TÀI LIỆU THAM KHẢO CHO TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN, NGHIỆP VỤ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên là công việc của nhà trường để hướng dẫn, truyền bá cho người học về quan điểm của Đảng trong việc giành, xâydựng, thực thi và bảo vệ q

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHO TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN, NGHIỆP VỤ GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN

(Dành cho cán bộ quản lý, giảng viên cơ sở giáo dục đại học)

Hà Nội, tháng 7 năm 2019

TS Phùng Khắc Bình (Chủ biên), TS Nguyễn Nho Huy, TS Nguyễn Ngọc Liên,

TS Hoàng Thị Kim Huệ, PGS.TS Nguyễn Văn Biên, TS.Tưởng Duy Hải

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHO TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN,NGHIỆP VỤ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN

(dành cho cán bộ quản lý, giảng viên cơ sở giáo dục đại học)

Hà Nội, tháng 7 năm 2019

LỜI NÓI ĐẦU

Mục tiêu của giáo dục đại học là “Đào tạo người học có phẩm chất chính trị,đạo đức; có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, ; có khả năng sáng tạo vàtrách nhiệm nghề nghiệp, thích nghi với môi trường làm việc; có ý thức phục vụ nhândân.” (Điều 5, Luật Giáo dục đại học năm 2012, 2018) Tuy nhiên, hiện nay “chấtlượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, nhất là giáo dục đại học,giáo dục nghề nghiệp ” (Nghị quyết số 29/NQ-TW, ngày 04/11/2013 về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóatrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế).Nguyên nhân khách quan của tình trạng trên là do mặt trái của kinh tế thị trường, hộinhập quốc tế, sự phát triển của công nghệ thông tin, thực tiễn xã hội tác động Mộttrong những nguyên nhân chủ quan từ phía nhà trường là “chưa chú trọng đúng mứcviệc giáo dục đạo đức, lối sống” (Nghị quyết số 29/NQ-TW, nêu trên)

Vấn đề giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếuniên, nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ giao cho Bộ Giáodục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan và các địa phương tổchức thực hiện (Quyết định 1501/QĐ-TTg, ngày 28/8/2015) Đồng thời, cần phải “xâydựng văn hóa ứng xử trong trường học nhằm tạo chuyển biến căn bản về ứng xử vănhóa của cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, học sinh, sinh viên để phát triển năng lực,hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa”(Quyết định số 1299/QĐ-TTg, ngày03/10/2018 phê duyệt Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn

2018 - 2025”)

Để tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong trườnghọc, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn đẩy mạnh xây dựng môi trường văn hóatrong trường học (Công văn số 282/BGDĐT-CTHSSV ngày 25/01/2017); ban hànhquy định Quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ

sở giáo dục thường xuyên (Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT, ngày 12/4/2019) Hàng

năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các hội thảo, tập huấn về các nội dung giáodục đạo đức, lối sống, xây dựng môi trường văn hóa học đường; hướng dẫn tuyêntruyền, giáo dục trên môi trường mạng và sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, xãhội trong thực hiện công tác này Tuy nhiên, vấn đề tổ chức giáo dục đạo đức, lốisống, xây dựng môi trường văn hóa học đường trong cơ sở giáo dục đại học ở nhiềunơi còn chưa được chú trọng và cụ thể hóa, còn nhiều lúng túng

Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên tập một số chuyên đề để dùng làm tài liệutham khảo cho tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, giảng viên vềcông tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên (gọi chung là sinh viên)trong cơ sở giáo dục đại học, sư phạm

Nhóm tác giả đã biên tập 06 chuyên đề (đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩmđịnh, cho phép lưu hành), cụ thể như sau:

Các chuyên đề chính:

- Chuyên đề 1 Tổ chức giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên

- Chuyên đề 2 Tổ chức giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên

- Chuyên đề 3 Xây dựng môi trường văn hóa trong cơ sở giáo dục đại học

Rất mong Quý độc giả đóng góp ý kiến (nếu có) và gửi về Vụ Giáo dục Chínhtrị và Công tác học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo (35 Đại Cồ Việt, quận Hai

Bà Trưng, Hà Nội) để tiếp thu

Trân trọng cám ơn sự quan tâm của Quý độc giả!

NHÓM TÁC GIẢ BIÊN TẬP

MỤC LỤC

- Lời nói đầu

- Chuyên đề 1 Tổ chức giáo dục chính trị tư tường cho sinh viên

- Chuyên đề 2 Tổ chức giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên

- Chuyên đề 3 Xây dựng môi trường văn hóa trong cơ sở giáo dục đại học

- Chuyên đề 4 Thực trạng công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay

- Chuyên đề 5 Một số vấn đề tuyên truyền, giáo dục học sinh, sinh viên trên môi trường mạng

- Chuyên đề 6 Tổng quan về phối hợp nhà trường, gia đình, xã hội trong giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên và một số kinh nghiệm thực tiễn tại Việt Nam

- giáo dục đạo đức, lối sống : GD ĐĐLS

- giáo dục và đào tạo : GDĐT

- học sinh, sinh viên : HSSV

- mạng xã hội : MXH

- nhà trường, gia đình và xã hội: NT GĐ XH

- trung học cơ sở : THCS

- trung học phổ thông : THPT

cơ sở giáo dục đại học (sau đây gọi là trường đại học) Khái niệm phẩm chất chính trị

có mối liên quan mật thiết với tư tưởng chính trị Tư tưởng chính trị định hướng chophẩm chất chính trị của mỗi người Do đó, để giáo dục phẩm chất chính trị, trước tiên,cần phải xem xét tư tưởng chính trị là gì và làm thế nào để thực hiện được giáo dụcchính trị tư tưởng

1 Tư tưởng

Tư tưởng là ý nghĩ, phản ánh của tư duy con người trước sự vật, hiện tượngkhách quan Đó là quan điểm, cách nhìn và ý nghĩ chung của con người đối với cácvấn đề về tự nhiên, xã hội và với chính bản thân

Ý nghĩ ban đầu, bột phát, thoáng qua trước hiện thực khách quan mới chỉ đemlại cho người ta cảm giác, chưa trở thành quan điểm, tư tưởng định hình chắc chắn.Cảm giác là sự phản ánh những thuộc tính riêng lẻ của các sự vật, hiện tượng khichúng tác động trực tiếp vào giác quan của con người Mỗi người có cảm nhận khácnhau trước cùng một sự vật, hiện tượng ở cùng địa điểm, thời gian với hoàn cảnhgiống nhau Ví dụ, trong câu chuyện “Thầy bói xem voi”, mỗi người có phán đoánkhác nhau do có cảm giác ban đầu khác nhau khi sờ vào các bộ phận khác nhau củacon voi Mỗi người chỉ tiếp cận thông tin ở một số điểm cụ thể, chưa có thông tin đầy

đủ nên chưa có sự phản ánh chính xác Cuộc tranh luận giữa các thầy bói không ngãngũ, không xác định được đây là gì vì ai cũng có cái lý của mình Các hiện tượng, sự

vật tác động vào giác quan là thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác conngười gây nên cảm giác các cung bậc khác nhau của buồn - vui, lo lắng - hi vọng, bựctức - thoải mái, nuối tiếc - thỏa mãn, đau khổ - sung sướng, …

Cảm giác được thể hiện thông qua tiếng nói, chữ viết, cử chỉ cơ thể hoặc kí hiệukhác Dần dần cảm giác đó được bổ sung, hoàn thiện thông qua các tác động tiếp theocủa hiện thực khác quan thành các mức độ khác nhau của nhận thức cảm tính là trigiác, biểu tượng Các phản ánh này bởi các giác quan của chủ thể nhận thức, phản ánh

bề ngoài, cái tất nhiên, ngẫu nhiên, có cái bản chất và không bản chất lẫn lộn Tiếptheo của nhận thức cảm tính là giai đoạn nhận thức lý tính, phản ánh những mối liên

hệ bản chất của sự vật, hiện tượng một cách khái quát Từ đó hình thành tư tưởng mộtcách tương đối đầy đủ hơn

Công tác tư tưởng là sự tác động của chủ thể của hệ tư tưởng đến tất cả các

thành viên xã hội trong một phạm vi xác định, nhằm hình thành, phát triển và truyền

bá hệ tư tưởng, làm cho hệ tư tưởng đó chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xãhội, động viên, thúc đẩy mọi người tích cực hành động để xây dựng và bảo vệ sự thểhiện của nó trong thực tiễn xã hội (theo PGS.TS Lương Khắc Hiếu, Cơ sở lý luận côngtác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, 2017)

Tư tưởng có vai trò định hướng cho công việc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra:

“Tư tưởng không đúng đắn thì công tác ắt sai lầm”

2 Chính trị

Theo từ điển Tiếng Việt, “chính” là quan trọng hơn cả so với những cái cùngloại, “trị” hiểu theo nghĩa cai trị Chính trị là những vấn đề về tổ chức và điều hành bộmáy nhà nước hoặc những hoạt động của một giai cấp, một chính đảng nhằm giànhhoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước Chính trị được hiểu là những hiểubiết hoặc những hoạt động để nâng cao hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấutranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộmáy nhà nước

Chính trị là “toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa

các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giànhchính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc củanhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước”(Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam) Như vậy, trong xã hội có giai cấp, chính trị làquan niệm của mỗi đảng phái, giai cấp, tầng lớp xã hội về các vấn đề của nhà nước.Mỗi đảng phái, giai cấp, tầng lớp xã hội có quan niệm khác nhau về tổ chức, hoạtđộng, thực thi quyền lực nhà nước Tuy nhiên, trong mỗi quốc gia dân tộc thì các đảngphái, giai cấp, tầng lớp xã hội đều phải tuân theo cách thức tổ chức hoạt động củachính đảng cầm quyền Đó là cách thức giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhànước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà nước và xã hội; là hoạt độngthực tiễn của giai cấp, đảng phái chính trị, nhà nước nhằm tìm kiếm khả năng thựchiện đường lối, mục tiêu đã đề ra để thỏa mãn lợi ích bản thân

Chính trị theo nghĩa rộng hơn là hoạt động của con người nhằm làm ra, gìn giữ,điều chỉnh và thực thi những luật lệ chung cuộc sống, kể cả khi xã hội không có giaicấp Những luật lệ chung này được mọi người ủng hộ, chấp nhận và thực thi để vậnhành được các hoạt động của xã hội Ví dụ như cần phải có những quy định về giaothông, quy định về đảm bảo anh ninh, trật tự xã hội, quy định về đảm bảo môi trường

tự nhiên, Trong tài liệu này, chính trị được đề cập đến là trong xã hội có giai cấp

Trong mỗi nhà nước, chính trị là những vấn đề về tổ chức và điều hành bộ máynhà nước của một chính đảng, giai cấp đang cầm quyền Thông thường, chính đảngcầm quyền phải chiếm đa số sự ủng hộ của nhân dân thông qua bầu cử và đưa ra tưtưởng của chính đảng để lãnh đạo nhà nước Mỗi giai cấp có thể có một chính đảngduy nhất hoặc có nhiều đảng phái cùng đấu tranh cho lợi ích của giai cấp mình

Chính đảng là tổ chức chính trị đại diện cho một giai cấp, một tầng lớp hoặcmột tập đoàn xã hội, đấu tranh cho quyền lợi của giai cấp, tầng lớp, tập đoàn xã hội đó.Trong xã hội có giai cấp, ở mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều có một giai cấp đại diện.Trong chế độ tư bản, giai cấp tư sản giữ quyền quản lý, điều hành thông qua việc đảngcủa giai cấp này cử đại diện của mình giữ cương vị cao nhất trong tổ chức quyền lựcnhà nước Ở mỗi quốc gia khác nhau trong chế độ tư bản, người có thực quyền điềuhành đất nước cao nhất có thể là Tổng thống hoặc Thủ tướng, tùy theo hình thức tổchức bộ máy nhà nước của nước đó Trong các nước đang đi theo con đường xây dựng

xã hội chủ nghĩa, đảng duy nhất lãnh đạo đất nước là Đảng Cộng sản, với các tên gọi

cụ thể có thể khác nhau ở mỗi nước

Chính trị có mục tiêu là vì lợi ích, thể hiện qua mối quan hệ lợi ích trong xã hội.Mỗi tổ chức, đảng phái chính trị, giai cấp đều đấu tranh vì mục tiêu, lợi ích của bảnthân, do đó suy cho cùng là vì lợi ích giai cấp Tất cả các tổ chức, đảng phái chính trịđều tồn tại trong một quốc gia, dân tộc cụ thể Điều căn bản nhất của chính trị là việc

tổ chức quyền lực nhà nước Việc tổ chức nhà nước phải thể hiện thể hiện mối quan hệlợi ích hài hòa của của các tổ chức, đảng phái chính trị, giai cấp để cùng nhau xâydựng và phát triển Mối quan hệ lợi ích được thực hiện thông qua sự tham gia vàocông việc nhà nước của mỗi tổ chức Ở mỗi quốc gia, dân tộc trong mỗi giai đoạn lịch

sử nhất định, việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước đều theo định hướng của giaicấp cầm quyền Giai cấp cầm quyền định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nộidung, nhiệm vụ của nhà nước dựa trên mục tiêu của bản thân và sự cân đối hài hòa lợiích với các giai cấp, tổ chức khác

Ở Việt Nam hiện nay, Đảng và Nhà nước ta xác định: “Đảng Cộng sản ViệtNam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhândân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp côngnhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng HồChí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội Đảng gắn

bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu tráchnhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình Các tổ chức của Đảng và đảng

viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật” (Nguồn: Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2013).

