CHUYÊN ĐỀ “THAY ĐỔI DẠY VÀ HỌC MÔN ĐỊA LÝ THEO ĐỊNH HƯỚNG THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN”

Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực hiện nay vẫn chưa thực sự tổ chức được hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo và bồi dưỡng phương pháp

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH SÓC TRĂNG

1 “ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH” 1

Trường THPT Huỳnh Hữu Nghĩa

4 “ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH” 11

Trường THPT An Ninh

5 ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN BỘ MÔN ĐỊA LÝ 15

Trường THCS&THPT Tân Thạnh

6 DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 21

Trường THPT Lịch Hội Thượng

7 DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN 26

Trường THPT Lương Định Của

8 VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 30

Trường THPT Đại Ngãi

9 XÂY DỰNG MA TRẬN ĐỀ THEO ĐỊNH HƯỚNG THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN DỰA TRÊN ĐỀ THI MINH HỌA MÔN ĐỊA LÝ 2017 VÀ MỘT VÀI LƯU Ý KHI RA ĐỀ TRẮC NGHIỆM 34

Trường THPT Hoàng Diệu

10 XÂY DỰNG MA TRẬN ĐỀ THEO ĐỊNH HƯỚNG THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN MÔN ĐỊA LÍ 44

Trường THPT DTNT Huỳnh Cương

11 THAM LUẬN XÂY DỰNG MA TRẬN ĐỀ THEO ĐỊNH HƯỚNG TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN 49

Trường THPT Kế Sách

12 “XÂY DỰNG MA TRẬN ĐỀ THEO ĐỊNH HƯỚNG THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN MÔN ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG THPT TRẦN VĂN BẢY” 54

NGHIỆM KHÁCH QUAN” 59

THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai

14 ĐỊNH HƯỚNG ÔN TẬP CÓ HIỆU QUẢ HÌNH THỨC THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT THUẬN HÒA 62

Trường THPT Thuận Hòa

15 “ĐỊNH HƯỚNG ÔN TẬP CÓ HIỆU QUẢ HÌNH THỨC THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN” 66

Trường THPT Thiều Văn Chỏi

18 RÈN LUYỆN KĨ NĂNG KHAI THÁC ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG LÀM BÀI THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN 81

Trường THPT Phan Văn Hùng

19 VẬN DỤNG TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG SỬ DỤNG ATLAT 87

Trường THPT Mai Thanh Thế

20 RÈN LUYỆN KỸ NĂNG KHAI THÁC ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG LÀM BÀI THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN 90

Trường THPT Đoàn Văn Tố

23 SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH 102

Trường THPT Phú Tâm

24 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ HỌC SINH NHỚ KIẾN THỨC 106

Trường THPT Nguyễn Khuyến

LỜI NÓI ĐẦU

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Ngành giáo dục tỉnh Sóc Trăng đang thực hiện đổi mới đồng bộ các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết bị và đánh giá chất lượng giáo dục

Nhằm thực hiện có hiệu quả việc đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học

và kiểm tra đánh giá, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các đơn vị trong toàn tỉnh triển khai các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn trong trường trung học, tập trung vào thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh, định hướng ôn tập theo hình thức thi trắc nghiệm khách quan chuẩn bị tốt cho kỳ thi trung học phổ thông quốc gia năm 2017

Để đáp ứng nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở

môn Địa lý Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị chuyên đề “Thay đổi dạy

và học môn Địa lý theo định hướng thi trắc nghiệm khách quan” nhằm tạo

điều kiện cho giáo viên môn Địa lý trong toàn tỉnh trao đổi kinh nghiệm, định hướng giảng dạy và ôn tập xoay quanh các vấn đề:

1 Đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lý theo định hướng phát triển năng lực học sinh

2 Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

3 Xây dựng ma trận đề theo định hướng thi trắc nghiệm khách quan

4 Định hướng ôn tập có hiệu quả hình thức thi trắc nghiệm khách quan

5 Rèn luyện kỹ năng khai thác Atlat Địa lý Việt Nam trong làm bài thi trắc nghiệm khách quan

6 Một số giải pháp để học sinh nhớ kiến thức môn Địa lý ngay tại lớp

7 Góp ý đối với 4.000 câu trắc nghiệm và đáp án theo công văn số 2245/SGDĐT-GDTrH ngày 27 tháng 10 năm 2016 của Sở Giáo dục và Đào tạo Sóc Trăng về việc soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan; một số lưu ý khi ôn luyện và ra đề trắc nghiệm môn Địa lý

Thông qua Hội nghị sẽ giúp giáo viên môn Địa lý tiếp cận những định hướng đổi mới trong phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá, định hướng

ôn tập đáp ứng yêu cầu đổi mới hình thức thi từ tự luận sang trắc nghiệm khách quan trong kỳ thi trung học phổ thông quốc gia năm 2017

“ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH”

Phạm Thanh Sơn

Trường THPT Mỹ Xuyên

Vận dụng phương pháp dạy học (PPDH) địa lí trước hết được thể hiện ở sự đổi mới phong cách dạy của thầy và phong cách học của trò Là việc chuyển đổi từ dạy học lấy thầy làm trung tâm sang cách dạy học lấy học sinh (HS) làm trung tâm Trong PPDH mới người thầy thiết kế các tình huống để HS tự khai thác, tự chiếm lĩnh và kiến tạo kiến thức, tạo ra nhiều cơ hội để HS có thể suy nghĩ nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn đối với việc học tập của mình, để hướng đến kiểm tra trắc nghiệm khách quan (TNKQ) Đặc biệt là kì thi THPT quốc gia sắp tới, của năm học 2016 -

2017

Để tiến hành dạy học theo hướng TNKQ được tốt, có hiệu qủa, đặc biệt là đối với chương trình địa lí Ngoài hệ thống các bài học lí thuyết còn có hệ thống các bài thực hành cần rèn luyện nhiều kĩ năng thực hành cho học sinh; Nên việc rèn luyện kĩ năng này là rất cần thiết.Tuy nhiên do đặc điểm của chương trình bậc THPT, việc rèn luyện kĩ năng thực hành chủ yếu tập trung vào chương trình địa lí lớp12 Lớp 10, 11 thực hành rất ít, mặc khác do qúa trình tiếp thu kiến thức ở bậc đại học và do nhiều nguyên nhân khác nhau nên việc giảng dạy các tiết thực hành không giống nhau ở các giáo viên (GV) và điểm quan trọng là không đạt được kết qủa cao

Trong điều kiện công tác nhiều năm, qua giảng dạy nhiều khối lớp và qua dự giờ các đồng nghiệp; Bản thân tôi nhận thấy có nhiều bất cập trong việc soạn – giảng của GV nói chung và cũng chính vì lẽ đó mà bản thân đã nghiên cứu, tìm tòi, thực nghiệm nhiều lần để từ đó rút ra kinh nghiệm và hôm nay mạnh dạn giới thiệu đến qúy thầy cô đồng nghiệp nội dung:

“Vận dụng PPDH địa lí theo hướng tích cực gây hứng thú cho học sinh bậc THPT” Nội dung đề tài này gồm có ba phần:

Theo định lí Pitago: Tính chiều dài của cạnh hình tam giác vuông, ta có:

a2 = b2 – c2

Suy ra: a b2c2

Vậy chiều dài của (a) Chính là độ cao của núi

Cụ thể: Muốn biết độ cao chính xác của núi ta phải dựa vào tỉ lệ bản đồ

Ví dụ: Bản đồ có tỉ lệ 1: 5.000, nghĩa là 1cm trong bản đồ = 50m ngoài thực

địa

Giả sử trong bản đồ đỉnh núi đo được 12 cm Thì độ cao thực tế của núi: 50m x

12 = 600m Vậy độ cao của đỉnh núi đó = 600m so với mực nước biển trung bình

Địa lí khối 11: Về biến đổi khí hậu (BĐKH)

+ Các hoạt động của con người trong nhiều thập kỉ gần đây, đã làm tăng đáng

kể những tác nhân gây hiệu ứng nhà kính, làm trái đất nóng dần lên, từ đó gây ra

hàng loạt những thay đổi bất lợi và không thể đảo ngược của môi trường tự nhiên

Nếu chúng ta không có những hành động kịp thời nhằm hạn chế, giảm thiểu và thích

nghi, hậu quả đem lại sẽ vô cùng thảm khốc

+ Theo dự báo của ủy ban liên quốc gia về BĐKH đến 2.100 nhiệt độ toàn cầu

sẽ tăng thêm 1,4 – 5,8oc Sự nóng lên của bề mặt trái đất sẽ làm băng tan ở 2 cực và

các vùng núi cao, làm mực nước biển dâng cao thêm 90cm (Nghĩa là 9 tấc), sẽ nhấn

chìm một số đảo nhỏ và nhiều vùng đồng bằng ven biển có địa hình thấp

+ Theo dự báo mà cái giá mỗi quốc gia phải trả để giải quyết hậu quả của biến

đổi khí hậu (BĐKH) trong vài chục năm nữa vào khỏang 5 - 20% GDP mỗi năm,

trong đó chi phí và tổn thất ở các nước đang phát triển sẽ lớn hơn so với các nước

phát triển

+ Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí

hậu BĐKH là sự biến động trạng thái trung bình của khí quyển toàn cầu hay khu vực

theo thời gian từ vài thập kỷ đến hàng triệu năm …Những biến đổi nầy gây ra do quá

trình động lực của trái đất, bức xạ mặt trời, và gần đây có thêm hoạt động của con

người BĐKH trong thời gian thế kỷ xx đến nay được gây ra chủ yếu do con người,

do vậy thuật ngữ BĐKH được coi là đồng nghĩa với BĐKH hiện đại

+ Biến đổi khí hậu gây nguy hại cho tất cả mọi sinh vật sống trên toàn cầu Vì thế, biến đổi khí hậu là một vấn đề hiện đang được các nước trên thế giới quan tâm sâu sắc Để góp phần nhỏ vào việc tuyên truyền cho người dân nhận thức rõ hơn về thảm họa của biến đổi khí hậu, chúng ta phải bảo vệ môi trường xanh, sạch đẹp

