- Một vấn đề nữa cũng là rào cản đối với việc các học sinh THCS tiếp cận với lập trình Pascal đó là: tư duy Toán của các em dừng lại ở mức độ Sách Giáo Khoa Toán THCS do đó kỹ năng phân
Trang 1PHẦN I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Nhu cầu của xã hội ngày càng lớn cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã kéo theo sự phát triển như vũ bão của tin học Sự phát triển của tin học đã đem lại hiệu quả to lớn cho hầu hết các lĩnh vực của xã hội, hơn thế nữa nó còn
đi sâu vào đời sống của con người.
- Nền tin học của một quốc gia được xem là sự phát triển nếu nó đóng góp được phần đáng kể vào nền kinh tế quốc dân và vào kho tàng tri thức chung của thế giới.
- Do vậy, Việt Nam nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu tư phát triển về mọi mặt Đặc biệt là nguồn nhân lực tri thức tức là phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, thông minh, độc lập, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
- Để đáp ứng được các yêu cầu trên, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy
ở các trường phổ thông với vai trò là môn học tự chọn với thời lượng 2 tiết/tuần cho tất cả các lớp ở cấp học
- Đặc trưng của môn Tin học lớp 8 là kiến thức về lập trình Ngôn ngữ lập trình dường như rất xa lạ vì đây là kiến thức đầu tiên trong lập trình mà các em được học.
Trước khi muốn học một ngôn ngữ lập trình nào đó ta phải biết và hiểu được các khái niệm sau:
Ngôn ngữ lập trình là gì? Ngôn ngữ lập trình là một ngôn ngữ dùng để viết ra các chương trình máy tính.
Máy tính có hiểu ngay các chương trình này không? Câu trả lời là không! Muốn máy tính hiểu được các chương trình này thì phải thông qua một chương trình biên dịch
Chương trình biên dịch là gì? Chương trình biên dịch là một chương trình dùng để chuyển đổi từ ngôn ngữ lập trình sang ngôn ngữ máy.
Ngôn ngữ máy là gì? Ngôn ngữ máy là một dãy các bit nhị phân 0 và 1 Trong đó 0 cho biết không có tín hiệu và 1 cho biết có tín hiệu.
Trang 2Làm sao con người điều khiển được máy tính? Con người đã lập trình ra những chương trình và sử dụng chương trình biên dịch để chuyển thành ngôn ngữ máy, từ đó máy tính có thể hiểu và làm theo sự điều khiển của con người.
2 Lịch sử nghiên cứu
- Qua giảng dạy môn Tin học ở trường THCS thị trấn Kỳ Sơn, bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh lớp 8 thấy môn lập trình Pascal khó, khô khan và cực kỳ loằng ngoằng Mới đầu các em cũng rất sợ vì khi thấy giải một bài toán ở ngoài thì đơn giản và chỉ trong vòng vài giây có thể nhẩm ra kết quả còn ở trong lập trình cũng bài toán đó mà phải làm đến hàng chục phút mà có thể cho kết quả sai Pascal trở nên quá xa lạ và khó khăn đối với người sử dụng và nhất là đối với học sinh THCS là những người đang trực tiếp ứng dụng ngôn ngữ lập trình này.
- Tâm lý các em đều cho rằng môn Tin học không phải là môn học chính Do
đó không cần phải để tâm đến "nó" Những tiết học lý thuyết thì ghi chép qua loa cho xong chuyện bằng không thì ghi chép "giả vờ" để thầy cô khỏi chú ý hay nhắc nhở trong lúc giảng bài Trong những tiết thực hành chỉ một vài học sinh thật sự chú tâm suy nghĩ xây dựng thuật toán, viết chương trình đa số còn lại tranh thủ chơi game hoặc làm việc riêng Buồn thay cho một số học sinh khi được kiểm tra
vở tại thời điểm sắp kết thúc học kỳ 2 mà chỉ ghi được 5 bảy trang cho cả một chương trình khá dài trong cuốn Tin Học quyển 3.
- Xét ở một góc độ nào đó Lập trình cũng là một môn học khó đối với học sinh THCS Khó ở đây không phải do tính phức tạp của môn học hay phạm vi kiến thức quá rộng lớn Nếu đem so sánh môn học Lập trình và các phân môn Toán học ở trường THCS thì Lập trình Pascal gọn nhỏ hơn nhiều lần.
