Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông mỹ tho, huyện ý yên, tỉnh nam định trong bối cảnh hiện nay

Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông Các công trình nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp trong lĩnh vực giáo dục và quản lý giáo dục của các nhà khoa học được t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

*****

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG MỸ THO,

HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

*****

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG MỸ THO,

HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN HUY HOÀNG

HÀ NỘI, 2016

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Quản lý giáo dục, các giảng viên đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn, quan tâm và tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học

Cho tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Trần Huy Hoàng, viện Khoa học giáo dục đã tận tình giúp đỡ tôi trong việc định hướng

đề tài cũng như trong suốt quá trình nghiên cứu, viết luận văn

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, cán bộ quản lý và giáo viên trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định đã động viên giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành đề tài này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả luận văn kính mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của các thầy, cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp

Hà N ội, tháng 10 năm 2016

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Huyền

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vii

Danh mục sơ đồ, biểu đồ viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông 6

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông 7

1.2 Quản lý 8

1.2.1 Khái niệm 8

1.2.2 Chức năng của quản lý 10

1.3 Giáo viên chủ nhiệm lớp và hoạt động chủ nhiệm lớp 11

1.3.1 Giáo viên chủ nhiệm lớp 11

1.3.2 Hoạt động chủ nhiệm lớp 15

1.3.3 Đặc điểm lứa tuổi học sinh THPT (thể chất và tâm lý) 25

1.4 Đổi mới giáo dục phổ thông và yêu cầu đặt ra đối với hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp 30

1.4.1 Đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay 30

1.4.2 Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp 32

1.5 Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng phổ thông 30

1.5.1 Vị trí, nhiệm vụ của hiệu trưởng trường phổ thông 30

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động chủ nhiệm của hiệu trưởng trường phổ

thông 31

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 35

1.6.1 Các yếu tố thuộc về hiệu trưởng trường trung học phổ thông 35

1.6.2 Các yếu tố thuộc về giáo viên và học sinh trung học phổ thông 35

1.6.3 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông 36

Kết luận chương 1 40

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG MỸ THO, HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH 42

2.1 Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông 42

2.1.1 Mục đích khảo sát 42

2.1.2 Nội dung khảo sát 42

2.1.3 Phương pháp khảo sát 42

2.1.4 Tiêu chí và thang đánh giá 39

2.1.5 Địa bàn và mẫu khảo sát 40

2.2 Thực trạng hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định 44

2.2.1 Thực trạng đội ngũ giáo viên và đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp 44

2.2.2 Nhận thức về vai trò của hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông 50

2.2.3 Thực trạng mức độ thực hiện các nội dung hoạt động chủ nhiệm lớp 52 2.2.4 Đánh giá hiệu quả của hoạt động chủ nhiệm lớp 54

2.2.5 Thuận lợi và khó khăn khi tổ chức hoạt động chủ nhiệm lớp 55

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định 57

2.3.1 Lập kế hoạch hoạt động chủ nhiệm lớp 60

2.3.2 Tổ chức thực hiện hoạt động chủ nhiệm lớp 62

2.3.3 Chỉ đạo hoạt động chủ nhiệm lớp 64

2.3.4 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch hoạt động chủ nhiệm lớp 65 2.3.5 Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho công tác chủ nhiệm lớp 68

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 69

2.4.1 Các yếu tố thuộc về hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 69

2.4.2 Các yếu tố thuộc về giáo viên và học sinh Trung học phổ thông 71

2.4.3 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông 72

2.5 Thành công, hạn chế của công tác quản lý chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định 73

2.5.1 Thành công và nguyên nhân 68

2.5.2 Hạn chế 74

Kết luận chương 2 78

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG MỸ THO, HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 79

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 79

3.1.1 Đảm bảo tính hệ thống và khoa học 79

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi 80

3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa 80

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay 81

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức về hoạt động chủ nhiệm lớp trong trường phổ thông 81

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực hoạt động cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp trong trường phổ thông 85

3.2.3 Xây dựng quy chế quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp gắn với

công tác thi đua, khen thưởng 89

3.2.4 Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động chủ nhiệm lớp trên cơ sở hiệu quả công tác 91

3.2.5 Xây dựng cơ chế phối kết hợp giữa giáo viên chủ nhiệm lớp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường 95

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 99

3.4 Khảo sát về nhận thức tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định 99

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 99

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 100

3.4.3 Tiêu chí và thang đánh giá 100

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 100

Kết luận chương 3 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 107

1 Kết luận 107

2 Khuyến nghị 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC .115

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Cơ cấu lứa tuổi, giới tính, trình độ đào tạo của đội ngũ GV 41

Bảng 2.2: Cơ cấu lứa tuổi, giới tính, trình độ đào tạo của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm 43

Bảng 2.3 Nhận thức tầm quan trọng của hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông 46

Bảng 2.4 Biểu hiện tầm quan trọng của hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông 47

Bảng 2.5 Mức độ thực hiện các nội dung hoạt động chủ nhiệm lớp trường Trung học phổ thông 49

Bảng 2.6 Hiệu quả của hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông hiện nay 50

Bảng 2.7 Thuận lợi khi tổ chức hoạt động chủ nhiệm lớp 51

Bảng 2.8 Khó khăn khi tổ chức hoạt động chủ nhiệm lớp 52

Bảng 2.9 Đánh giá tầm quan trọng của quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh ở trường THPT 53 Bảng 2.10 Tầm quan trọng của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp 54

Bảng 2.11 Lập kế hoạch hoạt động chủ nhiệm lớp 56

Bảng 2.12 Tổ chức hoạt động chủ nhiệm lớp 57

Bảng 2.13 Chỉ đạo hoạt động chủ nhiệm lớp 59

Bảng 2.14 Kiểm tra đánh giá hoạt động chủ nhiệm lớp 61

Bảng 2.15 Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động chủ nhiệm lớp 63

Bảng 2.16 Yếu tố thuộc về người hiệu trưởng 65

Bảng 2.17 Các yếu tố thuộc về giáo viên và học sinh Trung học phổ thông 66 Bảng 2.18 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông 67

Bảng 3.1 Mẫu khảo nghiệm 92

Bảng 3.2 Mức độ cần thiết của các BPQL hoạt động chủ nhiệm lớp 93

Bảng 3.3 Mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường trung học phổ thông 95

Bảng 3.4 Mối quan hệ giữa tính cấp thiết và khả thi của biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp 96

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc của một hệ thống quản lý 9

Sơ đồ 1.2: Mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm lớp với các tổ chức, đoàn thể và học sinh trong nhà trường 14

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu lứa tuổi, giới tính, trình độ đào tạo của đội ngũ GV 43

Biểu đồ 2.2 Cơ cấu lứa tuổi, giới tính, trình độ đào tạo của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm 46

Biểu đồ 2.3 Tầm quan trọng của hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông 47

Biểu đồ 2.4 Đánh giá tầm quan trọng của quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh ở trường THPT 54 Biểu đồ 2.5 Tầm quan trọng của các biện pháp quản lý 55

Biểu đồ 2.6 Lập kế hoạch hoạt động chủ nhiệm lớp 57

Biểu đồ 2.7 Tổ chức hoạt động chủ nhiệm lớp 59

Biểu đồ 2.8 Chỉ đạo hoạt động chủ nhiệm lớp 60

Biểu đồ 2.9 Kiểm tra đánh giá hoạt động chủ nhiệm lớp 62

Biểu đồ 2.10 Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động chủ nhiệm lớp 64 Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường trung học phổ thông 94

Biểu đồ 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường trung học phổ thông 96 Biểu đồ 3.3 Mối quan hệ giữa tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường trung học phổ thông98

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã khẳng định:

“Phát tri ển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng và

thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy

ngu ồn lực con người - yếu tố cơ bản của sự phát triển xã hội, tăng trưởng

kinh t ế nhanh và bền vững” Đây là yêu cầu cấp bách đối với toàn xã hội nói

chung, ngành giáo dục nói riêng.[10]

