộ n g - thự c vật và m ô i trườ ng

68 Tiêu chuẩn nói chung và các quy định kỹ thuật nói riêng luôn phải dựa trên CO' sỏ'

khoa học, cỏ đúng không?

K h ô n g P h ần lớn tiêu c h u ẩ n v à q u y đ ịn h kỹ thuật c ầ n p hải d ự a trên c ơ sở k h o a học

N h ư n g đ iều n à y k h ô n g bắt b u ộ c đối với các quy đ ịn h kỹ th u ậ t liên q u a n đ ế n tập q u á n

x ã hội, truyền th ố n g văn h oá, b ả o v ệ an ninh, v v

69 Tại sao lại phải có việc công nhận các cơ quan chửng nhận nữa?

C á c c ơ q u a n c h ứ n g n h ậ n có m ộ t vai trò rất q uan trọ n g tro n g việc c ấ p giấy c h ứ n g n hận

h ọ p chuẩ n, v à từ đó gián tiếp tác đ ộ n g đ ế n khả n ă n g tiêu thụ c ủ a h à n g h o á đư ợ c cấp giấy c h ứ n g n h ận Tại n h iều n ư ớ c , cá c c ơ q u a n này lại ỉà các d o a n h ng h iệp h o ặc p h ò n g thí n g h iệm tư n hân D o đó, c ầ n p hải có m ộ t c ơ q u a n N h à n ư ớ c có ih ẩ m q u y ề n (th ư ờ n g

là c ơ q u a n q u ả n lý về tiêu c h u ẩ n ) đ ứ n g ra kiểm tra v à c ô n g n h ậ n các c ơ q u a n c h ứ n g

n h ậ n này để d o a n h n g h iệ p có thể tin tư ở n g khi đ e m sản p h ẩ m đ ế n các c ơ quari đó xin

c h ứ n g n hận h ợ p chuẩn

V iệc k iể m tra v à c ô n g n h ậ n cá c c ơ q u a n c h ứ n g n h ậ n có thể liên q u a n đ ế n n h iều việc:

đ á n h giá trình đ ộ của đội n g ũ kỹ th u ậ t viên, đ á n h g iá về q u y trinh và thiết bị th ử

ng h iệ m , độ c h ín h x á c c ủ a kết q u ả th ử n g h iệ m , h iệu c h u ẩ n , v.v

70 Các tổ chức quốc tế, khu vực và phi chính phủ trong lĩnh vực tiêu chuẩn đưọc

hiểu như thế nào?

71 Nhũng mặt hàng nào là đối tưọng của các biện pháp vệ sinh dịch tễ?

Đối tư ợ ng c ủ a c á c h iệ n p h á p vệ sin h d ịch t ễ là các m ặt h à n g n ô n g sản C ác m ặt hàng

c ô n g n g h iệ p k h ô n g phải là đối t ư ợ n g củ a các biện p h á p này

đ ộ n g , th ự c v ậ t và tác hại từ các loài này.

♦ Báo v ệ các loài đ ộ n g vật và thực vật khỏi nguy c ơ từ việc x â m nhập, phát sinh hoặc lan tru v ề n cá c loài sâu, bệnh, sinh vật m a n g b ệ n h và gây bệnh

♦ K h o a n h v ù n g , n g ă n ch ặ n việc xâm n h ập , phát sinh h o ặc lan tru y ền các loài sâu bệnh

Ltru y là tr o n g tiế n g A n h vệ sinh dịch tễ đ ư ợ c thể h iện b à n g hai từ: s a m ta ìy đ ể chi các biện p háp liên q u a n đ ế n các loài đ ộ n g vật, và p h y to s a n ita r y để chỉ các biện p h á p liên

q uan dến các loài thực vật

7 3 Mối q u a n hệ giữa vệ sinh d ịc h tễ và thưong mại là như thế nào?

Khi n hập k h ấ u c á c sản p h ẩ m có n g u ồ n g ố c n ô n g sản, từ rau, q uả, thịt, cá c h o đến các thực p h â m c h ế b iến sẵn, nước giải khát, đ ồ hộp, nước n ào c ũ n g đ ề u phải q u a n tâm đến việc kiểm d ịc h cá c sản p h ẩ m ấy nhàm :

♦ Bảo vệ sứ c k h o ẻ ng ư ờ i tiêu dùng: tránh cho người tiêu d ù n g khỏ i bị ngộ độc hoặc

ăn u ố n g p h ải các chấ t gây bệnh

♦ Bảo v ệ k in h tế n ô n g nghiệp: tránh c h o nền n ô n g n g h iệ p kh ỏ i bị thiệt hại do các loài sâu, b ệ n h x â m nhập

C h ín h vì v ậy, m ộ t số n ư ớ c coi cô n g tác v ệ sinh dịch tễ có tầ m q u a n trọ n g rất lớn và đặt

ra quy địn h k h ẳ t k h e tro n g lĩnh vực này, điển hình là A u s tra lia v à N e w Z ealand

M ặ t khác, từ g ó c độ c ù a n gư ờ i x uất k h ẩu , biện p h á p v ệ sinh d ịc h tễ c ủ a n ư ớ c n h ậ p

k h â u có thể là m c h ậ m tốc độ g iao hàng, th ậm chí làm c h o sản p h ẩ m cù a họ k h ô n g thể

th â m n h ậ p thị tr ư ờ n g n ư ớ c đó vì k h ô n g đ á p ứ ng đù q u y đ ịn h c ầ n thiết, v ấ n đề là ở chồ, quy dịnh đ ế n m ứ c nào là "cần thiết" lại đ ư ợ c hiểu khác n h a u g iữ a các nước K hi xảy ra dịch bò đ iê n ở A n h , n h iề u nư ớ c cẩ m n h ậ p k hẩu thịt bò từ A n h , n h ư n g có n ư ớ c lại c ấ m

n h ậ p luôn c á th ịt bò từ EU N h ư vậy, c ầ n phải hài h o à c á c q u y đ ịn h về vệ sinh d ịch tễ

g iữ a các n ư ớ c đ ể các q u y địn h này k h ô n g trở th àn h rào c ả n đối với th ư ơ n g m ại Đ ó

c ũ n g c h ín h là m ụ c đ íc h củ a H iệ p đ ịn h vể C ác h iện p h á p Vệ s in h D ịch tề (H iệ p địn h

7 4 N ội d u n g c h í n h c ủ a H i ệ p đ ịn h S P S là gì?

H iệp định S P S q u y đ ịn h n h ữ n g nội d u n g c h ín h như sau:

Các n ư ớ c đ ề u có q u y ề n áp d ụ n g các b iệ n p háp vệ sinh d ịch tễ, n h ư n g phải d ự a trêncăn cứ k h o a học

K h ô n g đ ư ợ c d ù n g các biện p háp vệ sinh dịch tễ n h ư m ộ t c ô n g cụ trá hìn h để hạnchế th ư ơ n g mại qiiốp tế

■26- C ác n ư ớ c c ầ n tíc h cụrc hài h o à các b iện p háp v ệ sin h d ịc h tễ b à n g cách th am gia

h oạt đ ộ n g c ủ a c á c tổ chứ c q u ố c tế tro n g lĩnh v ự c n à y v à x â y d ự n g các biện pháp

củ a n ư ớ c m ìn h trê n c ơ sở n h ữ n g tiêu chuẩn, h ư ớ n g d ẫ n h o ặ c k h u y ế n nghị cứa các

tổ c h ứ c này

• C ô n g n h ậ n tín h t ư ơ n g đ ư ơ n g của các b iệ n p háp vệ sin h d ịc h tễ củ a các n ư ớ c khác

• Đ ả m bảo v iệ c th ô n g tin đầy đủ, kịp thời về n h ữ n g th ay đổi tro n g ch ín h sác h vệ sinh dịch tễ, tro n g đ ó c ó việc m ỗ i nư ớ c phải thiết lập m ộ t đ iể m đ ầ u m ố i để cu n g cấp

th ô n g tin c h o d o a n h n g h iệ p v à các nư ớ c khác

75 Cùng một sản phẩm nhập khẩu, cỏ thể áp dụng cả quy định kỹ thuật (theo Hiệp

định TBT) lẫn biện pháp vệ sinh dịch tễ (theo Hiệp định SPS) đưọ’c không? Và khi nào thì áp dụng theo Hiệp định nào?

