Đánh Giá Công Tác Giải Phóng Mặt Bằng Dự Án Xây Dựng Tuyến Đường Từ Cảng Hàng Không Đến Khu Phức Hợp

Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án rất đa dạng và phức tạp, các văn bản chính sách về bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Nhà nước được áp dụng chung cho

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

––––––––––––––––––––––

NGUYỄN TIẾN QUYẾT

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG TỪ

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

––––––––––––––––––––––

NGUYỄN TIẾN QUYẾT

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG TỪ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn

Thái Nguyên - 2019

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu,

kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong luận văn nào khác

Tôi cũng xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Tiến Quyết

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Được sự cho phép của Phòng Đào tạo, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, được sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Khắc Thái

Sơn tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng

Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh”;

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, bộ phận Quản lý Đào tạo sau đại học và các giảng viên Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn Đặc biệt, tôi xin gửi lời biết ơn chân thành, sâu sắc nhất đến thầy giáo PGS.TS.Nguyễn Khắc Thái

Sơn đã dành thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn

thành bản luận văn

Tôi cũng chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Huyện ủy, UBND huyện Vân Đồn; Đảng ủy, UBND các xã Bình Dân, Đài Xuyên, Vạn Yên; Ban lãnh đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Vân Đồn, Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Vân Đồn và các cơ quan hữu quan đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu, thực hiện đề tài tại địa phương

Tôi xin được cảm ơn và mong nhận được sự quan tâm, nhận xét của các Thầy,

Cô trong Hội đồng bảo vệ để tôi có điều kiện hoàn thiện tốt hơn và mở rộng những nội dung của luận văn nhằm đạt được tính hiệu quả khi áp dụng vào thực tiễn

Do thời gian nghiên cứu ngắn, trình độ nhận thức và sự hiểu biết về lĩnh vực nghiên cứu còn nhiều hạn chế, nên dù đã cố gắng, nhưng luận văn không thể tránh khỏi những khiếm khuyết, bất cập Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, thầy giáo, cô giáo, đồng nghiệp và những

ai quan tâm đến lĩnh vực này để tác giả hoàn thiện đề tài hơn nữa

Tác giả luận văn

Nguyễn Tiến Quyết

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 3

1.1 Cơ sở lý luận và các căn cứ pháp lý về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 3

1.1.1 Khái quát chung về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 3

1.1.2 Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 4

1.1.3 Các căn cứ pháp lý của việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 6

1.2 Chính sách bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất của một số nước trên thế giới và các nước trong khu vực 8

1.2.1 Chính sách bồi thường thiệt hại và tái định cư của các tổ chức tài trợ (WB và ADB) 8

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới 10

1.3 Thực tiễn chính sách khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 14

1.3.1 Phương án bồi thường 14

1.3.2 Chính sách hỗ trợ và việc làm 14

1.3.3 Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường 15

Trang 6

1.3.4 Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi 15

1.3.5 Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư 15

1.3.6 Thực tiễn công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 16

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 28

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 28

2.3 Nội dung nghiên cứu 28

Nội dung 3 Đánh giá đời sống người dân sau khi thu hồi đất thực hiện Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 29

2.4 Phương pháp nghiên cứu 30

2.4.1 Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu, tài liệu đã có (số liệu thứ cấp) 30

2.4.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu từ người dân thông qua phiếu điều tra (số liệu sơ cấp) 30

2.4.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích và biểu đạt số liệu 31

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu 32

3.1.1 Giới thiệu về huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 32

3.1.2 Giới thiệu về Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 39

3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 40

3.2.1 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn 40

Trang 7

3.2.2 Đánh giá công tác bồi thường khi thu hồi đất Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp

Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 42

3.2.3 Đánh giá công tác hỗ trợ khi thu hồi đất Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 48

3.2.4 Đánh giá công tác tái định cư khi thu hồi đất Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 59

3.2.5 Ý kiến của người dân và cán bộ quản lý về đơn giá bồi thường và chính sách hỗ trợ 63

3.3 Đánh giá đời sống người dân sau khi thu hồi đất thực hiện Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 66

3.3.1 Đánh giá việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của người dân sau khi thu hồi đất 66

3.3.2 Đánh giá đời sống của người dân sau khi thu hồi đất nông nghiệp 67

3.3.3 Đánh giá mối quan hệ gia đình và an ninh trật tự xã hội sau khi thu hồi đất 68

3.3.4 Đánh giá việc tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của người dân sau khi thu hồi đất 69

3.3.5 Đánh giá thực trạng môi trường khu vực thực hiện dự án sau khi thu hồi đất 70

3.4 Khó khăn, tồn tại và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác GPMB tại huyện Vân Đồn 70

3.4.1 Khó khăn, tồn tại 70

3.4.2 Giải pháp hoàn thiện 71

KẾT LUẬN 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

Trang 8

UBND : Uỷ ban nhân dân

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất huyện Vân Đồn năm 2018 37

Bảng 3.2 Đơn giá bồi thường về đất của dự án 43

Bảng 3.3 Kết quả bồi thường về đất thu hồi để thực hiện dự án 44

Bảng 3.4 Kết quả bồi thường về tài sản gắn liền với đất 48

Bảng 3.5 Kết quả hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm 49

Bảng 3.6 Kết quả hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với hộ gia đình cá nhân phải di chuyển chỗ ở 50

Bảng 3.7 Kết quả hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuấtkhi Nhà nước thu hồi đất 52

Bảng 3.8 Kết quả hỗ trợ tiền thuê nhà 54

Bảng 3.9 Kết quả hỗ trợ khác 57

Bảng 3.10 Kết quả thực hiện công tác hỗ trợ Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 58

Bảng 3.11 Giá đất tái định cư tại khu tái định cư xã Hạ Long 61

Bảng 3.12 Giá đất tái định cư tại khu tái định cư cho các dự án tại xã Đoàn Kết 62

Bảng 3.13 Kết quả thực hiện chính sách tái định cư Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 63

Bảng 3.14 Tổng hợp ý kiến của các hộ dân và cán bộ về đơn giá và chính sách về bồi thường, hỗ trợ 64