Chính trị và kinh tế

Tính chất của kiến trúc thượng tầng là do tính chất của cơ sở hạ tầng quyếtđịnh Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì cũng chiếm địa vịthống trị về mặt chính trị và đời sống tinh thần của xã hội

Các mâu thuẫn trong kinh tế, xét đến cùng, quyết định các mâu thuẫn trong lĩnhvực tư tưởng chính trị Cuộc đấu tranh giai cấp về chính trị tư tưởng là biểu hiệnnhững đối kháng trong đời sống kinh tế Tất cả các yếu tố của kiến trúc thượng tầngnhư nhà nước, pháp quyền, triết học, tôn giáo, v.v đều trực tiếp hay gián tiếp phụthuộc vào cơ sở hạ tầng, do cơ sở hạ tầng quyết định

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin, kinh tế là gốc, là thước đo tínhhợp lý của chính trị Tương ứng với mức độ phát triển kinh tế, sẽ có mức độ tương ứngnhất định về chính trị Chính trị thể hiện ý chí, nguyện vọng của giai cấp lãnh đạo đấtnước được thể hiện qua sự phát triển, mức độ đạt được của kinh tế Sự phát triển củakinh tế là nguồn gốc sâu xa đảm bảo cho sự định hướng đúng đắn của đường lối chínhtrị Suy cho cùng, kinh tế là gốc, quyết định chính trị; chính trị chỉ là biểu hiện tậptrung của kinh tế Cơ sở kinh tế - xã hội có vai trò quyết định đối với thượng tầng kiếntrúc, trong đó có chính trị

Tuy nhiên, "Chính trị không thể không giữ địa vị hàng đầu so với kinh tế" và có

tác động thúc đẩy hoặc kìm hãm kinh tế Nếu định hướng chính trị đúng, sẽ tạo cơ chế,điều kiện cho các cơ sở kinh tế phát triển tốt, đưa nền kinh tế tăng trưởng mạnh và bềnvững Ngược lại, nếu định hướng sai, nền kinh tế sẽ khó phát triển, thậm chí đi xuống,

lâm vào khủng hoảng kinh tế, xã hội Như vậy, "Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế" (V.I Lê-nin )

Giai cấp giữ địa vị thống trị đất nước giữ vị trí định hướng, điều hành đất nướctrước tiên là về kinh tế Sự phát triển kinh tế là thước đo kết quả lãnh đạo, điều hànhđất nước và sẽ quyết định mức độ, năng lực cầm quyến và sự phát triển bền vững củađảng chính trị đương thời Do đó chính trị và kinh tế có mối liên hệ chặt chẽ với nhau

3 Tư tưởng chính trị

3.1 Tư tưởng chính trị

Tư tưởng chính trị là một hình thái của ý thức xã hội, thuộc thượng tầng kiến

trúc, được hình thành và phát triển trong lịch sử xã hội loài người kể từ khi xuất hiệngiai cấp và nhà nước Đó là hệ thống những quan niệm, quan điểm phản ánh các mốiquan hệ chính trị đặc biệt giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia dân tộc xoayquanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước diễn ra trong lịch sử, cũng nhưthái độ của các giai cấp, các dân tộc đối với quyền lực chính trị mà tập trung ở quyềnlực nhà nước trong các thời đại lịch sử

Tư tưởng chính trị là một khái niệm ghép, thể hiện tư tưởng về quyền lực nhànước Tư tưởng chính trị là quan điểm của một giai cấp trong việc giành, xây dựng,thực thi và bảo vệ quyền lực nhà nước Tư tưởng chính trị không chỉ là sự phản ánhhiện thực khách quan thành quan điểm của tư tưởng chính trị của giai cấp, mà còn làđịnh hướng cho sự phát triển kinh tế- xã hội hiện tại Người ta thường dùng thuật ngữ

“tư tưởng chính trị” trong các cụm từ như: Tình hình tư tưởng chính trị, suy thoái tưtưởng chính trị, tư tưởng chính chính trị vững vàng, khái niệm tư tưởng chính trị, đánhgiá tư tưởng chính trị, Tuy nhiên thuật ngữ “chính trị tư tưởng” lại được sử dụngtrong các cụm từ như: Giáo dục chính trị tư tưởng ,công tác giáo dục chính trị tưtưởng, công tác chính trị tư tưởng, để đề cập đến nội dung, khía cạnh, phạm vi, vấn

đề chính trị trong tư tưởng (tư tưởng còn bao gồm nhiều khía cạnh khác nữa)

Những tư tưởng chính trị khác nhau có tác động tới đời sống chính trị hiện thựctheo những khuynh hướng khác nhau Tư tưởng chính trị có thể đóng vai trò tích cực,cách mạng hay tiêu cực, phản động trong sự phát triển xã hội tùy thuộc vào việc nóphản ánh lợi ích của giai cấp nào trong giai đoạn phát triển nhất định của xã hội Tưtưởng chính trị phản ánh đúng đắn thực tiễn, định hướng đúng sẽ thúc đẩy phát triển

xã hội Đồng thời, qua quá trình phát triển xã hội, tư tưởng chính trị sẽ được củng cố,phát triển hơn về lý luận, nhận thức Ngược lại, tư tưởng chính trị không đúng hoặcxuyên tạc thực tiễn xã hội sẽ tạo ra sự kìm hãm đối với sự phát triển xã hội Trong thựctiễn đời sống hàng ngày người ta thường nói “tư tưởng không thông thì đeo bi đôngcũng không nổi” để thấy rằng khi vướng mắc về tư tưởng thì làm việc gì cũng khó

Ngược lại, khi có tư tưởng chính trị đúng đắn thì có thể sẵn sàng xả thân vì mụctiêu, lý tưởng của mình Nhiều tấm gương của các anh hùng liệt sĩ xả thân cứu nướcnhư Phan Đình Giót, Trừ Văn Thố đã lấy thân mình lấp lỗ châu mai xả, Bế Văn Đànlấy thân làm giá súng, Tô Vĩnh Diện lấy thân mình, chèn lưng cứu pháo, Ngô Mây ômbom ba càng tiêu diệt xe cơ giới của giặc, La Văn Cầu, Bùi Ngọc Dương đã chặt đứtcánh tay bị thương để tiếp tục xông lên tiêu diệt quân giặc, Một minh chứng chođiều đó là quân và dân ta đã biến “pháo đài không thể công phá” Điện Biên Phủ (theođánh giá của Bộ chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương, 1954) thành “chiến thắng ĐiệnBiên lừng lẫy địa cầu”, đã biến điều không thể thành có thể

Cứ điểm cuối cùng trên Đồi A1,Điện Biên Phủ đã bị tiêu diệt bởi khối bộc phá (960kg), Ảnh: Sưu tầm

3.2 Hệ tư tưởng

Hệ tư tưởng là hệ thống quan điểm về các quan hệ của con người với tự nhiên,

giữa các con người với nhau và với chính bản thân mỗi con người theo tư tưởng củamột giai cấp, tập đoàn người nhất định Hệ tư tưởng mang tính giai cấp, phản ánh vaitrò của một giai cấp cụ thể trong xã hội và nguồn gốc lợi ích của chúng

Từ các hoạt động thực tiễn của một giai cấp nhất định, xuất hiện các trạng tháitâm lý xã hội Ví dụ, ở nhiều nơi, người công nhân làm việc rất vất vả, cực khổ trongcác công trường, xí nghiệp, nhà máy của nhà tư bản, nhưng tiền công, đãi ngộ cho họ

là không tương xứng và gây bất bình trong rất nhiều người Các nhà tư tưởng đã tổngkết, khái quát từ hoạt động thực tiễn của giai cấp công nhân để rút ra những kết luận

và đúc rút thành tư tưởng phản ánh của giai cấp công nhân Đó chính là hệ tư tưởngcủa giai cấp công nhân Các Mác là người đầu tiên khái quát và đưa ra hệ tư tưởng củagiai cấp công nhân trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (năm 1848) Nhưvậy một giai cấp không tự nhiên có được hệ tư tưởng mà hệ tư tưởng được khái quát,củng cố và phát triển từ hoạt động của giai cấp đó bởi các nhà tư tưởng

Ở nước ta, Hồ Chí Minh là người khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

đã thông qua việc lãnh đạo nhân dân giành chính quyền từ thực dân Pháp, tuyên bốthành lập nhà nước mới tại bản Tuyên ngôn độc lập vào ngày mùng 2 tháng 9 năm

1945 Người đã chỉ ra và lãnh đạo nhân dân đi theo con đường chủ nghĩa xã hội Đảng

ta xác định: Chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng,kim chỉ nam cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

4 Giáo dục chính trị tư tưởng

4.1 Công tác giáo dục chính trị tư tưởng

Giáo dục là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, thói quen của một

nhóm người được trao từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo hay

nghiên cứu Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác hay thông qua

tự học Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể đến cách mà người ta suy nghĩ,cảm nhận hay hành động đều có thể được xem là hoạt động giáo dục (Nguồn: Báchkhoa toàn thư mở Wikipedia)

Mỗi người có ý nghĩ riêng, mang dấu ấn cá nhân về mỗi vấn đề của thực tiễn xãhội và cần phải tôn trọng sự khác biệt đó Tuy nhiên, nếu ý nghĩ phù hợp với sự pháttriển của xã hội thì sẽ giúp cho hành động của con người có kết quả tốt đẹp, đem lại lợiích cho bản thân và cả xã hội Nhà trường cung cấp không chỉ kiến thức chuyên môn

mà còn hướng dẫn cả phương pháp tư duy, cách tiếp cận đúng hướng ở các khối kiếnthức và hoạt động giáo dục và đào tạo thông qua các môn học, hoạt động, nhất là cácvấn đề có tính phương pháp luận của các môn lý luận chính trị Điều cơ bản cần giáodục trong lĩnh vực tư tưởng là vấn đề định hướng chính trị cho sinh viên Nói giáo dục

tư tưởng là bao hàm ý giáo dục lĩnh vực, góc độ chính trị của tư tưởng Tư tưởng làsản phẩm riêng có của mỗi người, nó bao gồm các mặt, khía cạnh, góc độ khác nhautùy theo cách phân loại trong mỗi công việc cụ thể Tư tưởng chính trị chỉ là một mặtcủa tư tưởng và nói giáo dục tư tưởng chính là giáo dục mặt chính trị của tư tưởng (gọi

là chính trị tư tưởng) của sinh viên để họ thấm nhuần, đồng điệu trong suy nghĩ vàhành động với tư tưởng của giai cấp lãnh đạo nhà nước, xã hội

Chủ tịch Hồ chí Minh đã chỉ ra vị trí, vai trò của công tác giáo dục tư tườngchính trị là: Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt, phải phấn đấunâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề docách mạng nước ta đề ra và trong một thời gian không xa, đạt những đỉnh cao của khoahọc và kỹ thuật (Thư Bác gửi ngành Giáo dục, ngày 15/10/1968)

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng (hay còn gọi là công tác giáo dục chính trị

- tư tưởng) ở Việt Nam là các hoạt động giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng của giai cấpcông nhân đến với quần chúng nhân dân Đó là giáo dục, truyền bá chủ nghĩa Mác –

Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, phápluật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân (Theo Vũ Ngọc Am:Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên cơ sở, Nxb Chínhtrị quốc gia, H.2003)

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên là công việc của nhà trường

để hướng dẫn, truyền bá cho người học về quan điểm của Đảng trong việc giành, xâydựng, thực thi và bảo vệ quyền lực nhà nước thông qua giảng dạy, đào tạo hay tựnghiên cứu Để thực hiện công việc này, nhà trường căn cứ vào chức năng, nhiệm vụcủa mình và theo sự chỉ đạo chuyên môn, nghiệp vụ về giáo dục chính trị tư tưởng chosinh viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sự quản lý của đơn vị chủ quản, kết hợp vớiĐoàn Thanh niên và địa phương nơi trường đóng để xây dựng kế hoạch và tổ chứcthực hiện hàng năm và toàn khóa học

Mục tiêu cơ bản của công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên là:

Một là, nâng cao nhận thức để hình thành và phát triển thế giới quan cáchmạng, nhân sinh quan đúng đắn thông qua học tập, nghiên cứu lý luận của chủ nghĩaMác - Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn cách mạng

Hai là, hiểu biết và tự giác thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chínhsách pháp luật của Nhà nước, nội quy, quy chế, quy định của nhà trường

Ba là, hiểu biết và phát huy tinh thần yêu nước, giá trị, bản sắc văn hóa, truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại; bồi dưỡng tình cảm đúng đắnđối với quê hương đất nước, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế

Bốn là, nhận biết được các quan điểm, hoạt động của các thế lực phản động, thùđịch và có ý thức đấu tranh chống các tư tưởng phản động, xuyên tạc quan điểm,đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, truyền thống tốt đẹp của dântộc

Năm là, xác định lý tưởng cách mạng, xây dựng đạo đức, lối sống văn hóa chobản thân để định hướng phát triển nghề nghiệp và hoàn thiện dần nhân cách cá nhân,góp phần xây dựng môi trường văn hóa học đường, văn hóa doanh nghiệp và văn hóatại gia đình, cộng đồng

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên nhằm nâng cao nhận thức,định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của công dân - sinh viên, có vị trí quantrọng trong giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ Làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng

để làm tiền đề cho việc học tập chuyên môn nghiệp vụ, đạo đức, lối sống, kỹ năngsống, kỹ năng nghề nghiệp

4.2 Quan điểm của Đảng về đổi mới giáo dục và đào tạo

Quan điểm của Đảng về giáo dục là: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàngđầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tưphát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xãhội Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡngnhân tài.Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội

và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách quan.Quan điểm này đã được thể hiện trong Luật Giáo dục đại học (năm 2018): “Phát triển giáo dục đại học để đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước.”