C ó thể áp d ụ n g c ả q u y đ ịn h kỹ th u ật lẫn b iện p h á p vệ sinh d ịc h tễ cho c ù n g m ộ t sàn

p h ẩ m n h ậ p khẩu

V iệc áp d ụ n g b iệ n p h á p củ a H iệ p đ ịn h nào cần căn c ứ v ào m ụ c đ ích và tính chất cùa

b iện pháp M ụ c đ íc h c ủ a các b iện p h á p v ệ sinh d ịch tễ tưcmg đối hẹp, đó là n h ằ m bảo

đ á m an toàn th ự c p h ẩ m và n g ă n ng ừ a sự lan truyền d ịch b ệ n h (các biện p h á p ngăn

n g ừ a dịch b ệ n h thưòm g chi áp d ụ n g tạm thời m ộ t thời g ian ngắn) T ro n g khi đó, các quy đ ịn h kỹ th u ậ t là n h ữ n g tiêu ch u ẩ n áp d ụ n g lâu dài vì n h iề u m ụ c đích khác nhau: an toàn sàn xuất, an to à n g iao thông, an n in h x ã hội, th u ậ n lợi c h o n g ư ờ i tiêu d ù ng, thích

ứ n g với đ iều k iệ n t ự nh iên , v ă n h o á c ủ a n ư ớ c s ở tại, v.v

Ví dụ đối với thịt h ộ p n h ậ p k h ẩ u , m ộ t n ư ớ c Hồi giáo có thể q u y đ ịn h tro n g h ộ p k h ô n g

đ ư ợ c c h ứ a chế p h ẩ m t ừ thịt lợn - đ ây là m ộ t q u y địn h kỹ th u ậ t đ ể p h ù h ợ p với tập q uán tôn giáo N h ư n g n ế u n ư ớ c đó quy đ ịn h v ề h à m lư ợ ng h o á c h ấ t kbi x ử lý thịt đ u ợ c p h é p

cò n lại tro n g h ộ p thì đ ó là b iện p h á p vệ sinh d ịch tễ n h ằ m b ả o v ệ sức k hoè người tiêu dùng

76 Nếu xuất hiện nguy CO' lan truyền dịch bệnh mà chưa thể xác định được ngay căn

cứ khoa học thì có thể áp dụng các biện pháp vệ sinh dịch tễ để phòng bị hay không?

Đ ượ c

77 Việc áp dụng các biện pháp vệ sinh dịch tễ có phải tuân thủ nguyên tắc tối huệ

quốc không?

C ó và không

C ó tro n g trư ờ n g h ợ p đ ó là các b iện p h á p đ ả m bào an toàn th ự c p h ẩm , ví dụ quy địn h

về d ư lư ợ n g th u ố c tr ừ sâu ch o p h é p đ ọ n g lại trên ra u quả, h à m lư ợ n g phụ g ia thêm vào thự c p h ẩ m , loại vi k h u ẩ n đ ư ợ c p h é p có m ặ t tro n g q u á trình lên m e n bia, v v

K h ô n g trong tr ư ờ n g h ợ p đó là các biện p háp n h a m n g ă n c h ặ n s ự lan tru y ền dịch b ệ n h

vì d ịc h b ệnh có th ể chỉ xuất p h át từ m ộ t k h u v ự c n ào đó trên thế giới nên các biện p háp

vệ sịnh d ịch tễ c ó th ể chỉ h ạ n chế n h ậ p k hẩu động, thự c v ậ t từ khu vực có dịch b ệnh

m à k h ô n g hạn c h ế đố i với k h u vực khác

78 Làm sao đổ xác định đưọc mức độ áp dụng của các biện pháp vệ sinh dịch tễ là

thích họp hoặc cao quá mức cần thiết?

V iệc xác địn h m ứ c độ th ích h ợ p củ a các biện p h á p vệ sinh d ịc h tễ cần được tiến h à n h trên c ơ sờ đ á n h g iá nguy c ơ củ a các chất có hại và sâu b ệ n h đối với sức k h o ẻ co n người và độntỉ, thụrc vật Đ â y là m ột k h â u rất q u a n trọng vì n ế u đ á n h g iá nguy c ơ thấp

q u á thi sẽ k h ô n g có đu biện p háp cần thiết để n găn ch ặ n tác h ại c ủ a dịch bệnh, m à nếu

d á n h g iá nguy c ơ cao q u á thì sẽ tạo ra trớ ngại q u á m ứ c ch o h à n g n h ậ p khẩu, đi n g ư ợ c lại m ụ c tiêu tạo th u ậ n lợi cho th u ơ n g mại

Khi đánh giá n g u y c ơ cần phải xem xét n h ữ n g v ấ n đề sau;

B ằng c h ứ n g k h o a họ c củ a việc xuất h iện n g u y cơ

P h ư ơ n g p h á p sản xuất, chế b iến tại n ư ớ c sản xuất ra h à n g hoá

Lịch sử sâu, b ệ n h tại nước sán x u ấ t/n ư ớ c x u ất khẩu

Điều kiện m ô i trư ờ n g và sinh thái

C ơ sớ vật c h ấ t để thirc hiện việc kiểm dịch, cá ch ly, x ử lý s â u bệnh

D ự lính thiệt hại về sán xuất nếu để xảy ra dịch bệnh

Chi phí x ừ lý, loại bỏ d ịch b ệ n h n ếu n h ư c h ú n g xảy ra vì k h ô n g áp d ụ n g b iện p h á p

vệ sinh dịch tễ thích hợp

H iệu q u á k in h tế c ù a các p h ư ơ n g á n k h ác n h ằ m g iả m th iể u h o ặ c loại trừ n g u y c ơ

so với việc á p d ụ n g b iện p h á p v ệ sinh d ịch tễ

đánh giá sự phù h(j^ : eonfonnify assessment

chứng nhận hợp chuẩn .certification

công nhận (cơ quan chứng nhận) : accreditation

thòa thuận công nhận lẫn nhau : mutual recognition 'arrcmgement (MR4)

phương pháp chế biển và sản xuất : production and process method (PPM )