Đại hội XI chỉ rõ: “Phải đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục

qu ốc dân theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội

nh ập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ

giáo viên và cán b ộ quản lý là khâu then chốt”.[10]

Phát triển giáo dục và đào tạo đã trở thành mục tiêu chiến lược của công cuộc đổi mới đất nước, được xem là cuộc cách mạng mang tính thời đại sâu sắc trong đó đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng cách mạng quan trọng, quyết định thắng lợi sự nghiệp đổi mới giáo dục, góp phần phát triển đất nước

Để đạt được mục tiêu trên, vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục là: “Tiếp

t ục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp

d ạy và học”, đồng thời đổi mới hoạt động quản lý, trong đó có quản lý hoạt

động chủ nhiệm lớp để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội của đất nước hiện nay

Đối với trường phổ thông, ngoài quản lý hoạt động chuyên môn, quản lý

cơ sở vật chất, quản lý tài chính, v v thì quản lý phát triển đội ngũ có vai trò đặc biệt quan trọng, trong đó có đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp

Giáo viên chủ nhiệm lớp là người tổ chức, quản lý trực tiếp và sâu sát nhất về mọi mặt đối với học sinh và thực hiện giáo dục đạo đức, lối sống, phát triển nhân cách, tư vấn hướng nghiệp cho từng học sinh Như vậy, giáo viên chủ nhiệm lớp giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì nền nếp,

góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh Mặt khác, người giáo viên chủ nhiệm lớp còn là “cầu nối” giữa nhà trường và gia đình học sinh, góp phần thực hiện tốt mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

1.2. Ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, việc quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp đã được Ban giám hiệu nhà trường quan tâm, song còn thiên về thủ tục hành chính, nặng về phổ biến, giao việc, đáp ứng được rất ít các kĩ năng mà một người giáo viên chủ nhiệm cần phải có Trong khi đó nhiều giáo viên chủ nhiệm là giáo viên trẻ có độ tuổi dưới 35, tuổi đời còn trẻ, tuổi nghề chưa nhiều, kinh nghiệm sống còn hạn chế, kiến thức về tâm lý lứa tuổi còn ít

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu khoa học ứng

dụng là: “Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ

Tho, huy ện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động chủ nhiệm lớp, đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho trong bối cảnh hiện nay

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho trong bối cảnh hiện nay

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định còn có những hạn chế nhất định như chỉ đạo

hoạt động chủ nhiệm lớp chủ yếu bằng các biện pháp hành chính, kiểm tra chưa thường xuyên Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp phù hợp với yêu cầu của ngành hiện nay và điều kiện thực tế của nhà trường thì sẽ nâng cao được chất lượng hoạt động chủ nhiệm lớp

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1.Hệ thống hóa cơ sở lí luận về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trong bối cảnh hiện nay

5.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

5.3. Đề xuất biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay

Khảo nghiệm về nhận thức tính cấp thiết và khả thi của biện pháp quản

lý hoạt động chủ nhiệm lớp đề xuất

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Phạm vi về nội dung

Một số biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng

trường Trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay

6.2 Khách thể khảo sát

Nhóm 1: Cán bộ quản lý trường Trung học phổ thông Mỹ Tho

Nhóm 2: Giáo viên trường Trung học phổ thông Mỹ Tho

6.3 Địa bàn nghiên cứu

Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

7 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng hoạt động chủ nhiệm lớp của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm trường Trung học phổ thông Mỹ Tho có những mặt nào tích cực và mặt nào còn hạn chế?

- Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định?

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các văn bản pháp quy, những quy định của ngành giáo dục về hoạt động chủ nhiệm lớp và các tài liệu tham khảo có liên quan để xây

dựng cơ sở lí luận của đề tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Nghiên cứu các vấn đề hoạt động chủ nhiệm lớp, quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường trung học phổ thông, các yếu tố ảnh hưởng

nhằm mục đích xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán thống kê như số trung bình cộng, số trung

bị, tính tần suất, hệ số tương quan để xử lý và phân tích các số liệu trên cơ

sở đó rút ra các nhận xét khoa học khái quát về vấn đề quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trường Trung học phổ thông

9 Đóng góp mới của đề tài

Làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp, phát hiện thực trạng hoạt động chủ nhiệm lớp và thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định Đồng thời góp phần vào việc phổ biến kinh nghiệm quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trong các trường Trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường

Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay

theo 2 hướng: Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp

1.1.1 Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông

Các công trình nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp trong lĩnh vực giáo dục và quản lý giáo dục của các nhà khoa học được thể hiện trong các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí khoa học, các cuốn sách chuyên khảo về công tác chủ nhiệm lớp, các luận văn thạc sĩ khoa học, có thể kể ra một số công trình sau:

- Hà Nhật Thăng (2009), Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường

ph ổ thông, Nxb Giáo dục; [26]

- Hà Nhật Thăng (2000), Những tình huống giáo dục học sinh của

ng ười giáo viên chủ nhiệm, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội;[27]

- Phạm Viết Vượng (2010), Giáo dục học (Chương XVI, Người giáo

viên chủ nhiệm), Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội;[30]

- Kỷ yếu hội thảo (2010), Công tác giáo viên chủ nhiệm ở trường phổ

thông, Nxb Giáo dục;[16]

- Nguyễn Thanh Bình (2011), Một số vấn đề trong Công tác chủ nhiệm

l ớp ở trường Trung học phổ thông hiện nay, Nxb Đại học Sư Phạm; [3]

- Hà Nhật Thăng (2004), Phương pháp công tác của người giáo viên

ch ủ nhiệm ở trường Trung học phổ thông, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội;[28]

Một số bài viết đăng trên Tạp chí giáo dục như:

- Vũ Đình Mạnh, số 126 (11/2005), Rèn luyện một số kỹ năng làm công

tác giáo viên ch ủ nhiệm lớp cho sinh viên Cao đẳng sư phạm; [18]

- Vũ Đình Mạnh, số 135 (kỳ 1 - 4/2006), Một số biện pháp rèn luyện kỹ

n ăng làm công tác giáo viên chủ nhiệm lớp cho sinh viên CĐ sư phạm; [19]

- Lê Phú Thăng, số 10/2010, Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả

công tác ch ủ nhiệm lớp ở trường hữu nghị T78; [29]

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông

Trong lĩnh vực quản lý giáo dục nghiên cứu về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp được thể hiện ở hai bình diện lý luận và thực tiễn, các sản phẩm nghiên cứu khoa học về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp được công bố trong các bài báo, đặc biệt trong các luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục, như:

- Nguyễn Khắc Hiền (2005), Một số biện pháp tăng cường quản lý của

Hi ệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp trong các trường Trung học phổ

thông t ỉnh Bắc Ninh [12]

- Ngô Thị Chuyên (2009), Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng công

tác ch ủ nhiệm lớp tại trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi quận

D ương Kinh.[8]

- Nguyễn Văn Chương (2012), Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm

l ớp ở trường Trung học phổ thông Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.[9]

- Đàm Liên Quân, Biện pháp quản lý bồi dưỡng công tác chủ nhiệm

cho giáo viên tr ường Trung học phổ thông Yên Hoà, Hà Nội trong giai đoạn

hi ện nay.[22]

Nh ận xét:

- Các tác giả đã nghiên cứu thực trạng hoạt động chủ nhiệm lớp và thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp, từ đó đề xuất các BPQL hoạt động chủ nhiệm lớp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động chủ nhiệm lớp

- Ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, vấn đề này thực sự cần thiết nhưng chưa được tác giả nào nghiên cứu Đề tài của tác giả đi theo hướng này

kế thừa đồng thời xác định được điểm mới Kết quả nghiên cứu phục vụ trực tiếp cho công tác giáo dục nhân cách học sinh