Quan điểm của Đảng về đổi mới giáo dục và đào tạo

Quan điểm đổi mới đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo được thểhiện ở các nội dung sau đây

Một là, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sựnghiệp của Đảng, Nhànước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trướctrong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Hai là, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đềlớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phươngpháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo củaĐảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo

và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất

cả các bậc học, ngành học

Ba là, phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sangphát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắnvới thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

Bốn là, phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xãhội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật kháchquan Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọngchất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng

Năm là, đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữacác bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo Chuẩn hóa, hiện đạihóa giáo dục và đào tạo

Sáu là, chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thịtrường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo

Bảy là, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo,đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đấtnước.(Nguồn: Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ươnglần thứ 8, Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầucông nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế)

II NỘI DUNG GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG

1 Giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1 Giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lê nin

Chủ nghĩa Mác – Lê nin

Chủ nghĩa Mác - Lê nin gồm ba bộ phận cấu thành là triết học Mác - Lê nin,kinh tế học chính trị Mác – Lê nin và chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa Mác - Lênin được xác định là “hệ thống quan điểm và học thuyết khoa học do C.Mác,Ph.Ăngghen sáng lập và sự phát triển của V.I.Lênin, được hình thành và phát triển trên

cơ sở kế thừa những giá trị tư tưởng nhân loại và tổng kết thực tiễn thời đại; là thế giớiquan, phương pháp luận phổ biến của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng; làkhoa học về sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản, giải phóng nhân dân lao động khỏichế độ áp bức, bóc lột và tiến tới giải phóng con người” (Nguồn: Giáo trình Nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin của Bộ GD&ĐT, Nxb CTQG, HN,2013)

Hiện nay ở các trường đại học, nội dung giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lê nin và

tư tưởng Hồ Chí Minh chủ yếu được thực hiện thông qua các môn học: Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạngcủa Đảng Cộng sản Việt Nam

Vai trò của các môn học về chủ nghĩa Mác - Lê nin

Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin bao gồm nhữngnội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về: Thế giới quan và phương phápluận;phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa; chủ nghĩa xã hội và khái quát chủnghĩa xã hội hiện thực, triển vọng Môn học này sẽ giúp sinh viên hình thành vàngày càng hoàn thiện về thế giới quan và phương pháp luận để giải quyết các vấn đềcủa thực tiễn

Thế giới quan là quan niệm, cách nhìn nhận, quan điểm của con người về các

sự vật, hiện tượng của tự nhiên, xã hội Thế giới quan được hình thành từ tri thức củanhân loại thông qua các tài liệu, tư liệu dưới nhiều hình thức và từ thực tiễn cuộc sống,trong đó những tư tưởng triết học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành

và hoàn thiện dần thế giới quan của con người Thế giới quan sẽ định hướng nhậnthức cơ bản của một cá nhân hay xã hội

Thế giới quan chỉ dẫn cách thức tư duy và hành động của con người Với mỗitình huống, vấn đề cụ thể của thực tiễn, mỗi người có cách tiếp cận, nhìn nhận, phântích, đánh giá và đưa hành động xử lý khác nhau nếu có quan điểm khác nhau Mỗiquan điểm cá nhân đều có tính triết lý ở mức độ nhất định Nếu được học tập, nghiêncứu triết học một cách cơ bản thì người ta sẽ dễ dàng hơn trong việc cập nhật, bổ sung,hoàn thiện dần vốn kiến thức triết học và vận dụng nó vào giải quyết các vấn đề củacuộc sống tốt hơn, xử lý nhanh và đúng đắn hơn là tự tìm tòi từ thực tiễn

Năng lực nhìn nhận sẽ ảnh hưởng đến cách nhìn nhận (nhân sinh quan) của mỗi

con người Nhân sinh quan là cách nhìn nhận, quan niệm của con người về cách sống

và thế giới xung quanh Cả thế giới quan và nhân sinh quan đều là cách nhìn nhận,quan điểm của con người về thế giới và cuộc sống Tuy nhiên, thế giới quan thiên vềđánh giá, nhận định về các vấn đề xã hội, chính trị nói chung Trong khi đó, nhân sinhquan lại thiên về các vấn đề đạo đức, lối sống, tình cảm, của con người

Phương pháp luận được vận dụng vào thực hành ngay trong quá trình học tập,rèn luyện tại nhà trường của sinh viên Cách học tập ở đại học khác ở phổ thông là đềcao vai trò tự học, giảng viên chỉ hướng dẫn những kiến thức cơ bản, sinh viên cần mởrộng, liên hệ, kết nối với các nội dung khác thông qua tự tìm kiếm thông tin trong tàiliệu ở thư viện, trên mạng, thực tiễn Do đó, sinh cần phải có phương pháp học tập phùhợp đối với các khối kiến thức cơ bản, cơ sở, chuyên ngành, thậm chí đối với từngmôn học, thực tập, hoạt động giáo dục và đào tạo của nhà trường Đồng thời sinh viêncần phải chủ động liên hệ, kết nối kiến thức đang học với các phần kiến thức khác, vớithực tiễn xã hội nói chung và với ngành nghề đào tạo nói riêng Do đó, sinh viên cần

có sự chủ động, tích cực và tư duy độc lập cao với sự hướng dẫn của giảng viên để có

kế hoạch học tập từng môn và toàn khóa cho phù hợp, hiệu quả

1.2.Giáo dục về Tư tưởng Hồ Chí Minh

Đảng ta đã xác định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàndiện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sựvận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta,

kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, giải phóng giai cấp,giải phóng con người” (Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng) Đó

là tư tưởng về các vấn đề: Dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc; Chủ nghĩa xã hội

và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; Đảng Cộng sản Việt Nam; Đạiđoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế; Xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân;Văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới (Nguồn: Giáo trình Tư tưởng Hồ ChíMinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Khái niệm "Tư tưởng" trong thuật ngữ “Tư tưởng Hồ Chí Minh” không còn làvới nghĩa là tư tưởng của một cá nhân, mà là hệ thống các nhận định, quan niệm, luậnđiểm, quan điểm tổng kết, khái quát thể hiện ý chí, nguyện vọng của giai cấp côngnhân và nhân dân Việt Nam Tư tưởng này được hình thành và phản ánh thực tiễn đấutranh giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động nước ta Đồng thời tư tưởng này chỉ đạo thựctiễn, làm cho cách mạng phát triển theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa

Đại hội lần thứ VII của Đảng (năm 1991) đã khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩaMác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hànhđộng Dựa trên nền tảng tư tưởng của Chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ ChíMinh

Đảng ta xác định tư tưởng về quyền lực nhà nước là: Nhà nước ta là nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Nhà nước phục

vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhândân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơchế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí,

vô trách nhiệm, lạm quyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷcương xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhândân.(Nguồn: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Bổ sung, phát triển năm 2011 tại Đại hội lần thứ XI của Đảng)

1.3 Giáo dục về đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Môn học này giúp cho sinh viên có được hiểu biết cơ bản về đường lối củaĐảng trong cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân và trong xây dựng chủ nghĩa xã hội,bao gồm: Sự ra đời của Đảng, đường lối đấu tranh giành chính quyền, kháng chiến cứunước, công nghiệp hóa, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,xây dựng hệ thống chính trị, xây dựng nền văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội, đốingoại

Cả ba môn học học nêu trên đều giúp cho sinh viên tiếp thu và nâng cao cáckiến thức cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh để vận dụng vàoviệc học tập, rèn luyện ở trường và vận dụng vào mỗi ngành nghề đào tạo cũng nhưtrong công việc, cuộc sống của mỗi người

Tùy theo mục đích, yêu cầu trong mỗi ngành nghề của mỗi nhà trường có thểđưa vào chương trình đào tạo một số vấn đề như: Đạo đức, Văn hóa, Lối sống, Kỹnăng sống, Kỹ năng nghề nghiệp, dưới các tên gọi cụ thể khác nhau Thông qua họctập và nghiên cứu các vấn đề này và các nội dung khác trong chương trình đào tạo sẽgiúp sinh viên hình thành, nâng cao dần tư tưởng chính trị đúng đắn và vận dụng vàothực tiễn và ngày càng trưởng thành trong sự nghiệp, cuộc sống

2 Giáo dục về đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước

Nội dung của giáo dục trong lĩnh vực này bao gồm: Đường lối, chủ trương củaĐảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là các nội dung có liên quan vềgiáo dục và đào tạo, ngành nghề được đào tạo và các quy định của nhà trường

2.1 Đường lối và chủ trương của Đảng

Đường lối của Đảng là hệ thống quan điểm về mục tiêu, phương hướng, nhiệm

vụ và giải pháp của cách mạng Việt Nam Đường lối xác định phương hướng cơ bản

để chỉ đạo lâu dài các hoạt động của Đảng được thể hiện qua cương lĩnh, nghị quyết,chỉ thị,

Đường lối của Đảng về giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiện nay là: “Giáodục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhântài, Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốcsách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển” (Nguồn: Cươnglĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Bổ sung, phát triểnnăm 2011 tại Đại hội lần thứ XI của Đảng)

Chủ trương của Đảng là ý định, quyết định về phương hướng hành động chungtrong một giai đoạn, công việc lớn của đất nước Ví dụ, chủ trương đổi mới giáo dục

và đào tạo; chủ trương xóa đói giảm nghèo; chủ trương cổ phần hóa doanh nghiệp nhànước; Như vậy, nội hàm của đường lối là các vấn đề cơ bản, lâu dài hơn Chủtrương là các vấn đề tương đối cụ thể hơn về nội dung, thời gian thực hiện Trong quátrình đổi mới, Đảng ta chỉ đạo theo chủ trương: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủyếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học;học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắnvới nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với tiến bộ khoahọc - công nghệ, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và thị trường lao động” (Nguồn:Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Bổ sung,phát triển năm 2011 tại Đại hội lần thứ XI của Đảng)

2.2 Chính sách, pháp luật của Nhà nước

Chính sách là hệ thống nguyên tắc có chủ ý để hướng dẫn thực hiện các quyếtđịnh và hướng tới các kết quả hợp lý của chính phủ, tổ chức, nhóm người, cá nhân Vídụ: Chính sách thương binh liệt sĩ và người có công; chính sách tín dụng đối với họcsinh, sinh viên; chính sách tín dụng của Ngân hàng Nhà nước; chính sách kinh doanhcủa một tập đoàn, doanh nghiệp hoặc cá nhân;

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự bắt buộc chung để làm căn cứ điều chỉnhcác mối quan hệ xã hội do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và tổ chức thực hiện, thểhiện ý chí, lợi ích của giai cấp cầm quyền Ví dụ, sống và làm việc theo pháp luật.Pháp luật được hiểu ở đây là tổng thể các quy phạm pháp luật nói chung Pháp luật thểhiện ý chí của giai cấp cầm quyền, song nó là hệ thống quy định chung mang tính bắtbuộc đối với tất cả mọi người của các giai cấp, tầng lớp, nhóm người, cộng đồng ngườikhác nhau của xã hội Pháp luật được nhà nước ban hành và bảo vệ

Luật pháp là quy tắc xử sự bắt buộc chung của nhà nước đối với mọi ngườitrong một phạm vi, lĩnh vực, giới hạn cụ thể, một luật hoặc Bộ luật cụ thể Ví dụ, mọicông dân đều phải tuân thủ theo luật pháp về trật tự, an toàn xã hội Luật pháp ở đâyđược hiểu là phạm vi đề cập đến chỉ trong lĩnh vực trật tự, an toàn xã hội Như vậypháp luật là là nói đến cả hệ thống quy tắc xử sự của công dân do nhà nước quy định,còn luật pháp là đề cập đến các luật cụ thể của nhà nước

Chính sách khác với các quy tắc hoặc luật pháp Luật pháp có thể buộc hoặccấm hành vi đối với các đối tượng cụ thể Ví dụ: Trong Luật Giáo dục (sửa đổi năm2009) quy định các hành vi nhà giáo không được làm: Xúc phạm danh dự, nhân phẩm,xâm phạm thân thể của người học; Gian lận trong tuyển sinh, thi cử, cố ý đánh giá saikết quả học tập, rèn luyện của người học; Xuyên tạc nội dung giáo dục; Ép buộc họcsinh học thêm để thu tiền Trong khi đó, chính sách không yêu cầu có tính bắt buộc cụthể, chỉ là hướng dẫn hành động đối với những hành vi có nhiều khả năng đạt được kếtquả mong muốn nhất (Nguồn: Bách khoa toàn thư mở Wikipedia) Ví dụ: Chính sáchthu hút, tạo nguồn cán bộ từ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ đượcquy định tại Nghị định số 140/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực thi hành từ ngày 20tháng 01 năm 2019

Vai trò của chính sách, pháp luật

Chính sách, pháp luật là công cụ quản lý chủ yếu của nhà nước, bảo đảm cho sựtồn tại, vận hành của xã hội; góp phần xây dựng trật tự, kỷ cương, bảo vệ và phát huycác giá trị của chế độ xã hội Chính sách, pháp luật gắn liền với sự tồn tại và phát triểncủa nhà nước pháp quyền nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội theo quy tắc chungnhất Mọi công dân đều phải nghiêm chỉnh tuân theo chính sách, pháp luật của nhànước để thực hiện công việc và sinh sống hàng ngày Chính sách, pháp luật của mỗiquốc gia đều thể hiện quyền lợi của giai cấp cầm quyền Nếu giai cấp tiên tiến của thờiđại cầm quyền thì chính sách, pháp luật tạo điều kiện cho sự phát triển của xã hội

Chính sách, pháp luật của Việt Nam là phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động nói chung Nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng

đất nước trên cơ sở nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa nên việc xâydựng ý thức tự giác tuân thủ chính sách, pháp luật càng có ý nghĩa quan trong trongnâng cao nhận thức của công dân nói chung và trong giáo dục của thế hệ trẻ nói riêng

Tùy theo ngành nghề đào tạo, trong chương trình đào tạo sẽ đưa nội dung giáodục phát luật vào các môn học pháp luật đại cương (môn cơ bản chung cho tất cả cácngành nghề đào tạo) và pháp luật có liên quan trực tiếp đến chuyên ngành (môn cơ sởđối với một số ngành nghề đào tạo có liên quan), hoặc các luật cụ thể (môn chuyênngành đối với các chuyên ngành đào tạo của ngành luật) Các vấn đề cơ bản của phápluật sẽ được đề cập đến ở mức độ khác nhau tùy theo ngành đào tạo như: Nguồn gốc rađời, bản chất, vai trò, các kiểu của nhà nước và pháp luật Sinh viên sẽ được giới thiệu

về hệ thống chính trị, bộ máy nhà nước, hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp chế xã hộichủ nghĩa và trách nhiệm pháp lý của người dân

2.3 Quy định của nhà trường

Quy định của nhà trường bao gồm thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật cóliên quan đến công tác giáo dục, đào tạo của nhà trường và các văn bản do trường đạihọc ban hành theo thẩm quyền

Ví dụ, thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật như: Quy chế Công tác học

sinh, sinh viên của Bộ GDĐT (Thông tư số 10/2016/TT-BGDĐT, ngày 5/4/2016);

