Nghệ thuật tuyên truyền của báo hà nội mới qua cuộc thi cả nước cùng thủ đô hướng tới 1000 năm thăng long hà nội (từ năm 2001 đến năm 2010)

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Đề tài về Thăng Long-Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu gồm các giáo s-, tiến sỹ, nhà sử học, nhà Hà Nội học và cũng đã có rất nhiều công t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MụC LụC

Mở ĐầU 4

1 Lý do lựa chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu ……….……… 6

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ……….……… 7

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu 8

6 ý nghĩa khoa học và thực tiễn ………… 8

7 Cấu trúc của luận văn 9

Ch-ơng 1: TổNG QUAN Về GIA TàI VĂN HóA CủA Hà NộI NGàN TUổI (1010-2010) ….……… 10

1.1 Lý thuyết về Di sản văn hóa 10

1.1.1 Khái niệm về văn hóa 10

1.1.2 Khái niệm về Di sản văn hóa …… ………… 13

1.2 Gia tài văn hóa Thăng Long-Hà Nội cần phải đ-ợc truyền thông … 14 1.2.1 Hà Nội ngàn năm văn vật 14

1.2.2 Hà Nội ngàn năm văn hiến 17

1.2.3 Giá trị gia tài văn hóa Thăng Long-Hà Nội 20

1.3 Chủ tr-ơng, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc về Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội 23

1.3.1 Tổ chức lễ hội 23

1.3.2 Tuyên truyền qua các ph-ơng tiện truyền thông đại chúng 27

1.4 Báo Hànộimới- chủ thể truyền thông của cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” 31

Tiểu kết ch-ơng 1 33

Ch-ơng 2: GIá TRị VĂN HóA TRUYềN THÔNG Về Hà NộI NGàN NĂM QUA CUộC THI “Cả NƯớC CùNG THủ ĐÔ HƯớNG TớI 1000 NĂM THĂNG LONG-Hà NộI” 34

2.1 Cuộc thi là một sáng kiến truyền thông của Báo Hànộimới 34

2.2 Nội dung và hình thức của các tác phẩm dự thi 37

2.2.1 Nội dung 37

2.2.2 Hình thức 64

2.3 Đánh giá chung về cuộc thi 78

Tiểu kết ch-ơng 2 ……… 84

Ch-ơng 3: KINH NGHIệM, GIảI PHáP Và MÔ HìNH TRUYềN THÔNG Từ CUộC THI 85

3.1 Kinh nghiệm rút ra từ cuộc thi … 85

3.1.1 Về phía ng-ời tổ chức 88

3.1.2 Đối với tác giả dự thi …… 93

3.2 Giải pháp và mô hình tổ chức cuộc thi 94

3.2.1 Th-ờng xuyên trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ cho C TV, TTV ……… ……… 94

3.2.2 Tích cực khai thác các nguồn lực 95

3.2.3 Có cơ chế nhuận bút riêng đối với các bài viết cần thiết 96

3.2.4 Tổ chức nhiều cuộc thi khác nhau, có sự phân kỳ cụ thể, rõ ràng……… ………….… 97

3.3 Phát huy giá trị văn hóa truyền thông của cuộc thi 103

3.3.1 Góp phần l-u giữ và bảo tồn giá trị văn hóa Thăng Long- Hà Nội ……… ……… ………… 103

3.3.2 Góp phần xây dựng và phát triển đời sống văn hóa, tinh thần

ở cơ sở ……… … … …… 106

3.3.3 Góp phần khai thác du lịch văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, tâm linh ……… ……… … … … ……… 109

Tiểu kết ch-ơng 3 ……… ………… … …… … ……… 113

Kết luận 114

Tài liệu tham khảo 116

Phụ lục 121

Mở ĐầU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Hà Nội là Thủ đô- trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả n-ớc Thăng Long-Hà Nội là nơi “đắc địa để bốn phương sum họp”, “muôn vật cực kỳ giàu thịnh, đông vui” Trong “Chiếu dời đô” của vị vua anh minh Lý Thái Tổ ghi rõ:

“ Thành Đại La, kinh đô cũ của Cao V-ơng: ở vào nơi trung tâm trời đất;

đ-ợc cái thế rồng cuộn hổ ngồi Đã đúng ngôi Nam Bắc Đông Tây; lại tiện h-ớng nhìn sông dựa núi Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng Dân c- khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt t-ơi Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn ph-ơng đất n-ớc; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế v-ơng muôn đời” [3,

tr 9]

Trải qua biết bao biến cố, thăng trầm của lịch sử, Hà Nội vẫn giữ vững là trái tim của cả n-ớc Bốn tiếng Thăng Long-Hà Nội vang lên nh- một sức mạnh tinh thần, sức mạnh văn hóa kỳ diệu, gợi lên một quá khứ hào hùng, một hiện tại thân th-ơng, một niềm tin t-ơi sáng trong Chiếu dời đô

Thăng Long-Hà Nội đang sống trong b-ớc chuyển giao giữa ngàn năm cũ và ngàn năm mới Lịch sử đã ghi lại biết bao công sức, mồ hôi, x-ơng máu của cha

ông đã đổ xuống nơi đây để hôm nay chúng ta đ-ợc thừa h-ởng những di sản vô giá Đó là bảy lần bị giặc ngoại xâm chiếm đóng và cả bảy lần nhân dân đô thành

đã nhất tề đứng lên chiến đấu kiên c-ờng để giải phóng Thủ đô thân yêu Một ngàn năm với t-ơng lai rực rỡ về đất n-ớc, con ng-ời, nh-ng cũng có biết bao gian nan, thử thách mà các thế hệ hôm nay và mai sau phải cố gắng để xây dựng

và gìn giữ những di sản quý báu Di sản văn hóa chính là nền tảng để tạo dựng và ghi lại linh hồn, những giá trị thiêng liêng của mảnh đất ngàn năm văn vật, ngàn năm văn hiến Đất n-ớc b-ớc vào thời kỳ đổi mới, công nghiệp hóa-hiện đại hóa

kể từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI-1986, bên cạnh những thay đổi tích cực

và lớn lao, cũng có nhiều biểu hiện tiêu cực Sự bùng phát của kinh tế thị tr-ờng với những mặt trái của nó đang tác động hằng ngày, hằng giờ đến diện mạo của Thủ đô Thành phố ngày càng hiện đại, nhà cửa, đ-ờng phố đ-ợc xây dựng khang trang, to đẹp hơn Đó là điều đáng tự hào, nh-ng cũng đặt ra nhiều thách thức cho Thủ đô của chúng ta Liệu di sản văn hóa có trụ vững và phát triển lên ở một tầm cao mới? Trên thực tế đã có những giai đoạn các di sản văn hóa quan trọng

bị hủy diệt; nhiều di tích lịch sử, văn hóa bị lấn chiếm, tu sửa một cách tùy tiện, bừa bãi, phá vỡ cảnh quan của nó; văn hóa truyền thống của ng-ời Hà Nội cũng

đang ngày càng phai nhạt theo thời gian Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa đó, sao cho những di sản văn hóa của dân tộc không bị mai một tr-ớc sức ép của quá trình đô thị hóa; đồng thời, giữ gìn những truyền thống đẹp của ng-ời Hà Nội?

Với t- cách là cơ quan ngôn luận của Thành ủy Hà Nội, tiếng nói của Đảng

bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô, Báo Hànộimới đã và đang đóng góp một phần quan trọng trong việc giữ gìn, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa, truyền thống quý báu của Thủ đô Báo Hànộimới luôn có các bài viết để biểu d-ơng mặt tích cực và cũng phê phán những mặt trái để tuyên truyền, cổ vũ các tầng lớp nhân dân tích cực đóng góp công sức vào nhiệm vụ bảo tồn di sản văn hóa, truyền thống tốt đẹp của Thủ đô Đặc biệt, vào năm 2000, nhân dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long-Hà Nội, Báo Hànộimới đã tổ chức cuộc thi “Cả n-ớc cùng Thủ

đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” Cuộc thi kéo dài trong suốt 10 năm (từ năm 2001 đến năm 2010), kết thúc đúng vào dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội và đã thu hút gần hai ngàn bài tham gia cuộc thi của hàng trăm tác giả ở khắp mọi miền đất n-ớc, kiều bào ở n-ớc ngoài, với nội dung khá phong phú, đa dạng, góp phần nâng niu, gìn giữ và nhắc lại những cái hay, cái đẹp của Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn vật và ngàn năm văn hiến Trên cơ sở những bài viết đó, Báo Hànộimới đã dành khá nhiều diện tích mặt báo để chuyển tải đến

bạn đọc muôn ph-ơng, nhằm nhân lên những truyền thống đẹp rất riêng của ng-ời Hà Nội, mảnh đất thiêng Thăng Long-Hà Nội Đó là lý do chính để tác giả lựa chọn đề tài “Nghệ thuật tuyên truyền của Báo Hànộimới qua cuộc thi “Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” (từ năm 2001 đến năm 2010)

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đề tài về Thăng Long-Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu gồm các giáo s-, tiến sỹ, nhà sử học, nhà Hà Nội học và cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, cuốn sách có giá trị lớn về Thăng Long-Hà Nội đ-ợc xuất bản nh-: Hà Nội nghìn x-a; Những giá trị lịch sử văn hóa 1000 năm Thăng Long-Hà Nội; Văn hóa Thăng Long-Hà Nội, hội tụ và tỏa sáng; Trên mảnh đất ngàn năm văn vật… Đặc biệt, nhân dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, thành phố Hà Nội và các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể của Hà Nội cũng đã tổ chức nhiều cuộc thi xoay quanh chủ đề về Thăng Long-Hà Nội, đó là các cuộc thi: “Sáng tác tác phẩm văn học nghệ thuật h-ởng ứng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội”; “Thăng Long-Hà Nội nghìn năm văn hiến và Anh hùng”; rồi phát

động cuộc thi video ngắn về Thăng Long-Hà Nội Nhiều khóa luận và luận văn của sinh viên, học viên Khoa Báo chí-Truyền thông (Tr-ờng Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), Học viện Báo chí-Tuyên truyền… đã tiếp cận, khai thác từng mảng đề tài khác nhau liên quan đến Thăng Long-Hà Nội Đó là những t- liệu quý giá, có ý nghĩa tham khảo