Hiệp định về Hàng rào Kỳ thuật đổi \ớ i Agreement on Technical Barriers ío Trade

•28-4 THỦ TỤC CÁP PHÉP NHẬP KHẨU

79 Thủ tục cấp phép nhập khẩu là gì?

T hú tụ c c ấ p p h é p n h ậ p k h ẩ u là n h ữ n g th ủ tụ c h à n h c h ín h đòi hỏi d o a n h n g h iệ p phải

n ộ p đ ơ n hoặc các tài liệu k h ác (n g o à i cá c tài liệu d o hải q u a n y ê u c ầ u ) c h o m ộ t cơ

q u a n h à n h c h ín h để đ ư ợ c p h é p n h ậ p k h ẩ u h à n g hoá

80 Hiệp định về thủ tục cấp phép nhập khẩu có nội dung gì?

G iấy p h é p n h ậ p k h ẩ u là m ộ t b iện p h á p thưòmg đ ư ợ c s ử d ụ n g ở n h ữ n g n ư ớ c g ặ p khó

k h ă n tro n g đ iề u h ò a c á n c â n x u ất - n h ậ p khẩu G iấy p h é p n ày c ũ n g đ ư ợ c s ử d ụ n g phô

b iế n để k h ố n g chế sổ lư ợ n g n h ậ p k h ẩ u m ộ t m ặ t h à n g n h ấ t đ ịn h h o ặ c th u th ậ p d ữ liệu

th ố n g kê về m ặ t h à n g đó

H iệ p đ ịn h vể Thủ lụ c c ấ p p h é p n h ậ p k h ẩ u (H iệ p địn h IL P ) q u y đ ịn h n h ữ n g th ủ tục m à

ch ín h p h ù các nước th à n h viên W T O p h ải tu â n th ủ n h ằ m g iảm tối đ a n h ữ n g c ô n g đ o ạ n

h à n h chính p h iề n p h ứ c g ây c ả n trở đ ế n t h ư ơ n g mại

81 Giấy phép tự động là gì?

Đ ó là giấy p h é p đ ư ợ c c ấ p n gay khi n h ậ n đ ơ n h o ặc c h ậ m n h ất là tr o n g v ò n g 10 n gày làm việc sau khi n h ậ n đ ơ n G iấy p h é p n à y đ ư ợ c c ấ p k h ô n g k è m th e o đ iề u k iện nào đối với d o a n h n g h iệ p và t h ư ờ n g là giấy p h é p p h ụ c v ụ m ụ c đ íc h th ố n g kê v ề b ả n chất, đây

có thế coi n h ư việc d o a n h n g h iệ p chỉ có n g h ĩa v ụ th ô n g báo với c ơ q u a n q u ả n lý N h à

nư ớ c về h ợ p đ ồ n g n h ậ p k h ẩ u củ a m ìn h

82 Giấy phép không tự động là gì?

Đ ó là giấy p h é p đirợc c ấ p với m ộ t số đ iề u kiện , tiêu chí n hất định m à n ế u k h ô n g hội đủ

n h ữ n g y ế u tố này thì c ơ q u a n q u ả n lý N h à n ư ớ c c ó thể từ chối c ấ p g iấy p h é p c h o d o a n h

H iệ p địn h IL P q u y đ ịn h giấy p h é p k h ô n g tự đ ộ n g p h ải đ ư ợ c c ấ p tr o n g v ò n g 30 n g à y theo n g u y ên tắc "đến trư ớ c - c ấ p trư ớ c " N ế u các đom x in c ấ p p h é p đ ư ợ c x ử lý đ ồ n g thời (trư ờ n g h ợ p c ô n g b ố m ộ t thời h ạ n n h ấ t đ ịn h để n g ừ n g tiếp n h ậ n đ ơ n ) thì g iấy p h é p phải đ ư ợ c c ấ p tro n g v ò n g 6 0 ngày

83 Điều kiện, tiêu chí mà cơ quan quản lý Nhà nước có thể dựa vào đó để từ chổi cấp

giấy phép là gì?

v ề p hía N h à nư ớc, đ ó có thể là h ạ n n g ạ c h , chỉ tiêu đ ă ấn địn h c h o từ n g k h o ả n g thời gian N ế u là cấp hết số lư ợ ng hạn n g ạ c h , chỉ tiêu đó thì c ơ q u a n q u à n lý N h à n ư ớ c sẽ

k h ô n g cấp giấy p h é p nữa

v ề p hía d o a n h n g h iệ p , đó có thể là yêu c ầ u v ề q u y m ô (d o a n h n g h iệ p lởn hay d o an h

n g h iệ p v ừ a và nhỏ), lĩnh vực k in h d o a n h , loại h ìn h (q u ố c d o a n h , d â n d o a n h , liên doanh)

84 Yêu cầu công khai thủ tục cấp giấy phép nhập khẩu là như thế nào?

Đó là yêu c ầ u c ơ q u a n q u ả n lý N h à n ư ớ c phải công bố m ọ i th ô n g tin về thủ tục cấp

p h é p n h ậ p k h ẩ u sao cho tất cà n h ữ n g ai q uan tâm đều có th ể tim hiểu Ví dụ th ô n g tin về:

• Số lư ợ n u hạn ngạc h, chi tiêu

• Đ iều k iện đ ê d o a n h n g h iệ p có thể nộp đ ơ n xin cấp phép

♦ C ơ q u a n q u ả n lý N h à n ư ớ c ch ịu trách n h iệ m cấp giấy p h é p

♦ S á n p h ấ m có giấy p h é p m ớ i đ ư ợ c n hập khẩu

85 Nghĩa vụ thông báo về thủ tục cấp phép nhập khẩu bao gồm những thông tin gì?

T h ủ tục c ấ p p h é p n h ậ p k h ẩ u là m ộ t v ấ n đề rất đ ư ợ c các n h à xuất k hẩu q u a n tâm vì nó

có thề ả n h h ư ớ n g trực tiếp đ ế n kết q u ả bán hàng D o vậy, m ồ i khi m ột nư ớ c có thay đối về th ú tụic n à y thì n ư ớ c đó phải th ô n g báo cho W T O (c ụ t h ể là U ỷ ban c ấ p phép

N h ậ p k h ấ u ) về n h ữ n g thay đ ổ i đó, b a o g ồ m n h ữ n g th ô n g tin sau:

D a n h sá c h các m ặ t h à n g p h ải x in p h é p n h ậ p khẩu

C ơ q u a n n h ậ n đ ơ n x in p h é p c ủ a d o a n h ng h iệp v à c ơ q u a n đầu mối đế d oanh

n g h iệ p tìm h iêu th ô n g tin về th ủ tục cấp p h é p nhập khẩu

N g à y v à tên ấn p h ấ m c ô n g bố về sự thay đối thủ tục

Chi rõ g iấy p h é p n h ậ p k h ẩ u sẽ m a n g tính tự đ ộ n g hay k h ô n g tự động

N ê u rõ m ụ c đ ích củ a c ô n g việc c ấ p p h é p n h ậ p khẩu

T h ờ i g ia n d ự kiến áp d ụ n g c ấ p p h é p n h ậ p khẩu

86 Các yêu cầu khác của Hiệp định ILP là gì?

H iệ p đ ịn h IL P c ũ n g quy đ ịn h m ộ t số đ iề u n h ằ m tạo th u ậ n lợi c h o th ư ơ n g mại v à b ả o vệ

q u y ề n lợi c ủ a d o a n h n g hiệp: b iể u m ẫ u v à thù tục cà n g đ ơ n g iản c à n g tốt, k h ô n g được

từ chối c ấ p giấy p h é p chỉ vì n h ữ n g lỗi n h ỏ k h ô n g làm th a y đổ i c ơ bản nội d u n g ch ứ n g từ

87 ở Việt Nam đã có giấy phép tự động chưa?