Thông tư liên tịch Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Tài chính - Bộ Lao động, Thương binh

và Xã hội số 09/2016/BGDDT-BTC-BLDTBXH, ngày 30/3/2016 về việc Hướng dẫnthực hiện một số điều của Nghị định 86/2015/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ ngày02/10/2015 Quy định về cơ chế thu, quản lý học phí, đối với cơ sở giáo dục thuộc hệthống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập từnăm học 2015 - 2016 đến năm học 2020 – 2021; Nghị định 86/2015/NĐ-CP của Thủtướng Chính phủ ngày 02/10/2015 Quy định về cơ chế thu, quản lý học phí, đối với cơ

sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợchi phí học tập từ năm học 2015 - 2016 đến năm học 2020 – 2021

Ví dụ về các văn bản quy định của trường ban hành dựa trên căn cứ các hướngdẫn của các đơn vị quản lý nhà nước trong các lĩnh vực có liên quan đến giáo dục, đàotạo; của đơn vị chủ quản và điều kiện thực tiễn nhà trường như: Quy định về Công táchọc sinh, sinh viên; Quy định về mức học phí cụ thể của các ngành đào tạo, trình độđào tạo, loại hình đào tạo; Quy định về học bổng khuyến khích học tập; Quy định vềđào tạo đại học, sau đại học; Nội quy nhà trường; Nội quy Khu nội trú; Các hướngdẫn, thông báo, quy định về thực hiện các cuộc vận động, phong trào, các hoạt độngvăn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động xã hội, câu lạc bộ sinh viên;

3 Giáo dục tinh thần yêu nước, lý tưởng cách mạng, ý thức tham gia các hoạt động chính trị, xã hội

3.1 Giáo dục tinh thần yêu nước

Trong Chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ hình thành và phát triển cho họcsinh 5 phẩm chất chủ yếu là: Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm

Yêu nước là tình cảm của con người đối với quê hương, đất nước, bao gồm thiênnhiên, con người với ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử và truyền thống tốt đẹp của xứ sở, dântộc Tinh thần yêu nước được thể hiện qua tình cảm, thái độ, cách ứng xử của conngười trong các hoạt động để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Chủ tịch Hồ Chí Minh đãdạy thế hệ trẻ là phải: “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào” (Điều đầu tiên trong 5 điều Bác

Hồ dạy) Các phẩm chất này sẽ được tiếp tục phát triển, hoàn thiện dần ở bậc đại học

Người có tinh thần yêu nước luôn có có thái độ, hành vi tích cực trong khi thamgia các vấn đề của quá trình phát triển đất nước Dân tộc Việt Nam có tinh thần yêunước từ khi dựng nước và được vun đắp, phát triển trong suốt quá trình gìn giữ và xâydựng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy các chiến sĩ, cũng như đối với thế hệ trẻ tạiĐền Hùng (Phú Thọ): Các vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùngnhau giữ lấy nước”

Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 308 tại Đền Hùng, ngày 19/9/1954 (Ảnh sưu tầm)

Yêu nước là tình cảm thiêng liêng, được thể hiện qua sự dũng cảm, xả thân cứunước của các thế hệ, quyết tâm góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển,phồn vinh Tinh thần yêu nước là cội nguồn của sự đoàn kết, gắn bó của mọi ngườidân trong quá trình giữ nước và xây dựng, phát triển, nhất là khi Tổ quốc lâm nguy cầnmọi người chung tay xả thân vì nước Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc để hướng tới thựchiện được lý tưởng cách mạng Việt Nam

3.2 Giáo dục lý tưởng cách mạng

Trong giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân thì nhiệm vụ chủ yếu làgiành chính quyền, độc lập dân tộc để hướng tới mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa.Xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa là mục tiêu để tập hợp quần chúng, chống lại và lật

đổ chế độ áp bức của thực dân phong kiến trong cách mạng Tháng Tám (năm 1945)

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhiệm vụ chủ yếu là đưa miền Bắc xây dựngtheo con đường xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiệm vụ giải phóng miền Nam, thốngnhất đất nước Khi nước ta đã được thống nhất, non sông thu về một mối, nhiệm vụchủ yếu là xây dựng đất nước tiến theo con đường xã hội chủ nghĩa, đồng thời bảo vệ

sự toàn vẹn và thống nhất của Tổ quốc Hiện nay, chúng ta đang tiếp tục đổi mới, dựatrên nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa để phát triển đất nước Đồngthời đấu tranh với các âm mưu, hành động của các thế lực đang muốn phá hoại sự toànvẹn lãnh thổ, độc lập dân tộc của Việt Nam

Như vậy, trong bất kỳ thời kỳ nào của cách mạng Việt Nam, hai nhiệm vụgiành, giữ độc lập dân tộc và xây dựng đất nước tiến theo con đường xã hội chủ nghĩa

đều gắn liền với nhau, làm tiền đề, hỗ trợ cho nhau cùng phát triển.Lý tưởng cách mạng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Đó vừa là mục tiêu, vừa là

nguyên tắc trong giành, giữ và xây dựng, phát triển đất nước trong tất cả các giai đoạncủa cuộc cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân, sự lựa chọn đúng đắn củaĐảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển lịch sử Đó là xã hội:Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ Để thựchiện được lý tưởng đó thì độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội Độc lậpdân tộc là điều kiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã hội là cơ

sở bảo đảm vững chắc cho độc lập dân tộc Xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổquốc xã hội chủ nghĩa là hai nhiệm vụ chiến lược có quan hệ chặt chẽ với nhau(Nguồn: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Bổsung, phát triển năm 2011 tại Đại hội lần thứ XI của Đảng)

Giáo dục lý tưởng cách mạng cho sinh viên là tổ chức học tập, rèn luyện và hỗtrợ sinh viên trong việc nhận thức được lý tưởng cách mạng, xây dựng và nâng caobản lĩnh chính trị của sinh viên Từ đó xây dựng và nâng cao bản lĩnh chính trị củasinh viên

Bản lĩnh chính trị

Bản lĩnh là tư tưởng vững vàng, kiên định, dám chịu trách nhiệm được thể hiệnqua hành động trước thực tiễn, nhất trong hoàn cảnh khó khăn, thử thách Bản lĩnhchính trị là tư tưởng vững vàng, kiên định với mục tiêu, lý tưởng của giai cấp cầmquyền đang lãnh đạo đất nước

Bản lĩnh chính trị của Đảng ta là kiên định mục tiêu, lý tưởng của cách mạng,trung thành với lợi ích của giai cấp, dân tộc và nhân dân Hiện nay, bản lĩnh chính trị

đó là sự kiên định với mục tiêu, lý tưởng cách mạng; dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác

- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định đường lối đổi mới của Đảng

Bản lĩnh chính trị của Đảng còn được thể hiện trong hành động của đội ngũ cán

bộ, đảng viên; sự vững vàng, kiên định, không dao động trước mọi tình huống, sựquyết tâm phấn đấu, vượt mọi khó khăn gian khổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ, vì lợiích của Đảng và của nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống lại mọi âm mưu và hoạt

động chống phá chế độ ta của các thế lực thù địch; đấu tranh chống lại các quan điểmsai trái; đấu tranh bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Giáo dục bản lĩnh chính trị

Giáo dục bản lĩnh chính trị cho sinh viên tổ chức học tập, rèn luyện, hỗ trợ chosinh viên trong việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện dần tư tưởng chính trị, tạo niềmtin và sự kiên định với lý tưởng cách mạng của Đảng thông qua giảng dạy, đào tạo vànghiên cứu Bản lĩnh chính trị của con người không phải tự nhiên mà có Nó phải quagiáo dục, học tập và rèn luyện trong thực tiễn mới có thể có được Bản lĩnh chính trịđược thể hiện qua thái độ chính trị và ý thức tham gia hoạt động chính trị, xã hội.Quátrình xây dựng và hoàn thiện dần bản lĩnh chính trị cũng chính là quá trình tạo và nângcao niềm tin vào chủ trương, đường lối của Đảng

Sinh viên có thế mạnh là đang phát triển cả về thể chất và tinh thần; hăng hái,giàu ước mơ, hoài bão, có ý chí vươn lên; dễ tiếp thu cái mới, dễ tiếp cận thông tin,nhất là qua môi trường mạng Tuy nhiên, có lúc, có nơi, có người có những hạn chếnhất thời trong phân biệt, lựa chọn đúng - sai trong các mối quan hệ xã hội; chưa cóbản lĩnh chính trị vững vàng, có khi dễ bị dao động, bị lôi kéo vào lối suy nghĩ khôngtích cực và có thể dẫn đến hành vi xấu, thậm chí vi phạm pháp luật một cách tương đốihồn nhiên Bản lĩnh chính trị được thể hiện qua thái độ chính trị trong các hoạt động,tình huống cụ thể

Thái độ chính trị

Thái độ chính trị là những biểu hiện của ý nghĩ, tình cảm được thể hiện qua nétmặt, cử chỉ, lời nói, hành động của mỗi người hoặc nhóm người trước thông tin vềtình hình chính trị hoặc có liên quan đến chính trị trong nước và quốc tế Đó là cáchnhìn, suy nghĩ, hành động, mức độ quan tâm theo một hướng nào đó của cá nhân hoặcmột nhóm người trước thông tin có được qua nhìn, nghe, truyền đạt lại và sự trao đổi,bàn bạc, tranh luận về các thông tin đó với người khác bằng các cách khác nhau Thái

độ chính trị là một bộ phận của tư tưởng chính trị, đồng thời nó còn là tiền đề cho hành

vi của con người

Ý thức tham gia hoạt động chính trị, xã hội

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người vàđược cải tạo lại, sáng tạo lại, mang dấu ấn cá nhân Ý thức tham gia hoạt động chínhtrị, xã hội là sự nhận thức của mỗi sinh viên trong việc tham gia các hoạt động chínhtrị, xã hội do nhà trường hoặc địa phương tổ chức Ý thức đó được thể hiện qua việc:Nhận biết, phân biệt, đánh giá các sự kiện chính trị, xã hội; Nhận ra và phê phánnhững âm mưu, thủ đoạn chính trị của các thế lực thù địch; Tích cực, chủ động thamgia các hoạt động chính trị, xã hội do nhà trường, Đoàn Thanh niên tổ chức hoặc phốihợp hoạt động với địa phương, đơn vị, tổ chức khác

Giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên là quá trình giảng dạy, hướng dẫn, giảithích, tuyên truyền, hỗ trợ sinh viên trong nhận thức về chủ nghĩa Mác – Lê nin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà

nước, tinh thần yêu nước, lý tưởng cách mạng để họ có niềm tin vào đường lối cáchmạng Việt Nam

III GIẢI PHÁP

1 Tổ chức học tập lý luận chính trị

Các môn học về chủ nghĩa Mác - Lê nin, tưởng Hồ Chí Minh sẽ cung cấp cáckiến thức cơ bản, nền tảng cho việc nhận thức thế giới khách quan và rèn luyện kỹnăng nghề nghiệp; chỉ ra phương pháp luận trong việc giải quyết các vấn đề của họctập, nghề nghiệp và cuộc sống Việc học tập của sinh viên thông qua hướng dẫn, hỗ trợcủa giảng viên hoặc tự nghiên cứu và tham gia các hoạt động của nhà trường và xã hội.Sinh viên tham dự các tiết học trên giảng đường về các môn học này, tự tìm tài liệu đểhiểu sâu, rộng kiến thức có liên quan, hoặc tham gia các cuộc thi, phong trào có liênquan đến lý luận chính trị Cùng với các hoạt động trên, sinh viên được học pháp luật,đạo đức, đạo đức nghề nghiệp, lối sống văn hóa, kỹ năng sống, kỹ năng nghề (tùy theochương trình của mỗi trường) thông qua các môn học trực tiếp hoặc có liên quan đếncác nội dung này Sinh viên không chỉ tiếp thu kiến thức, rèn luyện thông qua giờ lênlớp, mà còn thể hiện trong tự nghiên cứu, tham gia các hoạt động, cuộc thi, phong trào

có liên quan đến các nội dung nêu trên

Vào thời điểm đầu năm học, khóa học, cuối khóa học, sinh viên tiếp thu lý luậnchính trị thông qua các giờ lên lớp, thảo luận, tự nghiên cứu, viết thu hoạch theochương trình Tuần giáo dục công dân – học sinh, sinh viên của mỗi nhà trường Cáchoạt động này dần trở thành nền nếp của mỗi nhà trường và hiệu quả của hoạt độngnày phụ thuộc vào việc lựa chọn chuyên đề cụ thể, sát với ngành nghề đào tạo, khóahọc và báo cáo viên có kiến thức và phương pháp trao đổi hấp dẫn, thu hút, truyền cảmhứng cho người nghe

2 Quán triệt, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quy định của nhà trường

Việc quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước, quy định của nhà trường thường được tập trung vào chương trình Tuần giáo dụccông dân – học sinh, sinh viên đầu khóa học, đầu năm học, cuối khóa học Bộ Giáodục và Đào tạo có hướng dẫn hàng năm về các vấn đề chung và các nhà trường cụ thểhóa các nội dung đó, kết hợp với yêu cầu của nhà trường để xây dựng kế hoạch và tổchức thực hiện Thông thường, các trường tổ chức vào dịp đầu mỗi năm học cho cáckhóa học với các nội dung phù hợp Tuy nhiên, do thực tiễn nhà trường và yêu cầu đàotạo, mỗi trường có thể bố trí lịch tổ chức tuần giáo dục công dân – học sinh, sinh viênmột cách linh hoạt

Thông thường, đầu khóa học, sinh viên được quán triệt các nội dung chung nhất

về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quy định củanhà trường để tạo điều kiện cho việc tiếp thu các kiển thức của các môn học, tham giahoạt động theo quy định chung, xây dựng kế hoạch học tập toàn khóa học của cá nhân.Nội dung tuần Giáo dục công dân – học sinh, sinh viên, tập trung nghiên cứu các vấn

đề pháp luật sát với chuyên ngành hẹp, kinh nghiệm hành nghề, các vấn đề đang gặpphải của nghề nghiệp, khởi nghiệp,

Việc quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước, quy định của nhà trường còn được thực hiện trong các đợt khi cần cập nhật cácnội dung mới có liên quan Tuy nhiên, các văn bản có tính quy phạm pháp luật, cácchính sách, luật pháp cụ thể thường tính đến đặc thù hoạt động theo năm học, do đó,

có thể quán triệt vào đầu năm học, trừ trường hợp đặc biệt

Các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quyđịnh của nhà trường được tích hợp trong hoạt động giảng dạy các môn, chuyên đềchuyên ngành, hoạt động thực hành, thực tập, làm việc bán thời gian của sinh viên.Mức độ tích hợp tùy thuộc vào yêu cầu hoạt động Các nội dung được tích hợp đượccoi là các kiến thức cơ sở để thực hiện các hoạt động chuyên ngành