Tuy nhiên, tác giả có thể khẳng định rằng, ch-a có đề tài nào nghiên cứu về cuộc thi này và đây là đề tài đầu tiên nghiên cứu cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” do Báo Hànộimới tổ chức

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội là một sự kiện lễ hội văn hóa lớn không chỉ của riêng Hà Nội, mà còn là niềm hào hứng, mong chờ của nhân

dân cả n-ớc Do vậy, trong những năm qua, tất cả các ph-ơng tiện truyền thông

đại chúng đều đăng tải rộng rãi những thông tin, bài viết đề cập đến sự kiện quan trọng và đầy ý nghĩa này

Tuy nhiên, trong luận văn này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu, đánh giá nghệ thuật tuyên truyền của Báo Hànộimới thông qua các tác phẩm báo chí đ-ợc đăng tải trên các ấn phẩm của Báo Hànộimới và tuân thủ các tiêu chí, quy định của cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” trong suốt 10 năm, từ ngày 10-10-2001 đến ngày 10-10-2010

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Thăng Long-Hà Nội là trái tim của cả n-ớc, Thủ đô của Việt Nam Do vậy, việc quảng bá hình ảnh của Thủ đô với khắp bạn bè năm châu, bốn biển là trách nhiệm, nhiệm vụ, quyền lợi của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta Cuộc thi

“Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” cũng nhằm nhân lên những truyền thống tốt đẹp, riêng có của ng-ời Hà Nội, mảnh đất thiêng Thăng Long-Hà Nội; đồng thời, để mọi ng-ời dân thấy đ-ợc vai trò, vị trí, nhiệm

vụ của Báo Hànộimới trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của Thăng Long-Hà Nội

Mục đích của đề tài này là nghiên cứu các tác phẩm tham gia cuộc thi “Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” và đ-ợc đăng tải trên các ấn phẩm của Báo Hànộimới để làm rõ các vấn đề truyền thông về Thăng Long-Hà Nội, từ đó có giải pháp nâng cao chất l-ợng của các cuộc thi cũng nh- chất l-ợng các tác phẩm viết về đề tài Thăng Long-Hà Nội của Báo Hànộimới

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khảo sát, nghiên cứu các bài tham gia cuộc thi viết “Cả nước cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” và đã đ-ợc đăng tải trên Báo Hànộimới từ năm 2001 đến năm 2010 Qua đó có những nhận xét, đánh giá về

cuộc thi kéo dài suốt 10 năm; làm rõ những thành công, hạn chế của cuộc thi, đề xuất h-ớng khắc phục những mặt ch-a đ-ợc, xây dung mô hình cho cuộc thi “dài hơi” tiếp theo; đồng thời làm rõ những giá trị văn hóa truyền thông của cuộc thi

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

- Khảo sát, thống kê, s-u tầm, phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá…

- Tiến hành điều tra xã hội học để tập hợp những ý kiến, nhận xét, đánh giá,

đề xuất của độc giả, công chúng báo chí Việt Nam về các tác phẩm tham dự cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội”, được đăng tải trên Báo Hànộimới từ năm 2001 đến năm 2010

- Phỏng vấn, gặp gỡ những ng-ời trong Ban tổ chức và một số cây bút tham gia cuộc thi…

6 ý nghĩa khoa học và thực tiễn

6.1 ý nghĩa khoa học

Luận văn làm rõ mô hình tổ chức sự kiện truyền thông về Thăng Long-Hà Nội, nhất là cách thức, ph-ơng pháp tổ chức một cuộc thi viết về Thủ đô cổ kính, ngàn năm văn vật và ngàn năm văn hiến, sao cho đem lại hiệu quả cao nhất và giá trị văn hóa, tinh thần lớn nhất Đồng thời, chỉ ra cách thức tổ chức tác phẩm, biện pháp tuyên truyền các sự kiện trên báo in nói chung và Báo Hànộimới nói riêng đạt hiệu quả

6.2 ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đã góp phần làm sáng tỏ thêm thao tác nghiệp vụ viết báo, thông qua các tác phẩm tham dự cuộc thi “Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” do Báo Hànộimới tổ chức Qua đó khẳng định những đóng góp của báo in trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của Thăng Long-Hà Nội

Ngoài ra, Luận văn cũng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, các nhà báo, các học viên, sinh viên và những ng-ời quan tâm đến đề tài

này

7 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm những phần cơ bản sau:

- Phần mở đầu

- Nội dung của luận văn gồm có 3 ch-ơng:

+) Ch-ơng 1: TổNG QUAN Về GIA TàI VĂN HóA CủA Hà NộI NGàN TUổI (1010-2010)

+) Ch-ơng 2: GIá TRị VĂN HóA TRUYềN THÔNG Về Hà NộI NGàN NĂM QUA CUộC THI “Cả NƯớC CùNG THủ ĐÔ HƯớNG TớI

Ch-ơng 1:

Tổng quan về GIA TàI VĂN HóA của Hà NộI

ngàn tuổi (1010-2010)

1.1 Lý thuyết về Di sản văn hóa

1.1.1 Khái niệm về văn hóa

Đã có hàng trăm bài viết, công trình nghiên cứu luận bàn về khái niệm hay

định nghĩa về văn hoá, nh-ng cho đến nay, giới nghiên cứu khoa học, giảng dạy

về văn hoá trong n-ớc cũng nh- trên thế giới vẫn ch-a thống nhất đ-ợc một khái niệm chung nhất Từng nhà khoa học, tác giả của từng cuốn sách nghiên cứu các lĩnh vực về văn hoá, mỗi giảng viên lại tự đặt ra một khái niệm riêng cho mình để nghiên cứu và giảng dạy Mỗi thể chế chính trị, mỗi quốc gia, mỗi ngành khoa học xã hội nhân văn cũng có một khái niệm về văn hoá riêng biệt

Hầu hết các nhà nghiên cứu, giảng dạy về văn hoá ở Việt Nam là những

ng-ời đ-ợc đào tạo trong khối các n-ớc xã hội chủ nghĩa tr-ớc đây Vì vậy, khái

niệm đ-ợc sử dụng nhiều nhất và gây ảnh h-ởng nhiều nhất trong lý thuyết và áp

dụng thực tiễn ở Việt Nam là khái niệm văn hoá của Liên Xô (cũ): "Văn hóa là

toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần, đ-ợc nhân loại sáng tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn lịch sử - xã hội; các giá trị ấy nói lên trình độ phát triển của lịch sử loài người” [46]

Đây là một khái niệm văn hoá theo nghĩa rộng, mang tính triết học, có phần nghiêng về hoạt động sáng tạo trong lịch sử xã hội loài ng-ời, thiên về tính giá trị, đ-ợc hình thành trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lê nin Trong cuốn “Cơ sở văn hoá Việt Nam, Giáo sự-Viện sĩ Trần Ngọc Thêm (cũng học tập ở Liên Xô) đ-a ra

khái niệm: “Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do

con ng-ời sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự t-ơng tác giữa con ng-ời với môi tr-ờng tự nhiên và xã hội” [31, tr 10]

Có thể thấy hai khái niệm nêu trên có sự t-ơng đồng Theo đó, văn hoá đ-ợc hình thành từ khi con ng-ời biết sáng tạo, nghĩa là văn hoá hình thành cùng với

sự hình thành loài ng-ời Văn hoá là tất thảy những sản phẩm vật chất (văn hoá vật thể) và tinh thần (văn hoá phi vật thể) do con ng-ời sáng tạo ra trong quá khứ, hiện tại Cả hai khái niệm nêu trên đều gắn với chữ “giá trị” Có nghĩa rằng, không phải tất cả những sản phẩm con ng-ời sáng tạo ra đều là văn hoá mà chỉ những sản phẩm có chứa đựng giá trị (là cái có ích cho con ng-ời) Cũng có nghĩa, những sản phẩm do con ng-ời làm ra (sáng tạo ra), nh-ng không mang

tính giá trị, thì không phải là văn hoá Năm 1940, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Vì

lẽ sinh tồn cũng nh- mục đích của cuộc sống, loài ng-ời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các ph-ơng thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa

là sự tổng hợp của mọi ph-ơng thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài ng-ời đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn" [46]

ở khái niệm trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên một số những sản phẩm do con ng-ời sáng tạo ra, trong đó có văn hoá vật thể (những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở…), có văn hoá phi vật thể (ngôn ngữ, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật) Chữ “giá trị” được ẩn dưới câu “Vì

lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống… nhu cầu đời sống và đòi hỏi của

sự sinh tồn” Những sản phẩm do con người phát minh ra mà Chủ tịch Hồ Chí Minh liệt kê nêu trên phải là những sản phẩm nhằm phục vụ cho con ng-ời, có nghĩa là chứa đựng những giá trị Nh- vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đ-a ra một khái niệm văn hoá theo nghĩa rộng Trong Hội nghị liên Chính phủ về các chính

sách văn hoá họp năm 1970 tại Venise, ông Federico Mayor, Tổng giám đốc

UNESCO đ-a ra khái niệm: "Đối với một số ng-ời, văn hóa chỉ bao gồm những

kiệt tác tuyệt vời trong các lĩnh vực t- duy và sáng tạo; đối với những ng-ời khác, văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ng-ỡng, phong tục tập quán, lối sống và lao động" [46]

Đây là khái niệm đ-ợc đ-a ra trong bối cảnh thế giới còn có sự phân biệt văn hoá dân tộc lớn, dân tộc nhỏ, văn hoá dân tộc này cao, dân tộc kia thấp, văn hoá dân tộc này văn minh, văn hoá dân tộc kia lạc hậu Khái niệm nêu trên có ý nghĩa chính trị rất lớn về việc khẳng định mỗi dân tộc có bản sắc riêng Quan điểm này càng đ-ợc khẳng định tại Hội nghị quốc tế về văn hóa ở Mêhicô để bắt đầu thập

kỷ văn hoá UNESCO Hội nghị này có hơn một nghìn đại biểu đại diện cho hơn một trăm quốc gia tham gia từ ngày 26/7 đến 6/8 năm 1982, ng-ời ta đã đ-a ra trên 200 định nghĩa Cuối cùng Hội nghị chấp nhận một định nghĩa nh- sau:

“Trong ý nghĩa rộng nhất, văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần

và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm ng-ời trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn ch-ơng, những lối sống, những quyền cơ bản của con ng-ời, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng” [40, tr 24]

Nhìn chung, mọi định nghĩa đều thống nhất văn hoá có các đặc điểm sau:

Thứ nhất, văn hoá là sáng tạo của con ng-ời, thuộc về con ng-ời, những gì

không do con ng-ời làm nên không thuộc về khái niệm văn hoá Từ đó, văn hoá

là đặc tr-ng căn bản phân biệt con ng-ời với động vật, đồng thời cũng là tiêu chí căn bản phân biệt sản phẩm nhân tạo với sản phẩm tự nhiên Văn hoá xuất hiện

do sự thích nghi một cách chủ động và có ý thức của con ng-ời với tự nhiên, nên văn hoá cũng là kết quả của sự thích nghi ấy

Thứ hai, sự thích nghi này là sự thích nghi có ý thức và chủ động nên nó

không phải là sự thích nghi máy móc mà th-ờng là sự thích nghi có sáng tạo, phù hợp với giá trị chân - thiện - mỹ

Thứ ba, văn hoá bao gồm cả những sản phẩm vật chất và tinh thần, chứ không

chỉ riêng tinh thần mà thôi

Thứ t-, văn hoá không chỉ có nghĩa chỉ là văn học nghệ thuật nh- thông

th-ờng ng-ời ta hay nói Văn học nghệ thuật chỉ là bộ phận cao nhất trong lĩnh vực văn hoá mà thôi

Trên cơ sở phân tích các quan niệm trên có thể kết luận:Văn hóa là sản phẩm của loài ng-ời, văn hóa đ-ợc tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con ng-ời và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con ng-ời, duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa đ-ợc truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa đ-ợc tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và t-ơng tác xã hội của con ng-ời Văn hóa là trình độ phát triển của con ng-ời và của xã hội đ-ợc biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con ng-ời cũng nh- trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con ng-ời tạo ra

1.1.2 Khái niệm về Di sản văn hóa

Theo Công -ớc di sản thế giới, thì di sản văn hóa là các di tích, bao gồm các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa, các yếu tố hay các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang đá và các công trình có sự liên kết giữa nhiều đặc điểm, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật và khoa học Các quần thể, các công trình xây dựng: Các quần thể, các công trình xây dựng tách biệt hay liên kết lại với nhau mà do kiến trúc của chúng, do tính đồng nhất hoặc vị trí của chúng trong cảnh quan, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật và khoa học Các di chỉ: Các tác phẩm do con ng-ời tạo nên hoặc các tác phẩm có sự kết hợp giữa thiên nhiên,

nhân tạo và các khu vực, trong đó có các di chỉ khảo cổ có giá trị nổi bật toàn cầu

xét theo quan điểm lịch sử, thẩm mỹ, dân tộc học hoặc nhân chủng học

Điều 1 Luật Di sản văn hoá chỉ rõ: Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch

sử, văn hóa, khoa học, đ-ợc l-u truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở n-ớc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia…

- Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, đ-ợc l-u giữ bằng trí nhớ, chữ viết, đ-ợc l-u truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức l-u giữ, l-u truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn x-ớng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, d-ợc học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác [58]

1.2 Gia tài văn hóa Thăng Long-Hà Nội cần phải đ-ợc truyền thông

1.2.1 Hà Nội ngàn năm văn vật

Theo Từ điển tiếng Việt, văn vật là truyền thống văn hoá tốt đẹp, biểu hiện

qua những nhân tài và di tích trong lịch sử Văn vật là “truyền thống văn hóa

biểu hiện ở nhiều nhân tài và nhiều di tích lịch sử, công trình, hiện vật có giá trị nghệ thuật và lịch sử” [40, tr 21]

Còn theo Từ điển Bách khoa toàn th- Việt Nam, văn vật là một bộ phận của văn hoá Văn là vẻ đẹp, vật là các sản phẩm do con ng-ời sáng tạo ra có giá trị nghệ thuật và sức sống dài lâu Văn vật đ-ợc biểu hiện d-ới dạng vật thể nh- các công trình kiến trúc, di tích, hiện vật quý hiếm có giá trị nghệ thuật và hàm l-ợng văn hoá cao

Từ năm 1963, trong tác phẩm “Tìm hiểu tính cách dân tộc”, cố giáo s- Nguyễn Hồng Phong đã đ-a ra một nhận định rất xác đáng rằng ở n-ớc ta thời x-a, rất ít công trình kiến trúc lớn và ông đã tìm lời giải đáp nguyên nhân của tình hình đó Theo ông, chúng ta không có những công trình kiến trúc lớn là vì trong suốt tiến trình lịch sử, nhân dân ta phải tập trung nhân lực, vật lực vào công cuộc đấu tranh rất gian khổ để khắc phục những khó khăn do thiên tai, đồng thời với việc chống giặc ngoại xâm Nền kinh tế n-ớc ta bị hai lực l-ợng ấy phá hoại liên tục và làm kiệt quệ đi rất nhiều, khiến cho nhân dân ta không còn đủ sức lực

và thời gian tập trung vào xây dựng các công trình kiến trúc lớn cần hàng vạn ng-ời, thậm chí hàng chục vạn ng-ời nh- các n-ớc khác Ngay quân đội chính quy d-ới thời phong kiến cũng phải cho luân phiên về làm ruộng, thì còn nhân công d- đâu mà tập trung làm các công trình kiến trúc lớn Cho nên, trong xã hội

cũ, dù giai cấp phong kiến ăn chơi xa xỉ, vẫn không dám nghĩ đến việc xây dựng nhiều công trình kiến trúc quy mô, hao ng-ời, tốn của Cố nhiên, tinh thần cần kiệm không phải chỉ biểu lộ ở chỗ không thích xây dựng các công trình kiến trúc quy mô to lớn, mà nó biểu lộ ở toàn bộ đời sống cũng nh- trong văn học nghệ thuật…

Mặt khác, rất nhiều công trình kiến trúc ở Thăng Long đã bị chiến tranh huỷ diệt, hoặc do thiên tai, thời tiết làm h- hỏng Vì thế, có thể nói những di sản văn hoá vật chất của Thăng Long- Hà Nội còn lại cho đến ngày nay, tuy không đủ nguy nga, lộng lẫy nh-ng lại vô cùng quý giá, vì ở đó, tâm hồn, tính cách và lịch

sử dân tộc đ-ợc ghi lại, đ-ợc gửi gắm, truyền giao lại cho các thế hệ tiếp sau Đó

là những công trình, những tác phẩm kiến trúc, điêu khắc, hội hoạ… thể hiện tài năng sáng tạo của con ng-ời ở Thăng Long- Hà Nội Trải qua gần 1000 năm lịch

sử đã để lại cho Hà Nội biết bao giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp, trong đó có các di sản văn hoá vật chất

Thăng Long- Hà Nội là một trong những địa ph-ơng có số di tích lịch sử- văn hoá nhiều và phong phú nhất cả n-ớc Theo kết quả kiểm kê di tích lịch sử- văn

hoá, trên địa bàn Hà Nội hiện có hơn 5000 di tích, chiếm tới 40% di tích của cả n-ớc, trong đó có gần 1000 di tích đ-ợc cấp bằng di tích quốc gia … Từ những di chỉ c- trú thời tiền sử, đến những khu mộ địa, mộ táng ở thời kỳ đầu Công nguyên; bao gồm những kiến trúc quân sự, thành trì, hào luỹ, pháo đài… từ thời

An D-ơng V-ơng đến thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp; những kiến trúc cung đình và đô thị từ thời Đinh, Lý, Trần qua thời Lê, Nguyễn đến thời cận đại; những di tích tín ng-ỡng Phật giáo, Nho giáo có từ thời Lý Nam Đế (thế kỷ VI)- dựng n-ớc Vạn Xuân đến Lý Thái Tổ dựng Kinh đô Thăng Long, trải qua các thời Lê, Nguyễn Từ những di tích hoạt động thời cận đại của các chí sĩ yêu n-ớc,

đến các di tích gắn với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà n-ớc dân chủ nhân dân đầu tiên sau Cách mạng Tháng Tám và hai cuộc kháng chiến chống

đế quốc thực dân thời cận hiện đại Những di tích gắn liền với cuộc đời, hoạt

động của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại…

Với sự đa dạng về hình thức, phong phú về thể loại và nội dung, các di tích lịch sử- văn hoá tr-ớc hết mang giá trị l-u giữ và phản ánh lịch sử nghìn năm Thăng Long- Hà Nội một cách trung thực, cụ thể và sinh động Hơn nữa, hệ thống di sản văn hoá vật thể của Hà Nội phong phú, đa dạng và mang đậm bản sắc của ng-ời Tràng An Đó là, khu phố cổ, nơi l-u gi- dấu ấn của một "Hà Nội

ba sáu phố ph-ờng" thủa x-a; Thành cổ Thăng Long vừa mới phát lộ trong cuộc khai quật khảo cổ có quy mô lớn nhất Đông Nam á những năm đầu thế kỷ XXI;

rồi Thành Cổ Loa, một trong những toà thành cổ nhất ở các n-ớc Đông Nam á

Tiếp đến là chùa Một Cột thanh thoát nh- đoá hoa sen; là Tr-ờng đại học lâu đời nhất Việt Nam- Văn Miếu-Quốc Tử Giám; là Quảng tr-ờng Ba Đình, nơi Chủ

tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc Lập, khai sinh ra n-ớc Việt Nam dân chủ Cộng Hoà trong ngày 2 tháng 9 năm 1945 lịch sử; là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh trang nghiêm mà bình dị nh- bài ca vĩnh cửu bằng đá, tắm mình trong màu xanh hoa lá từ mọi miền đất n-ớc tụ về, toả h-ơng, che mát, giữ yên lành cho giấc ngủ

của Ng-ời giữa lòng dân tộc Là hồ Tây, mặt g-ơng của Hà Nội, lá phổi của chốn Long thành với một bề dày lịch sử mấy nghìn năm và hồ Hoàn Kiếm với cầu Thê Húc, Tháp Bút, Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn lung linh bóng n-ớc đã đi vào sử sách, thơ ca Và còn rất nhiều, rất nhiều những di tích lịch sử, những ngôi chùa, ngôi