T h e o x u h ư ớ n g cải cá ch h à n h c h ín h v à tạo th u ậ n lợi c h o k in h d o a n h , số lư ọ n g m ặt

h à n g m à N h à n ư ớ c q u ả n lý x u ấ t - n h ậ p k h ẩ u b à n g giấy p h é p đ ã giảm đi nhiều, nhưng

v ẫ n cò n tồ n tại V à hầu hết số m ặ t h à n g này đ ều đư ợ c c ấ p g iấy p h é p k h ô n g tự động, ví

dụ x i-m ă n g , k ín h xây dựng, m ộ t vài c h ủ n g loại sắt thép

T ừ cuổi n ã m 2 0 0 1 , V iệt N a m c ũ n g đ ã b ắt đ ầ u áp d ụ n g ch ế đ ộ giấy p h é p tự đ ộ n g đối

vớ i h à n g d ệ t m a y x uất k h ẩ u sa n g n h ữ n g thị trư ờ n g đòi hỏ i có hạn ng ạc h (Liên m inh

C h â u  u, T h ổ N h ĩ Kỳ, C an ad a )

-30-QUY CHÉ XUÁT XÚ

88 Tại sao lại phải xác định xuất xứ của hàng hoá trong thưoiig mại quốc tế?

N ế u t h ư ơ n g m ạ i q u ố c tế d iễ n ra tro n g m ộ t h o à n c ả n h lý tư ở n g ( k h ô n g có p h â n biệt đối

n h ó m n ư ớ c h o ặ c tổ c h ứ c k h u v ự c ký v ớ i n h a u c á c th o ả th u ậ n v ề ư u đãi thuế quan

c h ẳ n g hạn Đ ẻ trá n h v iệ c c á c n ư ớ c n g o à i n h ó m h a y tổ c h ứ c lợi d ụ n g UXI đãi này thì cần phải x á c đ ị n h đ ể c h ắ c c h ắ n là h à n g h o á x u ấ t x ứ từ n ư ớ c đ ư ợ c h ư ở n g ư u đãi

♦ Đ ể h ạ n c h ế đ ị n h l ư ợ n g n h ậ p k h ẩ u từ m ộ t số n ư ớ c n h ấ t định V í d ụ h iện nay các

n ư ớ c v ẫ n đ ư ợ c áp d ụ n g h ạ n n g ạ c h v ớ i h à n g đ ệ t m a y , v à đ ể b iế t đ ư ợ c m ộ t nước đ ã

xu ấ t k h ẩ u v à o thị tr ư ờ n g n ư ớ c k h á c h ế t lư ợ n g h ạ n n g ạ c h đ ã c h o h ay c h ư a thì phải xác đ ị n h x u ấ t xứ

♦ Đ ể c h ố n g lại cá c h à n h vi c ạ n h tra n h k h ô n g làn h m ạ n h Đ e có thể áp d ụ n g thuế

N e u to àn b ộ q u á tr ìn h s ả n x u ấ t ra m ộ t loại h à n g h o á ( t ừ k h â u k h a i th ác n g u y ên liệu, gia

c ô n g , c h ế b iế n t h à n h p h ẩ m ) đ ề u d iễ n r a tại m ộ t n ư ớ c thì n ư ớ c x u ấ t xứ c h ín h là nước

sản x uất ra h à n g h o á T r ư ờ n g h ợ p n à y th ậ t d ễ h iể u v à đ ư ợ c gọi là x u ấ t x ứ th u ầ n tuỷ.

N h im g n ề n k in h tế h iệ n đại vớ i cá c đ ặ c trư n g là p h â n c ô n g lao đ ộ n g rõ rệt v à dịch

ch u y ể n đ ầ u tư từ n ư ớ c n à y sa n g n ư ớ c k h á c đ ã làm c h o h à n g h o á n g à y n a y m a n g tính

q u ố c tế h oá M ộ t m ặ t h à n g c ó thể trải q u a n h iề u c ô n g đ o ạ n chế b iế n hoặc bao g ồ m cấu

k iện sản x u ấ t tại n h iề u n ư ớ c k h á c n h au N h ư n g v iệ c x ác đ ịn h x u ấ t x ứ chi ch o ph ép ta

c h ọ n m ộ t n ư ớ c đ ể coi là nơ i x u ấ t xứ D o v ậ y , n ư ớ c đ ư ợ c c h ọ n (th eo các q u y tắc xác

đ ịn h x u ấ t x ứ ) k h ô n g h o à n to à n là n ư ớ c sản x u ất ra to à n b ộ m ặ t h à n g đó, nên chỉ được coi là nơi s ả n x u ấ t ra m ặ t h à n g đ ó m à thôi

91 Có những phưoTig pháp nào để xác định xuất xứ?

T ự u tru n g có hai p h ư o n g p h á p chính:

♦ T h e o tỷ lệ p h ầ n trăm N e u g iá trị g ia c ô n g , c h ế b iế n tại m ộ t tro n g các nư ớ c tham gia s ả n x u ấ t n ê n m ặ t h à n g đ ạ t m ộ t tỷ lệ nhất đ ịn h thì h à n g h o á đ ư ợ c coi là xuất xứ

từ nư ớ c đó A S E A N lấy 4 0 % làm tỷ lệ x á c đ ịn h x u ấ t x ứ đ ê đ ư ợ c h ư ở n g ưu đãi

CE P T

♦ T h eo sự c h u y ể n d ịc h d ò n g thuế N e u sau khi gia c ô n g , ch ế b iế n tại m ộ t nư ớ c mà tính c h ấ t h à n g h o á th ay đổi đ ế n m ứ c có th ế p h â n loại th à n h m ộ t d ò n g thuế khác với trướ c khi g ia c ô n g , ch ế b iến thì h à n g h o á có th ể coi là x u ấ t x ứ tại n ư ớ c đó

92 WTO quy định về vấn đề xuất xứ như thế nào?

Với H iệp đ ịn h về O u y c h ế X u ấ t x ứ (H iệ p đ ịn h R O O ) , W T O c h ín h th ứ c đ ư a vấn đề xuất

x ứ hàng h o á v ào p h ạ m vi đ iề u c h ỉn h c ù a m ình H iệ p đ ịn h R O O yêu c ầ u các nư ớ c hài

h o à các q u y tắc x á c đ ịn h x u ấ t x ứ h à n g h o á d ự a trên n h ữ n g q u y tắc m ẫ u d o m ộ t Uý ban

kỹ thuật đ ư a ra

D o việc so ạ n th ảo các q u y tắc m ẫ u đòi hỏi phải có th ờ i g ia n ( d ự k iến là 3 n ă m ) nên

H iệp định R O O c ũ n g đ ề ra n h ữ n g n g u y ê n tắc cá c n ư ớ c p h ải tu â n th ủ tro n g thời gian

q u á độ (tức là thời g ia n từ khi H iệ p đ ịn h có h iệ u lực c h o đ ế n khi so ạ n thảo x o n g các

q u y tắc m ẫ u ) và sau khi k ế t th ú c thời kỳ q u á độ

93 Hiệp định ROO có áp dụng để xác định xuất xứ hàng hoá đuọc huỏng ưu đãi

thuong mại hay không?