- Lập trình Pascal "khó" đối với học sinh THCS ở chỗ: môi trường lập trình Pascal có giao diện và các từ khóa đều bằng tiếng Anh, các dòng thông báo hay trợ giúp cũng vậy Bình diện chung học sinh THCS vốn tiếng Anh không nhiều,
đa số các em còn yếu về tiếng Anh Lấy đơn vị lớp để tính thì mỗi lớp chỉ có một vài em được gọi là "thông thạo" tiếng Anh qua các bài học Hầu hết số còn lại nằm trong trạng thái "mù tịt" Đây là một khó khăn cho việc hiểu được Pascal.
Trang 3- Một vấn đề nữa cũng là rào cản đối với việc các học sinh THCS tiếp cận với lập trình Pascal đó là: tư duy Toán của các em dừng lại ở mức độ Sách Giáo Khoa Toán THCS do đó kỹ năng phân tích, tổng hợp, xây dựng thuật toán cho mỗi bài toán hay vấn đề cần lập trình chưa tốt Các em vẫn thụ động trong việc tiếp cận bài toán, sắp xếp tư duy, xây dựng thuật giải.
- Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng kỹ năng lập trình cho học sinh lớp 8 Việc tiếp cận với môn học rất khó khăn, phải làm rất nhiều lần và thực hành rất nhiều tiết các em mới hiểu việc nhập và xuất dữ liệu Do đó sẽ rất khó khăn để các em hình thành
kỹ năng viết chương trình Nhất là những năm gần đây Ngành giáo dục luôn thành lập đội tuyển tham dự kì thi học sinh giỏi môn Tin học lớp 8,… Điều đó đã thúc đẩy tôi trong quá trình giảng dạy phải nghiên cứu tìm tòi biện pháp, kinh nghiệm
để giúp cho các em có sự đam mê học tập về lập trình, giúp các em biết được quy trình lập trình như thế nào và định hướng cho học sinh cách để trở thành một nhà lập trình thì cần phải nắm vững và biết “Sử dụng hình ảnh để học các từ khóa
và một số lệnh trong Pascal” Giúp các em yêu thích lập trình và học lập trình trong sự hứng thú.
3 Mục đích của đề tài
Kinh qua những năm trực tiếp giảng dạy bộ môn cũng như trao đổi với đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như học sinh đều rất yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên, chất lượng bộ môn Tin học lớp 8 qua các năm học chưa cao, đặc biệt
là kĩ năng lập trình còn hạn chế Mục đích của tôi là giúp đỡ học sinh lớp 8 hiểu và biết “Sử dụng hình ảnh để học các từ khóa và một số lệnh trong Pascal” Tạo cho học sinh niềm hứng thú và say mê trong lập trình để từ đó giúp cho các em phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen làm việc độc lập
và kỹ năng lập trình Bên cạnh đó, học sinh còn biết vận dụng để giải quyết các bài toán thường gặp trong thực tế; gây hứng thú trong học tập, làm cho “học” là quá trình kiến tạo; là niềm say mê để từ đó học sinh biết khai thác và xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất
Khi thực hiện nội dung này bản thân tôi là giáo viên tin học cũng thấy mình trở nên năng động, sáng tạo, phát huy được chuyên môn của mình
Trang 44 Đối tượng phạm vi nghiên cứu
- Học sinh khối lớp 8 trường THCS thị trấn Kỳ Sơn
- Năm học 2015-2016 Học kì I năm học 2016– 2017.
5 Phương pháp nghiên cứu
Qua quá trình học tập, nghiên cứu và hướng dẫn, cộng với thực tiễn trong công tác giảng dạy Các phương pháp giúp cho tôi tập trung vào nghiên cứu chính, đó là:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp thống kê.
Trang 5PHẦN II NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Cơ sở lý luận
Chúng ta đang sống trong thời đại khoa học điện tử, thời đại bùng nổ thông tin và mạng máy tính Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kỹ thuật hiện đại nhằm tổ chức khai thác và sử dụng
có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội.
Bộ GD&ĐT đã chỉ rõ: Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT; ứng dụng
và phát triển CNTT trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập
và quản lí giáo dục.
Đặc trưng của môn Tin học là môn khoa học gắn liền với công nghệ hiện đại,
do vậy dạy học Tin học trong nhà trường nhằm trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, kỹ năng lập trình và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Nội dung chương trình của môn Tin học hiện hành ở các trường THCS đã đáp ứng được những yêu cầu trên.
Khi chúng ta hiểu được rõ ràng những khái niệm như vậy thì việc lập trình cũng không còn mấy khó khăn nữa! phần còn lại của việc lập trình là chúng ta phải thuộc được các câu lệnh, các từ khóa mà ngôn ngữ lập trình quy định Việc thuộc và viết được các câu lệnh và các từ khóa của Pascal cũng không mấy khó khăn đối với những học sinh học giỏi về Anh văn hay siêng năng rèn luyện, nhưng nó cũng không dễ dàng đối với những học sinh kém về Anh văn.