Bảng 3.15 Tổng hợp ý kiến của người dân về việc sử dụng các khoản tiền bồi thường và hỗ trợ 66

Bảng 3.16 Tổng hợp ý kiến của người dân về tình hình đời sống sau khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp 67

Trang 10

Bảng 3.17 Tổng hợp ý kiến người dân và cán bộ về tình hình an ninh trật tự

xã hội và mối quan hệ trong gia đình sau thu hồi đất 68 Bảng 3.18 Tổng hợp ý kiến của người dân và cán bộ về ảnh hưởng của dự

án đối với cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi tại địa phương 69 Bảng 3.19 Tổng hợp ý kiến của người dân về tình trạng môi trường của khu

vực thực hiện dự án sau khi thu hồi đất 70

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng; trong thời kỳ hiện nay, đất đai thêm những chức năng có ý nghĩa quan trọng là tạo nguồn vốn và thu hút đầu tư phát triển

Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh

mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu

ra đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ Trong điều kiện quỹ đất có hạn, giá đất ngày càng cao và nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì lợi ích của người sử dụng đất khi nhà nước giao đất, thu hồi đất vẫn đang là một vấn đề hết sức nóng bỏng và cấp bách Việc bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế - chính trị - xã hội

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 Vân Đồn sẽ được phát triển để trở thành Khu kinh tế năng động, đầu mối giao thương, tạo động lực phát triển kinh

tế cho tỉnh Quảng Ninh, Vùng duyên hải Bắc Bộ và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Hình thành các khu du lịch sinh thái biển, đảo chất lượng cao, tạo điểm đến du lịch giải trí vui chơi cao cấp, đồng thời tạo môi trường an sinh bền vững, sinh động và chất lượng cao cho người dân trong vùng

Để tạo động lực cho Vân Đồn thành đặc Khu kinh tế, thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài Nhà nước phải tiến hành đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ

Trang 12

tầng giao thông trong quá trình thực hiện đầu tư các hạng mục công trình nêu trên cần phải thu hồi đất thực hiện giải phóng mặt bằng Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng giữ vị trí hết sức quan trọng là yếu tố có tính chất quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án; quyết định đến cơ hội thu hút vốn đầu tư Qua nhiều năm công tác giải phóng mặt bằng luôn là vấn đề nan giải, chiếm phần lớn các vụ khiếu nại, khiếu kiện về lĩnh vực đất đai trên địa bàn huyện Vân Đồn nói riêng và trên địa bàn cả nước nói chung

Từ khi Luật Đất đai ra đời đến nay qua nhiều lần thay đổi tiếp thu, lần sau khắc phục hạn chế tồn tại của những lần trước và cụ thể là Luật Đất đai 2013 được ban hành Luật Đất đai 2013 và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn ra đời

đã khắc phục được phần nào hạn chế của các lần ban hành trước đó Tuy nhiên tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn Khu kinh tế Vân Đồn hiện nay còn có nhiều khó khăn vướng mắc cả về mặt chủ quan

và khách quan Do vậy tôi lựa chọn đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt

bằng Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh”

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá được kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước giải phóng mặt bằng thực hiện Dự án này

- Đánh giá được đời sống người dân sau khi thu hồi đất thực hiện Dự án

- Chỉ ra được khó khăn, tồn tại và giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn

3 Ý nghĩa của đề tài

- Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung

cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống làm việc của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

- Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết các vấn đề đời sống, việc làm cho người có đất bị thu hồi ở huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh; kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùng hoàn cảnh

Trang 13

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận và các căn cứ pháp lý về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ

Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp quy định tại các Điều 61, 62,

64, 65 Luật Đất đai 2013

Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh;

Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai;

Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người

* Bồi thường, hỗ trợ:

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền

sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Điều 3, Luật Đất đai 2013)

+ Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi + Bồi thường hoặc hỗ trợ tài liệu hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu

tư vào đất bị Nhà nước thu hồi

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới, ổn định đời sống, sản xuất và một số khoản hỗ trợ khác (Điều

3, Luật Đất đai 2013)

Trang 14

và làm ăn và bàn giao lại đất cho dự án Khu tái định cư phải được xây dựng cơ

sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ

Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đối với trường hợp phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức:

- Bồi thường bằng việc giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư;

- Bồi thường bằng tiền để người bị thu hồi đất tự tìm đất tái định cư;

1.1.2 Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án rất đa dạng và phức tạp, các văn bản chính sách về bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Nhà nước được áp dụng chung cho tất cả các dự án thu hồi đất Tuy nhiên công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB rất khác nhau đối với mỗi dự

án, mỗi địa phương, nó có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người bị thu hồi đất

- Tính đa dạng: Đối với mỗi dự án thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB được tiến hành trên địa bàn một tỉnh, một địa phương sẽ khác nhau về điều kiện

Trang 15

tự nhiên, kinh tế - xã hội, các chính sách vận dụng cụ thể của cấp tỉnh cũng rất khác nhau Các dự án trong khu vực đô thị, mật độ dân cư cao, công trình xây dựng nhiều, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực giáp ranh giữa đô thị và nông thôn, ven các khu công nghiệp mức độ dân cư khá cao, hoạt động sản xuất

đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, buôn bán nhỏ… khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, dân cư thưa thớt… Do vậy, đối với mỗi dự án ở mỗi vùng có những đặc trưng riêng, công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB được tiến hành cần có những giải pháp riêng, phù hợp với đặc điểm và điều kiện riêng của mỗi khu vực tùy theo từng dự án cụ thể (phương thức tái định cư, chính sách hỗ trợ việc làm, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp…)