+ Nhằm hạn chế sự biến đổi khí hậu, Nghị định thư Kyoto nhằm hạn chế và ổn định sáu loại khí nhà kính chủ yếu bao gồm: CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6

+ CO2: Carbonic Là khí phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và là nguồn khí nhà kính chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển CO2 cũng sinh ra từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép

+ CH4: Metan Sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại, hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than

+ N2O: Oxit nito Phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp

+ HFCs: Hydro flour carbon Được sử dụng thay cho các chất phá hủy ôzôn và HFC-23 là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22

+ PFCs: Per flour carbon Sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm

+ SF6: Sul phur hexa flouride Sử dụng trong vật liệu cách điện và trong quá trình sản xuất magiê

Địa lí khối 12: Cách tính đơn vị hải lí

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Trong những năm qua, phần lớn giáo viên đã được tiếp cận với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Tuy nhiên, việc nắm vững và vận dụng chúng còn hết sức hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng Phần lớn giáo viên, những người có mong muốn sử dụng phương pháp dạy học mới đều lúng túng và tỏ ra lo sợ rằng sẽ bị

"cháy giáo án" do học sinh không hoàn thành các hoạt động được giao trong giờ học Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực hiện nay vẫn chưa thực sự tổ chức được hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo

và bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh; việc tăng cường hoạt động học tập cá thể và học tập hợp tác còn hạn chế; chưa kết hợp được sự đánh giá của giáo viên và

sự tự đánh giá của học sinh trong quá trình dạy học

Từ thực trạng của việc dạy và học, đồng thời hướng tới mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khoá

XI, giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lý theo định hướng phát triển năng lực học sinh

II MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN

Việc dạy học môn Địa lý theo phương pháp định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT Văn Ngọc Chính được thể hiện qua nhiều phương pháp khác nhau nhưng nhìn chung đều có những đặc trưng cơ bản sau (các ví dụ minh họa chủ yếu trong chương trình Địa Lí lớp 12 hiện hành):

- Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống

Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập vẫn cần thiết phải sử dụng nhưng được cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Để nâng cao hiệu quả của các phương pháp này, giáo viên trước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành giảng bài trên lớp, kỹ thuật đặt các câu hỏi và

xử lý các câu trả lời trong đàm thoại, hay kỹ thuật làm mẫu trong luyện tập Bên cạnh

đó cần kết hợp sử dụng các phương pháp dạy học mới, có thể tăng cường tính tích

cực nhận thức của học sinh trong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề

Ví dụ: Dạy bài 16 ĐẶC ĐIỂM DÂN SỐ VÀ PHÂN BỐ DÂN CƯ NƯỚC TA

Khi dạy ở mục 1 Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc thay cho phương

pháp thuyết trình, giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc độc lập và đặt ra yêu cầu

học sinh thực hiện: “Đọc mục 1, kết hợp kiến thức đã học, em hãy chứng minh: Việt

Nam là nước đông dân.” Hoặc “Chứng minh Việt Nam là nước có nhiều thành phần dân tộc Nêu những thuận lợi và khó khăn của một nước đa dân tộc?”

- Bồi dưỡng phương pháp học tập tích cực cho học sinh

Phương pháp học tập một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việc tích cực hoá, phát huy tính sáng tạo của học sinh Có những phương pháp nhận thức chung như phương pháp thu thập, xử lý, đánh giá thông tin, phương pháp tổ chức làm việc nhóm Bằng nhiều hình thức khác nhau, cần dành thời gian luyện tập cho học sinh các phương pháp học tập bộ môn

Ví dụ: Dạy bài 22 VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, khi dạy ở mục 1.a Sản xuất lương thực, sau khi hướng dẫn học sinh khai thác biểu đồ diện tích và

sản lượng lúa của nước ta trong Atlat Địa lí Việt Nam, giáo viên đặt câu hỏi: “Tại sao

trong thời gian gần đây diện tích lúa của nước ta có xu hướng giảm nhẹ nhưng sản lượng lúa lại vẫn tăng mạnh?” Để giải quyết câu hỏi này, giáo viên tổ chức cho học

sinh hoạt động nhóm thảo luận để đưa ra câu trả lời: Do mở rộng diện tích đất canh tác, tăng vụ (chủ yếu do phát triển thủy lợi), thâm canh nông nghiệp rộng, sử dụng đại trà các giống mới; đặc biệt là sự thay đổi cơ cấu mùa vụ… nên năng suất lúa tăng, sản lượng tăng

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Các phương pháp dạy học tích cực coi việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho các em lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Áp dụng hợp

lý phương pháp này sẽ tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

Để phương pháp này thực hiện có hiệu quả, giáo viên cần chọn lọc nội dung khi giao nhiệm vụ học tập cho học sinh Nếu giao câu hỏi và bài tập về nhà thì mức

độ câu hỏi và bài tập cần xen kẽ (mức độ thấp xen kẽ với mức độ khá cao và mức độ cao), cần phù hợp với năng lực của học sinh ở từng lớp

Ví dụ: Dạy bài 22 VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, giáo viên giao câu hỏi về nhà cho học sinh:

Câu 1: Tại sao nói việc đảm bảo an toàn lương thực là cơ sở để đa dạng hóa

nông nghiệp ?

(Việc đảm bảo an toàn lương thực tạo điều kiện cung cấp một lượng lớn phụ phẩm và hoa màu lương thực làm thức ăn cho chăn nuôi Đồng thời giúp nông dân an tâm trong việc phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả …)

Câu 2: Chứng minh rằng việc đẩy mạnh sản xuất cây công nghiệp và cây ăn

quả góp phần phát huy thế mạnh của nông nghiệp nhiệt đới ở nước ta

(Tiềm năng các vùng sinh thái được khai thác để phát triển nông nghiệp, các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên được phát huy trong nền nông nghiệp nhiệt đới Đẩy mạnh sản xuất nông sản xuất khẩu.)

Ngoài việc giao câu hỏi và bài tập về nhà, giáo viên cần yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa trước ở nhà, tìm hiểu bài mới và yêu cầu học sinh soạn bài mới Việc soạn bài mới không yêu cầu soạn hết toàn bài mà chỉ yêu cầu học sinh soạn một, hoặc hai, ba nội dung có sẵn trong sách giáo khoa Giáo viên nên thực hiện phương pháp này để tập cho học sinh có thói quen làm việc với sách giáo khoa ở nhà, tự nghiên cứu bài mới

- Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Dạy học theo phương pháp này tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Tổ chức hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ là phương pháp được

sử dụng phổ biến hiện nay Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung

Ví dụ trong bài 18 ĐÔ THỊ HÓA Khi khai thác kiến thức phần 2 Mạng lưới

đô thị, yêu cầu học sinh: Dựa vào bản đồ dân số trong Atlat Địa Lí Việt Nam, nêu tên

các đô thị loại 1, 2, 3, 4 ở các vùng của nước ta Nếu căn cứ vào cấp quản lý, thành phố Long Xuyên, Rạch Giá, Mỹ Tho… được xếp vào loại đô thị nào? Đặt ra vấn đề

này qua hoạt động hợp tác nhóm sẽ giúp học sinh cùng nhau bàn bạc để tháo gỡ vấn

Phương pháp này thường thực hiện ở khâu củng cố bài Có thể tổ chức kiểm tra, đánh giá qua trò chơi hoặc hệ thống câu hỏi trắc nghiệm Ví dụ khi dạy bài 28 VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRỌNG ĐIỂM Khi kiểm tra kiến thức ở phần 1 Công nghiệp năng lượng, giáo viên có thể cho học sinh lớp chọn ra 2 đội, mỗi đội 4 học sinh thực hiện trò chơi “Ai nhanh tay hơn?” Câu hỏi

đặt ra như sau: Dựa vào bản đồ công nghiệp năng lượng và bản đồ sông ngòi Việt

Nam trong Atlat Địa lí Việt Nam, hãy nối ô bên trái với ô bên phải sao cho phù hợp:

Nhà máy thủy điện Trên sông

III BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Để tổ chức được quá trình dạy học như trên, thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài, từng tiết trong sách giáo khoa như hiện nay cần phải căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường, phù hợp với từng đối tượng học sinh