1.2 Quản lý

1.2.1 Khái niệm

Quản lý là một loại hình lao động của con người trong cộng đồng nhằm thực hiện các mục tiêu mà tổ chức hoặc xã hội đặt ra Quản lý là một hoạt động bao trùm mọi mặt đời sống xã hội Quản lý là nhân tố không thể thiếu trong đời sống và sự phát triển của xã hội Loài người đã trải qua nhiều thời

kỳ phát triển với nhiều hình thái xã hội khác nhau do đó cũng trải qua nhiều hình thức quản lý khác nhau Trong quá trình nghiên cứu, đã có nhiều định nghĩa thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau về quản lý:

Theo C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung

nào ti ến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự

ch ỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng

chung phát sinh t ừ vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của

nh ững khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy

mình, còn m ột dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.[Dẫn theo 7]

Như theo tác giả Frederich Wiliam Taylor (1856-1915) người Mỹ:

“qu ản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó

th ế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất”[1]

Paul Herscy và Ken Blanc Heard lại coi “quản lý là một quá trình cùng

làm vi ệc giữa nhà quản lý và người bị quản lý, nhằm thông qua hoạt động

c ủa cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ

ch ức" [Dẫn theo 7]

Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt coi “quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được

nh ững mục tiêu nhất định”[20]

Tác giả Mai Hữu Khuê lại cho rằng “Hoạt động quản lý là một dạng

ho ạt động đặc biệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp các loại lao động

trí óc, liên k ết bộ máy quản lý, h́ình thành một chỉnh thể thống nhất điều hoà

ph ối hợp các khâu và các cấp quản lý, làm sao cho hoạt động nhịp nhàng, đưa đến hiệu quả”[13]

Theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc:“Hoạt động quản lý là

tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến

khách th ể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức

v ận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [7]

Những quan niệm về quản lý trên đây tuy có cách tiếp cận khác nhau, nhưng tác giả nhận thấy chúng đều bao hàm nghĩa chung, đó là:

- Quản lý là các hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực

cá nhân, đảm bảo hoàn thành các công việc và là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của tập thể

- Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng

có hiệu quả cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để

hệ thống ổn định phát triển, đạt được mục tiêu đã định

Từ những dấu hiệu bản chất trên có thể hiểu: Quản lý là tác động có tổ

ch ức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đặt đến

m ục tiêu quản lý đặt ra

S ơ đồ 1.1 Cấu trúc của một hệ thống quản lý

Mục tiêu quản lý Môi trường quản lý

1.2.2 Chức năng của quản lý

- Ch ức năng kế hoạch hóa: là quá trình xác định các mục tiêu và lựa

chọn các biện pháp tốt nhất để đạt các mục tiêu đó Nội dung thực hiện chức năng kế hoạch bao gồm: Phân tích bối cảnh, xác định mục tiêu phát triển tổ chức; lập các kế hoạch thực hiện mục tiêu; triển khai thực hiện kế hoạch; đánh giá, điều chỉnh kế hoạch (nếu cần)

- Ch ức năng tổ chức: là quá trình tiếp nhận, phân phối, sắp xếp các

nguồn lực tạo ra một cơ cấu tổ chức thích hợp đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu

đề ra để tổ chức phát triển

Nội dung chức năng tổ chức bao gồm: xây dựng cơ cấu tổ chức hợp lý

và năng động, phù hợp với yêu cầu thực thi nhiệm vụ; xây dựng, phát triển đội ngũ đảm bảo yêu cầu của tổ chức; xác lập mối quan hệ và cơ chế hoạt động; tổ chức công việc khoa học

- Ch ức năng chỉ đạo: là quá trình tác động, ảnh hưởng tới hành vi thái

độ của cấp dưới thông qua các hoạt động hướng dẫn, giúp đỡ, đôn đốc, động viên và thúc đẩy những người dưới quyền làm việc với hiệu quả cao nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra

Nội dung chức năng chỉ đạo: thực hiện quyền chỉ huy, giao việc và hướng dẫn triển khai nhiệm vụ; đôn đốc, động viên, kích thích tạo động lực làm việc cho nhân viên; giám sát, sửa chữa đảm bảo các hoạt động đúng hướng, bám sát yêu cầu thực thi kế hoạch của tổ chức; xây dựng môi trường thúc đẩy các hoạt động phát triển

- Ch ức năng kiểm tra: là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực

trạng, khuyến khích những cái tốt, phát hiện những tồn tại, điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đặt ra và góp phần đưa toàn bộ hệ thống được quản lý lên một trình độ cao hơn

Nội dung thực hiện chức năng kiểm tra gồm: xác định các tiêu chuẩn để đánh giá; đánh giá kết quả thực tế: thu thập thông tin về đối tượng được kiểm tra; so sánh kết quả đo đạc thực tế với chuẩn để phát hiện mức độ thực hiện

tốt, vừa, xấu của các đối tượng quản lý; điều chỉnh, bao gồm: tư vấn (uốn nắn, sửa chữa); thúc đẩy (phát huy thành tích tốt) hoặc xử lý

Bốn chức năng đó được coi như bốn công đoạn tạo nên một chu trình quản lý Các chức năng này có quan hệ chặt chẽ với nhau, đan xen với nhau

và đều cần đến thông tin quản lý

1.3 Giáo viên chủ nhiệm lớp và hoạt động chủ nhiệm lớp

1.3.1 Giáo viên chủ nhiệm lớp

1.3.1.1 Khái ni ệm giáo viên chủ nhiệm lớp

Trong hệ thống tổ chức của các nhà trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học Hình thức tổ chức dạy học, giáo dục theo lớp được hình thành từ thế kỷ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc Comenxki đề xướng Để quản lý lớp học, BGH cử ra một trong

những giáo viên đang giảng dạy làm chủ nhiệm lớp Giáo viên chủ nhiệm lớp được hiệu trưởng lựa chọn từ những giáo viên có kinh nghiệm giáo dục, có uy

tín trong h ọc sinh, được Hội đồng giáo dục nhà trường nhất trí phân công

ch ủ nhiệm các lớp học xác định để thực hiện mục tiêu giáo dục

1.3.1.2 Vai trò c ủa người giáo viên chủ nhiệm lớp

Trong thực tế, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp là vô cùng quan trọng đối với công tác giáo dục và dạy học ở trường Trung học phổ thông

+ Vai trò người đại diện: giáo viên chủ nhiệm lớp là thành viên của tập

thể hội đồng sư phạm, là người thay mặt hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và cha mẹ học sinh quản lý và chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục toàn diện học sinh lớp mình phụ trách, tổ chức thực hiện mục tiêu, kế hoạch của nhà trường, là người trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục, nguyên lý giáo dục của Đảng, Nhà nước và các chương trình giáo dục của Ngành giáo dục đối với học sinh lớp chủ nhiệm

Với tư cách là người đại diện cho tập thể sư phạm nhà trường, giáo viên chủ nhiệm lớp có trách nhiệm truyền đạt tới học sinh của lớp chủ nhiệm tất cả

yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường tới tập thể và từng học sinh của lớp chủ nhiệm Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm lớp phải có khả năng biến những chủ trương, kế hoạch đào tạo của nhà trường thành chương trình hành động của tập thể lớp và của mỗi học sinh Như vậy, giáo viên chủ nhiệm lớp

là cầu nối giữa hiệu trưởng (Ban giám hiệu), giữa các tổ chức trong nhà trường, giữa các giáo viên bộ môn, với tập thể học sinh

Với tư cách là người đại diện cho tập thể lớp chủ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm lớp là người tập hợp ý kiến, nguyện vọng của từng học sinh trong lớp và phản ánh với hiệu trưởng, với các tổ chức trong nhà trường và với các giáo viên

bộ môn Giáo viên chủ nhiệm lớp còn có trách nhiệm phản ánh đầy đủ thông tin

về lớp chủ nhiệm cũng như thông tin của từng thành viên trong tập thể lớp, đề xuất các giải pháp giáo dục học sinh, giúp cán bộ quản lý, lãnh đạo nhà trường đưa ra các định hướng, giải pháp quản lý, giáo dục học sinh hiệu quả