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản - bất động sản có giá trị cao (giá trị sử dụng),

nó có vai trò quan trọng trong đời sống sản xuất, sự phát triển kinh tế - xã hội

Đối với đất nông nghiệp: Trong sản xuất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng đối với mỗi người dân, cuộc sống của người dân nông thôn chủ yếu phụ thuộc vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, trong khi đó năng suất, sản lượng lại phụ thuộc rất lớn vào điều kiện đất đai, trình độ sản xuất, tập quán và kinh nghiệm canh tác có từ lâu đời Do vậy, khi thu hồi đất - thu hồi tư liệu sản xuất của người dân thì việc người dân chấp hành phương án thu hồi đất, di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân là rất cần thiết để đảm bảo đời sống người dân về lâu dài

Đối với đất ở, đất phi nông nghiệp: Do giá trị sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất lớn, nó gắn bó trực tiếp với đời sống, sinh hoạt của người dân Do vậy, việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ đối với đất ở, đất phi nông nghiệp và tài sản gắn liền với đất lại càng phức tạp Bởi vì, việc bồi thường, phải di chuyển chỗ ở đi nơi khác dẫn đến sự thay đổi lớn về đời sống, tập quán sinh hoạt, điều kiện tái định cư, điều kiện sản xuất, kinh doanh… nên người bị thu hồi đất không muốn di chuyển

Trang 16

1.1.3 Các căn cứ pháp lý của việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

- Luật Đất đai năm 2013;

- Nghị định số 89/2013/NĐ-CP ngày 06/08/2013 của Chính phủ về việc Qui định chi tiết thi hành một số điều của Luật Giá về thẩm định giá;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ qui định

về giá đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ qui định

về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;

- Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chinh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Quyết định số 398/2012/QĐ-UBND ngày 27/02/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi Nhà nước thu hồi trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

- Quyết định số 1766/2014/QĐ-UBND ngày 13/08/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

- Quyết định số 3238/2014/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019

- Quyết định số 4234/2015/QĐ-UBND ngày 28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Trang 17

- Quyết định số 3000/2017/QĐ-UBND ngày 02/8/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2016), Quyết định số 1192/2016/QĐ-UBND ngày 21/4/2016 phê duyệt Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của huyện Vân Đồn

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2016), Quyết định số 3630/2016/QĐ-UBND ngày 31/10/2016 phê duyệt dự án đầu tư xây dựng tuyến đường trục chính từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2017), Quyết định số 3280/2017/QĐ-UBND ngày 25/8/2017 Về việc điều chỉnh Dự án Xây dựng tuyến đường trục chính từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2017), Quyết định số 3500/2017/QĐ-UBND ngày 06/9/2017 Về việc bố trí vốn GPMB dự án đầu tư xây dựng tuyến đường trục chính từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2017), Quyết định số 3792/2017/QĐ-UBND ngày 04/10/2017 Về việc phê duyệt phương án giá đất cụ thể làm căn cứ bồi thường, giải phóng mặt bằng Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng

Trang 18

không Quảng Ninh đến khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Ban Quản lý khu kinh tế Quảng Ninh (2017), Quyết định số BQLKKT ngày 24/03/2017 phê duyệt quy hoạch tổng mặt bằng xây dựng (tỷ lệ 1/500) tuyến từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

56/2017/QĐ-1.2 Chính sách bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất của một số nước trên thế giới và các nước trong khu vực

1.2.1 Chính sách bồi thường thiệt hại và tái định cư của các tổ chức tài trợ (WB và ADB)

Theo Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất, cần phải có chính sách thỏa đáng, phù hợp nhằm đảm bảo người bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống sau này Khắc phục cải thiện chất lượng cuộc sống, nguồn sống đối với người bị ảnh hưởng là việc phải bảo đảm Để thực hiện được phương châm đó thì trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải lấy phát triển con người là trung tâm, không chỉ là các chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm đó, chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự

án được áp dụng, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ như trước khi có dự án Tuy vậy các chính sách này cũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam

Trang 19

Khái niệm hợp pháp hay không hợp pháp trong chính sách bồi thường, tái định cư là một trong những khác biệt có khả năng gây ra những vấn đề xã hội lớn khi áp dụng chính sách tái định cư của WB, ADB Theo các tổ chức này thì thiếu chứng thư hợp pháp về đất sẽ không ảnh hưởng tới bồi thường cho một số nhóm dân bị ảnh hưởng và được mở rộng đối với cả đối tượng không bị thiệt hại

về đất và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần Ở Việt Nam trước kia chỉ bồi thường cho những người có chứng thư hợp pháp nhưng ở Nghị định 47/2014/NĐ-CP đã mở rộng hơn khái niệm hợp pháp, đồng thời có quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường về đất, nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND tỉnh ra quyết định đối với từng trường hợp cụ thể

Theo chính sách của ADB thì việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng, trong khi ở Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời hạn này (rất nhiều dự án vừa giải tỏa mặt bằng vừa triển khai thi công, chỗ nào giải phóng mặt bằng xong thì thi công trước tránh lấn chiếm đất đai); do vậy, nhiều gia đình còn chưa kịp thời sửa chữa, xây dựng lại hoặc xây dựng nhà ở mới ổn định trước khi bị giải tỏa

Quy định của ngân hàng ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự án cho các hộ nông dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình thực hiện Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó khăn, vì lịch sử sử dụng đất rất phức tạp và khó có thể thỏa mãn được yêu cầu rất lớn của người bị thu hồi đất Theo quy định của Ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị về biện pháp giải quyết sao cho công tác tái định cư đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết hết những vướng mắc nảy sinh Các chính sách hiện hành