đình, những cổng làng Hà nội , đã tạo nên một quần thể các di sản văn hoá vật thể đặc sắc của Hà Nội

1.2.2 Hà Nội ngàn năm văn hiến

Đã có một thành ngữ quen thuộc khi nói về Thăng Long - Hà Nội, đó là Hà Nội ngàn năm văn hiến Vậy văn hiến là gì? Nếu nh- hai khái niệm văn hoá và văn minh hiện đ-ợc dùng phổ biến có nguồn gốc từ ph-ơng Tây, thì khái niệm văn hiến là hoàn toàn gốc từ ph-ơng Đông Chỉ ở Việt Nam và Trung Quốc, khái niệm văn hiến mới đ-ợc dùng phổ biến

Theo từ điển bách khoa toàn th- Việt Nam, thì văn hiến là truyền thống văn hoá lâu đời và tốt đẹp Giáo s- Đào Duy Anh khi giải thích từ “văn hiến” đã khẳng định, văn hiến là sách vở và nhân vật tốt trong một đời Nói cách khác, văn

là văn hóa, hiến là hiền tài và nh- vậy, văn hiến thiên về những giá trị tinh thần

do những ng-ời có tài đức chuyển tải, thể hiện tính dân tộc, tính lịch sử rõ rệt [40, tr 20]

Kể từ đầu thế kỷ XI, khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa L- về Đại La, đổi Đại

La thành Thăng Long, thì Thăng Long đã trở thành “chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước” Từ đó đến nay, 1000 năm đã trôi qua, Thăng Long vẫn là chốn “Thượng đô kinh sư cho muôn đời” Và Thăng Long-Hà Nội đã chứng kiến biết bao thăng trầm của lịch sử Song âm thanh chủ đạo vẫn là tiếng nói hào hùng, là hào khí Thăng Long Chính cái hào khí đó đã tạo nên cái âm vang chung trong bài thơ “Thần” của Lý Th-ờng Kiệt, Bình ngô đại cáo của Nguyễn Trãi và Tuyên ngôn độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh Cái hào khí đó thực ra cũng là hào khí Đông A, hào khí của dân tộc Việt Nam, một dân tộc th-ờng xuyên đ-ợc nung nấu bởi khát vọng “Không có gì quý hơn độc lập tự do”

Do vị thế đặc biệt của mình là “chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước”, Thăng Long-Hà Nội đã sớm trở thành điểm hội tụ văn hóa của mọi miền

đất n-ớc Lý Công Uẩn đã mang về Thăng Long những giá trị văn hóa của vùng Kinh Bắc vốn là quê h-ơng của mình Sau thời Lý, văn hóa Thăng Long lại đ-ợc

bổ sung những nhân tố mới, kể từ khi triều Lý trị vì ở Thăng Long… Cứ thế, với

vị trí là trung tâm chính trị và văn hóa của cả n-ớc, văn hóa Hà Nội đã trở thành bản giao h-ởng các giá trị văn hóa của mọi miền đất n-ớc, cố nhiên các giá trị đó

đã đ-ợc nâng cao và có ý nghĩa phổ quát trong mỗi giai đoạn lịch sử

Mỗi khi đề cập đến văn hóa Thăng Long-Hà Nội, một vấn đề không thể không đặt ra, đó là: Trong suốt chiều dài lịch sử 1000 năm, Hà Nội đã để lại những giá trị văn hóa gì cho hậu thế? Đến với Thăng Long-Hà Nội, ng-ời ta chỉ

có thể bắt gặp các công trình kiến trúc khiêm tốn nh-: Chùa Một Cột, Văn Quốc Tử Giám… Nhưng sức hấp dẫn của văn hóa Hà Nội đối với du khách không vì thế mà giảm bớt Sức hấp dẫn của Hà Nội chủ yếu ở chiều sâu văn hóa,

Miếu-ở diện mạo tinh thần của ng-ời dân Hà Nội Các diện mạo đó thể hiện trong lối sống, trong cách ứng xử (ứng xử với tự nhiên và ứng xử trong xã hội) Nói cách khác, Hà Nội chỉ trở nên hấp dẫn khi mỗi ng-ời dân Hà Nội, bằng tài năng và ý chí của mình biết v-ơn lên làm đẹp cho bản thân, cho gia dình và cho toàn xã hội Đó là truyền thống yêu nước, bất khuất, kiên cường “Thà hy sinh tất cả chứ không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”; Trọng tình nghĩa và đạo lý, tinh thần cộng đồng cao gắn kết cá nhân-gia đình-làng xã-Tổ quốc; Lòng nhân ái, khoan dung, tinh thần yêu chuộng hoà bình; Đầu óc thực tế, đức tính cần cù, sáng tạo; Trọng học thức, chuộng cái đẹp; Giao tiếp thanh lịch, đ-ợc nhân dân cả n-ớc

ca ngợi: "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng ng-ời

Tràng An"… [3, tr 14]

Đó là hệ thống các lễ hội dân gian cổ truyền của ng-ời Hà Nội Lễ hội cổ truyền Hà Nội mang đậm màu sắc lịch sử, bởi Hà Nội là trung tâm, là nơi tập trung các nhân vật lịch sử và những sự kiện lịch sử, những dấu ấn lịch sử của môi

tr-ờng văn hoá đô thành Lễ hội dân gian x-a của Hà Nội chiếm vị trí rất lớn và

có tác động tích cực, sâu sắc đến đời sống tinh thần, đời sống văn hoá của ng-ời

Hà Nội Thông qua lễ hội và trong lễ hội mọi hành động đều chứa đựng ý nghĩa thiêng liêng đặc biệt Nó là thời điểm gắn bó các thành viên của cộng đồng lại với nhau Nó là thời điểm mà đời sống văn hoá của mọi ng-ời đ-ợc tổ chức chặt chẽ và có quy mô, do đó đ-ợc nâng lên một trình độ cao hơn so với những ngày th-ờng và đó còn là thời điểm hội tụ các khả năng sáng tạo các thể loại văn nghệ,

đ-a lại niềm phấn khởi, hào hứng cho mọi ng-ời

Rồi những tục lệ, h-ơng -ớc của những làng cổ ở chốn kinh kỳ x-a Hà Nội tuy là Kinh Đô, là đô thị lớn nhất của cả n-ớc nh-ng vẫn là "Kẻ Chợ" của "Kẻ Quê", ở đó có các thôn, làng, phố, ph-ờng đan xen và cùng nhau tồn tại qua các thời kỳ lịch sử Gắn với mỗi làng, xã là những tục lệ, h-ơng -ớc riêng rất tiêu biểu và đặc tr-ng cho mỗi nơi Hiện nay theo số liệu điều tra, Hà Nội còn l-u giữ

đ-ợc hàng trăm bản h-ơng -ớc bằng chữ Hán và chữ Nôm

Trong kho tàng văn hoá phi vật thể của Hà Nội, các giá trị về văn hoá ẩm thực chiếm một vị trí đáng kể Chính những giá trị này đã góp phần sâu sắc để định hình nên bản sắc văn hoá Hà Nội, phong vị Hà Nội Những món ăn đặc sản nh-: Phở Hà nội, nem, bún chả, giò chả Ước Lễ, chả cá Lã Vọng, xôi lúa T-ơng Mai, cốm Vòng, bánh cuốn Thanh Trì, r-ợu Mơ, d-a La, cà Láng ; mỗi món ăn là một h-ơng vị quyến rũ không nơi nào bắt ch-ớc nổi Tất cả đã tạo nên một phong

vị, một th-ơng hiệu riêng của Hà Nội, góp phần làm cho Hà Nội trở thành khó quên đối với những ai đã từng một lần đặt chân tới nơi đây Có thể nói chính nghệ thuật ẩm thực là một phần làm nên cái tinh tế của văn hoá và con ng-ời Hà Nội Và trong kho tàng văn hoá phi vật thể đó của Hà Nội đã có hai di sản văn

hoá đ-ợc UNESCO công nhận là Di sản văn hóa Thế giới Tr-ớc tiên là ca trù

Mặc dù có khoảng 20 tỉnh, thành phố vẫn tồn tại sinh hoạt ca trù, song do thiếu môi tr-ờng tồn tại và phát triển, thiếu điều kiện vật chất để duy trì, nên các nghệ nhân, các nhóm ca trù ở nhiều địa phương chỉ tồn tại âm thầm, “lay lắt”, duy chỉ

có Hà Nội là tình hình còn khả dĩ, nhiều câu lạc bộ ca trù đ-ợc duy trì, hoạt động rất sôi nổi Đây là một trong những loại hình âm nhạc truyền thống của Việt Nam Xuất hiện vào đầu thế kỷ XVI, trải qua những biến cố thăng trầm lịch sử,

có lúc t-ởng chừng nh- không thể tồn tại đ-ợc, nh-ng với những đặc tr-ng về loại hình nghệ thuật độc đáo, sự phối hợp tuyệt vời giữa ca từ và giọng hát hoà cùng các nhạc khí: phách, đàn đáy, trống chầu… đến nay, ca trù đã khẳng định

đ-ợc vị trí quan trọng không chỉ của Việt Nam mà của cả nhân loại

Tiếp đến là Hội Gióng Không chỉ l-u truyền trong dân gian Việt Nam, từ lâu

Hội Gióng đã có sức lan toả thu hút nhiều học giả quốc tế nổi tiếng

Đuy-mu-chi-ê, một nhà nghiên cứu ng-ời Pháp cuối thế kỷ XIX đã mô tả Hội Gióng: “Điều

đập ngay vào nhận thức của ng-ời quan sát ph-ơng Tây, giữa các nghi thức thành tín hoàn toàn có tinh chất dân sự là vẻ cao cả của cuộc hành lễ” Hội Gióng đã mô phỏng một cách sinh động và khoa học diễn biến các trận đấu của ông Gióng

và nhân dân ta với giặc Ân Thông qua đó có thể nhận thức đ-ợc nhiều điều, không chỉ về các hình thức chiến tranh bộ lạc thời cổ x-a, mà còn gợi liên t-ởng thú vị tới bản chất tất thắng của cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay Có thể ví Hội Gióng là một kịch tr-ờng dân gian rộng lớn với hàng trăm vai diễn tiến hành theo một kịch bản đã đ-ợc chuẩn hoá Cũng nh- các đạo cụ, y phục, mỗi một ch-ơng mục, mỗi một vai diễn đều chứa đựng những ý nghĩa hết sức sâu sắc