3 Tổ chức các câu lạc bộ, phong trào, cuộc thi, hoạt động

3.1 Câu lạc bộ

Tổ chức các câu lạc bộ, phong trào, cuộc thi, hoạt động là tạo cơ hội, môitrường để rèn luyện cho công tác giáo dục tư tưởng chính trị nói riêng và công tác giáodục nói chung Các hoạt động đó là: Các câu lạc bộ học tập, sở thích; các cuộc thi,cuộc vận động, phong trào; các hoạt động của Đoàn Thanh niên; các hoạt động trênmôi trường mạng;

Câu lạc bộ sinh viên là tổ chức tự nguyện của những sinh viên có cùng sở thích,đam mê, nhu cầu, mục đích trong hỗ trợ cho học tập, rèn luyện trong trường đượcthành lập bởi sinh viên đang theo học hoặc cựu sinh viên nhà trường Tham gia hoạtđộng câu lạc bộ là để có cơ hội thực hành, kiểm nghiệm, tạo động lực phát triển nănglực cá nhân Khi mới tham gia câu lạc bộ, có những sinh viên có trình độ còn rất hạnchế về lĩnh vực yêu thích, nhưng sau một thời gian họ tiến bộ rất nhiều nhờ học hỏibạn bè trong câu lạc bộ Tham gia câu lạc bộ còn là rèn luyện về các kỹ năng mềm dohọc hỏi được từ người cùng trang lứa Đó là môi trường giúp sinh viên thử nghiệmnăng lực, rèn luyện kỹ năng, tạo sự tự tin, hoàn thiện dần bản thân Trong trường học,không chỉ học ở người thầy mà còn học hỏi từ bạn bè, người khác “Học thày khôngtày học bạn” là đúng với phương pháp học tập tại các câu lạc bộ

Trong các trường, hiện nay có các loại hình câu lạc bộ với các tên gọi khácnhau Có các nhóm câu lạc bộ về học tập như câu lạc bộ: Tiếng Anh, Nghiên cứu khoahọc, Đọc sách, Khởi nghiệp, hướng nghiệp, Các câu lạc bộ về văn hóa văn nghệ, thểdục thể thao như các câu lạc bộ: Văn nghệ (hát, múa, nhạc, thơ văn, nghệ thuật, ),cầu lông, bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, võ (theo môn võ), Các câu lạc bộ tìnhnguyện, vì cộng đồng như các câu lạc bộ: Tình nguyện, hiến màu nhân đạo, môitrường, vì người nghèo, Các câu lạc bộ hỗ trợ công tác quản lý như các câu lạc bộ:Lớp trưởng, Bí thư Đoàn Thanh niên, Nhà lãnh đạo trẻ, Doanh nghiệp trẻ, Các câulạc bộ dưới hình thức các tổ, nhóm, đội như: Đội thanh niên/sinh viên xung kích, tổ tựquản sinh viên giảng đường/khu nội trú; nhóm/tổ SV hỗ trợ mùa thi, nhập trường,

Mỗi SV nên tham gia ít nhất 02 CLB (học tập và sở thích) để hỗ trợ cho học tập

và rèn luyện, thực hành nghề và kỹ năng sống, kỹ năng mềm Nếu có khả năng nêntham gia câu lạc bộ đặc thù để hỗ trợ rèn luyện kỹ năng quản lý, tổ chức hoạt động,giao tiếp ứng xử, phát huy năng lực khác của cá nhân Tuy nhiên, không nên tham giaquá nhiều CLB cùng một thời điểm, hoặc đảm nhận nhiều vị trí quan trọng trong cáccâu lạc bộ khác nhau (ví dụ, tham gia với tư cách trong Ban chủ nhiệm, vị trí chủ chốtcủa nhiều CLB, tham gia các câu lạc bộ có thời gian hoạt động bị trùng chéo nhau vềthời gian hoặc vướng vào lịch học tập, hoạt động của chương trình chính khóa)

3.2 Phong trào, cuộc vận động, cuộc thi

Phong trào, cuộc vận động, cuộc thi là hoạt động thu hút sự tham gia của mọingười theo chủ đề về một lĩnh vực của đời sống xã hội Nòng cốt của phong trào có thể

do một câu lạc bộ,nhóm, tổ, đội thanh niên sinh viên để thực hiện công tác vận độngtoàn thể sinh viên tham gia Ví dụ, cuộc thi Olympic các môn khoa học Mác – Lê nin

và tư tưởng Hồ Chí Minh đã thu hút sự tham gia của đông đảo sinh viên của cáctrường đại học từ cách đây hơn 20 và phát triển cho đến hiện nay Cuộc thi này tạothêm cơ hội nâng cao nhận thức tư tưởng chính trị cho những sinh viên tham gia,những sinh viên cổ vũ, động viên và lan tỏa tới cộng đồng, xã hội thông qua các kênhtuyên truyền Có thể có trường thành lập nhóm, tổ, câu lạc bộ sinh viên nghiên cứu sâu

về chủ đề này để làm nòng cốt cho thực hiện phong trào tại trường Một ví dụ khác,phong trào tham gia robotcon ở nhiều trường có chuyên ngành kỹ thuật đã được sinhviên của nhà trường tham gia hào hứng và sự cổ vũ động viên, hỗ trợ của cộng đồng,

xã hội và đã đem lại danh tiếng cho nhà trường, ngành và của thế hệ trẻ Việt Nam trênkhu vực, châu lục Đây cũng là cuộc thi thể hiện sự sáng tạo của tuổi trẻ sinh viêntrong quá trình hội nhập và tiếp cận cuộc cách mạng khoa học 4.0 hiện nay

Cuộc vận động Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ ChíMinh đã có tác động mạnh mẽ trong các nhà trường, trong đó có sinh viên đại học Từnhận thức, tới hành động của sinh viên sẽ được cụ thể hóa từ các câu chuyện, bài họccủa Chủ tịch Hồ Chí Minh thành hành vi thể hiện trong học tập, rèn luyện và tổ chứccuộc sống hàng ngày Nội dung nhận thức lý luận được thể hiện trong môn học Tưtưởng Hồ Chí Minh Sinh viên kết hợp với các nội dung được hướng dẫn trong cuộcvận động này để bổ sung trong xây dựng kế hoạch hoạt động của bản thân trong quátrình học tập tại trường và sau khi ra trường

Các hoạt động vì cộng đồng xã hội của sinh viên sẽ đem lại lợi ích thực hànhrèn luyện nhận thức, củng cố niềm tin, trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng, xãhội, quê hương, đất nước Quá trình tham gia hoạt động là quá trình trải nghiệm nghềnghiệp, cuộc sống, nâng cao kiến thức từ thực tiễn Đó cũng là cơ hội để sinh viên tíchlũy được vốn văn hóa xã hội Khi ủng hộ vật chất đến đúng những người gặp khó khăn

để họ có thể khắc phục, vươn lên thì về vật chất là được cho đi, nhưng về tinh thần củangười ủng hộ sẽ được thỏa mãn và thu về những giá trị còn cao hơn vật chất đã cho đi

Các hoạt động vì cộng đồng, nhân đạo, tri ân, hoạt động xã hội, trải nghiệmtrong thực tiễn sẽ đem lại cho người tham gia những kết quả thu nhận được về nhận

thức, tình cảm đối với quê hương đất nước, cộng đồng dân tộc Đó sẽ là những độnglực cho sinh viên trong quá trình học tập, rèn luyện khi đang học ở trường, cũng nhưsau khi ra trường, trong sự nghiệp và cuộc sống của mỗi người

3.3 Hoạt động trên môi trường mạng

Xã hội ngày càng phát triển, khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ đã tạo cơhội cho sự phát triển của tất cả mọi người Thiết bị công nghệ thông tin đã hỗ trợ mạnh

mẽ cho công việc của mọi người, đặc biệt là đối với các nhà nghiên cứu, trí thức, sinhviên Để tham gia trên môi trường mạng, sinh viên cấn hiểu rõ lợi thế, ưu điểm và hạnchế, nguy cơ của việc sử dụng nó Trước hết, cần nghiên cứu các quy định về tham giamôi trường mạng của pháp luật nhà nước, của các trang mạng cụ thể, phù hợp với đạođức xã hội, lối sống văn hóa, đảm bảo thuần phong mỹ tục của dân tộc, không sa đàvào các hoạt động sai trái, tổn hại danh dự, sức khỏe, vật chất cho bản thân và chongười khác Một số sinh viên phải dừng học, buộc thôi học vì quá đam mê trò chơiđiện tử, tham gia bán hàng đa cấp lừa đảo, chạy theo các các cách kiếm tiền ảo lừa đảotrên mạng, các hoạt động cực đoan của các nhóm, giáo phái hoạt động phi pháp, lừađảo, thậm chí của các nhóm chống phá Đảng, Nhà nước ta

Sự lạm dụng sử dụng điện thoại thông minh hiện nay đang có nguy cơ tác độngxấu đến cuộc sống, sự nghiệp của giới trẻ nói chung, sinh viên nói riêng Nhiều ngườithờ ơ, vô trách nhiệm với người khác hoặc tốn công sức chạy theo các tin tức nóng của

xã hội ít liên quan đến bản thân, mà sao nhãng công việc chính của mình do sử dụngquá nhiều điện thoại thông minh hàng ngày Do lạm dụng sử dụng điện thoại thôngminh, có những trẻ em bị tự kỷ, tăng động, ham sống ảo, ít hiểu biết về cuộc sống thựchàng ngày, thậm chí làm theo các nhân vật trong các phim ảnh, dẫn đến phạm tội mộtcách hồn nhiên Xem quá nhiểu các chương trình truyền hình có thể dẫn đến nguy cơcận thị của trẻ em Sử dụng điện thoại thông minh quá nhiều, thiếu sự kiểm soát sẽ ảnhhưởng xấu tới hình thành tính cách của một số trẻ

Các nhà trường xây dựng và tổ chức sử dụng hiệu quả các trang mạng, cổngthông tin điện tử, thông tin qua các phương tiện công nghệ thông tin Đồng thời xâydựng và thực hiện ứng xử văn hóa trên môi trường mạng đối với các thành viên nhàtrường Sinh viên là những người năng động, có khả năng tiếp thu, sử dụng các thiết bịcông nghệ thông tin rất nhanh, sáng tạo Họ vừa là người sử dụng, sáng tạo ra các giátrị mới trong lĩnh vực này, đồng thời cũng dễ mắc sai phạm trong lĩnh vực này Do đócần hướng dẫn những vấn đề cơ bản của văn hóa sử dụng môi trường mạng để chínhsinh viên sẽ là người phát hiện sai phạm và góp phần bảo vệ văn hóa sử dụng mạng, hỗtrợ cho học tập, nghiên cứu của bản thân

4 Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện

4.1 Nâng cao nhận thức

Xác định vị trí, vai trò của công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viêntrong toàn bộ các thành viên nhà trường và có kế hoạch cụ thể triển khai thực hiệnhàng năm Tăng cường công tác tuyên truyền để các thành viên nhà trường nâng cao

nhận thức về công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên Để thực hiệc côngviệc này cần phải xây dựng được kế hoạch thực hiện công tác giáo dục tư tưởng chínhtrị cho sinh viên hàng năm, toàn khóa học và xác định trách nhiệm của người tổ chứcthực hiện, đảm bảo điều kiện thực hiện và đánh giá, tổng kết, báo cáo hàng năm, theogiai đoạn Trong kế hoạch, cần chú trọng công tác tuyên truyền, điều kiện bảo đảm vàđánh giá kết quả thực hiện

Trong các mối quan hệ của nhà trường, mối quan hệ của thầy và trò là quantrọng nhất Do đó cần phải đề cao vai trò nêu gương của cán bộ quản lý, giảng viên,nhân viên trong giáo dục chính trị tư tưởng cho SV Người đứng đầu đơn vị cần phảichú trọng công tác lãnh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng; chủ động nắm bắt diễn biếntình hình, các vấn đề đang đặt ra với đất nước, ngành, địa phương và nhà trường; kịpthời cung cấp thông tin chính thống, định hướng nhận thức trong nội bộ, tạo sự thôngsuốt, ổn định về tư tưởng, sự đoàn kết, thống nhất trong toàn trường và sự đồng thuậntrong xã hội

Một trong các hoạt động tuyên truyền có hiệu quả tốt là nhân rộng gương ngườitốt, việc tốt sát với điều kiện, hoàn cảnh nhà trường, chú trọng đặc biệt đến các hành viđẹp của các thế hệ thầy và trò nhà trường Tập trung vào giáo dục qua hành vi, khôngnhằm mục đích chỉ tôn vinh cá nhân, nhất là đối với những người đang công tác, dễgây tranh luận nhiều chiều, có khi phản tác dụng Sử dụng nguồn lực cựu sinh viêntrong giáo dục tư tưởng chính trị, truyền thống, không đặt vấn đề đóng góp về vật chấtcủa họ là tiêu chí ưu tiên Những cựu sinh viên thành đạt dù là trong hoặc ngoài ngànhđược đào tạo đều có tác dụng mạnh mẽ đến tư tưởng chính trị, nhận thức, định hướngphát triển của sinh viên

4.2 Lựa chọn hình thức giáo dục hiệu quả

Tổ chức các hoạt động thiết thực trong công tác giáo dục tư tưởng chính trị chosinh viên, khuyến khích, tạo cơ hội, điều kiện cho sinh viên chủ động, tích cực, pháthuy năng lực trong các hoạt động tự quản, do sinh viên tổ chức với sự hỗ trợ của nhàtrường Để đánh giá hiệu quả của các hình thức hoạt động cần đánh giá khách quan từsinh viên Hướng tổ chức các hoạt động được thông tin tới sinh viên và để sinh viên tự