Trang 20

tại Việt Nam chưa áp dụng cơ chế giám sát độc lập về tái định cư Vì vậy, việc giám sát độc lập công tác tái định cư là công tác khá mới mẻ ở Việt Nam nên cần

có thời gian phù hợp để ban hành quy định và làm quen với công việc này

1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới

1.2.2.1 Trung Quốc

Có thể thấy rằng Luật Đất đai của Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với Luật Đất đai của Việt Nam Tuy nhiên nhìn về tổng thể, Trung Quốc là một nước khá thành công trong việc thực hiện công tác bồi thường và TĐC Nguyên nhân chính của sự thành công đó là do nước này có một hệ thống pháp luật nói chung và pháp Luật Đất đai nói riêng rất đầy đủ, chi tiết đồng bộ, phù hợp với công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất năng động, khoa học Cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc, năng lực thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức chấp hành pháp luật nghiêm minh Bên cạnh đó việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005) Do vậy thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa Trung Quốc xây dựng chính sách và các thủ tục rất chi tiết ràng buộc hoạt động TĐC với nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó mục tiêu của chính sách này là cung cấp cơ hội cho TĐC thông qua cách tiếp cận cơ bản nơi ở ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường và tái định cư Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường, bằng tiền hoặc nhà tại khu ở mới Giá bồi thường theo tiêu chuẩn giá thị trường Nhưng đồng thời được Nhà nước quy định cho từng khu vực và điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế Đối với các dự án phải bồi thường GPMB thì kế hoạch TĐC chi tiết được chuẩn bị trước khi thông

Trang 21

qua dự án cùng với việc dàn xếp kinh tế, khôi phục cho từng địa phương từng hộ gia đình và từng người bị ảnh hưởng (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các

Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005)

1.2.2.2 Thái Lan

Không có chính sách bồi thường, tái định cư ở cấp quốc gia Do công nhận hình thức đa sở hữu đất đai nên Hiến Pháp năm 1982 có quy định chung: (a) việc trưng dụng đất cho các mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị, cải tạo đất đai và các mục đích công cộng khác phải thực hiện bồi thường theo thời giá thị trường cho những người có đất hợp pháp về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng gây ra; (b) việc bồi thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các qui định chung này, các ngành có qui định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005)

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng bất động sản áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dụng tiện ích công cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công cộng Luật qui định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị bồi thường các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các qui định cụ thể về trình tự tiến hành bồi thường và TĐC, nguyên tắc cụ thể xác định giá trị bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, thủ tục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán bồi thường và TĐC, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ra toà

Ví dụ như trong ngành điện năng thì cơ quan điện lực Thái Lan là nơi có nhiều dự án bồi thường và TĐC lớn nhất trong nước Họ đã xây dựng chính sách riêng với mục tiêu: “Đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng một mức sống tốt hơn” thông qua việc cung cấp cơ sở hạ tầng có chất lượng và đạt mức tối đa nhu

Trang 22

cầu, đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng có thu nhập cao hơn và được tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển xã hội Trên thực tế, chính sách này đã tỏ

ra hiệu quả khi cần thu hồi đất cho các dự án đầu tư

1.2.2.3 Hàn Quốc

Hàn Quốc là một nước nhỏ hẹp với 70% diện tích là đất đồi, núi cho nên đất công cộng được xem là một vấn đề hết sức quan trọng Do đó để sử dụng đất một cách hiệu quả hơn thì các quy hoạch và quy chế được coi như một hình thức pháp luật

Luật đất đai của Hàn Quốc được xác lập trên cơ sở Luật quy hoạch đô thị cho từng đô thị và Luật quản lý sử dụng quốc thổ bao gồm tất cả các đô thị, Nhà nước chỉ định năm khu vực sử dụng để cân bằng sự phát triển đồng bộ

Đặc biệt, khái niệm cơ bản của luật quản lý sử dụng quốc thổ công khai rõ ràng về đất đai Đây có ý nghĩa là tách riêng hai phần quyền sở hữu và quyền sử dụng đất để nhấn mạnh tầm quan trọng của đất công cộng trong xã hội Chế độ này giúp việc sử dụng đất một cách hữu dụng bằng cách thúc đẩy quyền sử dụng đất nhiều hơn quyền sở hữu đất Với khái niệm công khai đất đai, hạn chế sở hữu đất, hạn chế sử dụng đất, hạn chế lợi ích phát sinh, hạn chế thanh lý các quy chế công cộng được áp dụng theo luật pháp và cách tính các quy chế như thế này được xem là đặc trưng của luật liên quan đến đất đai của Hàn Quốc (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005) Luật bồi thường GPMB của Hàn Quốc được chia ra thành hai thể chế Một

là “đặc lệ” liên quan đến bồi thường GPMB cho đất công cộng đã đạt được theo thủ tục thương lượng của pháp luật Hai là luật “sung công đất” theo thủ tục quy định cưỡng chế của công pháp (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005)

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trong một khoảng thời gian ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật “sung công đất” đã được thiết lập trước vào năm 1962 Sau đó theo pháp luật ngoài

Trang 23

mục đích thương lượng thu hồi đất công cộng thì còn muốn thống nhất việc này trên phạm vi toàn quốc và đảm bảo quyền tài sản của công nên Luật này đã được lập vào năm 1975 và dựa vào hai luật trên Hàn Quốc đã triển khai bồi thường cho đến nay Tuy nhiên dưới hai thể chế luật và trong quá trình thực hiện luật

“đặc lệ” thương lượng không đạt được thỏa thuận thì luật “sung công đất” được thực hiện bằng cách cưỡng chế, nhưng nếu cứ như vậy thì phải lặp đi lặp lại quá trình này và đôi khi trùng lặp cho nên thời gian có thể bị kéo dài hoặc chi phí cho bồi thường sẽ tăng lên Do đó, Luật bồi thường thiệt hại của Hàn Quốc mới

ra đời và thực hiện theo ba giai đoạn:

Thứ nhất: Tiền bồi thường đất đai được giám định viên công cộng đánh giá trên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giá quy định không dựa vào lợi nhuận khai thác do đó có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

Thứ hai: Pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người có quyền sở hữu đất trong quá trình thương lượng chấp thuận thu hồi đất Quy trình chấp thuận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng, chấp nhận thu hồi

Thứ ba: Biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Nhà nước hỗ trợ tích cực về mặt chính sách đảm bảo sự sinh hoạt của con người, cung cấp đất đai cho những người bị mất nơi cư trú do thực hiện công trình công cộng cần thiết của Nhà nước Đây là công việc có hiệu quả lôi cuốn người dân tự nguyện di dời và liên quan rất nhiều tới việc GPMB Theo luật bồi thường, nếu như tòa nhà nơi

dự án sẽ được thực hiện có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng này nơi cư trú hoặc hỗ trợ 30% giá trị của tòa nhà đó Còn nếu như các dự