2 Cơ sở thực tiễn
Qua các năm giảng dạy bộ môn Tin học lớp 8, tôi nhận thấy rằng nếu truyền thụ tri thức chỉ thông qua lời nói thì học sinh cảm thấy mệt mỏi, không có hứng thú trong học tập, việc tiếp thu bài giảng của học sinh không cao Khi sử dụng phương tiện trực quan trong bài giảng giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và tham gia bài giảng một cách tích cực và chủ động Phương tiện dạy học vừa điều
Trang 6khiển nhận thức một cách sinh động, vừa là nguồn tri thức phong phú để lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng Phương pháp dạy học trực quan là một trong những phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh dễ dàng chiếm lĩnh kiến thức thông qua quan sát Tuy vậy, trong quá trình dạy học một số học sinh vẫn chưa chú ý đến sự hướng dẫn của giáo viên nên việc chiếm lĩnh kiến thức vẫn còn thụ động.
Vì vậy trong quá trình dạy học giáo viên phải biết kết hợp các phương pháp dạy học một cách thích hợp, linh hoạt khai thác và vận dụng tốt các phương tiện sẽ kích thích được hứng thú tư duy của học sinh.
Việc khai thác tốt các hình ảnh và mô hình đưa ra thông qua phương pháp dạy học trực quan trong quá trình dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mới nhanh hơn, hiệu quả hơn mà còn rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích,
dự đoán, so sánh, khái quát, kỹ năng vận dụng để học sinh nâng cao kỹ năng kiến thức và có hứng thú hơn đối với môn học.
Khi đã tìm ra những phương pháp giảng dạy phù hợp giáo viên phải tiếp tục thử nghiệm nhiều lần và tổng kết, rút ra những bài học kinh nghiệm trong việc giảng dạy theo phương pháp đó và học sinh đóng vai trò chủ đạo, để phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh như thế mới phát huy được trí lực của các em
Trang 7Giáo viên giảng dạy được đào tạo theo đúng chuyên ngành và được bồi dưỡng chuyên môn hàng năm.
Phần lớn các em học sinh có ý thức tự học cao, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới trong học tập và rất hứng thú với môn Tin học.
2 Khó khăn, hạn chế
- Vẫn còn một số em học sinh tiếp thu kiến thức còn chậm, đặc biệt là kĩ năng cơ bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ lập trình Pascal bởi đây
là một môn học mới (một môn ngoại ngữ mới).
- Một số học sinh chưa coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên chưa
có sự đầu tư thời gian cho việc học Ngoài ra, ở chương trình Tin học 8, các em phải làm quen, tiếp cận với ngôn ngữ lập trình Pascal là một phần mềm có cấu trúc phức tạp, ngôn ngữ lập trình bằng tiếng anh Mặc khác để thực hiện được một chương trình thì các em phải có một kiến thức toán học nhất định.
3 Nguyên nhân
Hiện nay, hầu hết tất cả các trường THCS đều đã đưa môn Tin học vào giảng dạy, trong đó học sinh lớp 8 được học Quyển 3 với chương trình học là Ngôn ngữ lập trình Pascal.
Nhưng hầu hết tất cả các giáo viên đều bám sát theo sách giáo khoa và yêu cầu học sinh phải học thuộc các khái niệm, từ khóa và một số lệnh bằng chữ viết, điều này khiến cho học sinh khó nhớ dẫn đến việc viết chương trình cũng rất khó khăn Đặc biệt, đối với những học sinh cá biệt, học sinh yếu kém lại càng khó hơn.
Trang 8Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh chưa cao, chưa thực
sự hứng thú trong học tập, lười hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học,
tự rèn luyện yếu hoặc chỉ biết đến máy tính như một công cụ giải trí.
Qua kiểm tra chất lượng học kỳ 1 năm học 2015-2016, tôi thấy kỹ năng cơ
bản để giải bài toán trên máy tính bằng ngôn ngữ lập trình Pascal của học sinh lớp 8
là rất yếu Khi giải bài toán trên máy tính học sinh chỉ quan tâm đến công thức để tính toán ra kết quả bài toán mà quên các bước xác định thông tin vào, thông tin ra; xây dựng thuật toán; chạy chương trình thì học sinh chưa nhận biết được kết quả chương trình đúng hay sai Vì thế, kết quả kiểm tra học kỳ 1 là rất thấp.