Tuy nhiên, trong điều kiện khó khăn về cơ sở vật chất của trường THPT Văn Ngọc Chính hiện nay thì việc tổ chức cho học sinh học tập theo phương pháp hợp tác nhóm rất khó khăn do diện tích phòng học hẹp và đang xuống cấp nghiêm trọng trong khi sức chứa của mỗi phòng học lại quá tải…

Trên đây là một số giải pháp mà bản thân tôi đã áp dụng trong quá trình dạy học môn Địa Lí theo định hướng phát triển năng lực học sinh Tôi rất mong thầy cô dạy Địa Lí trong tỉnh có nhiều kinh nghiệm hay hơn để góp ý cho bài viết của đơn vị trường tôi hoàn chỉnh hơn, qua đó chúng tôi sẽ được học hỏi thêm nhiều hơn kinh nghiệm dạy học quý báu từ các thầy cô

Hòa Bình Trị An Hàm Thuận – Đa Mi

Yaly Thác Bà

Đa Nhim

Xê xan Chảy

Đồng Nai

La Ngà

Đà

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

Trường THPT Huỳnh Hữu Nghĩa

Những năm gần đây, việc thực hiện đổi mới PPDH theo chủ trương của Bộ GD&ĐT đã trở thành một đòn bẩy mạnh mẽ làm thay đổi đáng kể chất lượng học tập của học sinh, học sinh tích cực chủ động hơn trong việc học Thông qua việc đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS trong giai đoạn hiện nay bản thân tôi rút ra được những giải pháp cơ bản sau:

1 Đổi mới phương pháp dạy học

- Phương pháp dạy học mới đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều hơn về thời gian và trí tuệ trong khâu chuẩn bị bài, vừa để làm rõ những nội dung kiến thức

ẩn chứa ở kênh hình, bảng số liệu thống kê và hệ thống các bài tập, câu hỏi xen kẽ trong bài, cũng như tìm ra cách thức và phương pháp tốt nhất nhằm hướng dẫn cho học sinh tự học, tự làm việc sao cho có hiệu quả với các phần nội dung này của sách giáo khoa; đồng thời vừa để xác định phần trọng tâm của bài phải tập trung đi sâu trong tiết học, còn các phần khác chỉ gợi ý hướng dẫn để học sinh tự học

- Do nội dung kiến thức của bài học trong sách giáo khoa được thể hiện cả ở kênh chữ, kênh hình, các bảng số liệu thống kê và hệ thống các bài tập, câu hỏi xen

kẽ trong bài vì thế để học sinh có điều kiện thực hiện các công việc theo yêu cầu thì trong giảng dạy giáo viên phải tăng cường khai thác kênh hình, các bảng biểu thống

kê, các câu hỏi giữa bài Đồng thời phải dành thời gian hợp lý để dẫn dắt học sinh quan sát kênh hình, phân tích các bảng biểu thống kê, nêu những gợi ý, định hướng đối với câu hỏi và bài tập khó Ngoài ra muốn chuyển tải hết kiến thức trong từng bài học, giáo viên phải có yêu cầu và hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước bài mới và dành thời gian thích đáng cho việc học ở nhà thông qua kênh hình, bảng số liệu thống kê

và hệ thống câu hỏi - bài tập xen kẽ trong bài

- Phương pháp dạy học mới nên áp dụng một cách linh hoạt, phối hợp giữa các hình thức dạy học cá nhân hay theo nhóm nhỏ, giữa dạy học ở trong với ngoài lớp, giữa dạy học chính khóa với ngoại khóa, giữa dạy học ở trong nhà trường với ngoài

xã hội hay ngoài thực tế địa phương Với những định hướng đổi mới phương pháp sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho giáo viên sử dụng các hình thức và phương pháp dạy học tích cực, như phương pháp phân tích, so sánh, quan sát trực tiếp nhằm phát huy tối đa vai trò chủ thể tích cực và chủ động học tập của học sinh Vì thế giáo viên cần phải tận dụng cơ hội và những điều kiện thuận lợi này trong dạy học

Khi sử dụng các phương pháp dạy học tập trung vào học sinh, người giáo viên cần chú ý đến một số điểm sau: xác định rõ mục đích hoạt động, nêu nhiệm vụ và các yêu cầu rõ ràng, luôn giám sát các hoạt động của học sinh và thường xuyên kiểm tra kết quả làm việc của học sinh, có thái độ cởi mở thân thiện và khen chê kịp thời, tế nhị đối với học sinh, chú ý phát triển ở học sinh các kỹ năng làm việc với các thiết bị

học tập và các nguồn tư liệu địa lí, phát triển kỹ năng làm việc độc lập, làm việc nhóm, kỹ năng trình bày vấn đề Phải dành thời gian cho học sinh hoàn thành nhiệm

vụ và trình bày kết quả làm việc của cá nhân, của nhóm mình theo kế hoạch

2 Một số phương pháp kĩ thuật sử dụng dạy kĩ năng sống:

3 Những yêu cầu để dạy tốt địa lí:

3.1 Giáo viên phải thường xuyên sư tầm tư liệu, nghiên cứu, học tập, đọc tài liệu, sách báo để có kiến thức mở rộng và vững chắc

3.2 Cần quan tâm rèn cho học sinh những kĩ năng sử dụng bản đồ, bảng số liệu:

- Biết được tên phương hướng, tỉ lệ và kí hiệu bản đồ

- Nêu được trình tự các bước sử dụng bản đồ

- Đọc tên bản đồ, xem bảng chú giải, tìm đối tượng địa lí trên bản đồ

- Nhận biết được vị trí, một số đặc điểm của đối tượng địa lý trên bản đồ

- Dựa vào màu sắc, kí hiệu phân biệt được độ cao, nhận biết núi, cao nguyên, đồng bằng, vùng biển

- Sử dụng được bảng số liệu để nêu đặc điểm về diện tích, khí hậu, nông nghiệp, hoạt động sản xuất …

- Sử dụng quả địa cầu, bản đồ (lược đồ), biểu đồ, bảng số liệu để nhận xét về

sự phân bố nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, giao thông vận tải; chỉ đúng tên dãy núi, cao nguyên, đồng bằng, sông lớn; diện tích của mỗi châu lục; diện tích và độ sâu của mỗi đại dương

- Xác định vị trí địa lý, giới hạn lãnh thổ của các châu lục, châu đại dương trên bản đồ (lược đồ), quả địa cầu

3.3 Thực hiện đúng yêu cầu cơ bản về Chuẩn kiến thức và kĩ năng theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05-5-2006

3.4 Tiếp tục tham khảo tài liệu, sách hướng dẫn, đổi mới PPDH môn Địa lí 3.5 Thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học và ứng dụng công nghệ thông vào dạy học trên lớp

Có thể khẳng định rằng: Đối với môn địa lý, nếu là một tiết học tốt sẽ để lại cho tâm hồn học sinh những dấu ấn tốt đẹp, giúp cho học sinh có cách nhìn thêm rộng

tìm cách bảo vệ môi trường và bầu không khí trong lành trên trái đất Muốn vậy giáo viên phải biết vận dụng phương pháp dạy học một cách linh động, phù hợp với bộ môn Phải biết đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với từng tiết học./

“ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH”

Trường THPT An Ninh

I Đặt vấn đề

Theo nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã và đang đặt ra yêu cầu cho ngành giáo dục, phải thực hiện nhanh chóng việc đổi mới chương trình giáo dục ở các cấp học Việc thực hiện đổi mới chương trình giáo dục đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ thì mới có thể đạt hiệu quả cao

Trong thực tế, đối với bản thân của mỗi giáo viên để có được một tiết dạy tốt thì cần phải có sự hợp tác nhịp nhàng giữa người dạy và người học Để làm được điều

đó thì phụ thuộc nhiều vào phương pháp dạy học của giáo viên, tổ chức và điều khiển tiết học phù hợp,sinh động, cần phải cập nhật số liệu mới phù hợp với thực tế, mở rộng và có sự sáng tạo

Đang trong quá trình giảng bài ít nhiều thì giáo viên cũng nhận ra rằng một bộ phận học sinh theo kịp bài học, một số ít học sinh còn chưa hiểu lắm và còn một bộ phận không hiểu hoặc không tập trung Có thể là do cách truyền đạt của giáo viên chưa thuyết phục hoặc chưa lôi cuốn sự ham muốn học tập, giáo viên truyền tải một lượng kiến thức quá nhiều khiến cho học sinh cảm thấy chán nản

Trước tình hình đó việc “Đổi mới phương pháp dạy học môn Địa Lý theo

định hướng phát triển năng lực của học sinh” là điều tất yếu.Trong giai đoạn hiện

nay chúng ta lấy học sinh làm trung tâm,vì vậy đòi hỏi giáo viên phải tổ chức và điều khiển học sinh như thế nào để phát huy tính tư duy, tích cực chủ động và sáng tạo, kích thích tất cả các đối tượng học sinh động não và chủ động làm việc, nhưng lớp học vẫn nghiêm túc, thoải mái và nhẹ nhàng