án xây dựng chung cư nhà ở thì cung cấp cho các đối tượng này chung cư hoặc nhà ở thấp hơn giá thành Đối với các đối tác kinh doanh để kiếm sống nhưng không có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, gia cầm thì có chính sách mang tính chất ân huệ ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ

Trang 24

các cửa hàng hoặc khu kinh doanh (Care Quốc tế tại Việt Nam - Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, 2005)

1.3 Thực tiễn chính sách khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

1.3.1 Phương án bồi thường

Theo báo cáo xã hội học của Viện nghiên cứu Địa chính năm 2003, trong tổng số 6.000 hộ được điều tra thì phương án bồi thường bằng tiền cho đến nay vẫn là phương án được áp dụng phổ biến (92,50 %) Vì trên thực tế, quỹ đất phục vụ cho việc bồi thường GPMB và TĐC của mỗi địa phương không giống nhau, quỹ đất công ích còn lại của các địa phương không đáng kể, nên không đáp ứng được yêu cầu bồi thường bằng đất và lập khu TĐC Mặt khác, số lượng các hộ di chuyển lớn, có những hộ diện tích đất thu hồi lớn nên việc bồi thường diện tích đất có cùng giá trị là rất khó Hầu hết địa điểm khu TĐC và cơ sở hạ tầng khu TĐC không thỏa mãn yêu cầu của người bị thu hồi đất như cách xa trung tâm, không thể kinh doanh, buôn bán nên rất nhiều trường hợp người bị thu hồi đất lựa chọn phương án bồi thường bằng tiền Thực tế cho thấy chính sách bồi thường chưa thật công bằng giữa các loại đất với nhau, giữa hộ gia đình với nhau và giữa 2 địa phương liền kề Trong cùng một khu vực giải toả nhiều nơi có sự phân biệt giữa hai đối tượng sử dụng đất có ngành nghề khác nhau Mức bồi thường thấp so với giá chuyển nhượng thực tế tại địa phương, tạo ra sự chênh lệch làm cho người bị thu hồi đất cảm thấy bị thiệt thòi, đòi tăng tiền bồi thường, không bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch gây ảnh hưởng đến tiến độ của

dự án

1.3.2 Chính sách hỗ trợ và việc làm

Một số địa phương chưa thực hiện chính sách hỗ trợ tuyển dụng đào tạo việc làm cho các hộ thuộc diện chính sách, mặc dù số hộ được hưởng chính sách rất cao

Một số dự án có thực hiện chính sách đào tạo việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp song chất lượng đào tạo không đảm bảo trình độ và tay nghề để làm việc ở các cơ sở sản xuất, kinh doanh

Trang 25

Tình trạng không có việc làm ở khu vực có dự án ngày càng cao, nhất là đối với các dự án chiếm dụng đất nông nghiệp có quy mô lớn Vì vậy, phát sinh

tệ nạn xã hội gây hậu quả lâu dài về mặt xã hội, nên phải có biện pháp giải quyết kịp thời

1.3.3 Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường

Cách xác định hạn mức đất ở bồi thường so với quy định còn tuỳ tiện, không thống nhất giữa các địa phương và các dự án với nhau

Bồi thường đất nông nghiệp theo phân hạng đất đến nay quá lạc hậu, không còn phù hợp, nó không chỉ ảnh hưởng đến việc xác định giá bồi thường mà còn làm thất thu thuế nông nghiệp của Nhà nước

Do giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý quan trọng trong việc xác định điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, nhưng công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở các địa phương còn chậm trễ gây không ít khó khăn cho công tác thu hồi, GPMB

Hiện nay, những quy định về tính hợp pháp của thửa đất đang được điều chỉnh theo xu hướng giảm dần các căn cứ pháp lý Vì vậy, để GPMB kịp tiến độ, nhiều địa phương đã phải thừa nhận và thỏa thuận bồi thường cho các trường hợp không có đủ căn cứ pháp lý về quyền sử dụng đất

1.3.4 Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi

Trên cơ sở chính sách bồi thường và TĐC của Nhà nước cách xác định phương án bồi thường tài sản gắn liền với đất của các địa phương được người dân đồng tình ủng hộ Nhiều dự án bồi thường cho một số công trình, cây cối, hoa màu cao hơn giá thị trường

1.3.5 Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư

Thực trạng trong những năm qua cho thấy việc xây dựng các khu TĐC của các dự án rất bị động, thiếu đồng bộ nhất là các dự án thuộc nguồn vốn TW, trong đó, tồn tại lớn nhất là cơ sở hạ tầng khu TĐC không được đầu tư theo quy định hoặc đầu tư nửa vời Các dự án thiếu biện pháp phục hồi thu nhập tại nơi ở

Trang 26

mới cho người TĐC Các công trình khu công nghiệp khu chế xuất phương án bồi thường do các chủ dự án lập, Hội đồng GPMB chỉ tham gia với tư cách tư vấn Vì vậy trách nhiệm của chính quyền địa phương thường không cao và là nguyên nhân làm giảm hiệu lực pháp luật của các chính sách bồi thường và TĐC, ảnh hưởng đến tiến độ GPMB

Nguồn đất xây dựng các khu TĐC ở các khu đô thị loại I và loại II rất hiếm, mặc dù có chính sách xây dựng nhà ở ra khu ven đô nhưng chưa được người dân chấp nhận do giá căn hộ quá cao, có sự lệch lớn về chế độ xã hội, những hộ sống bằng nghề buôn bán thì hầu hết không lựa chọn phương án đổi đất lấy đất Còn ở khu dân cư nông thôn, việc thu hồi đất làm ảnh hưởng đến tập quán sinh hoạt của người dân, giao đất mới với quy mô như diện tích hiện nay không đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt và nông nghiệp của người dân như: Nhà phải có sân phơi, gần gũi với họ hàng, đi lại thuận tiện