đề xuất hình thức hoạt động với sự hỗ trợ và kiểm soát của nhà trường Ví dụ, các hoạtđộng vào đầu năm học, sinh viên ở nhiều trường tổ chức các hoạt động hỗ trợ sinhviên mới trong việc đón tiếp, làm các thủ tục nhập học, tìm nhà trọ hợp lý, xây dựng

kế hoạch học tập, tổ chức văn nghệ chào đón tân sinh viên, Trong quá trình học tập,sinh viên chủ trì tổ chức các cuộc vận động và thi tìm hiểu sáng tạo theo các chuyênngành đào tạo dưới nhiều hình thức như sân khấu hóa, qua mạng, qua trao đổi, phỏngvấn, trò chuyện với các chuyên gia, nhà doanh nghiệp,

Trong các hoạt động do nhà trường tổ chức, cần chú trọng khâu lựa chọn báocáo viên, giảng viên với các phương pháp trao đổi hiệu quả và được đánh giá sau mỗicuộc thực hiện để tham vấn cho các năm sau Khâu đôn đốc, đánh giá cần thực hiện sátsao để kiểm soát được các hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên Cụ thểhóa đánh giá bằng điểm rèn luyện của sinh viên trong các hoạt động này

4.3 Xây dựng đội ngũ báo cáo viên, giảng viên

Nâng cao chất lượng đội ngũ báo cáo viên, giảng viên, cán bộ trực tiếp thựchiện công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên Thông thường đội ngũ báo cáoviên là các giảng viên các môn lý luận chính trị của nhà trường, cán bộ lãnh đạo hoặcphòng công tác sinh viên đảm nhận vị trí báo cáo, hướng dẫn Đội ngũ này cần đượcbồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ và đề cao việc tự nghiên cứu để nâng caonăng lực chuyên môn

Tuy nhiên, hiệu quả của các cuộc trao đổi, báo cáo vào tuần giáo dục công dân– học sinh, sinh viên do các báo cáo viên là thành viên nhà trường ở một số trường cònhạn chế Do đó, nhiều trường tìm các chuyên gia trong các lĩnh vực phù hợp để báocáo cáo các chuyên đề của Tuấn giáo dục công dân - học sinh, sinh viên

Trong các hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị, cần đề cao vai trò của sinhviên Họ là người tiếp thu kiến thức và chuyển nó thành hành động trong quá trình họctập tại trường Hơn nữa họ còn là những người hỗ trợ tích cực cho các sinh viên kháctrong nhận thức và rèn luyện kỹ năng học tập, kỹ năng sống và kỹ năng mềm

4.4 Đảm bảo tài liệu, thiết bị

Căn cứ vào tài liệu hàng năm của Bộ Giáo dục và Đào tạo và yêu cầu giáo dục,đào tạo của nhà trường, mỗi trường xây dựng tài liệu tổ chức giáo dục tư tưởng chínhtrị cho mỗi năm học cho sinh viên Tài liệu này được cung cấp tới sinh viên để làm tàiliệu học tập Kinh nghiệm cho thấy, khi có tài liệu tốt, đáp ứng được nhu cầu của sinhviên thì sẽ đem lại hiệu quả cao trong tổ chức giáo dục Sinh viên sẽ nhận thức đượccác nội dung cơ bản, định hướng được bản thân trong hoàn thiện phẩm chất chính trị

và hỗ trợ cho việc tiếp thu, củng cố năng lực chuyên môn

Điều kiện bắt buộc cần có là cơ sở vật chất bảo đảm thực hiện công tác giáo dục

tư tưởng chính trị Khi xác hình thức giáo dục cần chú ý sử dụng hiệu quả các phươngtiện hiện có của nhà trường và bổ sung các phương tiện tối thiểu, bố trí kinh phí, nhânlực, thời gian thỏa đáng Cần phòng, chống hiện tượng cắt giảm nội dung, thời gian,kinh phí, phương tiện trong thực hiện công tác giáo dục tư tưởng chính trị Người đứngđầu cơ sở giáo dục không chỉ là phê duyệt chương trình giáo dục tư tưởng chính trị màphải đông đốc, kiểm tra, thậm chí trực tiệp hỗ trợ xây dựng kế hoạch và tổ chức giámsát sát sao, đồng hành việc thực hiện kế hoạch đó

4.5 Phối hợp tổ chức thực hiện

Trong các trường, phòng công tác sinh viên được giao nhiệm vụ chủ trì, phốihợp với các đơn vị của trường, với tổ chức Đoàn Thanh niên tổ chức giáo dục tư tưởngchính trị cho sinh viên Phòng công tác sinh viên có nhiệm vụ: Tham mưu cho lãnhđạo nhà trường, tổ chức giáo dục, quản lý, hỗ trợ về công tác giáo dục tư tưởng chínhtrị, đạo đức, lối sống văn hóa, pháp luật cho sinh viên

Phòng công tác sinh viên là cầu nối giữa nhà trường, các khoa và sinh viên, cựusinh viên Phòng công tác sinh viên là đơn vị tổ chức Tuần giáo dục công dân – học

sinh, sinh viên đầu mỗi năm học, tuyên truyền và giải quyết các thủ tục hành chính,chế độ chính sách; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; tham giaquản lý và đánh giá điểm rèn luyện; Do đó, phòng công tác sinh viên cần phải phốihợp với các đơn vị của trường, với Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên (nếu có), các cựusinh viên, địa phương, gia đình sinh viên, các đơn vị ngoài trường trong công tác sinhviên Qua các hoạt động, đánh giá điểm rèn luyện, sinh viên sẽ thể hiện tư tưởng chínhtrị và được sự hỗ trợ của phòng công tác sinh viên để tiếp tục rèn luyện và phát triển,hoàn thiện dần về phẩm chất chính trị bản thân.

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên có phạm vi rộng, phụ thuộcvào trình độ và ngành nghề đào tạo, điều kiện của mỗi nhà trường Để thực hiện đượccông tác này, mỗi nhà trường cần cụ thể hóa thành kế hoạch hoạt động giáo dục chínhtrị tư tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa cho sinh viên theo năm học và khóa học trongchương trình giáo dục và đào tạo của nhà trường

Tài liệu tham khảo

1.Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Bổ sung, phát triển năm 2011 tại Đại hội lần thứ XI của Đảng

2 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2013.

3.Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương lần thứ

8, Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

4 Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 30/10/2016 của Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

5 Quyết định số 1501/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt Đề án

"Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 - 2020".

6.Luật Giáo dục đại học, số 42/VBHN-VPQH ngày 10/12/2018.

7 Quyết định số 50/2007/QĐ-BGDĐT, ngày 29/8/2007 Ban hành Quy định về công tác giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp.

8 Công văn số 3964/BGDĐT-GDCTHSSV, ngày 04/9/2018 về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục chính trị và công tác học sinh, sinh viên năm học 2018- 2019./.

CHUYÊN ĐỀ 2

TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN

I KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG

1 Khái niệm

1.1 Đạo đức

Đạo đức là một phạm trù thuộc hình thái ý thức xã hội, có thể được xem là toàn

bộ những quan niệm về thiện, ác, tốt, xấu, lương tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, côngbằng, và về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa cá nhân với cánhân, giữa cá nhân với xã hội, tự nhiên Về thực chất, đạo đức là hệ thống các quy tắccủa xã hội có tính chuẩn mực để làm cơ sở cho việc điều chỉnh hành vi một cách tựnguyện của mỗi con người, đem lại lợi ích cho bản thân, cộng đồng, xã hội

Nói một cách khác là đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội vềquan hệ giữa con người với nhau, con người với cộng đồng xã hội, con người với tựnhiên và với chính bản thân mình Con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình saocho phù hợp với các quy tắc chuẩn mực đó để đem lại lợi ích cho mình, phù hợp vớilợi ích tập thể, với tiến bộ xã hội

1.2 Lối sống

Lối sống là một phạm trù xã hội học chỉ toàn bộ hoạt động sống của con người

trong điều kiện nhất định, nó được biểu hiện trong lao động và hưởng thụ, trong mốiquan hệ giữa con người với nhau, trong tư duy, trong sinh hoạt tinh thần và văn hóa

Lối sống là cách thức sống được thể hiện qua sự hiểu biết và thực hiện các quyđịnh của pháp luật, các quy tắc ứng xử tốt đẹp của cộng đồng xã hội, các quy luật tựnhiên, xã hội và hành vi, thái độ ứng xử thể hiện phù hợp với nhận thức đó Người tathấy được đạo đức, lối sống qua hành vi và thái độ của mỗi người Để hiểu rõ và sâuhơn về lối sống, cần phải xem xét mối quan hệ giữa khái niệm này với lẽ sống, nếpsống, kỹ năng sống, giá trị sống

Lẽ sống là chỉ mặt ý thức của con người trong lối sống của họ Lẽ sống thể hiện

quan niệm, nhận thức, định hướng hành vi, thái độ của con người trong lối sống Lẽsống cách nghĩ, quan điểm của con người về lý do để sống, được thể hiện qua nhữnglĩnh vực, vấn đề, tình huống nhất định, cụ thể Do vậy lẽ sống là quan điểm chung nhấtcủa lối sống Nó là một bộ phận của lối sống, nhưng lại là quan niệm cơ sở để địnhhướng các biểu hiện của các hành vi trong lối sống con người Trả lời câu hỏi hỏi sống

để làm gì chính là xác định được lẽ sống của bản thân

Ví dụ, trả lời câu hỏi “sống để mà ăn hay ăn để mà sống” là xác định được lẽsống sẽ thể hiện trong ăn uống, sinh hoạt của lối sống hàng ngày mỗi người Người cóquan điểm “sống để ăn”, nếu sa đã vào hưởng thụ, tiêu xài phung phí, không biết sử

dụng hiệu quả của cải vật chất làm ra thì sẽ khó duy trì cuộc sống, có thể không tốt chosức khỏe, công việc, sinh hoạt của bản thân, cũng như của người xung quanh, cộngđồng, xã hội Người có quan điểm “ăn để sống” thường có mức độ ăn uống, tiêu xàiđiều độ, khoa học và có tác dụng tốt cho sức khỏe, công việc, sinh hoạt hàng ngày vàtrong các mối quan hệ xã hội Người có quan niệm này thể hiện được sự tôn trọngthành quả lao động, sử dụng tiết kiệm, hợp lý của cải vật chất, có nhiều thời gian dànhcho công việc và những hoạt động khác; tránh lãng phí tiền bạc, thời gian cho ăn uống,tiêu xài, chơi bời quá mức

Nếp sống là chỉ những hành vi bản năng, thói quen của con người trong cuộc

sống Có nhiều hành vi bản năng, thói quen phù hợp với lối sống hiện đại cần pháthuy Tuy nhiên cũng có những hành vi, thói quen không phù hợp cần chủ động nhậnthức lại và rèn luyện, thể hiện theo quan niệm của lối sống đẹp hiện đại Ví dụ, cầnloại bỏ thói quen ở một số người như nằm đọc sách, sử dụng điện thoại, xem ti vi;nhấp nước bọt để lật trang giấy, đếm tiền; ngồi học, làm việc không đúng tư thế, rungđùi; nói chuyện ồn ào ở chỗ đông người; vứt rác, khạc nhổ bừa bãi; hút thuốc trongphòng làm việc, phòng ngủ, phòng khách, chỗ đông người; lướt Web khi đang làmviệc, chuyện trò với người khác;

Kỹ năng sống là khả năng thực hiện hành vi tích cực, thích hợp trong các tình

huống gặp phải của cuộc sống, cho phép cá nhân xử lý hiệu quả các nhu cầu, tháchthức của cuộc sống Kỹ năng sống bao gồm các kỹ năng cụ thể mà con người tiếp thuqua giáo dục, trải nghiệm trực tiếp được dùng để xử lý các vấn đề, câu hỏi thường gặptrong đời sống Lối sống bao gồm nhận thức và hành vi thể hiện nhận thức đó về cácvấn đề gặp phải trong cuộc sống của mỗi con người

Giá trị sống là thái độ, niềm tin, cách suy nghĩ về những điều bản thân cho là

quan trọng để định hướng cho hành vi, lối sống của mình Hệ thống giá trị sống củamỗi người là khác nhau và có thể thay đổi Giá trị riêng của mỗi người phù hợp với hệthống giá trị chung của xã hội sẽ tạo ra sự đồng điệu của phát triển cá nhân và xã hội

Hệ thống giá trị là ngôn ngữ chung khi hội nhập văn hóa giữa các nước có trình độkinh tế - xã hội và thể chế chính trị khác nhau

1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống

Giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức cho sinh viên là quá trình giảng dạy, hướng dẫn, hỗ trợ, tạođiều kiện cho sinh viên trong việc nhận thức các chuẩn mực đạo đức xã hội để hìnhthành, nâng cao nhận thức bản thân; từ đó thể hiện qua hành vi cá nhân trong học tập,rèn luyện trong trường và thể hiện tại gia đình, cộng đồng, xã hội

Giáo dục lối sống

Giáo dục lối sống cho sinh viên là quá trình biến các chuẩn mực lối sống xã hộithành niềm tin, ý thức, nhu cầu, thói quen, hành vi của họ trong học tập, rèn luyện,sinh hoạt ở nhà trường, tại nơi thực hành, thực tập, nơi đang ở (ký túc xá, nơi ở trọ, ởnhờ, gia đình), thể hiện tại gia đình, cộng đồng, xã hội, kể cả trên môi trường mạng

Giáo dục lối sống bao gồm giáo dục nhận thức đúng đắn và rèn luyện hành vi,thái độ ứng xử của con người phù hợp với những quy tắc, chuẩn mực chung của xãhội Giáo dục lối sống là giáo dục cách thức ứng xử có văn hóa với thế giới tự nhiên,

xã hội và với chính bản thân mình

Mối quan hệ giữa đạo đức và lối sống

Đạo đức là phần cốt lõi của lối sống (Nguồn: Vũ Khiêu, Lối sống là gì, Xã hộihọc số 2 năm 1983) Đạo đức là những quy định chuẩn mực của xã hội mà mỗi ngườinhận thức và thể hiện trong lối sống của mình Trong lối sống của mỗi người bao gồm

cả những quy tắc đạo đức của xã hội hiện đại, của các xã hội trước trong lịch sử và của

cả do hội nhập quốc tế đem lại Giáo dục đạo đức không chỉ dừng lại ở nhận thức kháiniệm mà mục đích của nó là phải thể hiện qua lối sống Tuy nhiên nếu chỉ giáo dục lốisống thì chưa thấy hết cái bản chất, có tính định hướng cho lối sống Do vậy, cần phảigiáo dục cả đạo đức và lối sống Có thể nói giáo dục đạo đức, lối sống là cụm từ ghép,