II.Thực trạng

1 Đối với học sinh

Đa số các em học sinh là dân tộc Khmer, rất nhiều em có hoàn cảnh khó khăn

về kinh tế, điều kiện học tập chưa tốt; về học lực của học sinh chưa đồng đều, số học sinh học trung bình, yếu, yếu- kém còn nhiều nên khó tiếp cận với phương pháp dạy học mới Tuy nhiên, ở các một số lớp vẫn còn khá nhiều học sinh yếu kém, thậm chí

là ngồi nhầm lớp

Một số em vẫn chưa có ý thức tự học, chưa chủ động tham gia các hoạt động học tập Điều này làm ảnh hưởng không nhỏ đến không khí học tập trong lớp và chất lượng giờ dạy

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên: do học sinh không cố gắng trong học tập,

do sự thiếu quan tâm của gia đình đối với việc học của con em, do chất lượng đội ngũ giáo viên còn hạn chế… Và còn nhiều học sinh cho rằng đối với môn Địa Lý là môn phụ học chủ yếu để đối phó

2 Đối với giáo viên

Giáo viên vẫn còn dạy học theo kiểu học thuộc lòng, không cần suy nghĩ nhiều đã tạo nên thói quen thụ động của trò

Giáo viên còn chưa hiểu rõ việc đổi mới phương pháp, kĩ năng thực hiện đổi mới phương pháp là như thế nào nên kết quả chưa đạt được như mong muốn

Giáo viên còn lúng túng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sao cho phù hợp với từng bài và từng nhóm trình độ của học sinh

Nhằm mục đích ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh trong tiết dạy, giáo viên đã sử dụng máy tính, máy chiếu.Tuy nhiên giáo viên lại không chú ý xem, có cần thiết và phù hợp với bài học không hoặc trình chiếu như thế nào để học sinh ghi được nội dung bài học, thường lại rơi vào tình trạng “chiếu-chép”

3 Về cơ sở vật chất

Thiết bị dạy học bộ môn còn thiếu nhiều, chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều thiết bị đã bị hỏng, … không đáp ứng yêu cầu đổi mới phương dạy học Đặc biệt đối với môn địa lý thì việc sử dụng các lược đồ, bản đồ, các hình ảnh … là rất cần thiết Trong khi đó phương tiện, thiết bị dạy học hiện tại đang rất hạn chế dẫn đến việc vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đang gặp rất nhiều khó khăn

Trường có 02 phòng trang bị máy chiếu nhưng máy chiếu đã cũ kỹ, thường hỏng phải nhiều lần sửa chữa để tạm phục vụ cho nhu cầu ứng dụng công nghệ thông tin trong tiết dạy của giáo viên; có tiết dạy không thực hiện được theo kế hoạch dạy của giáo viên do máy bị hỏng

Trường không đủ kinh phí để mua sắm thiết bị mới, hiện đại cũng như một số dụng cụ Điều này cũng ảnh hưởng nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên cũng như chất lượng học của học sinh

Chương trình sách giáo khoa hiện hành đang rất nặng, đặc biệt là đối với SGK Địa lý 12 dung lượng kiến thức của một bài không đáp ứng được yêu cầu với thời gian thực hiện

Mặc dù đã giảm tải nhưng vẫn yêu cầu tối thiểu về đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng Giáo viên chưa yên tâm chỉ tập trung vào kiến thức trọng tâm, một phần vì học sinh chưa thực sự tự giác học tập

III Một số biện pháp đổi mới

Để đổi mới phướng pháp dạy học trước hết đòi hỏi giáo viên phải tự đổi mới trước.Giáo viên giữ vai trò chủ đạo điều khiển tiết dạy và đưa ra một số phướng

hướng, biện pháp để học sinh tích cực, chủ động tham gia hoạt động trong các tiết học; giáo viên phải chủ động xây dựng kế hoạch dạy sự kết hợp các PPDH mới sao cho phù hợp với năng lực học sinh và tình hình thực tế của nhà trường Dưới đây là một số phương pháp dạy học mới mà giáo viên có thể vận dụng một cách hợp lý tùy theo nội dung bài học, đối tượng học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của trường:

Một là, phương pháp truyền thống vẫn sử dụng nhưng giáo viên tăng cường

thêm một số câu hỏi mang tính tư duy và liên hệ thực tế có liên quan đến nội dung bài học nhằm tạo nên sự hướng thú trong học tập

Hai là, đối với môn địa lý việc sử dụng các tranh ảnh,lược đồ ,atlat thì không

thể nào thiếu được và đó cũng là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất trong quá trình môn địa lý là ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình dạy.Các hình ảnh mang tính trực quan và giúp học sinh khắc sâu kiến thức hơn, làm cho tiết học trở nên sinh động hơn

Ba là, giáo viên phải tự bồi dưỡng để nâng trình độ chuyên môn và nghiên cứu

một số phương pháp dạy học hiện đại mới Tham gia đầy đủ các lớp tập huấn do sở tổ chức.Trong quá trình dạy giáo viên nên đặt vấn đề và yêu cầu học sinh giải quyết, trong quá trình học sinh giải quyết vấn đề giáo viên nên đưa ra một số tình huống mang tính dẫn dắt.Từ đó học sinh có thể giải quyết vấn đề một cách dễ dàng, sau đó giáo viên nên chốt lại kiến thức

Bốn là, song song với các bước tiến hành dạy học theo hướng phát triển năng

lực môn học cho học sinh, đòi hỏi người giáo viên phải biết kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp dạy học tích cực đảm bảo huy động được nhiều đối tượng học sinh

Năm là, giáo viên cần phải rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ, atlat, đọc bản đồ

và các dạng bài tập đối với bộ môn địa lý.Những vấn đề này không đòi hỏi học sinh phải học thuộc lòng mà các em biết vận dụng, liên hệ thực tế và chỉ cần một lượng kiến thức nhỏ để giải quyết được vấn đề

Sáu là, Nhà trường cố gắng trang bị đầy đủ các thiết bị dạy học tạo điều kiện

thuận lợi cho việc lên lớp của giáo viên

Bảy là, để kiểm tra kiến thức học sinh nắm được tôi cho học sinh làm kiểm tra

định kỳ và thường xuyên Bài kiểm tra cần ra đề theo đúng trình độ chuẩn, từ dễ đến khó, đủ các dạng bài đại diện cho những nội dung cơ bản của chương trình, dễ chấm điểm và cộng điểm, mọi học sinh phát triển bình thường đều làm được bài và đạt điểm cũng khá tốt nhưng không dễ dàng đạt điểm 10, phân loại chính xác trình độ học sinh

Một thực tế khác cho thấy nữa, đối với các em học sinh lớp 12 khi chọn môn

để thi tốt nghiệp thì đa số học sinh đều chọn môn Địa Mặc dù, điểm đạt được của môn Địa là không tuyệt đối nhưng đều làm bài được

ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN BỘ MÔN ĐỊA LÝ

Dương Quốc Dưỡng, Huỳnh Thị Hồng Nhiên

Trường THCS&THPT Tân Thạnh

I Đặt vấn đề

Trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên

Dạy học tích hợp, liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp, liên môn

- Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống ; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông

- Dạy học liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương trình của môn

đó và không dạy lại ở các môn khác

- Nói một cách ngắn gọn, dạy học tích hợp liên môn là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức,

kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống

II Những thuận lợi, khó khăn trong dạy học tích hợp liên môn

1 Thuận lợi

- Đối với giáo viên

+ Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó

+ Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt

động học của học sinh cả trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học + Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thức mới về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Bên cạnh đó, môi trường “Trường học kết nối” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạy tích hợp, liên môn.

+ Sự phát triển của CNTT, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường là

cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học tích hợp, liên môn

+ Dạy học tích hợp liên môn còn đảm bảo cho giáo viên thực hiện tốt 4 nguyên tắc cơ bản của giáo dục:

 Tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh

 Tính hệ thống và liên hệ thực tế

 Tính giáo dục

 Tính tự lực và phát triển tư duy cho học sinh

- Đối với học sinh

+ Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh

+ Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

+ Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

2 Khó khăn

- Đối với giáo viên

+ Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác + Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khi dạy theo chủ đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét, rà soát nội dung chương trình, … để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Nội dung của phương pháp dạy tích hợp, liên môn cũng yêu cầu GV hệ thống, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

+ Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin ,truyền thông) phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế nhất là các trường ở nông thôn

- Đối với học sinh

+ Dạy tích hợp là cả một quá trình từ tiểu học đến THPT, vì vậy thế hệ HS hiện tại đang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp + Quen với việc ghi nhớ bài học một cách máy móc rời rạc, không nắm được mối quan hệ giữa các kiến thức thuộc các lĩnh vực khác nhau của các môn học nên nhàm chán, lười học, không yêu thích môn Địa lí

III Mục đích, phương pháp của kế hoạch dạy học theo hướng tích hợp liên môn

1 Mục đích

- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh

- Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở học sinh tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xét một vấn

đề phải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo

- Giúp học sinh hứng thú học tập, từ đó khắc sâu được kiến thức đã học

- Hiểu được bản chất của kế hoạch dạy học tích hợp

- Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa Bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này, hòa nhập thế giới học đường với thế giới cuộc sống

