Chương 8 CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNGMỤC ĐÍCH YÊU CẦUNắm vững nội dung cơ bản sau: Những bài học của cách mạng tháng mười Nga (1917) và những thành công của chủ nghĩa xã hội xô viết. Sự ra đời của hệ thống các nước XHCN . Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực. Nguyên nhân của sự sụp đổ mô hình CNXH Xô viết và triển vọng của CNXH.
Trang 1Chương IX CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC VÀ
TRIỂN VỌNG
MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
Nắm vững nội dung cơ bản sau:
- Những bài học của cách mạng tháng mười Nga (1917)
và những thành công của chủ nghĩa xã hội xô viết
- Sự ra đời của hệ thống các nước XHCN
- Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực.
- Nguyên nhân của sự sụp đổ mô hình CNXH Xô viết và
Trang 2KẾT CẤU CHƯƠNG
I CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC
II SỰ KHỦNG HOẢNG, SỤP ĐỔ CỦA MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI XÔ VIẾT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ.
III TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Trang 3I CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC
1 Cách mạng Tháng Mười Nga và mô hình chủ nghĩa
xã hội hiện thực đầu tiên trên thế giới.
a, Cách mạng Tháng Mười Nga (1917)
- Sự thành công của Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại.
+ Nhân tố khách quan:
* Đầu thế kỷ XX, CNTB chuyển sang giai đoạn CNĐQ 3 mâu thuẫn: TS><VS; CNĐQ><CNĐQ và CNĐQ>< Nhân dân các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc.
* V.I Lênin nhận định: CNĐQ phát triển không đồng đều, nơi nào tập trung mâu thuẫn gay gắt thì đó là nơi yếucủa CNĐQ Những mâu thuẫn trên đều tập trung ở nước Nga, tồn tại dan xen với nhau (TS><VS;
Đế quốc Nga><các nước thuộc địa của nước Nga; Nhiều nước đế quốc
>< Nga; Mâu thuẫn giữa 2 nhóm nước đế quốc muốn xâm lược nước Nga; Nông dân>< Địa chủ - đây là mâu thuẫn mà cả 2 cuộc cách mạng
Tư sản ở Nga (1905 và 1912) không giải quyết được)
* Những điều kiện khách quan trên Cách mạng XHCN có thể nổ
Trang 4+ Nhân tố chủ quan:
* Vai trò của Đảng Bônsêvích Nga trong việc phát hiện được những mâu thuẫn trong xã hội Nga, nắm vững tình thế và thời cơ cách mạng, phát động khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi.
* Vai trò của V.I Lênin - Lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản và nhân dân lao động Nga.
Trang 5b) Mô hình chủ nghĩa xã hội đầu tiên trên thế giới.
- Những thành công của mô hình chủ nghĩa xã hội theo kiểu
Xô viết với tư cách là mô hình chủ nghĩa xã hội đầu tiên trên thế giới:
+ 1917 – 1921 Nước Nga xôviết đã giàng thắng lợi trong cuộc cách mạng chống thù trong giặc ngoài (Thời kỳ
“Nội chiến” với “chính sách cộng sản thời chiến”)
+ 1921 – 1929 Chế độ XHCN ở Nga (sau là Liên Xô) đã vượt qua giai đoạn lịch sử, thực hiện thành công chính sách kinh tế mới (NEP)
+ Trong hơn 10 năm (từ năm 1925), Liên Xô tiến hành công nghiệp hoá, điện khí hoá và trở thành một nước công
đập liên hợp nông nghiệp; đến thập kỷ 30 của thế kỷ XX, Liên Xô đã tự xây dựng hệ thống tầu điện ngầm hiện đại
Trang 6+ CNXH ở Liên xô đã trải qua 4 năm chiến tranh bảo
vệ tổ quốc, chống chủ nghĩa Phátxit Đức, nền kinh tế bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh Tuy nhiên, chỉ trong thời gian ngắn Liên Xô đã khôi phục kinh tế và phát triển nhanh chóng, đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực, nhất là lĩnh vực kinh tế, khoa học, quốc phòng và
kỹ thuật vũ trụ (1949 SX được bom nguyên tử, 1957 chinh phục vũ trụ, 1961 đưa người vào vũ trụ)
+ Sau CTTG 2, Liên Xô trở thành một siêu cường trong thế giới 2 cực, đóng góp rất lớn cho cách mạng thế giới (Hình thành hệ hống các nước XHCN; thúc đẩy
PT Cộng sản và công nhân quốc tế , phong trào giải phóng dân tộc và PT hoà bình rộng lớn)
Trang 72 Sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa và những thành tựu của nó.
a, Sự ra đời và phát triển của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa.
+ Sau CTTG 2, hệ thống các nước XHCN hình thành ở châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ La Tinh (Liên Xô, Cộng hoà dân chủ Đức, Tiệp Khắc, Ba lan, Bungari, Rumani,Hunggari, Anbani Nam Tư, Trung Quốc, Việt Nam, Cu ba, Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều tiên, Mông cổ)
+ Các nước XHCN đã thực hiện sự liên minh về kinh tế (Hội đồng tương trợ kinh tế), Anh ninh quân sự (Hiệp ước Vacsava), văn hoá, xã hội; đi theo mô hình XHCN Xôviết.
+ Sự phát triển hệ thống các nước XHCN và những thành
Trang 8b, Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực.
- Những thành tựu về chính trị, văn hoá, xã hội:
+ Chế độ XHCN hiện thực ở các nước XHCN đã từng bước đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ xã hội, thúc đẩy PT đấu tranh đòi các quyền
tự do, dân chủ trên toàn thế giới.