Vì vậy, cần quy định rõ thêm dự án nào có khu TĐC và quy trình thẩm định kế hoạch TĐC có thể giúp cho người dân bị thu hồi không bị thiệt thòi sau khi giải tỏa

1.3.6 Thực tiễn công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Từ khi Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực đến nay, đã khắc phục được những hạn chế của Luật Đất đai 2003 và hệ thống Nghị định, Thông tư hướng dẫn trước đó Luật Đất đai năm 2013 đã quy định, hướng dẫn chi tiết hơn nên hạn chế được các văn bản dướng dẫn đi kèm Sau khi Luật Đất đai 2013 được thực thi UBND tỉnh Quảng Ninh đã thành lập Ban chỉ đạo công tác GPMB của tỉnh, thành phần Ban chỉ đạo GPMB là Bí thư Tỉnh uỷ, Phó chủ tích TT UBND tỉnh các Giám đốc các Sở, Ban, Ngành và các tổ chức đoàn thể của tỉnh Các địa phương được chỉ đạo thành lập Ban chỉ đạo GPMB do Bí thư Huyện uỷ làm Trưởng ban Chủ tich UBND huyện làm Phó Ban thường trực, các lãnh đạo phòng ban chuyên môn, các tổ chức đoàn thể được huy động tham gia tuyên

Trang 27

truyền phổ biến chính sách, Pháp Luật về đất đai Huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, đẩy nhanh tiến độ GPMB đã góp phần thu hút đầu tư, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Hiện nay, về bộ máy làm công tác GPMB các cấp của tỉnh đã được hoàn thiện Tỉnh đã thành lập Trung tâm phát triển quỹ đất cấp tỉnh trực thuộc Sở Tài nguyên - Môi trường và thành lập 14/14 trung tâm phát triển quỹ đất cấp huyện Tính đến hết năm 2015, trên địa bàn huyện Vân Đồn có 113 dự án đã và đang triển khai thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (bao gồm cả

dự án mới phê duyệt năm 2015 và các dự án chuyển tiếp từ các năm trước) Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đặc biệt quan tâm đến công tác bồi thường, GPMB các dự án Sở Tài nguyên và Môi trường và các ngành của tỉnh luôn xác định nhiệm vụ GPMB được ưu tiên hàng đầu để phục vụ cho sự phát triển kinh

tế xã hội, trên cơ sở chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh để triển khai nhiệm vụ và giải quyết công việc

Nhằm minh bạch hoá công tác bồi thường, GPMB, nâng cao trình độ nghiệp vụ cho các cán bộ trực tiếp thực hiện công tác GPMB trên cơ sở quy định hiện hành tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB gồm 9 bước cụ thể như sau:

Bước 1 Thông báo thu hồi đất:

Trước khi có quyết định thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi biết Nội dung thông báo thu hồi đất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Thông báo thu hồi đất phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổ biến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Trang 28

Sau khi thông báo thu hồi đất theo đúng thủ tục nói trên, nếu người sử dụng đất trong khu vực thu hồi đất đồng ý thì UBND cấp có thẩm quyền có thể ra Quyết định thu hồi đất và thực hiện các chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà không cần chờ hết thời hạn thông báo

Bước 2 Thu hồi đất:

UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn; đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

UBND cấp huyện có thẩm quyền thu hồi đất đối với đất của hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được

sở hữu nhà ở tại Việt Nam

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức và hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất thì UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất

Bước 3 Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất:

Sau khi có Thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất, thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi

có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện

Trang 29

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người

sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp người có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức thực hiện cưỡng chế theo quy định tại Điều 70 của Luật đất đai 2013

Việc cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định kiểm đếm bắt buộc sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng đã vận động, thuyết phục; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã có hiệu lực thi hành; người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế có hiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc được quy định như sau: tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; trường hợp người bị cưỡng chế chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sự chấp hành và thực hiện điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế thi hành quyết định cưỡng chế

Bước 4 Lập phương án bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư:

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với từng tổ chức, cá nhân, hộ gia

Trang 30

định bị thu hồi đất, trên cơ sở tổng hợp số liệu kiểm kê, xử lý các thông tin liên quan của từng trường hợp; áp giá tính giá trị bồi thường về đất, tài sản trên đất Phương án tái định cư: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm

tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền Dự

án tái định cư được lập và phê duyệt độc lập với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng phải bảo đảm có đất ở, nhà ở tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thu hồi đất Khu tái định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án; nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư

Bước 5 Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của nhân dân:

Sau khi phương án chi tiết được lập, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến của nhân dân, nhất là các đối tượng bị thu hồi đất Hình thức lấy

ý kiến là:tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủy ban MTTQVN cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng

ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức đối thoại đối với trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền

Trang 31

Bước 6 Hoàn chỉnh phương án:

Trên cơ sở ý kiến góp ý của các đối tượng có đất bị thu hồi, đại diện chính quyền, đoàn thể ở cơ sở, tổ chức bồi thường tiếp thu, hoàn chỉnh phương án chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trình cơ quan chuyên môn thẩm định và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt

Bước 7 Phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức triển khai thực hiện:

Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau: UBND cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày (Điều 66, Luật Đất đai năm 2013)

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có)

và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện, nếu họ vẫn không chấp hành việc bàn giao đất thì

bị cưỡng chế theo quy định (Điều 71 của Luật đất đai 2013)

Trang 32

Bước 8 Tổ chức chi trả bồi thường:

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi (Điều 93, Luật đất đai 2013)

Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước

Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường để hoàn trả ngân sách nhà nước Khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất vẫn chưa nộp; số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính này được xác định theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước Trường hợp số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồi đất lớn hơn số tiền được bồi thường,

hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định cư thì sau khi trừ số tiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất ở, mua nhà ở tại nơi tái định cư mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó (Điều 30, Nghị định 47/2013/NĐ-CP)

Trang 33

Lưu ý: tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồi thường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoản tiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất

mà chưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đang tranh chấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết xong thì trả cho ngươi có quyền sử dụng đất