- Dạy cho học sinh sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể, thay vì tham nhồi nhét cho học sinh nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, dạy học tích hợp chú trọng tập dượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được vào các tình huống thực tế, có ích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người lao động, làm cha mẹ,

có năng lực sống tự lập

- Xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học Trong quá trình học tập, học sinh có thể lần lượt học những môn học khác nhau, những phần khác nhau trong mỗi môn học nhưng học sinh phải biết đặt các khái niệm đã học trong những mối quan hệ

hệ thống trong phạm vi từng môn học cũng như giữa các môn học khác nhau Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có như vậy thì các em mới thực sự làm chủ được kiến thức và mới vận dụng được kiến thức đã học khi phải đương đầu với một tình huống thách thức, bất ngờ, chưa từng gặp

- Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn, cái cốt yếu là những năng lực

cơ bản cần cho học sinh vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hoặc đặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo

2 Phương pháp

- Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợp vào các bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ như liên hệ, lồng ghép bộ phận hay là toàn phần (Phần nội dung bài học, phần bài tập hay là tổng

kết toàn bài ) Khi tích hợp giáo viên cần sử dụng ngôn từ kết nối sao cho lô-gic và hài hòa từ đó giáo dục và rèn kĩ năng sống, giá trị sống cho học sinh

- Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, giáo viên có thể sử dụng một số phương pháp để dạy học tích hợp như sau:

+ Dạy học theo dự án

+ Phương pháp trực quan

+ Phương pháp thực địa

+ Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

+ Phương pháp khăn trải bàn

- Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng phương pháp thứ tư đó là: Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó GV tạo ra những tình huống có vấn

đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn là “tình huống gợi vấn đề” vì “Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống

có vấn đề”

IV Những vấn đề cụ thể khi áp dụng kiến thức liên môn

1 Thiết kế giáo án vận dụng kiến thức liên môn

- Trong quá trình học tập ở nhà trường, các em sẽ được học các môn học bao gồm các môn thuộc khoa học tự nhiên và các môn thuộc khoa học xã hội Các em sẽ

tự rút ra được kiến thức giữa các bộ môn trong cùng nhóm có quan hệ với nhau và bổ trợ lẫn nhau

Ví dụ:

CHỦ ĐỀ 1: ĐỊA LÝ NGÀNH THƯƠNG MAI

- Môn Địa lí: Bài 40 Địa lí ngành thương mại (Địa lí lớp 10 - HKII)

- Môn GDCD: Bài 2 Hàng hóa-Tiền tệ -Thị trường (GDCD lớp 11- HKI)

- Phương án: dạy ghép nội dung của 3 tiết ở môn GDCD nêu trên vào chủ đề

“Địa lí ngành thương mại” (Chủ đề này sẽ được thực hiện vào học kì II của lớp 10)

- Thời lượng: 03 tiết hoặc 04 tiết

CHỦ ĐỀ 2: VẤN ĐỀ DÂN SỐ, LAO ĐỘNG VÀ VIỆC LÀM

- Môn Địa lí: Chương trình lớp 12

+ Bài 16: Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta

+ Bài 17: Lao động và việc làm

- Môn GDCD: Bài 11.Chính sách dân số và giải quyết việc làm (GDCD lớp 11)

- Thời lượng: 3 tiết

CHỦ ĐỀ 3: DÂN SỐ VÀ SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ

- Môn Địa lí lớp 10: bài 22 - Dân số và sự gia tăng dân số

- Môn GDCD lớp 10: bài 15 - Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại (Mục 2 - Sự bùng nổ dân số và trách nhiệm của công trong việc hạn chế sự bùng

nổ dân số)

Như vậy, các bài học và các mục trong bài học nêu trên sẽ được dạy ở chủ đề "

Dân số và sự gia tăng dân số" (Đối với nội dung còn lại của môn GDCD sẽ được dạy

tích hợp với môn Địa lí lớp 10 ở bài 41 và 42)

- Thời lượng của chủ đề là 2 tiết

- Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn không phải là một bản đề cương kiến thức để giáo viên lên lớp giảng giải, truyền thụ áp đặt cho học sinh, mà là một bản thiết kế các hoạt động, thao tác nhằm tổ chức cho HS thực hiện trong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực và nhân cách theo mục đích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn

- Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nội dung

và cấu trúc đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra

sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của học sinh, trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờ học

- Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợp phải chú trọng thiết kế các tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạt động phức hợp để học sinh vận dụng phối hợp các tri thức và kĩ năng của các phân môn vào xử lí các tình huống đặt ra, qua đó chẳng những lĩnh hội được những tri thức và kĩ năng riêng

rẽ của từng phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tích hợp

2 Tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn

- Tổ chức giờ học trên lớp là tiến trình thực thi bản kế hoạch phối hợp hữu cơ hoạt động của giáo viên và học sinh theo một cơ cấu sư phạm hợp lí, khoa học, trong

đó giáo viên giữ vai trò, chức năng tổ chức, hướng dẫn, định hướng chứ không phải truyền thụ áp đặt một chiều học sinh được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình tiếp nhận, đóng vai trò chủ thể cảm thụ, nhận thức thẩm mĩ, trực tiếp tiến hành hoạt động tiếp cận, khám phá, chiếm lĩnh kiến thức

- Tổ chức chủ đề tích hợp liên môn tuyệt đối không cho học sinh biết trước hệ thống câu hỏi và nội dung kiến thức mà chúng ta chỉ thông báo chủ đề dạy học để các

em tự tìm tòi, khám phá nội dung liên quan

V Kết luận

- Đối với học sinh: Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn

nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp,

ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Đối với giáo viên: Dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải

cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn

có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đào tạo về dạy học tích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm

DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Bộ

GD-ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường năng

lực dạy học theo hướng “tích hợp liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên

Dạy học tích hợp là quá trình trong đó học sinh phải huy động kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua

đó hình thành và phát triển những kiến thức kỹ năng mới và rèn luyện được những năng lực cần thiết

Địa lí là môn học có mối quan hệ rất chặt chẽ với các khoa học khác, môn học khác Việc vận dụng kiến thức liên môn giữa Địa lí với kiến thức các môn học khác làm cho hiệu quả của bài học Địa lí nói riêng, môn học Địa lí nói chung được nâng cao

- Địa lí có nội dung rất rộng nhưng dễ tìm kiếm để phục vụ cho DH tích hợp

- Cấu trúc chương trình môn Địa lí ở trường trung học phổ thông đi từ khái quát đến cụ thể, thuận lợi để dạy học tích hợp nội môn (dọc và ngang)

- Đa số học sinh có ý thức trong học tập

- Học sinh còn chưa quen cách tư duy, lập luận, vận dụng các kiến thức để giải quyết một vấn đề

- Chương trình SGK được viết theo kiểu đơn môn

- Nội dung kiến thức truyền tải với thời lượng tiết học khó đảm bảo,…

III Ý nghĩa của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn trong Địa lí

1 Đối với học sinh:

- Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh

- Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

- Giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức

ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

2 Đối với giáo viên: Giúp giáo viên

- Bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp

- Tạo điều kiên cho giáo viên các bộ môn liên quan chủ động phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học;

- Giúp giáo viên thực hiện tốt 4 nguyên tắc cơ bản của giáo dục:

+ Tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh

- Tích hợp xuyên môn: Là hình thức tích hợp mở rộng phạm vi tìm hiểu ra

ngoài trường học Nó đảm bảo tính cập nhật, tính thực tế vì gắn với các tư liệu thu thập được trong cuộc sống cộng đồng và các phương tiện thông tin đại chúng

- Tích hợp nội môn:

Là hình thức tích hợp vẫn thường sử dụng trong dạy học truyền thống Tích hợp nội môn gồm:

+ Tích hợp dọc (là tích hợp trong cùng một phân môn Địa lí với nhau từ bậc

trung học cơ sở trở lên)

+ Tích hợp ngang (là tích hợp giữa 2 phân môn Địa lí với nhau, giữa lý thuyết

V Cách tổ chức dạy học và phương pháp dạy học

- Xác định được mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp

- Xác định phương tiện và mức độ tích hợp cho bài học

- Xác định hình thức tích hợp và hướng khai thác phương tiện DH

- Xác định hệ thống câu hỏi mang tính sát thực với nội dung, có liên hệ thực tế

và tính phân hóa được dẫn dắt từ dễ đến khó

Ví dụ: Vận dụng tích hợp môn Lịch sử, Toán học, Giáo dục công dân, sinh học, vật lý… trong dạy học bài Đô Thị Hóa– Địa lí 12

1 Mục tiêu:

a Kiến thức:

- Dùng kiến thức lịch sử Việt Nam trình bày và giải thích được một số đặc điểm của đô thị hoá nước ta diễn ra chậm

- Vận dụng kiến thức Toán học để tính toán tỉ lệ dân thành thị ở một số mốc thời gian trong Atlat, qua đó học sinh rút ra nhận xét về tỉ lên dân thành thị, làm rõ đặc điểm tỉ lệ dân thành thị nước ta có xu hướng tăng nhưng còn thấp

- Phân tích được ảnh hưởng tiêu cực giữa đô thị hóa và phát triển KT - XH

- Hiểu được sự phân bố mạng lưới đô thị ở nước ta

- Vận dụng kiến thức Giáo dục công dân để hiểu Đảng và Nhà nước ta đã có

những giải pháp để phát triển và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của đô thị hóa

- Vận dụng kiến thức Vật lý biết được ô nhiễm tiếng ồn từ các phương tiện giao thông ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người