K hông H iệ p đ ịn h này chỉ áp d ụ n g để x á c đ ịn h x u ấ t x ứ c ủ a h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u trên cơ

s ở k h ô n g p h â n b iệt đ ố i xử: h à n g h o á n h ậ p c h ịu th u ế su ất tối h u ệ q u ố c , h à n g h o á bị

đ á n h thuế c h ố n g p h á g iá h o ặc th u ế đ ố i k h á n g , h à n g h o á bị á p d ụ n g cá c b iệ n p h á p tự vệ

N h ư vậy, h à n g h o á th u ộ c d iệ n đ ư ợ c h ư ở n g ư u đãi t r o n g cá c k h u ô n k h ổ n h ư A F T A ,

♦ T u â n th ủ n g u y ê n tẳc đãi n g ộ tối h u ệ q u ố c v à đãi n g ộ q u ố c g ia khi xác địn h xuấtxứ

♦ G iấy c h ứ n g n h ậ n x u ấ t x ứ phải đ ư ợ c c ấ p c à n g s ớ m c à n g tốt, m u ộ n n h ấ t là 150 n gày sau khi lihận đ ư ợ c y ê u c ầ u c ủ a d o a n h n g h iệ p G iấ y c h ứ n g n h ậ n x u ấ t x ứ sẽ có hiệu lực tro n g 3 năm

♦ N e u q u y ch ế x u ất x ứ c ó thay đ ổ i thì sẽ k h ô n g áp d ụ n g n h ữ n g th ay đổi này cho

-32-Đ ó là m ộ t U ỷ ban Kỳ th u ậ t v ề Ọ u y chế X uất x ứ thuộc T ô ch ứ c Hài q u a n l 'h ê giới (W C O ) Uỳ ban n ày có q u a n hệ m ậ t thiết và chịu sự chỉ đạo cù a Uý ban về Q u y chế

X uất x ứ cúa W T O d o H iệp địn h R O O th àn h lập

96 Sau khi Uỷ ban Kỹ thuật làm xong việc hài hoà các quy tắc xuất xứ thì tất cả các

nưóc thành viên WTO sẽ áp dụng ngay?

Sau khi ư ỷ b an Kỹ thu ật làm x o n g việc hài hoà, các quy tắc này sẽ đ ư ợ c Uý ban về

Q u y c h ế X u ấ t x ứ củ a W T O th ô n g q u a và trình lên Hội nghị B ộ trư ở n g W T O ch u ấ n y Hội nghị Bộ trư ớ n g sẽ q u y ế t địn h đ ư a các quy tắc này thành m ộ t p h ụ Iịic củ a H iệp đ ịn h

R O O v à ấn đ ịn h thời đ iể m phụ lục có hiệu lực để các nước th à n h viên W T O áp dụng

97 Các yêu cầu đặt ra cho quy chế xuất xứ sau khi hài hoà?

Sau khi hài hoà, q u y chế x uất x ứ c ủ a m ồ i n ư ớ c phái đảm bảo;

♦ Đ ư ợ c áp d ụ n g tro n g tất cả các trư ờ n g h ợ p cần thiết phải xác địn h xuất x ứ trên c ơ

♦ D ự a trên các tiêu ch u ẩ n thuận

♦ Chi c ô n g n hận xuất x ứ th u ần tuý hoặc x uất x ứ tại nư ớ c cuối c ù n g có sự thay đồi

c ơ bán tính c h ấ t h à n g hoá

98 Làm sao đc xác định hàng hoá đã có sự thay đổi co bản tính chất sau quá trình

gia công, chế biến?

Đ ây c h ín h là m ột c ô n g tác rất p h ứ c tạp đ ặt ra cho U ỷ ban K ỹ th u ậ t và là nội d u n g chính

củ a việc hài h o à q u y ch ế xuất xứ U ỷ ban Kỹ th u ật phải làm việc đối với từ n g sản

p h ầ m h o ặc từ n g n h ó m sản p h ẩ m đ ể xác định trong qu á trìn h g ia c ô n g , c h ế biến đến giai đ o ạ n nào thì h à n g h o á đ ã có thể x ế p vào m ộ t d ò n g thuế k h ác tro n g b iểu th u ế HS -

đó là khi h à n g ho á đ ư ợ c coi là d ã c ó sự thay đổi cơ bản về tính chất

99 Phưong pháp xác định xuất xứ theo tỷ lệ phần trăm sẽ không còn áp dụng nữa?

giây phep k h ô n g t ự đ ộ n g : non< nH om alic licen c e

q u ỵ chế x u ấ t x ứ ■ title s o f o rig in (R O O )

H iệ p định v ề Q u y chế X u ấ t x ứ ; A g r e e m e n t o n R u le s o f O rig in

100 T ạ i s a o lại có v ấ n đ ề x á c đ ị n h trị giá h ả i quan?

X ú c đ ịn h trị íỊÌá đê tỉn h th u ế h a i q u a n là m ộ t vấn đề dễ g â y m â u th u ẫ n g iữ a N h à nước

và d o a n h nghiệp C ơ q u a n hải q u a n (thay m ặ t N h à n ư ớ c ) lu ô n m u ố n th u đ ư ợ c n h iề u tiền th u ế c h o níỉân sách T ro n g khi đó, d o a n h n g h iệ p lại lu ô n m u ố n p h ải trả tiền th u ế ở

m ứ c th ấp n h ất đ ể khỏi phải tăng chi phí c h o sản p h ẩ m x u ẩ t/n h ậ p khẩu

C h ín h sự m â u th u ẫ n này đã trở thành m ột c h ư ớ n g ngại ch o lưu t h ô n g h à n g h o á q u ố c tế

Vì v ậy, W T O c ũ n g n h ư W C O {Tổ c h ứ c H a i q u a n T h ế g iớ i) đ ề u coi đ â y là m ộ t v ấ n đề

ư u tiên giải quyết

101 Mâu thuẫn giửa CO' quan hải quan và doanh nghiệp thưòìig phát sinh ỏ' công

đoạn nào?

M â u th u ẫ n th ư ờ n g p h á t sinh khi xác địn h tên gọi củ a h à n g ho á n h ậ p k h ẩ u (h o ặ c xuất

k h ẩ u ) m à c h u y ê n m ô n gọi là "áp mã" N ế u coi h à n g h o á n h ậ p k h ẩ u c ó tên gọi tư ơ n g

ứ ng với d ò n g th u ế X tro n g biểu thuế, thuế su ất có thể c a o h ơ n h o ặ c th ấ p h ơ n n h iều so với khi coi h à n g h o á đ ó tư ơ n g ứ ng với d ò n g thuế y trong b iể u thuế D ĩ n h iê n , hải q u a n

th ư ờ n g m u ố n c h ọ n d ò n g thuế có thuế suất cao, trong khi d o a n h n g h iệ p luô n c h ọ n d ò n g

th u ế có th u ế su ất thấp

V iệc xác đ ịn h h à n g h o á có tên gọi tư ơ n g ứ n g với d ò n g th u ế nào đ ô i khi là m ộ t c ô n g việc vô c ù n g p h ứ c tạ p , phải că n c ứ vào th à n h phần, c ấ u tạo, h à m lư ợ n g , ch ấ t lư ợng,

c ô n g d ụ n g , c ủ a h à n g hoá T r ư ờ n g h ợ p k h ó k hăn, p hải n h ờ đ ế n c ơ q u a n g iá m đ ịn h

m ới có th ể xác đ ịn h c h ín h xác tên gọi củ a h à n g hoá

102 C ó m ấ y phưoìig pháp đ á n h thuế đối VÓI h à n g nhập khẩu?

T ự u tru n g có 2 p h ư ơ n g p háp chính

♦ Đ á n h th u ế th eo p h ầ n tră m trị giá h à n g h ó a , gọi là th u ế p h ầ n tr ă m h a y th u ế th eo trị

g iá Ví d ụ m ặ t h à n g trị giá 100$, th u ế suất là 5 % thì th u ế q u a n p hải th u sẽ b ằ n g

1 0 0 $ x 5 % = 5S

♦ Đ á n h thuế theo đ ơ n vị đo lư ờ ng (khối lư ợ ng, thể tích, d u n g tích), gọi là th u ế tu y ệ t

đổ i Ví dụ, th u ế su ất l$ /lít rư ợ u thì khi n h ậ p k h ẩ u 100 lít rư ợ u (b ấ t kể trị giá), n h à

n h ậ p k h ẩ u sẽ phải trả 1$ X 100 lít = 100$

P h ư ơ n g p h á p th ứ ba c h ín h là sự kết h ọ p c ủ a hai p h ư ơ n g p h á p trên, gọi là th u ế g ộ p Ví

dụ v ớ i th u ế suất 5 % + 1 $/lít, già sử m ỗi lít rưọru giá 2 0 $ thì số th u ế q u a n phải thu sẽ là (20$ X 100 lít X 5 % ) + (1$ X 100 lít) = 100$ + 100$ = 2 0 0$

5 X Á C Đ ỊN H T R Ị G IÁ HẢ I Q U A N

103 Hình như trên thực tế chỉ thấy ngưòi ta sử dụng phưong pháp đánh thuế phần

trăm?