Bước 9 Bàn giao mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất:

Sau khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người bị thu hồi đất phải bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư Trường hợp người có đất bị thu hồi không bàn giao mặt bằng thì bị cưỡng chế thu hồi đất (Điều 71, Luật Đất đai 2013), khi có đủ các điều kiện người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu hồi đất sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi

và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng đã vận động, thuyết phục; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi

có đất thu hồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành; người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế thu hồi đất: trước khi tiến hành cưỡng chế, Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; nếu người bị cưỡng chế chấp hành thì Ban thực hiện cưỡng chế lập biên

Trang 34

bản ghi nhận sự chấp hành Việc bàn giao đất được thực hiện chậm nhất sau 30 ngày kể từ ngày lập biên bản Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì Ban thực hiện cưỡng chế tổ chức thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế có quyền buộc người bị cưỡng chế và những người có liên quan phải ra khỏi khu đất cưỡng chế, tự chuyển tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế; nếu không thực hiện thì Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm di chuyển người bị cưỡng chế và người có liên quan cùng tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối nhận tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải lập biên bản, tổ chức thực hiện bảo quản tài sản theo quy định của pháp luật và thông báo cho người có tài sản nhận lại tài sản

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện quyết định cưỡng chế thu hồi đất: UBND cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện việc cưỡng chế, giải quyết khiếu nại liên quan đến việc cưỡng chế theo quy định của pháp luật về khiếu nại; thực hiện phương án tái định cư trước khi thực hiện cưỡng chế; bảo đảm điều kiện, phương tiện cần thiết phục vụ cho việc cưỡng chế; bố trí kinh phí cưỡng chế thu hồi đất; Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm chủ trì lập phương án cưỡng chế và dự toán kinh phí cho hoạt động cưỡng chế trình UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt; thực hiện cưỡng chế theo phương án đã được phê duyệt; bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng Trường hợp trên đất thu hồi có tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải bảo quản tài sản; chi phí bảo quản tài sản đó do chủ sở hữu chịu trách nhiệm thanh toán; lực lượng Công an có trách nhiệm bảo vệ trật tự, an toàn trong quá trình tổ chức thi hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất; UBND cấp xã nơi có đất thu hồi có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức thực hiện việc giao, niêm yết công khai quyết định cưỡng chế thu hồi đất; tham gia thực hiện cưỡng chế; phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng niêm phong, di chuyển tài sản của người bị cưỡng chế thu hồi đất; cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan chịu trách nhiệm

Trang 35

phối hợp với Ban thực hiện cưỡng chế thực hiện việc cưỡng chế thu hồi đất khi Ban thực hiện cưỡng chế có yêu cầu

Quy trình bồi thường GPMB được minh bạch, tuyên truyền phổ biến chính sách đến từng người có đất bị thu hồi, xây dựng giá đất cụ thể cho từng loại đất, đến từng thửa đất ở nên đã hạn chế rất nhiều chênh lệch về giá đất giữa các thửa đất liền kề nhau, giữa các cung đường, các địa phương liền kề nhau Do đó hạn chế được hiện tượng khiếu nại khiếu nại, tố cáo liên quan đến giá đất bồi thường

do chênh lệch giá đất bồi thường Hạn chế việc vướng mắc nên đã đảm bảo tốt tình hình an ninh, chính trị tại địa phương tạo điều kiện thu hút các dự án đầu tư nhằm phát kinh tế xã hội của địa phương

Nhìn chung, về cơ bản các dự án phát triển đầu tư nhằm mục đích phát triển kinh tế - xã hội đem lại lợi ích to lớn phục vụ đời sống của nhân dân, song bên cạnh đó luôn tồn tại những bất cập, khó khăn trong công tác GPMB, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, liên quan đến trách nhiệm của các cơ quan chức năng và người dân bị thu hồi đất Đây là một công việc rất phức tạp, khó khăn do nhiều yếu tố chủ quan lẫn khách quan đưa lại, có rất nhiều vấn đề bức xúc cần giải quyết trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, xác định giá trị bồi thường cho người dân bị thu hồi đất

Đánh giá chung về thuận lợi và khó khăn, có thể đưa ra các kết luận sau:

* Thuận lợi:

- Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được Tỉnh ủy, UBND tỉnh

và các địa phương đặc biệt quan tâm, coi đó là nhiệm vụ trọng tâm

- Từ khi Luật Đất đai 2013 chính thức có hiệu lực chính sách bồi thường,

hỗ trợ mới của trung ương ban hành kèm theo các Nghị đinh 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ qui định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của Chính phủ đã giải quyết cơ bàn những hạn chế, tháo gỡ được những tồn tại vướng mắc

Trang 36

của Luật Đất đai 2003 Những quy định mới được thông thoáng hơn, chính sách

hỗ trợ được phân cấp mạnh cho địa phương quyết định Đơn giá đất được bồi thường được xây dựng theo sát giá thị trường nên được người dân đồng tình ủng

hộ nhiều hơn Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã làm tốt công tác ban hành cơ chế thực hiện phù hợp với tình hình thực tế của địa phương Trong quá trình thực hiện, các ngành của tỉnh thường xuyên tập huấn, hướng dẫn và kịp thời tham mưu cho UBND tỉnh giải quyết những vướng mắc phát sinh nhằm tạo điều kiện rất thuận lợi cho công tác GPMB

- Công tác phổ biến, tuyên truyền và tập huấn về cơ chế chính sách được đặc biệt quan tâm, việc phối hợp giữa chính quyền địa phương, các ngành với UBMTTQ và đoàn thể được thực hiện chặt chẽ và ngày càng có hiệu quả hơn đã góp phần đưa chính sách vào cuộc sống, nâng cao nhận thức của người dân và cán

bộ làm công tác GPMB Công tác tham mưu, đề xuất tháo gỡ khó khăn vướng mắc được thực hiện rất chủ động, linh hoạt với tinh thần trách nhiệm cao đã giải quyết dứt điểm được tồn tại của nhiều dự án, nhiều vụ việc phức tạp kéo dài