1.2.3 Giá trị gia tài văn hóa Thăng Long-Hà Nội

Giá trị gia tài văn hoá Thăng Long - Hà Nội hiện lên vô cùng phong phú, nhiều ấn tích, nhiều di sản và nhiều lớp gắn liền với tiến trình phát triển của lịch

sử dân tộc Mỗi giá trị lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà Nội không chỉ mang một ý nghĩa, mà chứa đựng rất nhiều ý nghĩa Các ấn tích lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà Nội là những di sản văn hoá có sức sống tiềm ẩn trong tâm linh của những con ng-ời thuộc nhiều thời đại khác nhau ý nghĩa quan trọng của các giá

trị lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà Nội chính là ở chỗ, thông qua các ấn tích, các hiện t-ợng văn hoá, các nhân cách văn hoá, chúng ta đ-ợc chiếu sáng bởi các giá trị truyền thống Chúng ta hiểu rõ thêm không có giá trị lịch sử - văn hoá truyền thống, thì cũng không thể có giá trị văn hoá hiện đại Không thể có một nền văn hoá hiện đại nào xuất hiện đ-ợc nếu nó không có cái gốc truyền thống

Ôn cũ để biết mới Thẩm định những giá trị lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà Nội không chỉ là dừng lại để hiểu chúng, mà căn bản hơn là phát huy các giá trị

ấy và nhờ phát huy mà có thể tiếp biến, tạo dựng các giá trị mới cho Thăng Long

- Hà Nội

Sự phong phú của các giá trị lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà Nội còn do chính các ph-ơng diện của bản thể văn hoá Thăng long - Hà Nội tạo ra Trong tiến trình phát triển của Thăng Long - Hà Nội, bản thân lịch sử - văn hoá của nó cũng có bề dày và sự giàu có riêng Văn hoá giáo dục, văn hoá kỹ thuật, văn hoá giao tiếp, văn hoá ẩm thực, văn hoá chính trị, văn hoá đạo đức, văn hoá nghệ thuật… Trong tiến trình phát triển của Thăng Long - Hà Nội có sự t-ơng tác để tạo ra bề dày lịch sử và sự giàu có của nó có phần khác với giá trị lịch sử - văn hoá các vùng, các miền khác Nh-ng các nét thanh lịch, phong cách hào hoa, sự tôn trọng trí thức và ph-ơng thức tiến hành các lễ hội ở Thăng Long- Hà Nội có rất nhiều các giá trị đặc tr-ng so với nhiều vùng, miền văn hoá khác Cấu trúc của mỗi giá trị lịch sử- văn hoá có thể hiện rõ hai lớp: văn hoá- văn minh, tức là trình

độ ng-ời gắn với các công nghệ sản xuất và trình độ giáo dục, kỹ thuật Lịch sử văn hoá- Thăng Long- Hà Nội nếu đ-ợc xem xét thành một cấu trúc tổng thể thì

rõ ràng một số ph-ơng diện, một số nét cơ bản trong đời sống, trong lối sống gắn với một kiểu giao tiếp, một kiểu sản xuất biểu hiện một cách tổng quát mối quan

hệ giữa cách thức sản xuất và tổ chức xã hội; nhận thức, sáng tạo gắn với các trung tâm; gắn với đô thị

Tóm lại, giá trị lịch sử-văn hoá Thăng Long- Hà Nội có những đặc tr-ng sau:

Tính hội tụ Đó là khả năng thu hút tinh hoa, trí tuệ, truyền thống văn hoá,

giá trị nhân văn của “tứ xứ” (Nam, Bắc, Đông, Đoài) Cái đặc sắc của Thăng Long- Hà Nội là sức hội tụ về văn hoá Đế đô h-ng thịnh với một nền giáo dục phát triển, nơi sản sinh nhiều bậc anh tài, hiền sĩ, một nền kiến trúc, độc đáo với nhiều danh lam thắng cảnh tiêu biểu, với nếp sống thanh lịch, khéo tay hay nghề

đã thu hút cái hay, cái đẹp của trăm nghề, của nếp sống phong tục bốn ph-ờng

Kể cả khi Thăng Long- Hà Nội biến thành thủ phủ Bắc Thành, hay nh-ợng địa của thực dân Pháp, sức hội tụ văn hoá của nó vẫn mang tầm vóc quốc gia Hệ giá trị lịch sử- văn hoá Thăng Long- Hà Nội tr-ởng thành trong gần nghìn năm có sức sống v-ợt lên giới hạn địa ph-ơng, giới hạn thời gian và trở thành biểu t-ợng tâm linh của quốc gia- dân tộc Sức hội tụ văn hoá của nó vì lẽ đó trở thành một hằng số lịch sử- văn hoá không còn tuỳ thuộc vào địa vị chính trị- lịch sử

Tính lan toả Đây là một hệ quả của hội tụ văn hoá Cái tr-ớc là nền, là cơ sở

của cái sau Sức lan toả văn hoá đánh dấu sự tr-ởng thành của hội tụ văn hoá Hội tụ- lan toả là biểu hiện của quy luật giao l-u và tiếp biến văn hoá rất phổ biến trong đời sống văn hoá nói chung Song mối quan hệ hội tụ- lan toả của văn hoá Thăng Long- Hà Nội mang đặc tr-ng quốc gia, nghĩa là ý nghĩa của nó đa diện, nhiều tầng, liên địa ph-ơng, xuyên vùng (miền) và kiểu tiếp biến Giao l-u văn hoá của nó mang đặc tr-ng bản sắc dân tộc

Tính mẫu mực, hay giá trị chuẩn của dân tộc, của đất n-ớc Thăng Long-

Hà Nội có nhiều giá trị lịch sử- văn hoá đ-ợc coi nh- chuẩn mực chung của đại

đa số thành viên xã hội trong cả n-ớc, nhất là các chuẩn mực xác định bản sắc dân tộc của văn hoá và con ng-ời Việt Nam so với các tính chất, diện mạo của các nền văn hoá khác Các chuẩn giá trị này gồm cả giá trị vật thể và giá trị phi vật thể Có thể tính hội tụ tại Kinh kỳ trên cái nền địa- văn hoá “rồng chầu hổ phục” đã tạo nên các chuẩn mực của các giá trị lịch sử- văn hoá Thăng Long- Hà Nội

Nếp sống thanh lịch là một đặc tr-ng văn hoá Thăng Long- Hà Nội Phạm

vi của nếp sống thanh lịch Hà Nội thể hiện chủ yếu ở nhân cách với các đặc

điểm: Nhã nhặn, lịch thiệp, tinh tế và tài hoa trong giao tiếp, sáng tạo và h-ởng thụ Đồng thời các đặc điểm này cũng “nhuốm sang” cả các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội và sinh hoạt th-ờng ngày của ng-ời Hà Nội Lẽ sống (triết lý sống) của ng-ời Hà Nội từ trong lịch sử cho đến hôm nay nhìn chung “linh hoạt”

so với cái “tĩnh lặng” của Huế và cái “năng động” của thành phố Hồ Chí Minh Nếp sống và lẽ sống đó thể hiện ở phong cách sống ng-ời Hà Nội lịch sự, xã giao

mà không khó gần, sang trọng mà không cầu kỳ, trung dung mà không tuỳ tiện

và có ngôn ngữ thuộc loại tiêu chuẩn cho ngôn ngữ cả n-ớc Phong cách ấy có khả năng dung hợp và chắt lọc nếp sống cả n-ớc

Năng lực tiếp biến văn hoá Đây là năng lực phổ biến của các nền văn hoá

Thăng Long từ thế kỷ XV đã đ-ợc các nhà buôn ấn Độ, ph-ơng Tây biết đến nh- một “kẻ chợ”, trên bến dưới thuyền Quá trình giao l-u văn hoá của Việt Nam với

ấn Độ, Trung Quốc và ph-ơng Tây trong 1.000 năm qua, đ-ơng nhiên phần nhiều tập trung ở Kinh thành Năng lực tiếp biến văn hoá của Thăng Long- Hà Nội trên cơ sở bản sắc dân tộc đã làm tăng sức hội tụ văn hoá của nó, không chỉ

từ cả n-ớc, mà cả từ các nền văn hoá khu vực và thế giới

Tóm lại, các giá trị lịch sử- văn hoá Thăng Long- Hà Nội là một di sản văn hoá rất quý báu, rất đáng tự hào Vấn đề đặt ra là, phải bảo tồn và phát huy chúng nh- thế nào trong điều kiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá, không chỉ ở ph-ơng diện giá trị phi vật thể, mà cả bình diện giá trị vật thể

1.3 Chủ tr-ơng, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc về Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội

1.3.1 Tổ chức lễ hội

Bằng lao động sáng tạo, ý chí đấu tranh bền bỉ, kiên c-ờng, nhân dân ta đã vun đắp nên một nền văn hóa kết tinh sức mạnh và in đậm dấu ấn, bản sắc của

Hà Nội-Thăng Long 1000 tuổi, chứng minh sức sống mãnh liệt và sự tr-ờng tồn của dân tộc Việt Nam Nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa, ngay từ khi ra đời, Đảng, Nhà n-ớc đã đề ra nhiều chính sách, đồng thời ban hành các quy định, pháp lệnh nhằm khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa cao quý của Thăng Long-Hà Nội Điều đó đ-ợc thể hiện trong Pháp lệnh Thủ đô,

đ-ợc Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội thông qua ngày 28-12-2000: “Bảo tồn và phát

huy tinh hoa văn hóa truyền thống của Thủ đô ngàn năm văn hiến, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con ng-ời Thủ đô văn minh, thanh lịch, tiêu biểu cho trí tuệ và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam; thiết lập các cơ sở hàng đầu của đất n-ớc về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao” [60]