Như vậy, giáo viên chủ nhiệm là người đại diện hai phía, một mặt đại diện cho Hội đồng sư phạm, mặt khác lại đại diện cho tập thể học sinh trong

quá trình thực hiện công tác chủ nhiệm lớp

+ Vai trò là nhà quản lý giáo dục: giáo viên chủ nhiệm lớp là người

lãnh đạo, tổ chức, điều khiển, kiểm tra toàn diện mọi hoạt động giáo dục và các mối quan hệ ứng xử thuộc phạm vi lớp mình phụ trách dựa trên đội ngũ tự quản là cán bộ lớp, cán bộ Đoàn, tính tự giác của mỗi học sinh trong lớp

+ Vai trò nhà cố vấn: giáo viên chủ nhiệm lớp là người cố vấn cho

công tác Đoàn của lớp chủ nhiệm Giáo viên chủ nhiệm lớp giữ vai trò là người cố vấn Ban chấp hành chi đoàn ở trường Trung học phổ thông Giáo viên chủ nhiệm lớp có thể tư vấn cho đội ngũ này về việc lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động theo Điều lệ Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, đồng thời kết hợp với các hoạt động giáo dục trong kế hoạch của lớp để chi đoàn hoạt động hiệu quả

Đối với mỗi học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp còn là nhà tư vấn tâm

lý, giúp các em vượt qua những trở ngại về mặt tâm lý trong quá trình học tập

và rèn luyện Trong xã hội hiện đại, học sinh gặp nhiều thách thức về tâm lý, tinh thần, trong khi ở đa số nhà trường, nhìn chung chưa có đội ngũ cán bộ thực hiện chức năng tâm lý học đường, nên giáo viên chủ nhiệm lớp cần phải thực hiện chức năng tư vấn/ thậm chí là tham vấn để học sinh tự giải quyết vấn đề bằng chính nội lực của mình

+ Vai trò nhà tổ chức: Trong mối quan hệ với các lực lượng giáo dục

khác trong và ngoài nhà trường, giáo viên chủ nhiệm lớp là nhân vật trung tâm

để hình thành, phát triển nhân cách học sinh và là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và xã hội Giáo viên chủ nhiệm lớp vừa đưa ra những định hướng, mục tiêu phát triển, giáo dục học sinh vừa phải tổ chức phối hợp với các lực lượng

xã hội có liên quan nhằm thực hiện được mục tiêu giáo dục của lớp chủ nhiệm, giáo dục học sinh hiệu quả Giáo viên chủ nhiệm còn là người triển khai những yêu cầu giáo dục của nhà trường đến với gia đình, cha mẹ học sinh, đồng thời cũng là người tiếp nhận các thông tin phản hồi từ học sinh, gia đình học sinh, các dư luận xã hội về học sinh trở lại với nhà trường để giúp lãnh đạo nhà trường có giải pháp quản lý, phối hợp hiệu quả, đồng thời tạo lập mối liên hệ thông tin đa chiều giữa nhà trường - gia đình học sinh - xã hội

Vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp có thể được sơ đồ hóa như sau:

Chi hội cha mẹ

học sinh của

lớp chủ nhiệm

Các giáo viên bộ môn của lớp

Giáo viên chủ nhiệm lớp

Ban Chấp hành Chi đoàn

Tập thể

học sinh

: Mối quan hệ thường xuyên, liên tục

: M ối quan hệ không thường xuyên, không liên tục

S ơ đồ 1.2: Mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm lớp với các tổ chức, đoàn

th ể và học sinh trong nhà trường

1.3.1.3 Nhi ệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp:

Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp được quy định trong các văn bản pháp quy của Ngành giáo dục như sau:

+ Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp

tổ chức giáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của mọi học sinh

+ Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với các giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh của lớp

+ Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học, đề nghị khen thưởng và kỷ luật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớp thẳng, phải kiểm tra lại, phải rèn luyện thêm về hạnh kiểm trong kỳ nghỉ

hè, phải ở lại lớp, hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ

+ Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng Trong những năm học gần đây khi thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa Trung học phổ thông, thì giáo viên chủ nhiệm lớp còn có thêm nhiệm vụ: “Theo dõi tình hình tổ chức dạy và học tự chọn của lớp mình phụ trách; Theo dõi kết quả học tập tự chọn của học sinh, tổng kết, xếp loại và ghi kết quả học tập của học sinh theo quy định”

1.3.2 Hoạt động chủ nhiệm lớp

1.3.2.1 M ục tiêu hoạt động chủ nhiệm lớp

Hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông nhằm giúp học sinh:

- Có hiểu biết về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng, môi trường tự nhiên và ý nghĩa của việc thực hiện theo chuẩn mực đạo đức đó

- Từng bước hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân

và những người xung quanh theo chuẩn mực đã học; kỹ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống, biết nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện

- Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin, yêu thương, tôn trọng con người, yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt, không đồng tình với cái ác, cái sai, cái xấu

- Từng bước giúp học sinh khám phá và tìm hiểu kiến thức và kỹ năng

cơ bản phù hợp với trình độ, lứa tuổi của học sinh

1.3.2.2 N ội dung hoạt động chủ nhiệm lớp

* Tìm hi ểu học sinh và tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Công tác chủ nhiệm đòi hỏi giáo viên phải hiểu học sinh một cách đầy

đủ, cụ thể và toàn diện thì mới có thể lựa chọn những tác động sư phạm phù hợp, có khả năng mang lại hiệu quả cao nhất Qua thực tiễn giáo dục cho thấy nhiều trường hợp thất bại đáng tiếc của các giáo viên, thậm chí gây thương tổn nặng nề cho cả hai phía do các thầy cô giáo không hiểu biết đầy đủ về học sinh Hiểu học sinh còn là điều kiện cần trong việc thiết lập quan hệ giao tiếp thuận lợi giữa giáo viên chủ nhiệm và học sinh, là tiền đề cho việc hình thành tình cảm thầy trò thấu hiểu, gắn bó

- Tìm hiểu tập thể học sinh

Việc quan sát, nghiên cứu, tìm hiểu tập thể học sinh giúp giáo viên chủ nhiệm nắm được tình hình mọi mặt của lớp, từ đó có được những căn cứ khách quan để xây dựng kế hoạch chủ nhiệm với những mục tiêu, nội dung và giải pháp phù hợp nhất

Tìm hiểu tập thể học sinh bao gồm tìm hiểu trình độ phát triển, truyền thống của tập thể, bầu không khí, các mối quan hệ trong tập thể, sự phân hóa các nhóm tự phát, các thủ lĩnh tự phát, một số vấn đề về xu hướng chung của tập thể, mặt mạnh, mặt yếu…

- Tìm hiểu cá nhân học sinh

+ Tìm hiểu các đặc điểm thể chất của học sinh: Đặc điểm thể chất của học sinh: thể trạng, thể lực, sinh lý lứa tuổi, sức khỏe (khỏe mạnh hay có bệnh tật, vóc dáng bình thường hay có khuyết tật gì không?) Khi nắm vững những đặc điểm này, giáo viên chủ nhiệm sẽ cùng cả lớp giúp học sinh giữ gìn sức khỏe, phát huy ưu thế thể lực (nếu có), đồng thời quan tâm, giúp đỡ những học sinh có vấn đề về sức khỏe, thể trạng không bình thường trong phân công công việc, bố trí chỗ ngồi…

+ Tìm hiểu đặc điểm tâm lý của học sinh:

Giáo viên chủ nhiệm cần nắm được các đặc điểm tâm lý nổi bật của học sinh như: năng lực nhận thức, tư duy, khả năng chú ý, quan sát, xu hướng cá nhân, sở thích, nguyện vọng, động cơ học tập, năng lực hoạt động, kiểu khí chất, tính cách và đặc biệt là thói quen hành vi của học sinh

+ Tìm hiểu đặc điểm quan hệ xã hội của học sinh: Trong các quan hệ

xã hội của học sinh, giáo viên chủ nhiệm cần quan tâm tìm hiểu nhất là quan

hệ gia đình và quan hệ bạn bè của học sinh

Tìm hiểu quan hệ gia đình học sinh bao gồm tìm hiểu thành phần gia đình, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức của bố mẹ, quan hệ của các thành viên trong gia đình (sự quan tâm của cha mẹ với con cái, tình cảm, sự giúp đỡ giữa các thành viên trong gia đình…), điều kiện kinh tế, truyền thống,

nề nếp gia đình, phương pháp giáo dục của cha mẹ đối với các con Tất cả những yếu tố trên đều có ảnh hưởng đến học sinh, trong đó, rất nhiều những trường hợp lệch lạc về tâm lý hay những biến chuyển trạng thái đột ngột, lầm lỗi, nổi loạn ở học sinh có nguyên nhân xuất phát từ gia đình mà nếu không hiểu biết cặn kẽ, giáo viên chủ nhiệm khó có thể giúp đỡ được học sinh

Tìm hiểu quan hệ bạn bè của học sinh đặc biệt là quan hệ trong nhóm bạn thân giúp giáo viên chủ nhiệm có những thông tin quan trọng, cần thiết trong công tác giáo dục học sinh Trong nhiều trường hợp, đây là nguồn khai thác thông tin chính xác, hiệu quả mà các nguồn thông tin khác không thể có được, nhất là đối với đối tượng giáo dục là học sinh Trung học phổ thông

Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm cần tìm hiểu thêm quan hệ, cách ứng xử của học sinh với thầy cô giáo, bạn bè trong lớp, trường, với bố mẹ, anh chị em trong gia đình, với hàng xóm trong cộng đồng nơi các em sinh sống, ở nơi công cộng…

Tóm lại, việc tìm hiểu học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác chủ nhiệm Từ việc tìm hiểu, nắm vững những đặc điểm trên giúp giáo viên chủ nhiệm lựa chọn các biện pháp tác động phù hợp đối với từng học sinh giúp cho các em có tâm hồn trong sáng, phong phú, có năng lực và sức khỏe dồi dào đáp ứng yêu cầu của xã hội ngày càng hiện đại, văn minh

* Xây d ựng và giáo dục tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Tập thể học sinh là một hình thái tổ chức cộng đồng độc đáo, một tổ

chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ, có nguyên tắc hoạt động nhất định, có chức năng tổ chức, tập hợp, giáo dục học sinh nhằm hướng tới việc thực hiện mục đích giáo dục

Trong trường phổ thông, tập thể học sinh chính là môi trường tâm lý -

xã hội trực tiếp ảnh hưởng đến học sinh Mọi tác động tốt hay xấu, xuất phát

từ môi trường xã hội hoặc từ các tác động của nhà trường hay giáo viên đều ảnh hưởng đến học sinh thông qua tập thể của họ Môi trường tập thể luôn đặt

ra các yêu cầu khó khăn, đòi hỏi mỗi cá nhân phải cố gắng nhiều hơn, do đó tạo được động lực phát triển mạnh mẽ cho cá nhân Mặt khác, nhiều phẩm chất quan trọng của nhân cách như: tinh thần tập thể, tính kỷ luật, ý thức trách nhiệm, tinh thần hợp tác, năng lực tự ý thức… chỉ có thể hình thành trong môi trường giáo dục tập thể Đặc biệt, với lứa tuổi học sinh phổ thông, các đặc

điểm tâm lý nổi bật và đặc trưng của độ tuổi như nhu cầu tự khẳng định và nhu cầu giao lưu chịu sự chi phối mạnh mẽ từ tập thể mà học sinh tham gia

Tập thể học sinh còn được xem là một phương tiện đặc biệt quan trọng

và hiệu quả trong việc giáo dục học sinh Đó là con đường không thể thiếu được để hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ Tập thể học sinh tiếp nhận những yêu cầu và chuẩn mực xã hội, chuyển hóa chúng thành các yêu cầu và chuẩn mực nội bộ của tập thể dưới dạng dư luận tập thể, truyền thống tập thể… Qua đó mà điều chỉnh hành vi ứng xử của mỗi cá nhân học sinh

- Cách thức xây dựng và giáo dục tập thể học sinh

+ Đề ra những yêu cầu vừa sức, hợp lý cho học sinh: Yêu cầu là những nhiệm vụ giáo dục, bài tập rèn luyện, mệnh lệnh mà giáo viên chủ nhiệm đặt

ra cho học sinh, đòi hỏi học sinh phải thực hiện nhằm giáo dục học sinh và xây dựng tập thể Những yêu cầu này được xem là công cụ điều khiển, lãnh đạo học sinh, định hướng, điều chỉnh hành vi của họ Bản chất của việc đưa ra các yêu cầu là tạo ra mâu thuẫn giữa yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục với khả năng đáp ứng của học sinh, từ đó, kích thích nhu cầu giải quyết mâu thuẫn, tạo ra động lực cho sự phát triển của học sinh

+ Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp và bồi dưỡng các phần tử tích cực: Đó

là những học sinh tự giác, quyết tâm thực hiện tốt những yêu cầu do giáo viên chủ nhiệm đặt ra Giáo viên chủ nhiệm cần kịp thời phát hiện, lựa chọn một cách chính xác những phần tử tích cực và bồi dưỡng thành lực lượng nòng cốt Việc xây dựng đội ngũ cán bộ lớp và bồi dưỡng những phần tử tích cực

có vai trò chiến lược trong công tác xây dựng tập thể học sinh

+ Xây dựng hệ thống viễn cảnh của tập thể: Bản chất của việc xây dựng

hệ thống viễn cảnh là tạo ra tâm trạng hưng phấn, tâm thế chờ đợi tích cực hướng đến những niềm vui giản dị, những kế hoạch có ý nghĩa Hệ thống viễn cảnh được xây dựng dưới dạng kế hoạch tập thể lôi cuốn học sinh đến những hình thức thỏa mãn hứng thú có giá trị, có tác dụng như một động lực kích thích nỗ lực vượt qua khó khăn để đạt đến sự thỏa mãn đó

+ Xây dựng kỷ luật tập thể: Các tác động xây dựng tập thể học sinh vững mạnh sẽ vô hiệu nếu không có kỷ luật tập thể Kỷ luật tập thể biểu hiện qua việc chấp hành những qui định chung, là thói quen quan tâm và tôn trọng của các thành viên đối với các vấn đề tập thể Kỷ luật không phải là sự cưỡng bức mà chính là kết quả của quá trình giáo dục ý thức ở học sinh, là kết quả của những cố gắng của tập thể

+ Xây dựng dư luận lành mạnh, tiến bộ trong tập thể: Dư luận tập thể phản ánh những quan niệm, nhận định, đánh giá của tập thể về các vấn đề có liên quan đến sự phát triển của tập thể và cá nhân học sinh Nó thể hiện ý thức tập thể, phong cách đạo đức và không khí tinh thần của tập thể

* Ch ỉ đạo tổ chức thực hiện các nội dung giáo dục toàn diện

Hoạt động chung là một đặc trưng của tập thể học sinh và là con đường

để phát triển nhân cách Hoạt động chung có tác dụng lôi cuốn mọi thành viên hòa mình vào tập thể, thông qua đó bộc lộ ưu, nhược điểm để nhà giáo dục có thể uốn nắn, đồng thời thông qua hoạt động mà các mối quan hệ được hình thành và phát triển Giáo viên chủ nhiệm cần tổ chức nhiều hoạt động đa dạng, phong phú hướng vào việc thực hiện các nội dung giáo dục toàn diện

trong nhà trường

- Giáo dục cơ sở thế giới quan khoa học và phẩm chất đạo đức cho học sinh: Trong quá trình giáo dục, một công tác lớn được đặt ra là giáo dục cho học sinh cơ sở thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức theo mục tiêu giáo dục đã đề ra Cụ thể là phải hình thành ở học sinh niềm tin đạo đức,