-34-Đ ú n g n h ư vậy N g à y nay h ầu hết các nước đều sử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p n à y , vì n h ữ n g lý

d o sau:

• Đ á m bao c ô n g bảng Trị giá h àng n hập cà n g nhiều thì số thuế phải trả c à n g lớn

• Dễ tính toán T ố n g số h à n g h ó a n h ậ p k h ấ u có thể đo b à n g n h iều đ ơ n vị khác nhau: tấn (đối với lư ơ n g thực, p h â n bón), m ét khối (khí đổt), bao (cà p hê), lít (bia), chiếc (ô-tô, xe m áy), m é t (vải), m ét v u ô n g (kính, gạch m e n ), n h ư n g đ ề u c ó thể quy về

m ột đ ơ n vị c h u n g là trị giá, do đó cỏ thể dễ d à n g so sánh thuế su ất, số tiền thuế thu được

• Dễ th ư ơ n g lư ợ ng cất g iả m trong đ à m p h á n th ư ơ n g mại

104 Vậy H iệ p đ ị n h Trị g iá H ả i quan VVTO có phải là yêu c ầ u Cik n ư ó c thành viên áp dụng phương pháp đánh thuế theo phần trăm trị giá hay không?

K h ô n g phái n h ư vậy m à H iệp địn h này đề ra p h ư ơ n g p háp đê xác d ịn h trị giá h àng hóa

bị đ ánh Ihuế

105 T ạ i s a o lại niiy s in h v ấ n đ ề n à y ?

T a d ã biết số thuế q u a n phải trá b ằ n g thuế suất n hân với trị giá h à n g hóa, hay nói cá ch

kh ác , sổ th u ế q u a n phải trá phụ thuộc vào sự biến thiên củ a cá hai y ế u tố kia T ro n g khi

th u ế suấl dã c ô n g bố rõ rà n g và ít thay đổi thì trị g iá h à n g h ó a lại có thể k hác nhau do

b iế n d ộ n g giá trên thị Irư ờ ng và đặc biệt là do cản c ứ vào đâu đế xác đ ịn h trị giá

N ế u Irị giá h à n g bị tính cao h ơ n giá trị thự c thỉ số thuế qiian phái n ộ p tă n g lên, tức là

h à n g h ó a k h ó x â m n h ậ p thị trư ờ n g hơn N h ư vậy thì ý n g h ĩa cú a việc đ à m plián cắt

g iá m thuế q u a n sẽ k h ô n g cò n nữa Vì vậy c ầ n phải có q u y định về p h ư ơ n g p háp xác

đ ịn h trị giá h à n g h ó a đề tính thuế quan Đ ó chính là m ụ c đích củ a H iệ p đ ịn h Trị g iá

H a i cỊiian (viết tal là A C V ) m à tên gọi đầy đù là H iệp địn h T h ự c h iệ n Đ iều Vll của

G A T T 1994

106 Hiệp định ACV yêu cầu xác định trị giá hàng hóa để tính thuế theo phưoìig pháp

nào?

N ội d u n c c ơ bàn c ủ a A C V là yêu cầu c ơ quan hái q u a n xác địn h trị g iá h à n g hó a bị

đ á n h Ihuế trên c ơ sở g iá ghi tại hợp đồ n g , h ó a đơn (gọi là tr ị g iá ịỊÌao d ịc h ).

107 Các chi phí khác như đóng gói, bốc xếp, lệ phí, có bị coi là CO' sỏ’ để tính thuế

không?

Trị giá giao dịch k h ô n g phải chi bao g ồ m giá ghi trên hợp đ ô n g m à c ò n có thê bao gồm

m ộ t số chi phí khác: tiền hoa hồ n g , môi giới, tiền đ ó n g gói, lệ phí giấy p h é p , cướ c phí vạn c h u y ề n và b ả o h iểm (nếu căn c ứ theo giá C1F)

A C V k h ô n g cho p h é p tính các loại chi phí sau vào trị ciá giao dịch; c ư ớ c vận tai nội

đ ịa sau khi n h ậ p k hâu, clii phí lắp ráp, duy tu, báo hàn h sau khi n h ậ p khâu, các loại

th u ế trá sau khi n h ậ p khấu

108 Neu thiion« nhân cố tình khai giá hàng hóa thấp xuống đế ỊỊÌảm số thuế phải nộp tliì sao?

Ỉ3ây cliính là k h ó kliãn lớn nhất khi áp d ụ n g A C V : vấn đề gian lận th ư ơ n g mại A C V cho p h é p c ơ q u a n hai q u a n từ chối ch ấ p n hận giá hàng h ó a do th ư ơ n g n h â n khai khi có

lý do dồ nyhi n g ờ tính truim thực v à đ ú n g đẳn củ a các chi tiết h o ặ c c h ứ n g từ do th ư ơ n g

n hân xuất trình tro n g m ộ t số trư ờ n g h ợ p sau đây:

♦ Khi việc m u a bán k h ô n g thirc sự diễn ra

♦ Khi g iá h à n g h o á bị hạ thấp do m ối q u a n hệ giữ a người m u a và ng ư ờ i bán

♦ Khi h ợ p đ ồ n g m u a b án đặt ra m ột số đ iều kiện hạn ch ế việc sử d ụ n g h àng ho á

109 Neu thuong nhân không đồng ý vói những lý do mà CO’ quan hải quan đưa ra để bác bỏ trị giá giao dịch của họ thì sao?

Thi Ih ư ơ n g n h â n có q u y ề n giải thích, c h ứ n g m in h về tính tru n g thực, c h ín h xác củ a trị giá giao d ịch d o m ìn h k hai báo

N ế u c ơ q u a n hài q u a n v ẫ n c h ư a b àng lòn g với việc giải thích, c h ím g m in h thì th ư ơ n g

n hân có q u y ề n y ê u c ầ u c ơ q u a n hải q u a n c h o biết lý do b ằ n g v ăn b á n đ ể th ư ơ n g n hân

có thể k h iế u nại lên c ấ p cao h ơ n hoặc đ ế n trọ n g tài, th an h tra

110 Điều gì x ả y ra nếu hải quan bác bỏ trị giá giao dịch do thương nhân khai và thưoìig nhân không muốn giải thích, chứng minh? Liệu hải quan có sử dụng bảng giá tối thiểu để tính thuế hay không?