Trong 1000 năm qua, Thăng Long-Hà Nội đã để lại cho muôn đời sau một kho tàng văn hóa đồ sộ, khổng lồ Chính vì vậy, việc tổ chức Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long là sự biểu thị tình cảm và đạo lý uống n-ớc nhớ nguồn của ng-ời Việt Nam đối với các thế hệ cha ông đã có công dựng n-ớc, giữ n-ớc; là dịp giáo dục truyền thống lịch sử và cách mạng của dân tộc; động viên toàn

Đảng, toàn dân phấn đấu xây dựng đất n-ớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa, dân giàu, n-ớc mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh Đây cũng là dịp để giới thiệu và nâng cao tầm vóc của Thủ đô Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung ở khu vực và trên thế giới Thấy rõ tầm quan trọng nh- vậy, ngày 4-5-1998, Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng đã ban hành Chỉ thị số 32/CT-TW, về việc kỷ niệm

1000 năm Thăng Long-Hà Nội Chỉ thị nêu rõ: Việc thực hiện ch-ơng trình kỷ

niệm 1000 năm Thăng Long là nhiệm vụ quan trọng của Đảng bộ và nhân dân

Hà Nội, đồng thời là cuộc vận động mang ý nghĩa rộng lớn trên phạm vi toàn quốc Quá trình tổ chức kỷ niệm cần thiết thực, gắn liền với ch-ơng trình phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Thủ đô; gắn liền với việc xây dựng và bồi

d-ỡng con ng-ời mới, xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy truyền thống Hà Nội - ngàn năm văn hiến Còn Chỉ thị số 30/2008/CT-

TTg, ngày 10-10-2008 của Thủ t-ớng Chính phủ, khẳng định: Kinh đô Thăng

Long x-a – Thủ đô Hà Nội ngày nay là nơi địa linh, nhân kiệt với bề dày hàng nghìn năm lịch sử, là nơi tinh hoa của dân tộc hội tụ, lan tỏa trên mọi miền đất n-ớc, phát triển thành biểu t-ợng của nền văn hiến Việt Nam Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội là một sự kiện trọng đại trong lịch sử n-ớc nhà

Trên cơ sở đó, ngày 18-6-2008, Thủ t-ớng Chính phủ đã có Quyết định số 759/QĐ-TTg, thành lập Ban chỉ đạo Quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-

Hà Nội, gồm 25 ng-ời, do ông Nguyễn Sinh Hùng, Phó Thủ t-ớng Th-ờng trực Chính phủ làm Tr-ởng ban, với nhiệm vụ: Xây dựng kế hoạch và lập ch-ơng trình kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, trong đó có kế hoạch phát triển văn hóa trên cơ sở bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc; kế hoạch giữ gìn, tôn tạo, xây dựng các di tích lịch sử, văn hóa, t-ợng đài, trong đó xây dựng các công trình hạ tầng đô thị, các công trình tôn tạo di tích lịch sử, văn hóa cần hoàn thành vào năm 2010; ch-ơng trình khoa học cấp Nhà n-ớc về tổng kết lịch sử Thăng Long -

Hà Nội; xây dựng kế hoạch Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long H-ớng dẫn, chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc các bộ, ngành, thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố có liên quan xây dựng và thực hiện kế hoạch kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Giúp các bộ, ngành, thành phố Hà Nội và các tỉnh, thành phố liên quan xây dựng và thực hiện kế hoạch kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội

Đề xuất với Thủ t-ớng Chính phủ các cơ chế, chính sách cần thiết trong khi triển khai kế hoạch kỷ niệm nhằm thực hiện tốt mục tiêu đã đề ra Chỉ đạo việc tuyên truyền ý nghĩa lịch sử của Thăng Long - Hà Nội qua 1000 năm tồn tại và phát triển để nâng cao ý thức truyền thống trong quần chúng nhân dân, đặc biệt là thanh, thiếu niên Ngày 10-6-2009, Thủ t-ớng Chính phủ đã có Quyết định số 795/QĐ-TTg, phê duyệt Ch-ơng trình Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội,

rất chi tiết, cụ thể, có phân công, phân nhiệm cho các bộ, ban, ngành, đoàn thể và các tỉnh, thành phố trong cả n-ớc

Nhằm thực hiện có hiệu quả các Chỉ thị của Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng

và các Quyết định của Thủ t-ớng Chính phủ, thành Phố Hà Nội cũng đã ban hành nhiều văn bản liên quan đến Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Đặc biệt, ngày 27-10-2008, Thành ủy Hà Nội đã có Chỉ thị số 04/CT-TU về việc đẩy mạnh các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội và Đại lễ kỷ niệm Ban Th-ờng vụ Thành uỷ yêu cầu các cấp uỷ Đảng, chính quyền, các sở, ban, ngành, đoàn thể từ thành phố đến cơ sở tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện tốt một số công việc sau: Tiếp tục thực hiện tốt Ch-ơng trình 08/CT-TU của Thành uỷ về “Phát triển văn hoá, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, thiết thực kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, phấn đấu xây dựng ng-ời

Hà Nội thanh lịch, văn minh, giữ gìn và phát huy những phẩm chất tốt đẹp của ng-ời Tràng An: yêu n-ớc trách nhiệm, tâm huyết với Thủ đô, trung thực, trọng nghĩa, trọng tình; có lối sống và nếp sống lành mạnh, trong sạch; có trí thức, năng động, sáng tạo, chủ động và vững vàng trong phát triển kinh tế thị tr-ờng, hội nhập quốc tế, tiêu biểu cho phong cách học tập, lao động mới Tiếp tục thực hiện và nâng cao chất lượng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, các phong trào xây dựng tổ dân phố văn hoá, cụm dân c- văn hoá, làng văn hoá, cơ quan, đơn vị văn hoá Uỷ ban nhân dân thành phố thành lập Ban

Tổ chức các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, chủ động phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -ơng tổ chức triển khai các nội dung công việc liên quan đến kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ t-ớng Chính phủ và Ban chỉ

đạo quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội Chỉ đạo các cấp, các ngành, các địa ph-ơng, đơn vị thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng; tập trung hoàn thành các công trình trọng điểm chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội theo đúng Đề c-ơng đã đ-ợc

Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt và Kế hoạch triển khai thực hiện của Uỷ ban nhân dân thành phố đảm bảo đúng quy định, tiến độ, chất l-ợng, hiệu quả Đồng thời quản lý, sử dụng đúng mục đích, thiết thực và có hiệu quả các nguồn vốn phục vụ các dự án, công trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội

Ngày 27-10-2008, UBND thành phố Hà Nội đã có Quyết định số UBND, thành lập Ban tổ chức các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội gồm 50 ng-ời, do ông Nguyễn Thế Thảo, Chủ tịch UBND thành phố làm Tr-ởng ban và thành lập các tiểu ban giúp việc cho Ban tổ chức: Tiểu ban tuyên truyền, giáo dục, quảng bá; Tiểu ban văn hóa nghệ thuật và tổ chức Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội; Tiểu ban lễ tân; Tiểu ban vật chất, hậu cần; Tiểu ban an ninh, giao thông; Tiểu ban thực hiện cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng ng-ời Hà Nội thanh lịch văn minh; Tiểu ban các công trình xây dựng trọng điểm kỷ niệm; Tiểu ban chỉnh trang đô thị, hạ tầng giao thông đô thị, vệ sinh môi tr-ờng, xây dựng thành phố xanh-sạch-

1576/QĐ-đẹp…

1.3.2 Tuyên truyền qua các ph-ơng tiện truyền thông đại chúng

Nhằm quảng bá sâu rộng để nhân dân cả n-ớc và cộng đồng quốc tế nắm

đ-ợc các giá trị lịch sử-văn hóa Thăng Long-Hà Nội ngàn năm văn hiến, ngàn năm văn vật; khơi dậy lòng tự hào dân tộc, phát huy truyền thống yêu n-ớc của nhân dân Thủ đô và nhân dân cả n-ớc; động viên, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân phát huy truyền thống uống n-ớc nhớ nguồn, phấn đấu xây dựng và bảo vệ đất n-ớc, xây dựng Thủ đô văn minh, giàu đẹp, trong các văn bản của Đảng, Nhà n-ớc, Chính phủ, thành phố Hà Nội đều nhấn mạnh đến vấn đề tuyền truyền Chỉ thị số 32/CT-TW của Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng về việc kỷ niệm 1000 năm

Thăng Long-Hà Nội, ngày 4-5-1998 nêu rõ: Đẩy mạnh việc tuyên truyền giáo

dục truyền thống sâu rộng trong nhân dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, phát

động phong trào toàn dân bằng những hoạt động cụ thể, thiết thực h-ớng tới kỷ

niệm 990 năm và 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Xây dựng con ng-ời mới, phấn

đấu thực hiện nếp sống trật tự, kỷ c-ơng, thanh lịch của ng-ời Hà Nội, khắc phục

có hiệu quả những tệ nạn xã hội Còn Chỉ thị số 30/2008/CT-TTg về việc kỷ

niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, Thủ t-ởng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, phối hợp với ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tổ chức công tác tuyên truyền, quảng bá các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội trên các ph-ơng tiện thông tin đại chúng; có kế hoạch tổ chức cuộc thi tìm hiểu lịch sử - văn hóa Thăng Long – Hà Nội trong cả n-ớc

Trên cơ sở đó, Bộ Thông tin và Truyền thông đã xây dựng Đề án "Thông tin, tuyên truyền trên các ph-ơng tiện thông tin đại chúng về kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” Trong Đề án, Bộ Thông tin và Truyền thông chỉ đạo khá rõ ràng, cụ thể đối với từng loại hình báo chí

- Đối với các báo, tạp chí in, phải mở các chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long- Hà Nội; đăng tải các tin, bài phản

ánh kịp thời những thành tựu kinh tế- xã hội của đất n-ớc và Thủ đô trong thời kỳ

đổi mới; các hoạt động của Thủ đô Hà Nội và hoạt động của cả n-ớc h-ớng tới

kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội; phổ biến các quan điểm, đ-ờng lối chỉ