* Khó khăn

- Đối với các dự án đầu tư khi nhà nước thu hồi đất chưa phải là đất sạch thì công tác bồi thường, GPMB luôn là vấn đề phức tạp và là trở ngại lớn nhất là

làm hạn chế việc thu hút đầu tư, những khó khăn, vướng mắc chính hiện nay là:

- Cơ chế chính sách về đất đai, quy hoạch, bồi thường, GPMB không ổn định, thường xuyên thay đổi Nhiều nội dung quy định chưa phù hợp với thực tế

và có nhiều cách hiểu khác nhau nên khi áp dụng rất khó khăn Chính sách ban hành sau có lợi hơn nhiều so với chính sách ban hành trước dẫn đến khó khăn trong việc xử lý bồi thường chuyển tiếp giữa chính sách cũ và chính sách mới Đây cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng khiếu nại, kiến nghị của nhân dân

- Công tác quản lý đất đai tại một số địa phương còn còn nhiều hạn chế; phương tiện quản lý, cán bộ và lực lượng tham gia công tác GPMB còn thiếu

Trang 37

tính chuyên nghiệp, chưa tuân thủ trình tự, thủ tục và còn sai sót Tại một số địa phương, cán bộ quản lý đất đai thiếu trách nhiệm hoặc cố tình gây sai phạm đã

để lại hàng loạt các hậu quả đáng tiếc, khó có thể khắc phục được; lực lượng cán

bộ địa chính xã ở các địa phương hầu hết vừa thiếu lại vừa yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu công tác quản lý đất đai ở cơ sở và xác minh nguồn gốc đất đai làm cơ sở tính bồi thường, hỗ trợ

- Đại bộ phận người có đất bị thu hồi đều có ý thức chấp hành chính sách pháp luật của nhà nước, song bên cạnh đó một bộ phận ý thức chưa tốt, cố tình không chấp hành chính sách bồi thường GPMB thực hiện các dự án có hành động tuyên truyền xuyên tạc chính sách của nhà nước, gây áp lực với chính quyền địa phương và chủ đầu tư để đòi thêm tiền bồi thường, ngoài ra còn có sự tiếp tay, kích động của một số phần tử xấu gây nhiều khó khăn cho việc bồi thường, GPMB

- Vấn đề bố trí tái định cư cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB khi thực hiện thu hồi đất hiện nay nhiều khu tái định cư chất lượng kém, không đáp ứng được chất lượng công trình, mới đi vào sử dụng

đã xuống cấp, hư hỏng, không đầu tư đầy đủ hạ tầng kỹ thuật phục vụ đời sống dân sinh như thiết kế ban đầu, sắp sếp, bố trí đất tái định cư không phù hợp với tập quán, văn hoá sinh hoạt của đại bộ phận dân cư bị thu hồi đất

Trang 38

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện

giải phóng mặt bằng Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu tiến hành tại 03 xã (Bình Dân, Đài

Xuyên, Vạn Yên), huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu tiến hành về việc bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư khi thực hiện giải phóng mặt bằng dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không Quảng Ninh đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong thời gian 1 năm,

từ tháng 01 năm 2018 đến hết tháng 12 năm 2018

Dân, Đài Xuyên, Vạn Yên, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh và hoàn thiện tại Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên

2.3 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1 Giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu

- Giới thiệu khái quát về huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Giới thiệu về Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

Trang 39

Nội dung 2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước giải phóng mặt bằng thực hiện Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường

- Đánh giá kết quả công tác hỗ trợ

- Đánh giá kết quả công tác tái định cư

- Đánh giá chung công tác thu hồi đất

Nội dung 3 Đánh giá đời sống người dân sau khi thu hồi đất thực hiện

Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Đánh giá việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của người dân sau khi thu hồi đất

- Đánh giá đời sống của người dân sau khi thu hồi đất nông nghiệp

- Đánh giá mối quan hệ gia đình và an ninh trật tự xã hội sau khi thu hồi đất

- Đánh giá việc tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của người dân sau khi thu hồi đất

- Đánh giá thực trạng môi trường khu vực thực hiện dự án sau khi thu hồi đất

Nội dung 4 Khó khăn, tồn tại và giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn

- Khó khăn, tồn tại trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện Dự án Xây dựng tuyến đường từ Cảng hàng không đến Khu phức hợp nghỉ dưỡng giải trí cao cấp Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

Trang 40

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu, tài liệu đã có (số liệu thứ cấp)

Thu thập các số liệu, thông tin từ các cơ quan chức năng liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng như: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Thống kê, Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất huyện Văn Đồn, Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện qua các năm: 2015, 2016, 2017

Tham khảo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội các năm: 2015, 2016, 2017

2.4.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu từ người dân thông qua phiếu điều tra (số liệu sơ cấp)

* Chọn mẫu điều tra:

Nhóm người dân có đất bị thu hồi:

- Xã Bình Dân: điều tra 40 hộ

- Xã Đài Xuyên: điều tra 40 hộ

- Xã Vạn Yên: điều tra 40 hộ

Nhóm cán bộ: Điều tra 20 cán bộ, gồm:

- Cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện: 05 người = 05 phiếu

- Cán bộ địa chính xã: 02 người x 03 xã = 06 phiếu

- Cán bộ quản lý xã: 01 người x 03 xã = 03 phiếu

- Cán bộ xóm (trưởng xóm): 02 xóm x 03 xã = 06 người

* Nội dung điều tra:

- Điều tra thông tin của các hộ gia đình, cá nhân được hưởng chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất thuộc hai dự án trên

- Điều tra thông tin thuộc tính liên quan đến đối tượng được bồi thường, hỗ trợ như: tên chủ hộ, địa chỉ, số nhân khẩu…

- Điều tra đặc điểm tự nhiên liên quan đến thửa đất bị thu hồi như: Vị trí, hình thể, diện tích…

Định dạng
Số trang	86
Dung lượng	1,98 MB