ý thức chấp hành luật pháp, động cơ học tập tích cực, thái độ ứng xử đúng đắn, hệ thống xu hướng và tính cách tốt đẹp… Kết quả giáo dục cần đạt được

là học sinh tự giác biến những yêu cầu của xã hội thành hành vi và thói quen tương ứng

- Tổ chức các hoạt động học tập: Tổ chức có kế hoạch hoạt động học tập cho học sinh nhằm nâng cao kết quả học tập là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của giáo viên chủ nhiệm Kết quả hoạt động học tập không

những thể hiện ở kết quả nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn thể hiện ở kết quả phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, năng lực tư duy sáng tạo ở học sinh

- Tổ chức các hoạt động giáo dục lao động và hướng nghiệp: Căn cứ vào kế hoạch chung của nhà trường và dựa vào tình hình cụ thể của lớp, giáo viên chủ nhiệm cần xây dựng kế hoạch lao động cụ thể để giáo dục học sinh Cần quan tâm thường xuyên và toàn diện đến tất cả các loại hình lao động như: lao động vệ sinh, làm sạch đẹp trường lớp, lao động sản xuất, lao động công ích… Điều quan trọng là phải tổ chức các hoạt động này một cách có hệ thống, vừa sức với học sinh, đảm bảo vừa có hiệu quả kinh tế vừa có hiệu quả giáo dục cao

- Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí: Bên cạnh hoạt động học tập, giáo viên chủ nhiệm còn phải quan tâm

tổ chức cho học sinh vui chơi, giải trí, rèn luyện thể lực, bảo vệ sức khỏe nhằm giúp học sinh mở mang trí tuệ, phát triển thể chất, tăng cường sức khỏe, sảng khoái tinh thần nhằm bảo đảm thực hiện yêu cầu phát triển toàn diện cho học sinh đồng thời tạo ra những điều kiện thuận lợi để học tập, rèn luyện và tu dưỡng tốt Giáo viên chủ nhiệm có thể dựa vào các tổ chức đoàn thể, nhất là

tổ chức Đoàn TNCS HCM của trường kết hợp với việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ lớp tổ chức các hoạt động trò chơi, thi đấu thể thao, biểu diễn, giao lưu văn nghệ, tham quan, du lịch, tham dự các lễ hội truyền thống văn hóa của trường, của địa phương… Thông qua các hoạt động này, giáo viên chủ nhiệm cần quan tâm giáo dục học sinh ý thức giữ vệ sinh chung, bảo vệ sức khỏe, phòng chống bệnh tật, nhất là các bệnh học đường, hiểm họa AIDS, tích cực bảo vệ môi trường…

* Liên k ết với các lực luợng giáo dục trong và ngoài trường để giáo

d ục học sinh

Lực lượng giáo dục trong và ngoài trường là những lực lượng có tác động tích cực đến giáo dục toàn diện học sinh, giáo viên chủ nhiệm cần có sự phối hợp chặt chẽ với các lực lượng đó

- Phối hợp các lực lượng trong trường

+ Phối hợp và giúp đỡ tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thực hiện các mục tiêu giáo dục: giáo viên chủ nhiệm cần quan tâm đến công tác chi đoàn, xem tổ chức Đoàn là lực lượng nòng cốt hỗ trợ tích cực cho nhà trường trong việc giáo dục học sinh Từ đó, giáo viên chủ nhiệm luôn quan tâm tìm kiếm các giải pháp phối hợp, giúp đỡ để tổ chức Đoàn phát huy tối đa sức mạnh của mình như: giúp đỡ chi đoàn xây dựng kế hoạch công tác, bồi dưỡng cán

bộ nòng cốt, cố vấn cho đoàn tổ chức các hoạt động giáo dục…

+ Phối hợp với các giáo viên bộ môn: giáo viên chủ nhiệm cùng với các giáo viên phụ trách các bộ môn của lớp hợp thành tập thể sư phạm có tác động chủ đạo đến quá trình giáo dục học sinh Thực tiễn đã chứng minh rằng hiệu quả giáo dục học sinh trong lớp phụ thuộc một phần quan trọng vào hoạt động và phẩm chất của tập thể này Nếu tập thể này đạt được sự thống nhất, luôn gương mẫu, đưa ra yêu cầu cao, tôn trọng, yêu mến học sinh thì chắc chắn đạt được những thành công to lớn trong việc giáo dục học sinh Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm phải là hạt nhân tập hợp tất cả các giáo viên bộ môn để cùng với họ thực hiện các tác động sư phạm một cách đồng bộ tới từng học sinh và tập thể học sinh

Trước hết, giáo viên chủ nhiệm cùng các giáo viên bộ môn thống nhất yêu cầu giáo dục đối với học sinh nhằm định hướng cho các tác động sư phạm của tất cả giáo viên, tạo ra sức mạnh tổng hợp để thực hiện mục đích giáo dục Ngoài

ra, giáo viên chủ nhiệm cần luôn luôn lắng nghe và sẵn sàng tiếp thu ý kiến của giáo viên bộ môn về tình hình của lớp để có được những thông tin khách quan nhất, cùng với giáo viên bộ môn thực hiện việc liên kết với gia đình học sinh, đặc biệt với những học sinh có khó khăn trong việc học tập bộ môn

+ Phối hợp với Ban giám hiệu và các lực lượng giáo dục khác trong trường: giáo viên chủ nhiệm là người thừa lệnh Hiệu trưởng quản lý, giáo dục học sinh một lớp Trên tinh thần đó, giáo viên chủ nhiệm cần:

- Nắm vững kế hoạch giáo dục chung của nhà trường, căn cứ trên kế hoạch đó để xây dựng kế hoạch giáo dục toàn diện cho học sinh lớp chủ nhiệm

- Thường xuyên báo cáo tình hình lớp, kết quả giáo dục, nguyện vọng của học sinh với Ban giám hiệu trường

- Đề xuất, xin ý kiến về biện pháp giáo dục học sinh

- Phối hợp với các lực lượng khác như: bảo vệ, thư viện, y tế, đặc biệt

là các tổ chức đoàn thể và bộ phận giám thị… để giáo dục học sinh Giáo viên chủ nhiệm cần phản ánh nguyện vọng của học sinh, đề xuất yêu cầu và đề nghị các lực lượng này cùng phối hợp tác động tới học sinh, hỗ trợ các hoạt động của lớp khi cần thiết

- Liên kết các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường

+ Liên kết với gia đình học sinh: Gia đình là trường học đầu tiên của đứa trẻ Ảnh hưởng giáo dục của gia đình, trước hết là ảnh hưởng của cha mẹ,

có ảnh hưởng sâu sắc đến đứa trẻ với tư cách là nơi đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Tác động của gia đình không chỉ là những tác động đầu tiên mà còn là những một trong những tác động trực tiếp, thường xuyên, liên tục và mạnh mẽ nhất V ́vậy, gia đình đã trở thành một bộ phận hữu cơ trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ

+ Về cách thức phối hợp: Họp phụ huynh học sinh định kỳ: trước mỗi cuộc họp, giáo viên chủ nhiệm cần có sự chuẩn bị chu đáo về mục đích, nội dung, hình thức cuộc họp Giáo viên chủ nhiệm cần nắm vững chủ trương chung của nhà trường, tình hình học sinh lớp chủ nhiệm để có thể giải thích, trả lời ngay những thắc mắc của phụ huynh, tránh sự hiểu lầm hoặc ứng xử không phù hợp ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường và bản thân giáo viên chủ nhiệm

+ Phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể xã hội: Thực chất đây là sự phối hợp giữa nhà trường với xã hội nhằm thống nhất các lực lượng giáo dục và thực hiện xã hội hóa giáo dục

* Xây d ựng kế hoạch chủ nhiệm lớp

Kế hoạch chủ nhiệm là kết quả sáng tạo của giáo viên chủ nhiệm, phản ánh năng lực thiết kế, năng lực phán đoán, tìm hiểu, nắm bắt và xử lý thông tin của họ Kế hoạch chủ nhiệm càng khoa học thì khả năng thực hiện càng cao và vì vậy mà bản kế hoạch này có khả năng quyết định to lớn đối với hiệu quả công tác của giáo viên chủ nhiệm

Cách thức thực hiện: Lựa chọn cách thức thực hiện là một phần không thể thiếu của một bản kế hoạch nhằm đảm bảo khâu tổ chức thực hiện có thể đạt hiệu quả mong muốn Việc lựa chọn cách thức thực hiện cần cụ thể, rõ ràng, tính khả thi cao, mô tả đầy đủ các biện pháp, phương tiện, thiết bị hỗ trợ

và hình thức tổ chức

* Đánh giá kết quả giáo dục toàn diện của học sinh

Đánh giá kết quả giáo dục toàn diện của học sinh là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động chủ nhiệm lớp Mục đích đánh giá kết quả giáo dục toàn diện học sinh nhằm:

- Phản ánh kết quả giáo dục học sinh của giáo viên chủ nhiệm và các lực lượng giáo dục

- Giúp cho việc sử dụng kết quả đánh giá, xếp loại (khen thưởng, trách phạt, kỷ luật, xét điều kiện lên lớp, lưu ban…) đảm bảo chính xác

- Giúp cho giáo viên chủ nhiệm và nhà trường có được những thông tin khách quan về kết quả giáo dục để có sự điều chỉnh hợp lý cho chu kỳ sau

- Giúp học sinh có thông tin để tự đánh giá, tự điều chỉnh Từ đó, thúc đẩy học sinh nỗ lực học tập, rèn luyện không ngừng tiến bộ

- Trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc đánh giá, xếp loại và sử dụng kết quả đánh giá, xếp loại học sinh

1.3.3 Đặc điểm lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông (thể chất và tâm lý)

Tất cả mọi học sinh Trung học phổ thông, theo cách này hay cách khác đều vấp phải cùng các vấn đề mà giáo viên cần phải tìm hiểu, như: sự phát triển tự ý thức, giao tiếp với bạn cùng tuổi và sự tìm kiếm tình bạn tình yêu

cùng những trăn trở về giới tính, sự lựa chọn nghề nghiệp và sự tự quyết về mặt đạo đức - xã hội

- Đặc điểm phát triển nhận thức, trí tuệ

So với lứa tuổi học sinh trung học cơ sở, hoạt động của Trung học phổ

thông đa dạng, phong phú hơn Hoạt động học tập có những tính chất, nội

dung riêng, đặc thù, yêu cầu cao về tính năng động, độc lập, gắn liền với xu hướng học tiếp lên cao hay học nghề, đi làm Do vậy, đòi hỏi khả năng nhận thức cao, tư duy lý luận, khả năng khái quát hóa, khả năng suy đoán logic Tính phân hóa của hoạt động học tập thể hiện rõ hơn, cao hơn do xu hướng

chọn nghề chi phối Bên cạnh đó, hoạt động chọn nghề chi phối nhiều đến đời sống tâm lý của học sinh Ngoài ra, các hoạt động xã hội khác nhau thu hút sự

tham gia của học sinh cũng có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển tâm lý, nhân cách ở các em, làm phong phú thêm đời sống nội tâm và giúp các em có được những kinh nghiệm xã hội bổ ích Các đặc điểm hoạt động của học sinh

lứa tuổi này cũng chi phối sự phát triển mặt nhận thức, trí tuệ ở các em

- S ự phát triển trong giai đoạn tuổi dậy thì

Tuổi dậy thì là thời kỳ xảy ra những biến động mãnh liệt về tâm lý của mỗi con người, cũng là thời kỳ then chốt của phát triển tâm lý Đây là thời kỳ học sinh phải đối phó với những đổi thay to lớn trong môi trường học tập và rất nhiều những yêu cầu mới của xã hội Con người đứng trước những thay đổi sinh lý hình thái rất đột ngột về cơ thể, và tất nhiên sẽ dẫn đến hàng loạt những biến động tâm lý Vì ở thời kỳ quá độ nên đặc trưng tâm lý vừa còn vương chút trẻ con lại có những mầm mống mới nhú của tâm lý người lớn Đặc điểm tâm lý thời kỳ này có 4 đặc điểm chung như sau:

a Phát triển trí lực và thể lực

Tuổi dậy thì là thời kỳ hoàng kim để phát triển trí lực Chẳng hạn về sức nhớ, nam từ 11-12 tuổi, nữ từ 10-11 chuyển từ ghi nhớ máy móc đã phát triển một phần sang ghi nhớ có ý nghĩa Nam từ 14-15 tuổi, nữ từ 13-14 tuổi, nhớ được từng phần theo ý nghĩa đã phát triển tới nhớ được theo ý nghĩa toàn

bộ Về tư duy, từ tư duy cụ thể, tư duy lấy cái tôi làm trung tâm đã phát triển tới tư duy logic, trừu tượng Về mặt học tập, động cơ, thái độ, hứng thú và năng lực học tập đều được nâng cao Vì các môn học nhiều thêm, nội dung đã phân biệt, nên tư duy trừu tượng logic được dịp phát triển mạnh Khả năng phân tích, tổng hợp, suy luận và phán đoán cũng được nâng cao Do thân hình lớn vổng lên, chuyển hoá trong cơ thể mạnh mẽ, hiếu động luôn chân luôn tay, tựa như toàn thân chỗ nào cũng dư thừa sức lực, nhất là trong những hoạt động tranh đua, cùng với sự tự ý thức hơi quá và lòng tự tôn hừng hực, tạo nên sự bất kham, mọi trường hợp đều muốn bộc lộ nguyện vọng mãnh liệt của bản thân Có khi làm đến cật lực mà lòng cảm thấy rất hào hứng, quên mất sự điều chỉnh sao cho thoả đáng, do đó ảnh hưởng đến sức khoẻ Tóm lại, thời

kỳ này đã thể hiện đầy đủ người thanh niên có lý tưởng, có lòng tiến thủ và dồi dào sức khỏe

b.Tính tình:

Ở bước đầu và bước vào giữa của tuổi dậy thì, có sự bộc lộ hết sức mạnh mẽ về tính tình rất không ổn định, rất dễ chuyển từ cực này sang cực kia Sở dĩ gọi là tính lưỡng cực trong tính nết của thanh niên là, họ có biểu hiện trong tính tình khẳng định và phủ định, tích cực và tiêu cực, khẩn trương

và buông lỏng, hoạt động và lập lờ, yêu và ghét, vui vẻ và buồn nản, hấp tấp

và bình tĩnh, cáu bẳn và bình ổn Ví dụ xem một bộ phim có ý nghĩa, nghe buổi nói chuyện cảm động, liền hạ quyết tâm, noi gương nhân vật anh hùng điển hình, làm người tốt việc tốt Nhưng khi bị bạn bè hoặc bạn học châm chọc dè bỉu, thì họ lại dễ thối chí bỏ cuộc, cho mình là ngốc nghếch Tính hai cực ở thanh niên, tất nhiên có nguồn gốc ở cơ chế sinh lý, nhưng nó có nguyên nhân xã hội Nếu phân tích theo cơ chế sinh lý thì, tính nết là kết quả của hoạt động phối hợp của vỏ đại não và thần kinh giao cảm dưới lớp vỏ đó