đạo của Đảng, các chính sách của Nhà N-ớc trong việc xây dựng, phát triển kinh tế- xã hội Thủ đô và bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa, truyền thống Thăng Long- Hà Nội Giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa, lịch sử, truyền thống của dân tộc và Thủ đô Hà Nội; những kết quả nghiên cứu khoa học về giá trị văn hóa, lịch sử Thăng Long- Hà nội qua các thời kỳ lịch sử, những hoạt động bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc và các giá trị văn hóa Thăng Long- Hà Nội, qua đó, cổ vũ, động viên nhân dân phát huy đ-ợc truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tích cực đóng góp công sức vào công cuộc xây dung Thủ đô, đất n-ớc văn minh, hiện đại Biểu d-ơng các cá nhân, tổ chức, các điển hình tiên tiến, g-ơng mẫu thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ các giá trị văn

hóa, lịch sử của Thủ đô; có những đóng góp thiết thực xây dựng, bảo vệ Thủ đô; phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi xâm hại các giá trị văn hóa, di tích lịch sử

- Đối với các Đài phát thanh, truyền hình phải dành thời l-ợng phù hợp trong mỗi buổi phát sóng để tuyên truyền kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội d-ới nhiều hình thức nh-: xây dung chuyên đề, chuyên mục tuyên truyền các hoạt

động h-ớng tới kỷ niệm năm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội Thông tin toàn văn hoặc nội dung chủ yếu các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà n-ớc về kỷ niệm

1000 năm Thăng Long- Hà Nội Xây dựng, phát sóng các tiểu phẩm, phim ngắn, phóng sự, tài liệu để phổ biến các giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống, các thành tựu kinh tế- xã hội của đất n-ớc và Thủ đô, gắn với Thăng Long- Hà Nội Phổ biến các chủ tr-ơng, đ-ờng lối, chính sách phát triển kinh tế- xã hội của đất n-ớc

và Thủ đô; phổ biến quy định của pháp luật về bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống, danh lam, thắng cảnh, di tích lịch sử qua đó giáo dục, ngăn ngừa các hành vi xâm hại

Cùng với các hình thức thông tin, tuyên truyền nêu trên, để bảo đảm hiệu quả của công tác tuyên truyền, các đài phát thanh, truyền hình chủ động xây dựng các ch-ơng trình tuyên truyền kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội; phát sóng các ch-ơng trình, tiết mục văn hóa- nghệ thuật có nội dung tuyên truyền kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội; động viên, cổ vũ, khuyến khích cán bộ, nhân dân có những đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng, bảo vệ đất n-ớc

và Thủ đô, góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại Chỉ đạo, h-ớng dẫn các đài phát thanh, truyền thanh cấp huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và các

đài truyền thanh cơ sở thực hiện việc tuyên truyền kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội

- Đối với báo điện tử (Internet), phải xây dựng các trang, các địa chỉ phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền, kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội bằng tiếng Việt và những ngôn ngữ quốc tế phổ biến để giới thiệu, quảng bá các giá trị

văn hóa, lịch sử truyền thống của đất n-ớc, con ng-ời Việt Nam và các giá trị văn hóa truyền thống Thăng Long- Hà Nội cũng nh- các thành tựu kinh tế- xã hội của đất n-ớc và Thủ đô, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội và quá trình hội nhập, hợp tác quốc tế

Để công tác tuyên truyền các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội có hiệu quả, UBND thành phố Hà Nội cũng đã có Chỉ thị số 14/CT-UBND, ngày 1-4-2009, về việc thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền các hoạt động Kỷ niệm

1000 năm Thăng Long-Hà Nội Chỉ thị nêu rõ: Các sở, ban, ngành, đoàn thể, UBND quận, huyện, thành phố trực thuộc, các chủ đầu t- và đơn vị đang tổ chức thực hiện các công trình, dự án, hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về tiến độ, kết quả thực hiện các

dự án, ch-ơng trình và các hoạt động h-ớng tới Đại lễ kỷ niệm để Văn phòng Ban chỉ đạo Quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, Sở Thông tin - Truyền thông cập nhật th-ờng xuyên trên trang 1000 năm Thăng Long - Hà Nội và tổ chức tuyên truyền trên các ph-ơng tiện thông tin đại chúng Văn phòng Ban chỉ

đạo Quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, Sở Thông tin và Truyền thông có trách nhiệm phối hợp tổ chức cập nhật thông tin trên website 1000 năm Thăng Long- Hà Nội, đồng thời phối hợp với Ban Tuyên giáo Thành ủy, các cơ quan thông tin đại chúng Trung -ơng và Hà Nội tuyên truyền sâu rộng các hoạt động h-ớng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long

Theo sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ…, các cơ quan truyền thông

đại chúng trong cả n-ớc đã vào cuộc tuyền truyền về Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội một cách mạnh mẽ Đặc biệt, Báo Hà nội mới đã có sáng kiến tổ chức cuộc thi viết "Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội" ngay từ những năm đầu tiên của thế kỷ XXI và kéo dài trong suốt một thập

kỷ (từ năm 2001 đến 2010)

1.4 Báo Hànộimới- chủ thể truyền thông của cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội”

Ngày 26-2-1957, Nghị quyết số 93/NQ-ĐBHN “Về việc xuất bản báo hằng ngày ở Thủ đô” đã đ-ợc Hội nghị Thành uỷ nhất trí thông qua Nghị quyết đã phân tích đầy đủ những cơ sở thực tế, vạch rõ sự cần thiết của việc ra một tờ báo hàng ngày cho thành phố d-ới sự chỉ đạo trực tiếp của Thành uỷ Nghị quyết xác

định nội dung, tính chất, nhiệm vụ, đối t-ợng của cơ quan ngôn luận của Đảng

bộ thành phố Nghị quyết nêu cụ thể: “Là công cụ đấu tranh của Đảng bộ, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến các chính sách của Đảng bộ và Chính phủ nói chung và đặc biệt là các chủ tr-ơng, đ-ờng lối của Đảng bộ và chính quyền thành phố trong quần chúng nhân dân Thủ đô, chủ yếu là trong giai cấp công nhân và nhân dân lao động Tờ báo còn phải phản ánh ý kiến, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân Thủ đô trong công cuộc xây dựng Thủ đô, phản ánh sinh hoạt của nhân dân, thông tin tin tức cho quần chúng Tờ báo còn phải biểu d-ơng những g-ơng tốt, phê bình những khuyết điểm trong nhân dân và cán bộ để thúc đẩy

công tác của Chính phủ ngày thêm tiến bộ” Sau một quá trình chuẩn bị lâu dài

và kỹ l-ỡng, ngày 24-10-1957, Báo Thủ đô- tiền thân của Báo Hànộimới ra số

đầu tiên, đánh dấu một mốc son lớn trong lịch sử tờ báo Đảng của Thủ đô Hà Nội

Kể từ ngày 1-8-2008, thực hiện Nghị quyết mở rộng địa giới hành chính Thủ

đô của Quốc hội khóa XII, Báo Hà Tây đã hợp nhất với Báo Hànộimới, thành Báo Hànộimới, với đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên, nhân viên lên đến gần 300 ng-ời, trong đó 100% cán bộ, phóng viên, biên tập viên có ít nhất một bằng đại học, hơn 80% cán bộ, phóng viên, biên tập viên có 2-3 bằng đại học và khoảng 5% cán bộ, phóng viên, biên tập viên có bằng thạc sỹ, bổ sung thêm lực l-ợng cho công tác làm báo của Thủ đô Hà Nội, giúp cho Báo Hànộimới dồi dào nguồn nhân lực để tiến hành cải cách mạnh mẽ hơn cả nội dung và hình thức của

tờ báo

Hiện tại, cơ quan Báo Hànộimới có 16 phòng, ban, trung tâm, thực hiện 4 ấn phẩm chính: Hànộimới hàng ngày, phát hành hơn 50.000 tờ/kỳ; Hànộimới Cuối tuần, phát hành hơn 20.000 tờ/kỳ; Hà Nội ngàn năm, phát hành hơn 20.000 tờ/kỳ;

Hànộimới điện tử, mỗi ngày có khoảng 5.000.000 l-ợt ng-ời truy cập (Xem sơ

đồ Báo Hànộimới ở phần phụ lục)

Trong gần 55 năm qua, kể từ khi ra đời đến nay, Báo Hànộimới luôn thực hiện

đúng tôn chỉ, mục đích của tờ báo, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, nhằm nâng cao hiệu quả của thông tin Chuyên mục “Đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống” được mở và duy trì đều đặn trên báo hàng ngày và các ấn phẩm khác Màu sắc địa ph-ơng, thông tin về Hà Nội đ-ợc tăng lên bên cạnh tin, bài về các tỉnh, thành trong cả n-ớc đ-ợc chú trọng thích đáng Báo đã duy trì và mở thêm các chuyên mục được bạn đọc quan tâm như: “Mỗi ngày một chuyện”, “Đường dây nóng”, “Kể chuyện Thăng Long - Hà Nội”, “Đất nước trên đường xây dựng” Việc nuôi chuyên mục đòi hỏi công sức lao động bền bỉ, sắc bén của phóng viên để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của ng-ời đọc, đồng thời là xu hướng của báo chí hiện đại Trên nhiều phương diện, “Đường dây nóng” có thể coi là một chuyên mục thành công lớn Đây là những thông tin bức xúc của dân, chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng, quản lý đô thị Rất nhiều khiếu kiện đã đ-ợc nêu ra rồi giải quyết ngay ở cơ sở, sức ép lên thành phố giảm hẳn, đ-ợc lãnh đạo

Hà Nội đánh giá cao Đặc biệt, cuộc thi viết “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới

1000 năm Thăng Long Hà Nội” kéo dài từ năm 2001 đến năm 2010, đã thu hút

đ-ợc l-ợng bài h-ởng ứng lớn, góp phần nâng cao hiệu quả của công tác tuyên truyền chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Cuộc thi viết này đ-ợc thực hiện theo quy trình nh- sau: Hằng ngày, Th-ờng trực cuộc thi nhận bài từ nhiều nguồn khác nhau, lựa chọn, biên tập, sắp xếp vào trang, sau đó chuyển sang Ban Th- ký-Tòa soạn biên tập tiếp, rồi mới chuyển cho Ban Biên tập (Tổng

biên tập và các Phó Tổng biên tập) duyệt lần cuối (Xem quy trình thực hiện

cuộc thi ở phần phụ lục)