+ Các nước XHCN cơ bản đã xoá bỏ được tình trạng bóc lột của giai cấp tư sản và địa chủ
+ Thực hiện được khá tốt chính sách xã hội về việc làm, nhà ở, đặc biệt
+ Các nước XHCN đều có chính sách ưu tiên các nhóm xã hội giống nhau: trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ, dân tộc thiểu số và nhóm người cao tuổi.
+ Các nước XHCN đã vươn lên đạt thế cân bằng về quân sự với các
Xô và Mỹ + 11 nước tư bản Tây Âu; chi phí về quân sự của Liên Xô hàng
+ CNXH ở các nước đã đóng góp rất lớn vào PTCM thế giới, đặc biệt
thuộc địa và phụ thuộc đã giành được độc lập về chính trị, CN thực dân cũ
Trang 9- Những thành tựu kinh tế:
+ Hơn 70 năm xây dựng CNXH, các nước XHCN đã đạt được sự phát triển mạnh mẽ về tiềm lực kinh tế , xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH trên quy mô lớn với trình độ hiện đại, đảm bảo ngày càng tốt hơn đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
+ Đến năm 1970, trong số 20 nước phát triển nhất thế giới có 4 nước XHCN ( Liên Xô, Cộng hoà
thành một trong hai siêu cường về kinh tế ( 1985 thu nhập quốc dân của Liên xô = 66% Mỹ; SL
Trang 10II SỰ KHỦNG HOẢNG, SỤP ĐỔ CỦA MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI XÔ VIẾT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ.
1 Sự khủng hoảng và sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội Xôviết.
- Thời điểm: bắt đầu từ cuối thập kỷ 60 của thế kỷ XX Liên Xô và các nước XHCN lâm vào khủng hoảng kinh tế
- xã hội; đặc biệt đến thập kỷ 80 các nước XHCN ở Đông
Âu và Liên Xô diễn ra khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, kéo dài và toàn diện Các nước XHCN ở Đông Âu
và Liên Xô thực hiện nhiều kế hoạch đổi mới, cải tổ nhưng mắc sai lầm, không đem lại kết quả.
- Từ tháng 4/1989 bắt đầu diễn ra quá trình sụp đổ chế độ CNXH ở các nước Đông Âu, mở đầu là Ba Lan Trong 2 năm đến tháng 9/1991, CNXH ở Liên Xô và 6 nước Đông
Âu sụp đổ hoàn toàn Sự đổ vỡ CNXH cũng diễn ra đối
Trang 112 Nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng và sụp
đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội Xôviết.
a, Nguyên nhân sâu xa là những sai lầm thuộc về mô hình phát triển của chủ nghĩa xã hội Xôviết.
- Do thực hiện Chính sách kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp kéo dài
- Do từ bỏ nền kinh tế hàng hoá, cơ chế thị trường, thực hiện bao cấp lan tràn làm triệt tiêu động lực và sức sáng tạo của người lao động
- Chậm đổi mới cơ chế kinh tế và hệ thống quản lý
Kết luận: Những sai lầm chủ quan nghiêm trọng kéo dài
nêu trên là nguyên nhân sâu xa dẫn tới khủng hoảng CNXH ở các nước, không phải là khuyết tật xuất phát từ bản chất chế độ XHCN, mà là do quan niệm giáo điều về CNXH
Trang 12b, Nguyên nhân chủ yếu và trực tiếp
- Đường lối hữu khuynh, cơ hội và xét lại (liên hệ với thực tiễn Liên Xô và các nước XHCN khác)
- Âm mưu “diễn biến hoà bình” của chủ nghĩa đế quốc
Trang 13III TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1 Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của xã hội loài người
+ PTSX tư bản chứa đựng mâu thuẫn kinh tế không những không thể điều hoà, mà ngày càng gay gắt Đây nguồn gốc sâu sa của những mâu thuẫn xã hội mà CNTB không thể khắc phục.
+ Do bản chất của một chế độ dựa trên bóc lột người, CNTB đang là chủ thể của sự tha hoá ngày càng trầm trọng về đạo đức, lối sống; là nguyên nhân của nhiều tình trạng tệ nạn trong xã hội tư bản, mà chính CNTB không thể khắc phục.
Trang 142 Chủ nghĩa xã hội – tương lại của xã hội
- Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ không có nghĩa
là sự cáo chung của chủ nghĩa xã hội Đó chỉ là sự sụp đổ mô hình CNXH với những quan niệm sai lầm chủ quan giáo điều về CNXH, không thuộc về bản chất chế độ XHCN Loài người vẫn trong thời đại quá
độ từ CNTB lên CNXH.
- Các nước xã hội chủ nghĩa còn lại tiến hành cải cách,
mở cửa, đổi mới và ngày càng đạt được những thành tựu to lớn.( liên hệ thực tiễn công cuộc đổi mới ở Trung Quốc, Việt nam, Cu Ba)
Trang 15- Đã xuất hiện xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội:
+ Sự trụ vững của các nước XHCN trong điều kiện hết
+ Những dấu hiệu phục hồi CNXH ở nước Nga và Đông
Âu
Á: Đảng Cộng sản Nêpan thắng cử; giữa Châu Âu: Lãnh đạo Đảng Cộng sản Síp trúng cử tổng thống; Phong trào cánh tả
ở Mỹ Latinh giành chính quyền ở 11 nước, trong đó có 4
chính sách: cải cách ruộng đất, liên kết quốc tế nhất là trong lĩnh vực năng lượng và tài chính, bình thường hoá quan hệ với Mỹ, giúp nhân nghèo sống trên đất Mỹ, Mở rộng quan hệ với các nước ngoài khu vực: Trung Quốc, Ấn Độ,