- Vận dụng kiến thức Sinh học để hiểu được vai trò của cây xanh đối với các

đô thị

b Về kĩ năng:

- Biết vận dụng kiến thức hợp môn Lịch sử, Toán học, Giáo dục công dân, sinh

học, vật lý… để làm rõ nội dung, yêu cầu của bài học

- Tính tỉ lệ dân thành thị và nhận xét

c Về thái độ - hành vi:

- HS ý thức được, việc phát triển đô thị phải đi đôi với việc bảo vệ MT

- Các em khi học xong bài này, phải nâng cao ý thức của mình trong việc bảo

vệ môi trường, ý thức phát huy những mặt tích cực của đô thị hóa

d Vận dụng kiến thức liên môn:

- Học sinh vận dụng các kiến thức về môn Lịch sử để giải thích về quá trình hình thành và phát triển đô thị ở nước ta qua các mốc lịch sử, để từ đó làm nổi bật lên đặc điểm đô thị hóa nước ta diễn ra chậm

- Học sinh vận dụng các kiến thức về môn Toán học để tính tỉ lệ dân thành thị

qua các mốc thời gian( áp dụng công thức: tỉ lệ dân thành thị (%) = (số dân thành

thị/ tổng số dân ) x 100)

- HS vận dụng các kiến thức về môn Giáo dục công dân để làm rõ những chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển đô thị ở nước ta (Nghị định số 11/2013/NĐ – CP ngày 14/01/2013 của Thủ tướng chính phủ về quản lý đầu tư và phát triển đô thị; Chỉ thị số 17/2008/CT – TTg ngày 05/6/2008 về một số giải pháp cấp bách đẩy mạnh công tác xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm MT nghiêm trọng)

- Học sinh vận dụng các kiến thức về môn Vật lý để giải thích vấn đề ô nhiễm

tiếng ồn ở các đô thị (nếu tiếng ồn vượt quá 80 dB sẽ ảnh hưởng đến thính giác, gây

đau tai, nếu tiếng ồn vượt quá 130 dB sẽ gây thủng màn nhỉ tai,…) từ đó học sinh sẽ

ý thức được hành động của mình khi tham gia giao thông

- Học sinh vận dụng các kiến thức về môn Sinh học để giải thích vì sao việc trồng cây xanh ở các đô thị là một trong những giải pháp quan trọng ở các đô thị nước ta, từ đó học sinh sẽ ý thức được việc trồng và bảo vệ cây xanh

3 Phương pháp và hoạt động dạy học

- Phương pháp dạy học: Dạy học nêu và giải quyết vấn đề, hỏi – đáp, thuyết trình, diễn giảng…

- Phương pháp kiểm tra đánh giá: Phiếu học tập và hỏi - đáp

- Hoạt động của học sinh: làm việc theo nhóm, trả lời các câu hỏi về nhà và hoàn thành phiếu học tập

- Hoạt động của giáo viên: tổ chức dạy học trên lớp theo bài soạn đã thiết kế,

chuẩn bị phiếu học tập

VI Kết luận

Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung và trong dạy học Địa lí nói riêng có ý nghĩa to lớn trong dạy học Nó không những mang lại cảm hứng cho học sinh, kích thích học sinh làm việc mà còn góp phần quan trọng vào việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên, làm cho học sinh yêu thích môn Địa lí hơn Trong dạy học Địa lí, giáo viên cần vận dụng kiến thức liên môn có ở nhiều nguồn khác nhau và cũng cần tăng cường phối hợp các phương pháp và phương tiện dạy học

để tăng cao hiệu quả dạy học Địa lí Bên cạnh đó, giáo viên cũng phải tự học, tự nghiên cứu nhiều các môn học khác, cần phải nghiên cứu chương trình sách giáo khoa các môn học có liên quan đến Địa lí để có kế hoạch sử dụng kiến thức liên môn phù hợp với học sinh

DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN

Bùi Thị Thu Trang

Trường THPT Lương Định Của

Do yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học Chính vì vậy, trong các đợt tập huấn gần đây của Sở Giáo dục đều đề cập đến vấn đề dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp, liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung, kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học Đã dạy tích hợp thì cần phải liên môn và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả liên môn cần phải tích hợp Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy nhằm mục đích làm rõ hơn kiến thức nội môn, tạo hứng thú cho học sinh yêu thích môn mình giảng dạy

I Thực trạng của môn Địa lí khi dạy học theo chủ đề tích hợp, liên môn: 1) Ưu điểm:

- Đặc thù của môn Địa lí là môn học bao gồm kiến thức về kinh tế xã hội và có

cả những kiến thức về tự nhiên Những kiến thức của môn Địa Lí thường gần gũi, liên quan đến nhiều môn học Phải nói rằng môn Địa lí là môn dễ liên môn so với các môn học khác

- Nếu dạy học được theo chủ đề tích hợp liên môn thì môn Địa lí không còn là một môn học khô khan như trước đây mọi người thường nghĩ và cho rằng: “ Địa khô, Địa khổ”, bởi vì dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn sẽ có tính thực tiễn cao nên rất sinh động, hấp dẫn, tạo động cơ hứng thú cho học sinh, hạn chế ghi nhớ máy móc làm cho hiệu quả học tập chưa cao

- Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế nhất là trường ở nông thôn

II Những vấn đề có thể dạy học theo chủ đề tích hợp, liên môn của môn Địa lí:

Dạy học theo chủ đề tích hợp là dạy cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức của mình để giải quyết tình huống trong cuộc sống Trong giảng dạy môn Địa lí, dạy học tích hợp được hiểu là người học có thể sử dụng kiến thức, kỹ năng của các môn học khác như: Lịch sử, Giáo dục công dân, Ngữ văn và cả các môn khoa học tự nhiên như: Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học để giải quyết các vấn đề đặt ra trong quá trình học tập bộ môn Hiện nay, dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục cần được áp dụng rộng rãi ở nhiều cấp học, ngành học Thực hiện tích hợp trong dạy học mang lại nhiều lợi ích trong việc hình thành và phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Địa lí là môn học gắn liền với các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội Trong dạy học, môn Địa lí có thể tích hợp giáo dục với nhiều nội dung như: Sự biến đổi khí hậu toàn cầu, sự ô nhiễm môi trường, sự cạn kiệt tài nguyên, giáo dục đạo đức, lối sống ; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường

Ở 2 đợt tập huấn về vấn đề tích hợp liên môn do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức Đợt 1 đề cập đến vấn đề dùng kiến thức của môn khác để giải thích, làm rõ kiến thức nội môn, hoặc nhắc kiến thức môn khác làm cho môn dạy của mình thêm sinh động Đợt 2 đề cập đến vần đề giảm tải những kiến thức giống nhau trong liên môn Trong bài viết này, tôi chọn vấn đề liên môn thứ nhất: Dùng kiến thức của môn khác

để giải thích, làm rõ kiến thức nội môn và nhắc lại kiến thúc môn khác với mục đích làm cho bài dạy thêm hấp dẫn, sinh động

Trong chương trình môn Địa lí ở trường THPT, giáo viên có thể sử dụng kiến thức của một số môn học, để làm cho bài dạy, thêm hấp dẫn, sinh động, học sinh hứng thú học tập:

- Môn Văn: Khi dạy bài 17 lớp 12: Lao động và Việc Làm Để nói về thế mạnh nguồn lao động nước ta: Tính cần cù, có kinh nghiệm sản xuất thì chúng ta có thể sử dụng ca dao, tục ngữ để cho bài dạy thêm sinh động

+ Khi nói về tính cần cù của người lao động, chúng ta nhắc câu tục ngữ:

“Trên đồng cạn dưới đồng sâu Chồng cày, vợ cấy con trâu đi bừa”

Hoặc câu:

“Bàn tay ta làm nên tất cả Góp sức người sỏi đá cũng thành cơm”

+ Khi nói về người lao động có kinh nghiệm trong sản xuất đưa câu:

“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”

+ Mô tả về thiên nhiên Việt Nam đa dạng thuận lợi cho phát triển Nông nghiệp đặc biệt là trồng trọt ở Bài 21: Đặc điểm nền nông nghiệp Chúng ta có thể nhắc:

“Việt Nam đất nước chan hòa Hoa thơm, trái ngọt, bốn mùa trời xanh”

+ Khi dạy bài 9 lớp 12: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa Khi giải thích về gió mùa mùa hạ dẫn đến sự khác nhau về thời tiêt của bên sườn Đông và sườn Tây

Chúng ta có thể nhắc 2 câu thơ của Tố Hữu:

“Trường Sơn Đông nắng, Tây mưa

Ai chưa đến đó như chưa rõ mình”

Hoặc hát một đoạn bài hát: “ Sợi nhớ, sợi thương”: Trường Sơn Tây, Trường Sơn Đông, bên nắng đốt, bên mưa quây Để tạo thêm hứng thú cho học sinh, yêu thích môn Địa lí

- Môn Toán: Tích hợp kiến thức môn Toán để hình thành kỹ năng tính toán, xử

lý số liệu khi vẽ biểu đồ; kỹ thuật vẽ các dạng biểu đồ địa lí vừa chính xác về tỷ lệ, vừa đảm bảo các yêu cầu về thẩm mỹ khoa học, từ công thức tính diện tích hình tròn: S= R2 ח, chúng ta tính được bán kính R