Kết quả khảo học kỳ 1 năm học 2015-2016
T
T Lớp
Sĩ
số
Kết quả kiểm tra
em hay quên và chưa vận dụng vào thực hành được nếu không có sự hướng dẫn của giáo viên
Tỉ lệ yếu kém còn cao: chiếm 19%
Từ thực tế trên và bản thân tôi là một giáo viên dạy bộ môn Tin học luôn suy nghĩ phải đưa ra những giải pháp như thế nào để các em nắm lí thuyết chắc hơn nhớ lâu hơn và vận dụng vào thực hành tốt hơn Sau một thời gian suy nghĩ tiến hành thực nghiệm tôi đã thu được những kết quả rất tốt sau đây tôi xin đề ra
một số giải pháp “ Sử dụng hình ảnh để học tốt từ khóa và một số lệnh trong pascl” , giúp học sinh dễ nhớ các từ khóa và một số lệnh hơn và khi viết chương
trình cũng như thực hành trên máy sẽ làm cho học sinh phát huy hết được khả năng phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa của vấn đề.
Trang 9CHƯƠNG III GIẢI PHÁP 1.Các giải pháp và biện pháp thực hiện
1.1.Giải pháp 1: Xây dựng kỹ năng viết chương trình
Pascal là ngôn ngữ lập trình cho máy tính thuộc dạng mệnh lệnh, được Niklaus Wirth phát triển vào năm 1970, là ngôn ngữ đặc biệt thích hợp cho nhiều thế hệ học sinh, là ngôn ngữ vỡ lòng trong chương trình học Ở môi trường này, học sinh sở hữu một lượng tài nguyên là các kiểu dữ liệu đơn giản, cùng với các câu lệnh rõ ràng, trong sáng, nhất quán và rất dễ thuộc Tuy nhiên, nó đòi hỏi người lập trình tài bố cục, thiết kế một thuật toán sao cho đúng đắn, hiệu quả và tối ưu, rồi vận dụng các quy tắc cú pháp để viết ra được những câu lệnh phù hợp.
Vì thế kỹ năng cơ bản để học “từ khóa và một số lệnh” bằng hình ảnh trong
passcal tôi đã chọn và quy ước các từ khóa và một số lệnh tương ứng với các hình ảnh như sau:
Trang 101.1 1Xác định bài toán:
a Khái niệm bài toán:
Trang 11Đã là học sinh thì thường xuyên gặp các bài toán ở nhiều dạng khác nhau trong mọi cấp học Tuy nhiên không phải bài toán nào cũng dễ dàng để thực hiện được và cho kết quả tốt Nhưng đối với bất kỳ một bài toán nào thì học sinh cũng được giáo viên hướng dẫn là phải đọc kỹ đề rồi xác định nó : A B
Trong đó:
A là giả thiết : Điều kiện ban đầu hay cái đã cho khi bắt đầu giải bài toán.
B là kết luận : Mục tiêu cần đạt được hay cái phải tìm, phải làm ra khi kết thúc bài toán.
là suy luận : Giải pháp cần xác định hay một chuỗi các bước cần thực hiện từ A đến B.
b Bài toán trên máy vi tính :
Bài toán trên máy cũng mang đầy đủ các tính chất của bài toán tổng quát trên, nhưng nó lại được diễn đạt theo một các khác.
- A : là đưa thông tin vào – thông tin trước khi xử lý (Input )
- B: là đưa thông tin ra – kết quả sau khi xử lý (Output)
- : là chương trình tạo từ các câu lệnh cơ bản của máy tính cho phép xử
lý từ A đến B.
c Xác định bài toán:
Việc xác định bài toán là xác định xem ta phải giải quyết vấn đề gì? Với giả thiết nào đã cho và với lời giải cần đạt những yêu cầu gì Khác với các bài toán thuần túy trong toán học là chỉ cần xác định rõ giả thiết và kết luận chứ không cần xác định yêu cầu về lời giải, đôi khi những bài toán tin học trong thực tế chỉ cần
tìm lời giải tốt tới mức nào đó, thậm chí là chỉ ở mức chấp nhận được (nếu lời giải tốt nhất đòi hỏi quá nhiều thời gian và chi phí).
Input Process Output (Dữ liệu vào Xử lý Kết quả ra)
1.2.2 Một số ví dụ :
Ví dụ 1: Tính diện tích hình vuông.
Các bước xác định cho bài toán:
+ Thông tin vào (Input) : Cạnh hình vuông a
+ Thông tin ra (Output) : Kết quả diện tích khi đưa a vào
+ Các dữ liệu cần xử lý để chế biến thông tin như:
Lần lượt đưa giá trị a vào (cho a = 4)