T ro n g tr ư ờ n g h ợ p n h ư trên, A C V đ ư a ra 5 p hư ơiig p h á p m a n g tính tru n g lập, k h á c h

q u a n để xác đ ịn h trị giá giao dịch Các p h ư ơ n g p h á p này x ế p th eo th ứ tự ư u tiên v à chi khi nào k h ô n g th ể áp dỊing p h ư ơ n g p h á p ưii tiên cao h ơ n thì m ớ i s ử d ụ n g đến p h ư ơ n g

p háp tiếp theo

B án g g iá tối th iế u đ ế tín h th u ế sẽ k h ô n g đư ợ c áp d ụ n g nữa

111 Xỉn cho biết cụ thể hơn về 5 phưoTig pháp nói trên.

N ă m p h ư ơ n g p h á p đó, x ế p theo th ứ tự iru tiên, là:

1 X á c đ ịn h t h e o trị g iá giao d ịch củ a h à n g hoả g io n g hệt.

2 X á c đ ịn h t h e o trị g iá giao d ịch c ủ a h à n g h o ả tư ơ n g tự

3 K h ẩ u trừ: T rị g iá g iao dịch xác định b ằ n g cá ch lấy giá b á n củ a h à n g ho á g iố n g hệthoặc t ư ơ n g tự trên thị trư ờ n g nư ớ c n h ậ p kh ấu trừ đi các y ế u tố n h ư thuế, chi phívận c h u y ể n , b ả o h iế m , lãi

4 C ộ n g dồn ; Trị g iá g iao d ịch xác địn h bằn g cá ch c ộ n g chi phí sản x uất h à n g ho á với m ộ t k h o ả n chi phí v à lãi ở m ứ c phổ b iến đối với loại h à n g h o á đó

5 S u y luận: L à sir áp d ụ n g c ủ a bốn p h ư ơ n g p háp trên m ộ t cá c h linh hoạt, tức là chỉ ước lư ợ n g ớ m ứ c tư ơ n g đối

-36-112. K iể m định trước khi xếp hàng là gì?

K iề m đ ịn h là việc k iể m tra n h ằ m x ác địn h sự p h ù h ợ p về m ặt số lư ợ ng, chất lư ợ n g , giá

cá giữ a h à n g h ó a trên thự c tế với các điều k h o ả n n êu tro n g h ọ p đồ n g H o ạ t đ ộ n g này

do m ột đ ơ n vị độc lập với người b á n i người x u ất k h ẩ u ) v à n g ư ờ i m u a (ngườ i nhập

k h ẩu ) tiến h ành

Tại V iệt N a m , c h ú n g ta đ ã làm qu en với lĩnh vực n à y q u a h o ạt đ ộ n g c ủ a V in ac o n tro l,

Q u a cert hay S G S ( m ộ t c ô n g ty T h u ỵ Sĩ)

K iê m đ ịn h trư ớ c kh i x ế p h à n g (gọi tất là PSI) là việc k iể m đ ịn h diễn ra trướ c khi giao

h à n g x u ố n g tàu, tức là thự c h iện tại n ư ớ c xuất khẩu

113 Mục đích của kiểm định trưóc khi xếp hàng là gì?

Đ ây th ư ờ n g là yêu c ầ u c ủ a ng ư ờ i m u a n h ằ m đ ả m b ả o h à n g h ó a m ìn h địn h niLia là đ ú n g

q u y cách, p h ẩ m chất, đủ số lượng D ịc h vụ này th ư ờ n g đ ư ợ c s ử d ụ n g bở i d o a n h ng h iệp

ờ các n ư ớ c đ a n g p h á t triển, n h ữ n g n gư ờ i th ư ờ n g k h ô n g có đủ đ iều k iện để tìm hiểu

tư ờ n g tậ n về n g u ồ n h à n g v à đối tác

N h ư n g k h ô n g chỉ có d o a n h nghiệp, m à ch ín h p h ủ m ộ t số n ư ớ c đ a n g p h á t triển c ũ n g sừ

d ụ n g d ịch v ụ k iểm đ ịn h trướ c khi x ế p h à n g n h ằ m c h ố n g thất th o át v ố n ra nư ớ c ngoài,

c h ố n g th ất th u th u ế q u a n h o ặc ngăn n g ừ a nhập k h ấ u vào n ư ớ c m in h n h ữ n g sản phâm độc hại

114 Tại sao lại có thể dùng dịch vụ PSI để chổng thất thoát vốn hoặc thất thu thuế

quan?

Tại n h ữ n g n ư ớ c có c h ế độ hạn chế n h ậ p k hẩu h o ặc k iể m so á t n g o ạ i hối chặt chẽ,

th ư ơ n g Iihân th ư ờ n g có x u h ư ớ n g khai giá trên h ó a đ ơ n c a o h ơ n g iá thật H ọ lợi dụng

d a n h n g h ĩa n h ậ p k h ẩ u h à n g hóa, n h ư n g kỳ th ự c là c h u y ể n tiền (đặc biệt là ngoại tệ

m ạ n h ) ra n ư ớ c n g o ài đ ể d ù n g ch o m ụ c đích khác V ớ i d o a n h n g h iệ p liên d o a n h hoặc chi n h á n h c ô n g ty n ư ớ c ngoài thì đó cũ n g là m ộ t c á c h đ ể c h u y ể n tiền lãi v ề nước Do

đó, c h ín h p h ủ n ư ớ c n h ậ p k h ẩ u sử d ụ n g dịch vụ PSI để k iể m tra giá tại n ư ớ c xuất khẩu

n h ằ m loại tr ừ việc th ô n g đ ồ n g khai g iá h à n g h ó a trên h ó a đom c a o h ơ n g iá thật

T ro n g m ộ t trư ờ n g h ợ p khác, người m u a có thể yêu cầu n g ư ờ i bán ghi giá trên hợp

đ ồ n g , hó a đ ơ n thấp h ơ n giá thật để cãn c ứ vào đó hải q u a n sẽ th u th u ế n h ậ p k hau của

họ ít hơn H o ặ c n g ư ờ i m u a yêu cầu người b án m ô tả sai tên h à n g h ó a để c h u y ể n sang

m ột d ò n g th u ế có th u ế suất thấp hơn N h ữ n g đ iều n à y làm ản h h ư ở n g tới th u ngân sách của nư ớ c n h ậ p k hẩu, d o đó c h ín h p h ủ nư ớ c n hập k h ẩ u s ử d ụ n g d ịch v ụ PSI để đ ả m bào giá k h ô n g bị khai th ấp x u ố n g và h à n g h ó a k h ô n g bị áp sai m ã thuế

K IẺ M Đ ỊN H T R Ư Ớ C K H I X É P H À N G

115 Cơ sở nào để WTO đưa vấn đề kiểm định trước khi xếp hàng vào phạm vi điều

chỉnh của mình?

C ó thể q u a n sát thấy rà n g các nư ớ c sử dụng d ịch vụ PSI đ ề u là các nước đ a n g phát triền và hầu hểt tro n g số n à y đều gấn việc cho p h é p n h ậ p k h ẩ u với điều kiện phải kiểm

d ịn h h àng hóa trư ớ c khi giao x u ố n g tàu T ro n g khi đó, n h ữ n g người xuất k h ấ u lại

k h ô n g tó ra thích thú vớ i dịch vụ này T hật d ễ hiểu vì n ế u kết q u ả k iểm địn h bình

th ư ờ n g , phù h ợ p vớ i h ợ p đ ồ n g thì k h ô n g sao, n h ư n g nếu đ ơ n vị k iể m địn h ch o rằng có

sự k h á c biệt g iữ a h ợ p đ ồ n g v à h à n g h ó a thực tế, th ư ờ n g gặp n h ấ t là khác biệt về giá cà,

k h iến họ phải tran h luận, c h ứ n g m inh, làm h à n g h ó a giao c h ậ m lại thi thiệt hại sẽ rơi vào người xuất khẩu

Vi vậy H iệp địn h về K iể m địn h trướ c khi xếp h à n g (H iệ p đ ịn h P S I) c ủ a W T O ra đời

n h ằ m đ iều h ò a lợi ích c ủ a người x u ất k hẩu v à yêu c ầ u củ a n ư ớ c n h ậ p khẩu