- Môn Vật Lí: Học sinh có thể sử dụng kiến thức môn Vật lí tìm hiểu sự khác nhau về nhiệt dung của đất, của nước để giải thích sự hình thành gió đất, gió biển; dựa vào sự chênh lệch về nhiệt độ giữa các khu vực để giải thích sự hình thành các đai khí áp và các đới gió; dùng lực hấp dẫn để giải thích hiện tượng thủy triều

- Môn GDCD: Khi dạy bài bài 14, 15 của Địa 12 về các vấn đề tài nguyên, môi trường và phòng chống thiên tai, chúng ta có thể đưa Luật Bảo vệ môi trường vào bài dạy, khi dạy bài 16, 17 về dân số, lao động, việc làm, chúng ta có thể đưa các chính sách về dân số, kế hoạch hóa gia đình để góp phần thực hiện tốt các nghĩa vụ của công dân, hay khi dạy về chủ quyền biển đảo ở bài 42 lớp 12 chúng ta đưa Luật biển

1982 vào bài dạy Cũng qua môn học này, chúng ta có thể giáo dục học sinh về nghĩa

vụ của công dân, tìm hiểu được đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, để giải thích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lãnh thổ nền kinh tế nước ta trong từng giai đoạn khác nhau

- Môn Lịch sử: Khi dạy về chủ quyền biển đảo ở bài 42 lớp 12, chúng ta nhắc lại Cơ sở lịch sử để khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với 2 quần đảo Hoàng

Sa và Trường Sa

- Môn Sinh học: Về việc tìm hiểu các quy luật sinh học, các quy luật của tự nhiên, học sinh có thể giải thích được sự phân bố cây trồng và vật nuôi ở các lãnh thổ khác nhau

- Môn Hóa:

+ Giải thích về địa hình có dạng hang động đá vôi:

CaCO3 + H2O + CO2 = Ca(HCO3)2

+ Giải thích vì sao đất ferarit có màu đỏ vàng: Do mưa nhiều rủa trôi các chất

Ca2+, Mg2+, K2+ làm chua đất, đồng thời tích tụ Fe2O3, Al2O3 làm cho đất có màu đỏ vàng

+ Dùng kiến thức môn Hóa học để xác định mức độ ô nhiễm nguồn nước, không khí, ô nhiễm đất để từ đó có các giải pháp xử lý kịp thời

III Kết luận

Trên đây là những vấn đề mà bản thân tôi đã thực hiện, mặc dù ở từng đối tượng học sinh mà hiệu quả giáo dục có khác nhau, tuy nhiên đa số các em đều khá phấn khởi, hứng thú khi học Theo tôi muốn có một bài giảng tích hợp hay, để lớp học sinh động hơn thì:

- Đối với giáo viên: Đội ngũ giáo viên cần phải có kiến thức của nhiều môn,

muốn vậy giáo viên cần phải chủ động tích cực, say mê tìm tòi kiến thức liên quan đến các môn học khác

- Đối với học sinh: Được dạy theo các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực

tiễn thì bài dạy sẽ sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY

ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Trường THPT Đại Ngãi

I Đặt vấn đề

Trước những yêu cầu có tính pháp lý về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông sau năm 2015 đã được thể hiện trong các văn bản, nghị quyết của Đại hội Đảng Đặc biệt mới nhất là trong Nghị quyết 29/NQ-TW với mục tiêu thay đổi

“phương pháp dạy học từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hướng dẫn định hướng phát triển năng lực nhận thức học sinh”, đang đặt ra thách thức lớn đối với đội ngũ giáo viên ở trường phổ thông Theo đề án đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó giáo viên

tổ chức hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập Thông qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất

là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống, nhằm đào tạo những con người có năng lực phát triển và giải quyết các vấn đề đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế - xã hội thời kỳ hội nhập

Từ ưu điểm của dạy học tích hợp liên môn, yêu cầu thực tiễn của giáo dục hiện đại và thực trạng của giáo dục Việt Nam hiện nay, tôi nhận thấy dạy học tích hợp liên môn là xu thế tất yếu và có tính khả thi

II Giải quyết vấn đề

1 Thực trạng của việc dạy học tích hợp:

Dạy học tích hợp được hiểu là sự phối, kết hợp các tri thức một số môn học có những nét chính, tương đồng vào một lĩnh vực chung, thường là quanh những chủ đề, những kiến thức nguồn, nhấn mạnh dạy cách tìm tòi sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau

Tích hợp trong dạy học Địa lí là sự vận dụng tổng hợp các kiến thức, kỹ năng của các phân môn của Địa lí tự nhiên và Địa lí kinh tế – xã hội vào việc nghiên cứu tổng hợp về Địa lí các châu lục, một khu vực, một quốc gia Mặt khác tích hợp cũng còn là việc sử dụng các kiến thức kỹ năng, của các môn học khác có liên quan nhau như: Lịch sử, Sinh học, Giáo dục công dân, Văn học, Vật lí… vào dạy học Địa lí, giúp học sinh hiểu và nắm vững các nội dung học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy trong chương trình Địa lí có rất nhiều nội dung tích hợp và giáo viên cũng đã tích hợp trong nội dung bài học dưới nhiều hình thức khác nhau như liên hệ, lồng ghép, tích hợp một phần hoặc toàn bài tùy theo nội dung của bài học nhằm trang bị cho học sinh các kiến thức về dân cư, môi trường, năng lượng mối quan hệ giữa cư dân (bùng nổ dân số, đô thị hóa, hoạt động sản xuất của con người) với môi trường và nhu cầu sử dụng năng lượng dẫn đến nguy cơ cạn

kiệt các nguồn tài nguyên Thông qua các phương pháp và kĩ thuật dạy học nhằm hình thành cho học sinh các kĩ năng sống, ý thức bảo vệ môi trường, ý thức tiết kiệm năng lượng

2 Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình dạy học tích hợp tại đơn

vị

2.1 Thuận lợi

- Được sự quan chỉ đạo sâu sát của lãnh đạo nhà trường

- Nhà trường tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất

- Giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong công tác, làm chủ tình huống sư phạm, tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học

- Với đặc thù tổ ghép Địa – GDCD, hai môn học có sự tương đồng về nội dung kiến thức

- Đại diện giáo viên ở hai bộ môn đều được tham gia tập huấn về tích hợp liên môn

- Trong quá trình vận dụng kiến thức liên môn các thành viên trong tổ luôn nhận được sự hợp tác nhiệt tình, có trách nhiệm từ phía học sinh Qua đó đã phát huy được tính tích cực, chủ động của các em

III Những giải pháp thực hiện

1 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và các môn khoa học xã hội 1.1 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Ngữ Văn

Khi dạy bài 6 chương trình Địa Lí 10 “Hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất” để khắc sâu kiến thức về hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa

có thể liên hệ kiến thức văn học dân gian yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức mới học để giải thích câu ca dao:

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

Hay dạy bài 2 chương trình Địa Lí 12 “Vị trí địa lí và lịch sử phát triển lãnh thổ” để giới thiệu về vị trí, giới hạn, hình dạng lãnh thổ Việt Nam giáo viên có thể liên hệ kiến thức văn học để dẫn dắt vào bài gây sự hứng thú cho học sinh:

Đầu trời ngất đỉnh Hà Giang

Cà Mau mũi đất mỡ màng phù sa

(Lê Anh Xuân)

1.2 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Lịch Sử

Khi dạy bài 11 chương trình Địa Lí 11 “Khu vực Đông Nam Á” tìm hiểu về vị trí địa lí và lãnh thổ giáo viên lồng ghép kiến thức lịch sử giúp học sinh biết được trước Chiến tranh Thế giới II Đông Nam Á bị các đế quốc nào xâm chiếm và tại sao khu vực này bị nhiều đế quốc thực dân xâm chiếm như vậy

Khi dạy bài 1 chương trình Địa Lí 12 “Việt Nam trên đường đổi mới và hội nhập” liên hệ kiến thức Lịch sử để tìm hiểu về tình hình kinh tế, chính trị - xã hội nước ta từ sau 1975 đến trước khi tiến hành Đổi mới, nội dung của Đại hội Đảng lần

VI (12/1986) và những thành tựu của công cuộc Đổi mới ở nước ta Từ những kiến thức đó giúp học sinh nhìn cụ thể hơn về công cuộc Đổi mới và hội nhập ở nước ta

1.3 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Giáo dục công dân:

Khi dạy bài 14 chương trình Địa Lí 12 “Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên” để giúp học sinh biết được giá trị, hiện trạng, nguyên nhân suy giảm của các loại tài nguyên và sự cần thiết phải bảo vệ tài nguyên ở Việt Nam có thể liên hệ kiến thức GDCD để biết nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và luật để bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng Từ đó rèn luyện cho học sinh có ý thức bảo vệ các loài động, thực vật ở địa phương, đất nước; không đồng tình, không tham gia các hoạt động phá hoại cây cối, săn bắt chim thú… Có ý thức tìm hiểu và chấp hành các chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ động, thực vật