Ở tuổi dậy thì chức năng nội tiết phát triển rất mau lẹ, nhưng tác dụng ức chế của vỏ não thì chưa tới mức hoàn hảo, nên có đặc trưng là tính nết ở tuổi này rất thất thường Còn nếu phân tích theo nguyên nhân xã hội thì thanh niên có

nhiều nhu cầu rất mãnh liệt, ra sức muốn biểu hiện sức lực của mình Nhưng chưa có được nhận thức đầy đủ với tính cách phức tạp của xã hội, chưa hiểu thấu tính hợp lý và tính khả thi trong hành vi của bản thân, cũng chưa xác lập được một nhân sinh quan đúng đắn, nguyện vọng và hiện thực không thống nhất được, nên dẫn đến những xao động rất lớn trong tính tình Nhưng nhìn chung vẫn là tính nết mạnh mẽ, tình cảm phong phú và nhiệt tình sôi sục, đó vốn là mặt chủ đạo của tuổi này

c H ướng phát triển cá tính:

Ở thời kỳ này sự tự quan sát, tự đánh giá, tự thể hiện, tự đôn đốc, tự khống chế đều được tăng cường Đây là thời kỳ mà học sinh đã bắt đầu có cảm nghĩ mình là người lớn, thầm lặng cảm thấy mình đang lớn dần thành người lớn Vì tự ý thức được như thế nên tính tự giác cũng được nâng cao nhanh chóng, luôn hướng lên trên, ngả theo lẽ phải, nôn nóng tìm kiếm cái cốt lõi của cuộc sống Ý thức xã hội được tăng cường mau chóng, rất nhạy bén với mọi biến động của xã hội, dám nói lên ý kiến và nhận định của bản thân

và khao khát muốn được người khác đánh giá, hết sức quan tâm đến sự phát triển tài năng bản thân và trau dồi đạo đức, phẩm chất Khả năng tự kiềm chế dần được nâng cao, hành vi thiếu tự chủ dần giảm bớt, biết khống chế hành vi của mình theo khuôn phép của xã hội Nếu so với người lớn thì ở tuổi này còn

dễ bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh bên ngoài, bởi tính nết, tình cảm Đây là thời

kỳ quan trọng để phát triển tính cách và ý thức đạo đức

d H ướng phát triển tâm lý giới tính

Ở tuổi dậy thì có thể chia tâm lý về giới tính ra làm 3 giai đoạn: giai đoạn có ý thức phân biệt người khác giới, khi đến tuổi 14-15, thiếu niên nam

nữ bắt đầu phát dục, đặc trưng thứ 2 về giới tính đã lộ rõ, biến đổi về sinh lý dẫn đến biến đổi về tâm lý, ý thức được sự khác nhau giữa hai giới, bắt đầu có thái độ né tránh bạn khác giới Khi không né tránh được thì thẹn thùng, xấu

hổ Trong giai đoạn này thân thể đã phát triển đến mức gần như người lớn,

thanh niên nam nữ thích gần nhau, nảy sinh tình cảm và mến mộ nhau Giai đoạn “mối tình đầu” cũng là cuối kỳ tuổi dậy thì

e S ự phát triển ý thức nghề nghiệp và sự chuẩn bị cho cuộc sống tương lai

Học sinh Trung học phổ thông là những người đang học ở các lớp cuối của hệ thống giáo dục phổ thông Việc chọn nghề và tính tự quyết mang tính đạo đức - xã hội là quan trọng nhất của lứa tuổi này Về bản chất thì đây là các khía cạnh khác nhau của cùng một vấn đề bởi vì chúng không chỉ trả lời cho câu hỏi học sinh đặt ra “Mình sẽ là ai?” trong khuôn khổ của sự phân công lao động xã hội (lựa chọn ngành nghề), mà còn trả lời câu hỏi “Mình sẽ

là người như thế nào?” (sự tự quyết mang tính đạo đức)

Việc chọn nghề gì sẽ liên quan đến toàn bộ kế hoạch đường đời của học sinh, vì thế, khác với học sinh trung học cơ sở, ý thức chọn nghề ở học sinh Trung học phổ thông có ý nghĩa nghiêm túc, trực tiếp, cấp bách Tự quyết nghề nghiệp là một quá trình nhiều giai đoạn, có thể nhìn nhận dưới nhiều góc

độ khác nhau Trước hết, đó như là một loạt các nhiệm vụ mà xã hội đặt ra trước người thanh niên và người thanh niên này phải giải quyết trong một thời gian xác định Thứ hai, như một quá trình ra quyết định, qua đó, một mặt, cá nhân thiết lập sự cân bằng giữa những mong muốn với thiên hướng của mình, mặt khác, giữa mong muốn của mình với hệ thống phân công lao động xã hội Thứ ba, như một quá trình hình thành phong cách sống của cá nhân mà hoạt động nghề nghiệp là một phần trong đó Như vậy, chọn nghề là một vấn đề có

ý nghĩa quan trọng không chỉ với cá nhân, mà còn cả với xã hội nữa

1.4 Đổi mới giáo dục phổ thông và yêu cầu đặt ra đối với hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp

1.4.1 Đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ [10]

- Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội

- Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn

đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới

từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội

và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học

Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc Đổi mới phải bảo đảm tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tượng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bước đi phù hợp

- Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

- Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh

tế-xã hội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách quan Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng

- Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo Chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục và đào tạo

- Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào

tạo Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa giáo dục công lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền Ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách Thực hiện dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục và đào tạo

- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước

Mục tiêu cụ thể đối với giáo dục phổ thông:

- Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh

- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm

2015 Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học cơ sở (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm từ sau năm 2020

Phấn đấu đến năm 2020, có 80% thanh niên trong độ tuổi đạt trình độ giáo dục trung học phổ thông và tương đương

1.4.2 Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp

Giáo viên chủ nhiệm cần quán triệt đường lối, chính sách, mục tiêu,

nguyên lý giáo d ục của Đảng, Nhà nước, đồng thời phải nắm vững quy chế, điều

lệ nhà trường phổ thông, mục tiêu giáo dục của bậc học, của khối lớp về kế hoạch, chương trình hoạt động của nhà trường trong năm học và mỗi học kỳ để

vận dụng vào việc tổ chức hoạt động giáo dục học sinh Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm còn phải tính đến các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của địa phương trong từng năm học để phối hợp tổ chức các hoạt động lôi cuốn học sinh tham gia nhằm giáo dục học sinh, cũng như góp phần phát triển cộng đồng

Quán triệt nội dung đổi mới mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục trong đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông đặt

ra các vấn đề cho công tác chủ nhiệm lớp từ việc thay đổi bổ sung mục tiêu giáo dục chủ nhiệm lớp, nội dung và các hình thức của hoạt động chủ nhiệm lớp cần được đa dạng phù hợp với hoàn cảnh, với thực tiễn để đảm bảo yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh

Đối với công tác quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp cần có sự thay đổi hoàn thiện hoạt động quản lý của người hiệu trưởng trường phổ thông đối với chủ nhiệm lớp của nhà trường từ khâu lập kế hoạch giáo dục của nhà trường, chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm lập kế hoạch cho hoạt động chủ nhiệm lớp; Tổ chức bộ máy nhân sự một cách tối ưu để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp; Ra các văn bản, nghị quyết về công tác chủ nhiệm lớp phù hợp và mang tính cập nhật, tổ chức tốt hoạt động chủ nhiệm lớp trong các nhà trường phổ thông Đặc biệt chú ý khâu kiểm tra đánh giá công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường phổ thông cho phù hợp và đạt được mục tiêu giáo dục đặt ra

1.5 Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng phổ thông

1.5.1 Vị trí, nhiệm vụ của hiệu trưởng trường phổ thông

Hiệu trưởng trường phổ thông là người đứng đầu nhà trường, chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận

Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường

phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Quyết định số

07/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02/4/2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã nêu rõ nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng gồm [4]:

a) Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;