đi liền với nhau trong thực tiễn giáo dục Giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viênchính là để phân biệt rõ những giá trị đúng đắn của đạo đức của xã hội hiện nay trên cơ

sở kế thừa giá trị truyền thống dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Có thể tổng hợp phạm vi giáo dục đạo đức, lối sống cho người học bao gồmgiáo dục để nhận biết và ứng xử phù hợp với quy tắc, chuẩn mực xã hội, với chính bảnthân mình; trong mối quan hệ của mình với những người trong gia đình, người xungquanh; với đoàn thể xã hội; với môi trường và quy luật tự nhiên Các nội dung nàyđược lặp lại và mở rộng như các vòng tròn đồng tâm lớn dần theo các cấp học từ mẫugiáo, phổ thông đến đại học

Mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật

Pháp luật là phần căn bản, quy định có tính bắt buộc trong nội hàm đạo đức.Chấp hành pháp luật là điều mà mỗi người đều phải thực hiện Người có đạo đức, lốisống tốt là người trước tiên phải chấp hành pháp luật Hơn thế nữa, họ tự giác và chấphành với ý thức văn hóa cao, góp phần nâng cao quy định của pháp luật thành văn hóasống cho bản thân Pháp luật có chế tài xử lý khi vi phạm do nhà nước quy định Đốivới việc vi phạm chuẩn mực xã hội, chưa vi phạm luật, quy định của tập thể, đơn vị thìđược phê phán bởi những người xung quanh, nhất là trên cộng đồng mạng hiện nay

Đối với sinh viên, đạo đức, lối sống được đánh giá bởi nhà trường thông quanhận xét, đánh bằng điểm rèn luyện, khen thưởng kỉ luật, qua các tổ chức Đoàn Thanhniên và cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường, bạn bè, những người ở nơi thựchành, thực tập, tham quan, làm việc bán thời gian, hội thảo, hội nghị, giao lưu trao đổi,nơi tham gia hoạt động tự nguyện vì cộng đồng dư luận xã hội và trên môi trườngmạng

2 Vai trò của giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên

2.1 Hỗ trợ tiếp thu kiến thức

Sinh viên tiếp thu kiến thức: Các quy định của đạo đức, lối sống được hiểu như

là những nội dung của “luật” trong đời sống tinh thần Khi tuân theo, nhận thức vàhành động phù hợp với các quy định đó thì sẽ thuận lợi, được sự hỗ trợ từ nhiều phía,những người xung quanh trong việc tiếp thu kiến thức của các môn học, hoạt độnggiáo dục, đào tạo trong nhà trường Nếu không tuân theo những quy định chung về đạođức, lối sống văn hóa, thậm chí vi phạm thì sinh viên dễ bị ức chế, hiệu quả tiếp thukiến thức không cao, có ít thời gian, công sức tập trung cho việc học tập các nội dung

cơ bản, cơ sở, chuyên ngành của nghề được đào tạo

Nhà trườngquản lý: Việc tổ chức giáo dục đạo đức, lối sống trong trường học

tốt thì sẽ tiết kiệm công sức, thời gian trong quản lý, nhất là trong hướng dẫn điềuchỉnh, xử lý các hành vi lệch chuẩn của sinh viên Người dạy sẽ tập trung vào hướngdẫn chuyên môn, nghiệp vụ và đỡ mất thời gian cho việc uốn nắn các hành vi sai trái,lệch lạc trong các mối quan hệ xã hội của sinh viên, nhất là trong học tập, thực hànhnghề nghiệp

Rèn luyện đạo đức, kỹ năng nghề: Giáo dục đạo đức, lối sống sẽ tạo cơ sở cho

giáo dục đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng nghề đào tạo Từ nguyên lí chung của đạo đức,người học sẽ vận dụng vào xây dựng đạo đức chuyên ngành đào tạo, đạo đức nghềnghiệp Các nội dung cơ bản của lối sống đẹp sẽ tạo cơ hội tốt cho rèn luyện các kĩnăng nghề nghiệp và thái độ tích cực đối với công việc Khi có đạo đức tốt, lối sốngđẹp thì cơ hội tìm kiếm việc làm, thăng tiến trong sự nghiệp là rất cao so với người cócùng trình độ năng lực chuyên môn Càng thăng tiến trong cuộc sống, nghề nghiệp thìngười ta càng cần cả “tầm” (năng lực chuyên môn) và “tâm” (đạo đức, lối sống) Cảđức và tài đều cần có ở mỗi người một cách hài hòa, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉra: Có tài mà không có đức là người vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gìcũng khó

2.2 Rèn luyện nhân cách sinh viên

Phát triển nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay cần phải đảm bảo địnhhướng xã hội chủ nghĩa Điều kiện kinh tế là cơ sở cho phát triển văn hóa, xã hội,trong đó có vấn đề đạo đức, lối sống Nền kinh tế thị trường đã tạo ra cơ sở cho sự đổimới kinh tế nói riêng và trong phát triển đất nước nói chung Tuy nhiên không tránhkhỏi những tiêu cực, mặt trái của nền kinh tế thị trường không phù hợp với định hướng

xã hội chủ nghĩa Để đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa thì cần phải giáo dục đạođức, lối sống để tạo động lực cho phát triển xã hội và khắc phục một phần những tiêucực nói trên

Trong trường phổ thông học sinh đã được giáo dục đạo đức, lối sống, tuy nhiên

đó chỉ là các kiến thức để hình thành những quan niệm đầu tiên Ở bậc đại học, môitrường sống và học tập của sinh viên có thay đổi rất nhiều, do đó họ cần được tiếp tụcgiáo dục với mức độ, trình độ cao hơn Trước những hiện tượng đa dạng, phong phú

và phức tạp của cuộc sống, nhiều sinh viên chưa có đủ nhận thức, không phân tích, lígiải được những mặt trái của nền kinh tế thị trường, những tiêu cực xã hội Việc tổ

chức giáo dục đạo đức, lối sống trong các nhà trường là tạo cho sinh viên có nhữngkiến thức sâu sắc hơn, củng cố và phát triển các kỹ năng và có thái độ đúng đắn trong

xử lí các vấn đề cuộc sống và trong nghề nghiệp của mình

Trong đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, yêu cầu phát huy nănglực đa dạng, khác nhau ở mỗi sinh viên là sự chuyển biến là điều quan trọng nhất, nótạo ra khả năng phát huy mạnh mẽ nhân tố con người một cách hiệu quả, thiết thực,phù hợp với thực tiễn của cuộc sống hiện đại, phong phú trong điều kiện hội nhập hiệnnay Tuy nhiên, cùng với phát triển năng lực thì yêu cầu phát triển phẩm chất cũngđược đặt ra đồng thời để cả hai mặt của nhân cách có sự hài hòa, đồng điệu, đảm bảophát triển toàn diện con người Do đó vấn đề giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức, lốisống cũng được đặt lên vị trí hàng đầu cùng với phát huy năng lực học sinh trong đổimới giáo dục đại học

Khi còn ở trong trường, việc tiếp thu tri thức, hướng dẫn, định hướng của thầy

cô giáo, từ tài liệu giáo khoa, giáo trình, tài liệu do nhà trường hướng dẫn là cơ sở choxây dựng định hướng đúng trong rèn luyện đạo đức, lối sống cho cả cuộc đời mỗingười học Sau khi ra trường sẽ gặp phải các xu hướng, hiện tượng, tình huống về đạođức, lối sống rất khác nhau Nếu bản thân không có kiến thức cơ bản, thái độ đúng thìrất dễ bị sa đà vào các xu hướng tự nhiên mà nhiều khi lệch lạc, thiếu chuẩn mực, làmcho sự nghiệp của mình đi theo chiều hướng không tích cực Giống như các kiến thứcchuyên môn đào tạo trong trường, các kiến thức và định hướng về đạo đức, lối sốngtiếp thu được của người học trong trường sẽ được vận dụng sáng tạo vào thực tiễn củamỗi người

2.3 Thúc đẩy sự phát triển của cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường

Một trong những nguyên tắc giáo dục đạo đức, lối sống là người dạy phải thực

sự gương mẫu trong thể hiện đạo đức, lối sống Trước hết, sự gương mẫu trong ứng xử

đó phải được thể hiện trong bài giảng, hướng dẫn thực hành, hỗ trợ người học Nănglực của mỗi cán bộ, giảng viên là khác nhau, nhưng với cố gắng, tích cực của mình thìngười dạy vẫn có thể truyền được tâm huyết của mình cho người học các nội dungkiến thức, kĩ năng, thái độ về đạo đức, lối sống đẹp

Giảng viên không chỉ nói, phân tích, giảng giải, minh chứng cho học sinh hiểubiết, vận dụng mà điều cốt lõi cùng với kiến thức là phải phấn đấu đạt tới mức độ

“truyền lửa” cho người học Học bắt buộc có hiệu quả thấp hơn nhiều so với tự giáchọc Khi sinh viên có tâm thế khao khát học thì việc học sẽ trở nên sáng tạo và hiệuquả hơn cả mong đợi ban đầu Công việc này được thực hiện khi sinh viên có đượcnhận thức, thái độ, đạo đức, lối sống tốt Giảng viên sẽ cập nhật được, học được nhiềuđiều bổ ích từ chính sinh viên mà mình trực tiếp giảng dạy Giảng viên cần đồng hànhcùng sinh viên để hỗ trợ, chia sẻ, đánh giá, cùng tiến với họ

Từ nhiệm vụ giảng dạy chuyên môn, người dạy luôn phải là người gương mẫutrong tự học, nghiên cứu khoa học, sáng tạo để đồng hành cùng người học Ngoàichuyên môn, nghiệp vụ, người dạy phải tự nghiên cứu và vận dụng sáng tạo nội dung

giáo dục đạo đức, lối sống đúng đắn vào việc giảng dạy, hướng dẫn, hỗ trợ người học,nhất là kết nối với doanh nghiệp, nghề nghiệp đang đào tạo Đó là nội dung song hành

và hỗ trợ chuyên môn phát triển

Để thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm phát huynăng lực người học thì trước tiên người dạy cần phải đi trước một bước trong phát huynăng lực của mình bằng cách tự phấn đấu vươn lên Nếu có phẩm chất chính trị, đạođức lối sống tốt thì sẽ dễ dàng hơn trong sáng tạo, vươn lên đáp ứng nhu cầu của côngviệc Khi có đạo đức, lối sổng tốt sẽ vững vàng trong sự nghiệp và được cả hệ thốngpháp luật, dư luận xã hội, đồng nghiệp, gia đình, sinh viên các thế hệ đồng thuận,hưởng ứng, ủng hộ, hỗ trợ Như vậy, cán bộ, giảng viên, nhân viên phải không ngừng

tu dưỡng đạo đức, rèn luyện lối sống văn hóa để có đủ năng lực, phẩm chất dạy, hướngdẫn, đồng hành cùng sinh viên

2.4 Khẳng định và nâng cao danh tiếng nhà trường

Chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường được khẳng định bởi kết quảcông việc của sinh viên sau khi ra trường, được kiểm nghiệm qua thực tiễn làm việc ởdoanh nghiệp, cơ quan, tổ chức Khi mà nền kinh tế thị trường đang tác động thúc đẩy

xã hội phát triển thì đồng thời nó cũng đem lại những hệ lụy không mong muốn Tìnhtrạng ô nhiễm môi trường, tiêu cực xã hội, thoái hóa về đạo đức lối sống có xu hướngphát triển ở nhiều góc độ khác nhau Sinh viên sau khi ra trường sẽ có nhiều cơ hộithăng tiến khi có được nền giáo dục đạo đức, lối sống tốt Như vậy, chất lượng giáodục đạo đức, lối sống sẽ đem lại cho danh tiếng nhà trường

Trong nội bộ nhà trường, đạo đức, lối sống là một trong những giá trị cốt lõi và

là động lực phát triển toàn diện của nhà trường Muốn phát triển, trước hết phải đoànkết trên cơ sở định hướng đúng Đạo đức, lối sống của các thành viên nhà trường là tàisản, nguồn lực căn bản, bền vững và quan trọng nhất, tạo cơ sở cho các nguồn lựckhác phát huy sức mạnh

Khi nhà trường có danh tiếng thì sẽ tác động đến nhận thức, trách nhiệm ngườihọc rất lớn Đồng thời, trong môi trường như vậy, việc giáo dục đồng đẳng giữa cácsinh viên với nhau sẽ được tự giác thực hiện, quá trình giáo dục sẽ được chuyển dầnsang tự giáo dục, nhất là đối với giáo dục đạo đức, lối sống

Các cựu sinh viên, nhất là những người thành đạt trong cuộc sống và sự nghiệpthì luôn nhớ đến công lao to lớn của người thầy, của nhà trường và chính họ làm cầunối để dẫn dắt các thế hệ sinh viên sau này qua sự nêu gương và làm rạng danh nhàtrường, đất nước Cựu sinh viên thành đạt không chỉ do năng lực chuyên môn mà còn

do có đạo đức, lối sống tốt để tạo dựng các mối quan hệ trong doanh nghiệp, đơn vịcủa mình, tạo sự phát triển theo đúng hướng phát triển của xã hội một cách bền vững

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: Ðảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đứccách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩavừa “hồng” vừa “chuyên Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rấtquan trọng và rất cần thiết (Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh)

3 Tình hình đạo đức, lối sống của sinh viên hiện nay

3.1 Tình hình

Tính đến hết năm học 2017-2018, cả nước có trên 1,7 triệu sinh viên trong 236trường đại học, học viện Các trường đều chú trọng giáo dục, đào tạo cả kiến thứcchuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và đạo đức, lối sống văn hóa Một số trường đãđược tổ chức quốc tế đưa vào danh sách xếp hạng như các đại học: Quốc gia Hà Nội,Quốc gia TP.Hồ Chí Minh, Huế; các trường đại học: Bách khoa Hà Nội, Tôn ĐứcThắng, Cần Thơ, Sư phạm Hà Nội Đặc biệt, lần đầu tiên, Việt Nam có 2 đại diện làĐại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh (nhóm 701-750) và Đại học Quốc gia Hà Nội(nhóm 801-1000) trong xếp hạng các trường đại học thế giới của Tổ chức xếp hạngcác trường đại học thế giới (QS World University Rankings) (Nguồn: Báo cáo Tổngkết năm học 2017-2018 và phương hướng, nhiệm vụ năm học 2018 – 2019 đối vớigiáo dục đại học và đào tạo giáo viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Về phẩm chất chính trị