Nhằm quảng bá sâu rộng để nhân dân cả n-ớc và cộng đồng quốc tế nắm

đ-ợc các giá trị lịch sử-văn hóa Thăng Long-Hà Nội ngàn năm văn hiến, ngàn năm văn vật; khơi dậy lòng tự hào dân tộc, phát huy truyền thống yêu n-ớc của nhân dân Thủ đô và nhân dân cả n-ớc; động viên, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân phát huy truyền thống uống n-ớc nhớ nguồn, phấn đấu xây dựng và bảo vệ đất n-ớc, xây dựng Thủ đô văn minh, giàu đẹp, Đảng, Nhà n-ớc, Chính phủ, thành phố Hà Nội luôn quan tâm, coi trọng công tác tuyên truyền Tất cả các cơ quan truyền thông đại chúng của Việt Nam đã vào cuộc rất tích cực, tuyên truyền mạnh mẽ về

Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Là cơ quan ngôn luận của Thành ủy Hà Nội, tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô, Báo Hànộimới đã

có sáng kiến tổ chức cuộc thi viết "Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội" để tuyền truyền về Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội Cuộc thi đã đạt đ-ợc kết quả cao, góp phần vào thành công của Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội

Ch-ơng 2:

Giá trị văn hóa truyền thông về Hà Nội ngàn NĂM qua CUộC THI “Cả NƯớC CùNG THủ ĐÔ HƯớNG

TớI 1000 NĂM THĂNG LONG-Hà NộI”

2.1 Cuộc thi là một sáng kiến truyền thông của Báo Hànộimới

Năm 2000, khi chủ tr-ơng kỷ niệm 1000 năm Đức Lý Thái Tổ ban Chiếu dời

đô từ Hoa L- ra Thăng Long đ-ợc đ-a ra, Báo Hànộimới đã nhận thấy những ý nghĩa hết sức to lớn trong đó Một kế hoạch thực hiện đồ sộ, dài hơi đ-ợc lập nên, với những bài vở, thông tin, chuyên mục… phong phú cả về nội dung cũng nh- cách thể hiện Một trong những hoạt động quan trọng, xuyên suốt, đ-ợc Báo Hànộimới đầu t- công sức, chất xám vào nhiều nhất là cuộc thi viết "Cả n-ớc cùng Thủ đô h-ớng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội"

Nhận thức rằng, Hà Nội với bề dày lịch sử kể cả từ thời kỳ tiền Thăng Long

đến thời hiện đại, là một đề tài lớn, có thể vẫy gọi tâm huyết, tiềm lực tham gia của bạn đọc, bạn viết ở Thủ đô, trong và ngoài n-ớc, Ban Biên tập Báo Hànộimới

đã mạnh dạn đặt kỳ hạn thi trong 10 năm

- Mục đích: Cuộc thi là một hoạt động kéo dài, h-ởng ứng giai đoạn h-ớng tới

kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội vào năm 2010; thực hiện các chủ tr-ơng tuyên truyền của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội; đồng thời, động viên sức viết của mọi ng-ời trong và ngoài n-ớc, tr-ớc hết là nhân dân Thủ đô về những đề tài đ-ợc định h-ớng

- Đề tài: Mỗi năm có chủ đề, nội dung riêng, song đề tài chủ yếu của cuộc thi

“Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội" là tập trung phản ánh sự nghiệp đổi mới trong công cuộc HĐH-CNH Thủ đô; sự hợp tác, giúp

đỡ của các ngành, địa ph-ơng để thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc,

Nghị quyết của Bộ Chính trị, Trung -ơng Đảng và Nghị quyết của Đại hội Đảng

bộ thành phố Hà Nội

Những kỷ niệm, t- liệu lịch sử, địa lý, khoa học, văn học nghệ thuật về Thủ

đô Hà Nội qua các thời kỳ chiến đấu, xây dựng và phát triển đất n-ớc

- Thể loại: Phản ánh, phóng sự, ghi chép, hồi ký, phỏng vấn, ký… Trong giai

đoạn đầu (từ năm 2001 đến năm 2005), mỗi bài viết dài không quá 2.000 từ và trong giai đoạn cuối (từ 2006 đến năm 2010), độ dài mỗi bài viết d-ới 5.000 từ, ch-a đ-ợc sử dụng trên các ph-ơng tiện thông tin đại chúng nào Bài dự thi đ-ợc

đăng tải trên các ấn phẩm của Báo Hànộimới và đ-ợc h-ởng nhuận bút Những bài dài có thể đăng thành 2 kỳ và đ-ợc lựa chọn đăng tải trên các ấn phẩm phù hợp Các bài có chất l-ợng tốt đ-ợc tuyển chọn để in sách và đ-ợc h-ởng nhuận bút theo đúng quy định, chế độ chung

- Giải th-ởng: Trao hằng năm vào dịp kỷ niệm Ngày giải phóng Thủ đô

10-10 Tùy theo mức tài trợ vận động đ-ợc mà định mức th-ởng, nh-ng tối thiểu theo cơ cấu sau: 1 giải nhất 10 triệu đồng; 2 giải nhì, mỗi giải 5 triệu đồng; 3 giải

ba, mỗi giải 3 triệu đồng; 10 giải khuyến khích, mỗi giải 1 triệu đồng

Để bảo đảm chất l-ợng, uy tín, đồng thời động viên bạn viết tham gia đông

đảo, Ban tổ chức chủ tr-ơng không nhất thiết trao giải cao trong những năm không có bài thật “đắt” và lấy số tiền của giải đó bổ sung thêm các giải khuyến khích

Kết thúc cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long -

Hà Nội", Báo Hànộimới đã nhận đ-ợc gần 2.000 bài dự thi với đủ các thể loại khác nhau Trong số gần 2.000 bài dự thi đó, Ban tổ chức cuộc thi đã lựa chọn, biên tập và đã đăng tải 828 bài trên các ấn phẩm của báo: Hànộimới hằng ngày, Hànộimới cuối tuần, Hà Nội ngàn năm (nay là Hà Nội ngày nay), Hànộimới điện

tử Tuy nhiên, số l-ợng bài gửi về Th-ờng trực cuộc thi cũng nh- số l-ợng bài

đ-ợc lựa chọn, biên tập để đăng báo và dự thi không đồng đều trong các năm, thể hiện qua bảng biểu sau đây:

Bảng 2.1: Cơ cấu bài dự thi của từng năm

Trong quá trình chấm, để tránh thiên vị, tên tác giả đ-ợc giấu kín Ban sơ khảo gồm các tr-ởng ban của Báo Hànộimới Ban chung khảo ngoài thành viên Ban Biên tập, mời thêm các nhà văn, nhà báo, nhà quản lý, nhà giáo có uy tín tham dự: Bằng Việt, Nguyễn Thị Minh Thái, Nguyễn Hùng Vĩ, Phạm Xuân Nguyên, Đỗ Trung Lai, Hoàng Hữu L-ợng, Nguyễn Thế Kỷ Kết quả, Ban tổ chức cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội"

đã trao 155 giải cho các tác giả, với cơ cấu giải th-ởng của từng năm nh- sau:

Bảng 2.2: Cơ cấu giải th-ởng của từng năm

Về mặt tổ chức, nhờ chủ tr-ơng xã hội hóa, Báo Hànộimới đã nhận đ-ợc sự

đồng hành bền bỉ, vô t- của nhà tài trợ Prudential và trong những năm đầu tiên, cuộc thi còn có sự tài trợ của Lioa Bản thân các biên tập viên cũng đ-ợc h-ởng lợi của thời đại thông tin, đó là: Những năm đầu tiên phải đánh máy từ bản thảo chép tay, sau này đ-ợc dễ dàng hơn với th- điện tử Rất nhiều tri thức cũng nh- quan hệ tốt đẹp đã làm giàu thêm cho cả đôi bên tác giả và biên tập viên

2.2 Nội dung và hình thức của các tác phẩm dự thi

2.2.1 Nội dung

Thăng Long-Đông Đô-Hà Nội cả nghìn năm qua có biết bao nhiêu điều để quan sát, ngẫm ngợi, phản ánh Điều đó thể hiện qua nội dung của các bài tham gia cuộc thi viết “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long-Hà Nội” do Báo Hànộimới tổ chức Qua khảo sát các bài dự thi đã đ-ợc đăng trên các ấn phẩm của Báo Hànộimới, chúng tôi nhận thấy các tác phẩm tập trung vào các nhóm vấn đề sau:

- Di tích lịch sử, kiến trúc và danh lam thắng cảnh;

- Văn hóa đô thị;

- Văn hóa làng-xã;

- Phong tục, tập quán

Sau đây là bảng phân chia nội dung thông tin của các tác phẩm tham dự cuộc thi đã đ-ợc đăng trên các ấn phẩm của Báo Hànộimới từ năm 2001 đến năm

2010

(bài)

Tỷ lệ (%)

Di tích lịch sử, kiến trúc và danh lam thắng cảnh 263 31,8

2.2.1.1 Di tích lịch sử, kiến trúc và danh lam thắng cảnh

Thăng Long- Hà Nội là một trong những địa ph-ơng có số di tích lịch sử- văn hoá phong phú nhất cả n-ớc Chính sự sinh động của các di tích lịch sử, kiến trúc

và các danh lam thắng cảnh đã lôi cuốn đ-ợc đông đảo nhất các tác giả tham gia cuộc thi “Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội" viết

về đề tài này Điều đó đ-ợc thể hiện qua số liệu sau:

mộ táng ở thời kỳ đầu công nguyên; bao gồm những kiến trúc quân sự, thành trì, hào luỹ, pháo đài… từ thời An D-ơng V-ơng đến thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp; những kiến trúc cung đình và đô thị từ thời Đinh, Lý, Trần qua thời Lê, Nguyễn đến thời cận đại; những di tích tín ng-ỡng Phật giáo, Nho giáo

có từ thời Lý Nam Đế (thế kỷ VI)- dựng n-ớc Vạn Xuân đến Lý Thái Tổ dựng Kinh đô Thăng Long, trải qua các thời Lê, Nguyễn Từ những di tích hoạt động thời cận đại của các chí sĩ yêu n-ớc, đến các di tích gắn với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà n-ớc dân chủ nhân dân đầu tiên sau Cách mạng Tháng Tám và hai cuộc kháng chiến chống đế quốc thực dân thời cận hiện đại