Khi dạy bài 22 chương trình Địa Lí 10 “ Dân số và sự gia tăng dân số” liên hệ kiến thức GDCD để giúp học sinh biết được sức ép của việc gia tăng dân số với việc khai thác tài nguyên Từ đó rèn luyện cho học sinh có ý thức bảo vệ môi trường

2 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và các môn khoa học tự nhiên: 2.1 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Toán:

Địa lí và Toán là hai bộ môn không cùng một nhóm trong các môn khoa học xã hội nên mối liên quan giữa hai bộ môn này có phần hạn chế hơn so với các môn cùng nhóm Kiến thức môn Toán có thể hỗ trợ cho môn Địa Lí ở phần Địa Lí dân cư: tính tốc độ gia tăng dân số tự nhiên, tỉ số giới tính, mật độ dân số…… Đặc biệt, học sinh

có thể vận dụng kiến thức toán học để xử lí số liệu khi vẽ biểu đồ

2.2 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Vật Lí:

Khi dạy bài 32 chương trình Địa Lí 10 “Địa lí các ngành công nghiệp” lồng ghép kiến thức môn vật lí để giúp học sinh biết cách phân loại các nguồn năng lượng, hiểu được ý nghĩa, tình trạng khai thác, sử dụng hiện nay và nguy cơ làm cạn kiệt các

nguồn năng lượng để học sinh có đủ kiến thức, thái độ, động cơ, ý thức và kĩ năng nhằm tìm ra giải pháp sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng ở hiện tại

và trong tương lai

Khi dạy bài 3 chương trình Địa Lí 11 “Một số vấn đề mang tính toàn cầu” lồng ghép kiến thức môn vật lí để giúp học sinh hiểu được khái niệm, nguyên nhân gây ra hiện tượng hiệu ứng nhà kính giúp học sinh có đủ kiến thức nhằm tìm ra giải pháp hạn chế sự gia tăng hiện tượng hiệu ứng nhà kính

2.3 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Hóa học

Khi dạy bài 9 chương trình Địa Lí 10 “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất” giáo viên dựa vào kiến thức hóa học để mô tả về quá trình hình thành địa hình caxtơ: nhũ đá được tạo thành từ CaCO3và các khoáng chất khác kết tụ từ dung dịch nước khoáng Đá vôi là đá chứa cacbonat canxi bị hòa tan trong nước có chứa khí cacbonic tạo thành dung dịch CaHCO3 Phương trình phản ứng như sau: CaCO3 + H2O + CO2  Ca(HCO3)2 Từ đó giáo viên có thể khẳng định khu vực nhiệt đới ẩm là khu vực có quá trình phong hóa hóa học diễn ra mạnh do có lượng nước dồi dào, nhiệt độ cao nên khả năng hòa tan CO2 vào nước rất lớn

2.4 Vận dụng kiến thức liên môn giữa ĐịaLí và Sinh học

Khi dạy bài 11 chương trình Địa Lí 12 “Thiên nhiên phân hóa đa dạng” liên hệ kiến thức sinh học để học sinh hiểu được sự đa dạng về hệ sinh thái và sự phân bố của từng hệ sinh thái ở nước ta Từ đó giúp học sinh thấy được giá trị của tài nguyên sinh vật để học sinh thêm yêu quê hương đất nước mình đang sống

Khi dạy bài 24 chương trình Địa Lí 12 “Vấn đề phát triển ngành thủy sản và lâm nghiệp” lồng ghép kiến thức Sinh học để học sinh biết được các nhóm cây cho gỗ bền, đẹp ngoài giá trị có thể làm nhà, cung cấp gỗ cho sản xuất thủ công nghiệp còn

có vai trò phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, giảm ô nhiễm môi trường, phục vụ du lịch Từ đó học sinh biết phải làm thế nào để bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng

ở nước ta Qua đó học sinh thấy được muốn phát triển kinh tế bền vững phải chú ý

đến bảo vệ môi trường

IV Kết luận

Vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy Địa lí Trung học phổ thông nói riêng và các bộ môn khác nói chung là vô cùng quan trọng.Việc vận dụng này giúp học sinh làm chủ kiến thức, củng cố thêm những hiểu biết của mình ở nhiều môn học khác, vận dụng các kiến thức kĩ năng học được để giải quyết các tình huống trong học tập và cuộc sống; góp phần làm phong phú thêm nội dung bài học giúp các em yêu thích môn học hơn, không cảm thấy Địa lí là một môn học khô khan khó học Đồng thời làm cho các em thấy rõ mối quan hệ giữa các môn khoa học, hình dung được một cách chân thực, sinh động về môi trường, xã hội và các qui luật tự nhiên

XÂY DỰNG MA TRẬN ĐỀ THEO ĐỊNH HƯỚNG THI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN DỰA TRÊN ĐỀ THI MINH HỌA MÔN ĐỊA LÝ 2017 VÀ

MỘT VÀI LƯU Ý KHI RA ĐỀ TRẮC NGHIỆM

Trường THPT Hoàng Diệu

Kỳ thi THPT quốc gia năm 2017, thí sinh sẽ làm bài thi môn Địa lý dưới hình thức trắc nghiệm Nhằm tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên và học sinh nắm được mức độ yêu cầu về chuẩn kiến thức và kỹ năng cần đánh giá của đề thi, Bộ Giáo dục

và Đào tạo đã công bố đề thi minh họa các môn vào đầu tháng 10 năm 2016

Sau khi đã có đề thi minh họa môn Địa lý, điều cần làm đối với những giáo viên dạy Địa lý 12 là truy ngược lại Ma trận khung đã sinh ra đề đó Do đề thi (thật) môn Địa lý và Đề thi minh họa được sinh ra từ một Ma trận khung Nên nếu ma trận khung mà giáo viên thu được từ đề thi minh họa càng giống ma trận khung mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ấn định, thì từ Ma trận khung đó, giáo viên có thể thiết kế được những đề thi theo tinh thần của kỳ thi THPT quốc gia 2017 đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo truyền tải thông qua Đề thi minh họa

Trong bài viết này, chúng tôi đưa ra ma trận khung thu được từ Đề minh họa môn Địa lý theo nhận định chủ quan của mình Mong rằng nó sẽ là một kênh thông tin tham khảo giúp cho giáo viên và học sinh nắm được rõ hơn về mức độ yêu cầu, về chuẩn kiến thức và kỹ năng môn Địa lý Từ đó sẽ đạt được kết quả cao hơn trong kỳ thi THPT quốc gia năm 2017

1 MA TRẬN KHUNG ĐƯỢC PHÁT HỌA TỪ ĐỀ THI MINH HỌA MÔN ĐỊA LÝ

1.1 Ma trận thu gọn (nội dung được tính theo đơn vị kiến thức là 1 chủ đề)

Chủ đề 1:

Địa lý tự

nhiên

- Biết vị trí địa lý của Việt Nam

- Biết 3 bộ phận của lãnh thổ Việt Nam

- Biết đặc điểm đất nước nhiều đồi núi

- Hiểu được khái niệm lãnh hải

- Hiểu được

ý nghĩa tự nhiên của vị trí địa lý

- Dựa vào Atlat Địa lý Việt Nam xác định được các tỉnh tiếp giáp với Trung Quốc

- Biết nét nổi bật của địa hình vùng núi Đông Bắc

- Biết được nguyên nhân gây mưa lớn cho Nam Bộ

và Tây Nguyên vào đầu mùa hạ

- Biết đặc điểm quá trình đô thị hóa

- Xu hướng chuyển dịch

cơ cấu lao động theo các ngành kinh tế

- Nhận xét bảng số liệu

để thấy được sự tăng dân số thành thị và nông thôn

- Dựa vào Atlat biết được các đô thị đặc biệt

ở nước ta

Chủ đề 2:

Địa lý dân cư

các

ngành

kinh tế

phát triển cây công nghiệp

và chăn nuôi gia cầm

- Biết được khái niệm ngành công nghiệp trọng điểm, các ngành công nghiệp trọng điểm hiện nay

- Biết được điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm

quyết định đặc điểm nền nông nghiệp nhiệt đới

- Nguyên nhân làm cho năng suất lúa tăng mạnh

- Vùng nuôi

cá nước ngọt lớn nhất nước

- Hiểu được

cơ cấu sản lượng điện

- Điều kiện phát triển ngành GTVT đường biển

xuất lương thực lớn nhất nước

- Dựa vào Atlat nhận biết các trung tâm công nghiệp

có quy mô trên 40 đến

120 nghìn tỷ đồng

biểu đồ, bảng số liệu

- Nhận dạng cách thể hiện biểu đồ

Số câu

Số điểm

Tỷ lệ %

6 15,0%

5 12,5%

2 5,0%

4 10,0%

17 câu 4,25 điểm

ở trung du miền núi Bắc

Bộ

- Nguyên nhân dân cư tập trung đông ở đồng bằng sông Hồng

- Hiểu được nguyên nhân chủ yếu dẫn tới trình độ thâm canh cao ở đồng bằng sông Hồng

- Dựa vào Atlat xác định được các trung tâm du lịch

có ý nghĩa vùng của trung du miền núi Bắc Bộ

- Dựa vào Atlat biết được các khu kinh tế ven biển