116 Phạm vi áp dụng của Hiệp định PSI như thế nào?

H iệ p đ ịn h P S l chỉ áp d ụ n g cho h o ạt đ ộ n g k iể m đ ịn h trư ớ c khi x ế p h à n g do ch ín h p h ủ

n ư ớ c n hập k h ẩ u th u ê h o ặ c bất b uộc phải thực hiện

N h ư vậy, H iệp đ ịn h này k h ô n g áp d ụ n g trong trư ờ n g h ợ p k iể m đ ịn h trư ớ c khi x ế p h à n g

do d o a n h n g h iệ p n h ậ p k h ẩ u yêu cầu

117 Nội dung Hiệp định PSI đề cập đến vấn đề gì?

H iệ p định PSI đ ề ra cá c quy tắc ch o nư ớ c x u ất k h ẩ u v à n ư ớ c n h ậ p k h ẩ u có sử d ụ n g

d ịc h vụ PSI để đ ả m bảo h o ạt đ ộ n g này k h ô n g g â y trờ ngại đ é n t h ư ơ n g mại

118 Có thể kiểm định ở ngay nưó'c sản xuất ra hàng hóa thay vì kiểm định ở nước xuất khẩu không?

C ó thể, chi khi n à o việc k iể m địn h k h ô n g thể tiế n h à n h ờ n ư ớ c x u ất k h ẩ u vì lý do xác

đ áng

119 Tiêu chuẩn để kiểm định về mặt chất lưọtig là tiêu chuẩn nào?

C h ín h là tiêu c h u ẩ n d o n g ư ờ i b á n v à n gư ờ i m u a đ ã th ỏ a th u ậ n á p dụ n g N ế u k h ô n g có

đ iều k h o ản về tiêu c h u ẩ n n à y thì sẽ áp d ụ n g tiêu c h u ẩ n q u ố c tế

120 Có lẽ kiểm định giá là vấn đề phức tạp nhất Hiệp định PSI quy định về vấn đề này như thể nào?

H iệ p định PSI c h o p h é p đ ơ n vị k iể m đ ịn h so sánh g iá trên h ọ p đ ồ n g v ớ i g iá c ủ a hàn g

h ó a giố n g hệt h o ặ c t ư ơ n g tự đ ư ợ c ch à o b á n từ n ư ớ c x u ấ t k h ẩ u sa n g n ư ớ c n h ậ p kh ẩu

h o ặc sang m ột n ư ớ c khác

N e u việc so sá n h ch o th ấ y có sự k h ác biệt v ề giá, H iệ p đ ịn h ch o p h é p tính đ ế n n h ữ n g yếu tố ngoài g iá m ộ t cá c h họfp lý Ví dụ g iá bán c ủ a c ù n g m ộ t h à n g vào n h iề u thị trư ờ n g là k h ác n h au , tu ỳ theo n h u cầu v à m ứ c số n g tại m ỗi thị trư ò n g : g iá bán cù a m ột đôi giày thể th ao N ik e sa n g ch â u  u có thể c h ê n h lệch k h á n h iề u với giá bán c ù n g loại

g iày đó sang c h â u Á

-38-N e u so sánh với giá tại m ột nư ớ c th ứ b a thì đ ơ n vị k i ể m đ ịn h c ũ n g phải tính đến n h ữ n g yếu tố tác độnự đến I>iá m u a cùa người n h ậ p k h ẩ u ở n h ữ n g n ư ớ c k h á c nhau.

N goài ra, còn cỏ n h ữ n g yếu tố khác làm c h o giá có th ế b iế n đ ộ n g c ũ n g cần đ ư ợ c tính đến: quy m ô d ặt h à n g (nhiều hay ít), thời gian g iao h à n g (n h a n h h a y c h ậ m ); đ iề u kiện

th an h toán (trá ngay hay Irá ch ậ m ); tốc độ irư ợ t g iá tại thời đ i ể m giao dịch; đặc điêm khí hậu thời tiết tại thời đ iềm g iao h à n g ; yêu c ầ u đ ặ c b iệ t v ề th iế t kế, trình bày, đ ó n g gói; chi phí m ôi giới (ít hay nhiều ); q u a n hệ b ạn h à n g g iữ a n g ư ờ i bán và người m u a (giảm g iá ch o k h á c h h à n g thân tín, lâu n á m ) h o ặ c các đ iều k iệ n khác khôniỉ thế hiện

th àn h liền (thời gian bào hành dài h a y n g ắn ), v.v

121 Có tlic so sánh vói giá của cùng loại hàng hóa đó nhung đuọc sản xuất ỏ’ nưóc nhập khẩu hay không?

Không

122 Các quy định khác của Hiệp định PSI là gì?

H iệp dịnh PSI cũ n g q u y dịnh áp d ụ n g đãi ngộ toi h u ệ q u ố c v à dãi n g ộ q uốc gia trong

h oại d ộ n g kiêm đ ịn h trước khi x ếp hàng C á c luật lệ c ủ a n ư ớ c y ê u cầu k iểm địn h c ũng

n h ư thủ tục ticu chí k iể m địn h p hải đ ư ợ c c ô n g bổ rõ ràng Đ ồ niỉ ihời, thô n g tin liên

q u a n dcn qu á trình k iể m định c ũ n g phải đ ư ợ c g iữ kín đ ế đ ả m b ả o q u y ề n lợi cu a nmrời

x uất k hâu và n gư ờ i n h ậ p khấu

Q u á trình kiêm đ ịn h cần phái tránh m ọ i sự c h ậ m trễ, trì h o ã n k h ô n g c ầ n thiết

123 Hải quan có thể sử dụng giá do đơn vị kicm định đua ra để làm căn cứ xác định trị ỊỊÌá tính thuế khôiiịỊ?

T r o n g khi H iệp đ ịn h PSI c h o p h é p đ ơ n vị k iểm đ ịn h s ử d ụ n g g iá xuất khấu sa n u các

n ư ớ c th ử ba dể so sánh thì H iệp đ ịn h A C V lại k h ô n g c h o p h é p hài qiuin tham k h á o giá

x uât k hâu sa n g thị trư ờ n g khác đ ê x á c đ ịn h giá trị tín h thuê D o v ậy, hài q u a n khó có thê sử d ụ n g kêt q u á cù a đem vị k iể m đ ịn h vì k h ô n g th ể rõ k ết q u á n à y có liên q u a n đến

g iá xuất k hâu sang các nư ớ c th ứ ba h a y k h ông

N h ư n g vì m ộ t tro n g n h ữ n g lý d o c h ín h p h ủ n ư ớ c n h ậ p k h ẩ u sử d ụ n g hoặc yêu c ầ u sừ

d ụ n g d ịch vụ PSl là để hồ trợ hải q u a n p hát h iệ n g ian lận t h ư ơ n g m ại th ô n g qu a việc khai giá qu á cao h o ặc q u á th ấ p n ê n hái q u a n d ư ợ c p h é p d ù n g k ết q u ả k iếm đ ịn h đề

th a m k h ả o hoặc tính toán thứ Hải q u a n k h ô n g đ ư ợ c x á c đ ịn h trị g iá tính thuế chi d ự a trên kết qu à k iểm định

124 Đối vói những họp đồng có trị giá nhỏ thì có bắt buôc phải kiềm đinh truóc khi

xếp hàng không?

T h ô n g th ư ờ n g là k h ô n g N h ư n g trị g iá đ ế n m ứ c nào đ ư ợ c coi là n h ỏ thì do lừ n g nước

q u y dịnh