Nhìn chung sinh viên Việt Nam có lòng yêu nước, tự hào dân tộc, tin tưởng vàođường lối cách mạng, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của dân tộc và sự lãnh đạođúng đắn của Đảng Niềm tin này được truyền từ các lớp cha ông, các thế hệ sinh viêntrước đây, đã tham gia giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc qua các giai đoạn cách mạng Ý thức về tinh thần tự lực, tự cường, tráchnhiệm với dân tộc của sinh viên được thể hiện qua việc tham gia chăm sóc gia đìnhthương binh, liệt sĩ, người có công với cách mạng; chăm sóc đài tưởng niệm, mộ liệt

sĩ, thắp nến tri ân; tham quan các di tích cách mạng, các chiến khu xưa;

Sinh viên luôn năng động, sáng tạo, cập nhật thông tin nhanh, nhận biết nhanh

và có ý thức chấp hành đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước Họ tích cực tham gia các hoạt động chính trị, xã hội và sớm nhận ra, phê phán

âm mưu, thủ đoạn chính trị, nhận thức lệch lạc về con đường cách mạng và sự lãnhđạo của Đảng Họ luôn tích cực trong các hoạt động xã hội, chính trị của đất nước theotinh thần “đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” Phong trào sinh viên năm tốtđược thể hiện qua các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng dưới nhiều hình thức khácnhau được hầu hết sinh viên hưởng ứng, đem lại kết quả tốt cho nhận thức chính trịcủa họ và lợi ích cho cộng đồng, xã hội

Về đạo đức, lối sống

Phần lớn sinh viên có lối sống lành mạnh, cao đẹp; có ý thức tự giác, tinh thầntrách nhiệm, sáng tạo trong học tập, lao động, nghiên cứu khoa học; có tinh thần đoànkết cộng đồng, đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế và trách nhiệm xã hội; có lòng yêuthương con người, quý trọng thầy giáo, cô giáo, ứng xử tốt trong tình bạn, tình yêu,chống lại những hiện tượng phi đạo đức, phi văn hóa do mặt trái của kinh tế thị trường

và hội nhập quốc tế đem lại

Rất nhiều sinh viên Việt Nam hiện nay có ý tưởng tốt, khao khát, đam mê và cókhả năng nắm bắt xu hướng mới, công nghệ mới, dễ hòa nhập quốc tế Họ dám nghĩ

dám làm, sáng tạo và có trách nhiệm với ý tưởng, khát vọng bản thân Tính chăm chỉ,cần cù, không ngại khó khăn, gian khổ đã đã giúp họ tích lũy được kiến thức cơ bảnkhá vững chắc ngay từ bậc phổ thông và phát huy trong việc nắm bắt kiến thức chuyênmôn của ngành nghề đào tạo ở bậc đại học

Điểm nổi trội của sinh viên hiện nay là năng động, thực tế hơn, tự chủ, chủđộng, bộc lộ cá tính mạnh mẽ hơn và nhiều người có quyết tâm vươn lên Quan niệm

về đạo đức ít bị ràng buộc bởi dư luận hơn so với trước đây; có tinh thần cầu thị tronghọc tập, rèn luyện, có khả năng ứng dụng những kiến thức học vào thực tiễn cao; quýtrọng thầy giáo, cô giáo, đoàn kết, có kỷ cương, không ngừng phấn đấu vươn lên

Các giá trị đạo đức truyền thống như chủ nghĩa yêu nước, tính cần cù, tiết kiệm,tinh thần đoàn kết, lòng yêu thương con người, được kết hợp với một số giá trị đạođức mới như tính sáng tạo, năng động, tính hiệu quả trong hoạt động, tính thực tế, tinhthần tôn trọng và tuân thủ pháp luật, đã đem đến hình ảnh sinh viên mới trong thời

kỳ hội nhập quốc tế

Hạn chế về đạo đức, lối sống

Về xác định mục tiêu cuộc sống, một bộ phận sinh viên còn thờ ơ, không quantâm đến các vấn đề về chính trị, ngại tham gia các hoạt động xã hội, đoàn thể; sốngthiếu lý tưởng, ý chí phấn đấu vươn lên chưa cao, thậm chí còn lệch lạc về quan điểm

và nhận thức

Về học tập, rất nhiều sinh viên chưa nhận thức đúng đắn đối với việc học tập;chưa tìm được phương pháp học tập phù hợp Một số sinh viên còn thụ động, khôngtìm tòi, suy nghĩ sâu, không có ý kiến trong trao đổi thảo luận với bạn, không mạnhdạn hỏi giảng viên về những điểm còn vướng mắc, chưa hiểu Nhiều sinh viên chorằng chỉ cố gắng nghe giảng, đọc giáo trình là đủ, không tham gia nghiên cứu khoa học

vì cho rằng bản thân không có khả năng, không tham gia làm bài tập dành cho cảnhóm vì đã có bạn học khá hơn thực hiện Nhìn chung, sinh viên còn yếu về ngoạingữ, hạn chế về khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giao tiếp ứng xử, chưa độc lập,chủ động trong học tập, rèn luyện

Về kỹ năng, rất nhiều sinh viên còn thụ động trong giao tiếp, có những biểuhiện chưa đúng mực trong ứng xử với bạn bè, thầy cô, cộng đồng Có một số sinh viên

nữ bị ảnh hưởng quá nhiều của phim tình cảm lãng mạn, dẫn đến dành nhiều thời giancho cách ăn mặc, đầu tóc, thời trang theo thần tượng của mình Một số ít sinh viên đuađòi ăn diện quá với mức, không phù hợp với môi trường giáo dục, có lúc còn gây phảncảm

Về lối sống, một số sinh viên xa rời các giá trị truyền thống, tiếp thu thiếu chọnlọc các giá trị văn hóa, có lối sống cá nhân, thực dụng, thiếu trách nhiệm, chỉ chạy theonhững giá trị vật chất trước mắt, thích hưởng thụ, thậm chí buông thả, không coi trọngnhững giá trị tinh thần, giá trị đạo đức Trong mối quan hệ tình bạn, tình yêu, có xuhướng thực dụng, phóng túng, thiếu trách nhiệm với nhau, xa lạ với đạo đức của con

người Việt Nam Tình trạng sống thử, quan hệ tình dục trước hôn nhân không còn là

xa lạ đối với rất nhiều sinh viên

Về những hành vi có nguy cơ dẫn đến tệ nạn xã hội, tình trạng gian lận tronghọc tập của sinh viên được thể hiện qua các hành vi quay cóp trong thi, kiểm tra, saochép tiểu luận, luận văn, đồ án, thi hộ, xin hoặc mua điểm đang có nhiều hình thức tinh

vi, phức tạp Một số sinh viên lười học, sa vào chơi lô đề, cờ bạc dưới nhiều hình thức,bán hàng đa cấp trá hình, lừa đảo và đã để lại hậu quả xấu, nặng nề đối với bản thân vàgia đình, người thân Một số khác lại đam mê trò chơi điện tử, phim ảnh đồi trụy, thếgiới ảo đã ảnh hưởng xấu đến học tập, sức khỏe và thiếu đi kỹ năng sống của thực tiễnhàng ngày Một số sinh viên sử dụng các mạng xã hội (như facebook, fanpage,…) đểgửi những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc hùa theo đám đông, theo trào lưukhông lành mạnh để phê bình, nói xấu hoặc ca ngợi hiện tượng, con người khi chưabiết thực chất đúng sai Có sinh viên bị kẻ xấu lôi kéo tung tin gây nhiễu, kích độngqua các trong mạng xã hội và tham gia các hoạt động sai trái, thậm chí có người còn viphạm pháp luật do nhận thức còn rất hạn chế, lệch lạc

3.2 Nguyên nhân của hạn chế

Từ thực tiễn xã hội

Nền kinh tế thị trường có tác dụng mạnh mẽ, tích cực đến sự phát triển kinh tế

-xã hội, kích thích tính tích cực, sáng tạo của người lao động và tạo điều kiện thuận lợicho hội nhập quốc tế Tuy nhiên, nó cũng tạo ra những hệ lụy, làm suy thoái đạo đức,tâm lý sùng bái đồng tiền, vì đồng tiền mà chà đạp lên đạo đức, nhân phẩm; quá thựcdụng, thờ ơ với mọi người xung quanh, với mục tiêu phát triển đất nước, … Tính tựphát của kinh tế thị trường tạo điều kiện cho xu hướng phân hóa giàu nghèo quá mức,đôi khi gây nên lạm phát, thất nghiệp, suy thoái, xâm hại môi trường, cạn kiệt nhữngnguồn tài nguyên không thể tái sinh Tác động tiêu cực của kinh tế thị trường, quản lý

xã hội còn nhiều hạn chế dẫn đến nạn tham nhũng, gian lận trong hoạt động kinh tế,dẫn đến lối sống phi đạo đức, vi phạm pháp luật Từ những nguyên nhân khách quannày, đã tác động đến môi trường giáo dục nói chung và đối với sinh viên nói riêng

Hội nhập quốc tế, nhất là việc phát triển mạng xã hội là nhu cầu thiết yếu trongsinh viên, hỗ trợ cho việc trao đổi trong học tập, giao tiếp, tìm kiếm cơ hội việc làm,kết nối bạn bè trong nâng cao chuyên môn và sở thích trong cuộc sống và cũng có ảnhhưởng không tốt đến một số vấn đề Một số sinh viên sa đà vào thế giới ảo, sao nhãngviệc học tập và trở nên xa lạ với cuộc sống đa dạng, phong phú thường ngày trongthực tiễn Ảnh hưởng của một số trào lưu văn hóa, lối sống không phù hợp với thuầnphong mỹ tục Việt Nam cũng đang tác động tới sinh viên

Sự thiếu gương mẫu về đạo đức, lối sổng của một bộ phận cán bộ, đảng viên cóchức, có quyền, có tiền đã dẫn đến tham nhũng, sống thiếu trung thực, vi phạm phápluật có tác động mạnh mẽ đến nhận thức và hành động của sinh viên Khoảng cách khálớn giữa thực tiễn và lý thuyết về đạo đức, lối sống tốt đẹp được học tập trong nhàtrường là tác động khách quan lớn nhất đến những hạn chế của sinh viên hiện nay Âm

mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch hướng tới sinh viên đang tác động

và có ảnh hưởng không tốt đến một số sinh viên Hiện nay, thông tin đa chiều, nhanhchóng đã phản ánh kịp thời đến mọi người đã góp phần làm cho cho cuộc sống ngàycàng văn minh, hiện đại, tiến bộ hơn, nhưng cũng đồng thời phản ánh các hành vi tiêucực một cách nhanh chóng, rộng lớn, gây phản cảm cho công tác giáo dục của nhàtrường

Từ nhà trường

Phương pháp giảng dạy của nhiều giảng viên vẫn còn theo lối đọc - chép, nhất

là ở các môn học đại cương đã không tạo được hứng thú, sự tham gia tích cực củangười học Trong giảng dạy, giảng viên ít đưa ra các tình huống liên hệ với thực tiễn

Công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống chưa đượcquan tâm đúng mức ở một số nơi; việc quán triệt đường lối, quan điểm của Đảng mớichỉ dừng ở chỗ phổ biến nội dung, chưa làm rõ được tầm quan trọng và còn thiếuchương trình hành động thiết thực cho sinh viên

Ở một số trường quá tập trung về chuyên môn (đào tạo, học tập, nghiên cứukhoa học, quốc tế hóa, tự chủ đại học, …), coi công tác giáo dục đạo đức, lối sống làthứ yếu, kế hoạch thực hiện không cụ thể, không được đầu tư thỏa đáng và khôngđược đánh giá rõ ràng Nhiều trường chưa quản lý chặt và theo dõi kịp thời thái độ,hành vi của sinh viên trên các trang mạng xã hội và các hoạt động ngoài nhà trường,ngoài giờ lên lớp

Một số cán bộ, giáo viên còn thiếu gương mẫu trong phấn đấu vươn lên, ngạinghiên cứu khoa học, ít liên hệ với thực tiễn cuộc sống và thiếu trách nhiệm trong giáodục đạo đức, lối sống cho sinh viên Thậm chí, có cán bộ, giảng viên, nhân viên còn viphạm pháp luật và bị xử lý Điều đó có ảnh hưởng trực tiếp rất lớn tới sinh viên

Từ bản thân sinh viên

Sinh viên đến từ các vùng miền khác nhau, với hoàn cảnh, nhận thức, lối sốngkhác nhau cùng chung sống ở môi trường đô thị đã tạo ra sự thay đổi lớn trong cuộcsống Từ chỗ được gia đình chăm sóc, hỗ trợ, kiểm soát trực tiếp hàng ngày, đến khivào môi trường đại học, sinh viên gần như tách khỏi gia đình, có cuộc sống độc lập, tựchăm lo cho cuộc sống hàng ngày Hầu hết sinh viên thích nghi tích cực và làm chủcuộc sống Tuy nhiên, còn nhiều sinh viên có xu hướng sống khép mình, ít tham giacác hoạt động xã hội, chính trị Một số sinh viên thiếu ý chí vươn lên, bị dụ dỗ, lôi kéo,

sa đà vào các thói hư, tật xấu, thậm chí tệ nạn xã hội Nhiều sinh viên lười suy nghĩ,ham vui chơi, nhất là trên môi trường mạng, sống ảo Rất nhiều sinh viên chưa cóphương pháp học tập đúng, phù hợp trong môi trường đại học Họ còn thụ động, e dè,

sợ sai khi tham gia phát biểu, thảo luận, nhất là sinh viên năm đầu tiên Nhiều sinhviên có tâm lý thỏa mãn khi đỗ vào trường, không chăm chỉ, cập nhật phương pháphọc tập ở môi trường mới, lại ham chơi nên có kết quả học tập kém, ngày càng bị trượtdài và ra bị buộc thôi học, “ra trường” sớm

II NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG