Sáng kiến kinh nghiệm rèn kỹ năng cho hs đọc diễn cảm

Để góp phần nâng cao chất lợng đọc diễn cảm, tác phẩm văn học trong các trờng Tiểu học đáp ứng đợc yêu cầu đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông, tôi đã mạnh dạn đi vào áp dung, thử ngh

Sáng kiến kinh nghiệm rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho Học Sinh lớp 4

A Đặt vấn đề

I Lí do chọn đề tài

Văn học là một loại hình nghệ thuật lấy ngôn từ làm phơng tiện để thể hiện và với vai trò của mình, văn học luôn có khả năng tác động kì diệu đến đời sống tâm hồn của con ngời Một tác phẩm văn học chân chính với lối viết thực, sống động, với bút pháp sắc sảo, linh hoạt mở ra đợc nhiều chiều về đời sống xã hội phong phú và mang tính nhân văn sâu sắc sẽ khiến ngời đọc tìm hiểu xong trở nên tốt hơn, sống độ lợng, vị tha, giaù lòng nhân ái hơn với học sinh tiểu học, để các em hiểu đợc nội dung tác phẩm và t tởng tình cảm của tác giả thì đọc diễn cảm là một nội dung rất quan trọng, cần đợc coi trọng Do vậy nâng cao chất lợng đọc diễn cảm là một vấn

đề đã đợc đặt ra từ lâu trong thực tiễn giáo dục bộ môn tiếng Việt Hiểu đợc tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm song quá trình thực hiện quả là khó khăn đối với giáo viên, học sinh cũng nh các nhà quản lí Để góp phần nâng cao chất lợng đọc diễn cảm, tác phẩm văn học trong các trờng Tiểu học đáp ứng đợc yêu cầu đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông, tôi đã mạnh dạn đi vào áp dung, thử nghiêm nội dung :

"Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4"

- Trong chơng trình tiếng Việt, phân môn tập đọc chiếm vị trí rất quan trọng giúp học sinh làm quen với ngôn ngữ và các tác phẩm văn học Bên cạnh đó còn giúp học sinh rèn luyện, phát triển các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết đồng thời tạo nên những rung cảm thẩm mĩ bồi dỡng giáo dục các em những tình cảm trong sáng tốt đẹp

ở các lớp 1,2,3 việc đọc của học sinh chỉ dừng lại ở các kĩ năng đọc đúng, rõ ràng, rành mạch các văn bản So với các lớp dới, ngoài các kĩ năng đọc trên học sinh lớp 4 còn cần đạt đợc kĩ năng đọc diễn cảm các văn bản nghệ thuật Cụ thể: Học sinh phải thể hiện đợc tình cảm thái độ của tác giả cũng nh giọng điệu của nhân vật trong bài đọc Đặc biệt phải biết cách đọc phù hợp với thể loại và nội dung văn bản Tuy kĩ năng đọc diễn cảm ở lớp 4 chỉ dừng lại ở mức độ ban đầu nhng đọc diễn cảm vẫn chiếm một vị trí quan trọng Thông qua đọc diễn cảm ngời đọc, ngời nghe sẽ cảm thụ văn học tốt hơn Đây chính là con đờng ngắn nhất để ngời đọc và ngời nghe cùng cảm nhận rõ cái hay, cái đẹp về nội dung, nghệ thuật cũng nh xúc cảm, tình cảm của tác giả trong tác phẩm

- Đọc diễn cảm còn là phơng tiện góp phần giúp học sinh thể hiện đợc suy nghĩ tình cảm của mình đối vói nội dung văn bản đồng thời nâng cao hiệu quả giao tiếp của các em trong cuộc sống

- Cũng thông qua đọc diễn cảm mà khơi gợi đợc cảm xúc và lòng say mê đọc các tác phẩm văn học của ngời nghe nói chung và của học sinh nói riêng

- Đọc diễn cảm còn giúp ngời đọc và ngời nghe dễ rung động và cảm nhận đợc cái hay cái đẹp của con ngời, của đất nớc và của cuộc sống trong tác phẩm Từ đó khiến ngời đọc, ngời nghe thêm yêu con ngời, yêu quê hơng đất nớc và yêu cuộc sống hơn

II Thực trạng của việc dạy đọc diễn cảm ở lớp 4 hiện nay:

Qua quá trình giảng dạy và qua việc dự giờ, để học tập chuyên môn ở các

đồng nghiệp Tôi nhận thấy việc dạy đọc diễn cảm lớp 4 còn gặp một số khó khăn:

1.Về phía giáo viên:

Một bộ phận nhỏ trong giáo viên vẫn cha quan tâm đúng mức đến rèn đọc diễn cảm cho học sinh, cha thực sự có những biện pháp tích cực, thích hợp với từng đối t-ợng học sinh để khơi dậy hứng thú, khả năng đọc diễn cảm của học sinh Từ đó cha nâng cao đợc chất lợng đọc diễn cảm

Năng lực đọc diễn cảm của một số giáo viên còn hạn chế

2 Về phía học sinh:

- Do khả năng t duy của học sinh tiểu học còn dừng lại ở mức độ t duy đơn giản trực quan nên việc cảm thụ văn học của học sinh còn gặp nhiều khó khăn Chất lợng cảm thụ văn học của học sinh cha đồng đều dẫn đến chất lợng đọc diễn cảm cha cao

- Vốn sống và vốn kiến thức văn học của học sinh nhất là học sinh vùng nông thôn quê của chúng tôi còn hạn chế Đa số các em là con trong những gia đình có bố

mẹ làm nghề nông thuần tuý nên số phụ huynh có điều kiện và có ý thức mua sách báo cho con em mình đọc còn rất ít Nguồn sách cung cấp chủ yếu cho các em là th viện trờng học Hơn nữa không ít em cha có thói quen đọc sách, ham đọc sách vì thế các em ít có sự say mê với các tác phẩm văn học

- Một số em có chát giọng kém cũng dẫn đến chất lợng đọc diễn cảm bị hạn chế

- Một bộ phận không nhỏ học sinh có ngữ điệu đọc cha phù hợp và kỹ thuật

đọc còn cha tốt Số em đọc ngọng các âm l/n do ảnh hởng của phơng ngữ vẫn còn

- Một số em có tốc độ đọc cha đạt yêu cầu đối vói học sinh lớp 4 nên cũng làm

ảnh hởng đến việc đọc diễn cảm cho học sinh

- Một số em còn thiếu tự tin trong giao tiếp, rụt rè, nhút nhát, đây cũng là một yếu tố làm ảnh hởng đến đọc diễn cảm của học sinh

Chính vì những khó khăn hạn chế nêu trên nên chất lợng đọc diễn cảm học sinh lớp 4 cha đạt kết quả nh mong muốn

Qua khảo sát chất lợng đọc diễn cảm của học sinh lớp tôi trong học kỳ I năm học

2006-2007 tôi đã thu đợc kết quả nh sau với tổng số học sinh của lớp là 34 học sinh:

Số học

sinh bớc

đầu biết

đọc diễn

cảm

Số học sinh cha đạt yêu cầu đọc diễn cảm

Số HS cha

thể hiện

đợc sắc

thái giọng

Số HS cha ngắt giọng

đúng khi

đọc

Số HS có tốc độ đọc cha chuẩn

Số HS có ngữ điệu

đúng

Số HS cha biết nhấn giọng khi

đọc các từ gợi cảm

Số HS còn rụt rè nhút nhát, đọc nhỏ, ê a

5/34=14,

8%

6/34=

17,65%

4/34=11,7% 4/34=11,7% 5/34=14,8% 6/34=17,65

%

4/34=11,7%

Đây cũng chính là một thực trạng khiến tôi luôn băn khoăn, trăn trở về việc

đọc diễn cảm của học sinh lớp 4 của cả những năm học trớc Trớc thực tế ấy, tôi đã luôn suy nghĩ tìm tòi và tham khảo: Làm thế nào để nâng cao đợc chất lợng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4? Cuối cùng tôi cũng tìm đợc một số biện pháp để nâng cao chất lợng đọc điễn cảm cho học sinh lớp 4 tôi đã triệt để áp dụng những biện pháp này vào việc đọc điễn cảm cho học sinh lớp 4 trong năm học 2006- 2007 và tiếp tục

đa vào áp dụng từ đầu năm học này Thật đáng mừng qua hơn một năm áp dụng chất lợng đọc diễn cảm của học sinh lớp tôi đã đợc nâng cao một cách rõ rệt Tôi xin mạnh dạn chia sẻ cùng các bạn đồng nghiệp`

“ Một số biện pháp nâng cao chất lợngđọc diễn cảm cho học sinh lớp 4”

B Giải quyết vấn đề:

Để nâng cao đợc chất lợng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 đòi hỏi ngời giáo viên phải kiên trì và bền bỉ vì đây là một công việc rất khó khăn Tôi đã tiến hành những biện pháp sau nhằm nâng cao chất lợng đọc diễn cảm

1 Tạo hứng thú học tập cho học sinh:

Có nhiều hình thức để giúp học sinh say mê hứng thú trong học tập Tôi luôn tìm tòi các hình thức để thay đổi trong mỗi giờ tập đọc, tạo cho học sinh những cảm hứng bất ngờ từ đó học sinh hứng thú hơn với bài đọc Những hình thức tạo hứng thú học tập cho học sinh thờng đợc tôi áp dụng là:

* Giới thiệu bài hấp dẫn:

Cách giới thiệu bài hấp dẫn sẽ giúp học sinh có nhiều hứng thú hơn trong giờ tập đọc vì các em rất tò mò, ham tìm hiểu Để tránh sự đơn điệu trong giới thiệu bài , mỗi bài tôi lại có cách giới thiệu bài khác nhau:

Giới thiệu bài bằng lời nói một cách hấp dẫn :

Ví dụ: Khi học bài “ Bốn anh tài” ( Tiếng Việt 4 tập 2) tôi có thể giới thiệu bài

nh sau : “ Các em ạ ! trong bài tập đọc hôm nay, các em sẽ đợc biết cuộc đọ sức giữa

4 thiếu niên và một con yêu tinh hung dữ, nhiều phép thuật Họ đã làm nh thế nào để thắng đợc con yêu tinh hung dữ kia Cô mời các em theo dõi nội dung bài tập đọc: “ Bốn anh tài”

Giới thiệu bài bằng lời nói kết hợp sự hỗ trợ của đồ dùng trực quan nh tranh

ảnh, băng đĩa,

Ví dụ : Khi dạy bài “ Cánh diều tuổi thơ” của nhà thơ Tạ Duy Anh ( Tiếng việt lớp 4 tập 1) tôi cho học sinh nghe băng bài hát “ Cánh diều ớc mơ” sau đó giới thiệu Tuổi thơ thờng gắn với biết bao ớc mơ, hoài bão tốt đẹp Trò chơi thả diều đem lại niềm vui cho lũ trẻ mục đồng nh thế nào ? Chúng ta cùng theo dõi, tìm hiểu điều đó qua bài tập đọc : "Cánh diều tuổi thơ"

Đọc mẫu của giáo viên:

Cách đọc mẫu diễn cảm hấp dẫn của giáo viên cũng khiến học sinh rất hứng thú với bài tập đọc vì vậy tôi luôn luôn cố gắng đọc mẫu sao cho thật hấp dẫn để lôi cuốn các em đến với bài đọc một cách tự nhiên

Ví dụ: Khi dạy bài “ Tuổi ngựa” của Xuân Quỳnh ( Tiếng việt 4 tập 1 ) tôi gợi cho học sinh tởng tợng mình là cậu bé trong bài đợc ngội trên lng ngựa bay qua những miền trung du bạt ngàn, những thảo nguyên xanh mênh mông, những cánh

đồng đầy hoa thơm, quả ngọt để học sinh có sự hứng thú, cảm giác lâng lâng khi

đợc bay đến những vùng đất lạ Từ đó học sinh hào hứng với bài tập đọc và tìm hiểu nội dung của bài

2 Luyện đọc đúng:

Để tạo cơ sở cho mọi đối tợng đọc diễn cảm tốt, ngời giáo viên phải làm tốt khâu luyện đọc đúng Mặc dù đã lên tới lớp 4 nhng vẫn không tránh khỏi có những

em đọc ấp úng, đọc cha rành mạch, tốc độ đọc chậm đặc biệt là do ảnh hởng của

ph-ơng ngữ nên các em còn phát âm sai nhất là hay lẫn giữa phụ âm l/n Một số em đọc

ê a Có những em lại rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin nên dẫn đến đọc quá nhỏ và không trôi chảy Đối với những đối tợng trên tôi luôn kiên trì, không nôn nóng trong việc rèn đọc đúng cho các em Với từng đối tợng cụ thể thì tôi đề ra những biện pháp phù hợp để giúp các em đọc đúng Chẳng hạn:

Với những em đọc ấp úng, ê a đọc cha rành mạch, tôi tăng cờng cho các em

đ-ợc đọc nhiều, nhắc các em tự luyện đọc nhiều lần ở nhà; Trên lớp thờng xuyên gọi

đọc trong tất cả các môn học,tôi còn xếp các em vào cùng nhóm với những em dọc tốt để học tập cách đọc của bạn

Ví dụ: Gọi các em đọc đề một bài toán, đọc đề tập làm văn nh thế sẽ giúp các

em bồi dỡng dần về năng lực đọc

Đối với những em có tốc độ đọc chậm tôi thờng tổ chức cho các em thi đọc theo một thời gian nhất định để tăng dần tốc độ đọc cho các em

3 Lồng ghép việc luyện đọc diễn cảm vào tất cả các bớc trong giờ tập đọc.

Để luyện cho học sinh đọc diễn cảm tót theo tôi ngời giáo viên cần hết sức khéo léo lồng ghép việc luyện đọc diễn cảm vào từng bớc lên lớp trong giờ tập đọc chứ không chỉ luyện đọc diễn cảm ở phần luyện đọc diễn cảm Nhng tôi vẫn chú ý khi lồng ghép việc luyện đọc diễn cảm voà các phần khác mà không làm đứt mạch gián đoạn bớc lên lớp đó Chỉ lồng ghép đọc diễn cảm khi có điều kiện thuận lợi và

đảm bảo phù hợp với trình độ năng lực của học sinh trong lớp

Củ thể là:

a/ Trong bớc kiểm tra bài cũ:

Tôi quan tâm đặc biệt đến việc đọc diễn cảm của bài văn, bài thơ đã đợc học trong giờ trớc, cho điểm và khen ngợi kịp thời những học sinh đạt đợc yêu cầu của việc đọc diễn cảmvà những học sinh có cố gắng hơn trong việc đọc diễn cảm Đối với những học sinh cha đạt yêu cầu và cha có cố gắng hơn trong việc đọc diễn cảm thì tôi kiên trì giúp đỡ động viên sửa cách đọc cho học sinh đó Tôi có thể gọi một học sinh

đọc tốt cho bạn nghe hoặc chính bản thân tôi độc mẫu lại cho học sinh nghe ròi cho

em đó đọc luyện lại Đồng thời tôi động viên em cố gắng hơn và sẽ cho điểm nếu em

có sự có gắng hơn trong giờ học sau

b/ Trong bớc luyện đọc đúng:

Đây là một khâu quan trọng trong các bớc lên lớp của giờ tập đọc và đây chính

là cơ sở để đọc diễn cảm tốt Trong quá trình luyện đọc đúng toi đặc biệt chú ý hơn tới những đối tợng hoạ sinh còn mắc lỗi về ngữ âm, cho các em đọc bài theo cách đọc nối tiếp, đọc cá nhân có thể cho học sinh phát hiện tiếng khó đọc , hoặc gọi học sinh phát hiện bạn đã đọc sai tiếng nào thì giáo viên tập cho học sinh đọc đúng từ, câu có tiếng đó Với yêu cầu nội dung và phơng pháp phù hợp cụ thể cho từng đối tợng thì mọi học sinh đều có thể đọc diễn cảm đợc Tổ chức cho học sinh luyện đọc theo cặp, theo nhóm để học sinh có sự phát hiện và sửa cho nhau cách đọc

c/ Trong bớc tìm hiểu bài:

Đọc và cảm thụ là hai hoạt động có mối quan hệ chặt chẽ với nhau vì vậy để học sinh có thể đọc diễn cảm đợc trớc hết học sinh phải cảm thụ đợc văn bản

Muốn học sinh cảm thụ đợc hết văn bản thì học sinh phải đợc bồi dỡng vững chắc về kiến thức văn học Chính vì vậy ngay trong khi dạy các phân môn tập làm văn, luyện

từ và câu giáo viên cần cung cấp cho học sinh kiến thức Tiếng Việt để từ đó học sinh

có cơ sở cảm thụ đợc văn bản Khi dạy các bài tập đọc có nội dung miêu tả hoặc theo kết cấu truyện kể tôi thờng cho học sinh dựa vào kiến thức đã học trong môn luyện từ

- câu và tập làm văn để soi vào bài đọc phân tích, phát hiện các biện pháp nghệ thuật trong miêu tả cũng nh xây dựng tính cách nhân vật từ đó đề ra cách đọc sáng tạo phù hợp

Từ việc hiểu nội dung, nghệ thuật, của học sinh có thể đọc diễn cảm tốt hơn

Để tạo cơ sở cho việc đọc diễn cảm tốt tôi đã khéo léo lồng ghép việc rèn đọc diễn cảm ngay trong bớc tìm hiểu bài khi có điều kiện

Ví dụ: Cho học sinh phát hiện tính cách nhân vật sau đó tập thể hiện lời nói của nhân vật đó thông qua giọng đọc của học sinh

Trong bớc tìm hiểu bài tôi tập trung chú ý nhiều hơn tới các đối tợng có năng lực cảm thụ văn học hạn chế, xếp những em này vào cùng nhóm với những em có cảm thụ văn học tốt để các em cùng nhau tham gia trao đổi thảo luận với nhau về nội dung và nghẹ thuật của tác phẩm Từ đó học sinh có thể rút ra đợc ý đoạn, ý bài và dẫn đến việc học sinh phát hiện đợc cách đọc phù hợp với đoạn với bài

4 Rèn kỹ năng đọc diễn cảm.

Tôi luôn tâm niệm một điều là tất cả học sinh trong lớp đều có thể đọc diễn cảm nếu giáo viên biết dựa vào năng lực của từng em để tạo cơ hội tốt cho các ẻm thể hiện đợc giọng đọc diễn cảm

Với những em có năng lực đọc diễn cảm cha tốt, tôi luôn tạo điều kiện để các

em có thể đọc diễn cảm bằng cáh tôi chọn những câu, những đoạn phù hợp với khả năng của các em để các em rèn đọc

Với những em có năng lực đọc diễn cảm tốt, tôi khuyến khích để các em có thể

tự chọn đoạn mình thích để thể hiện cách đọc sáng tạo Nhng nhắc các em đọc sao cho phù hợp với nội dung và nghệ thuật của bài

Khả năng, mức độ cảm thụ của từng ngời là khác nhau nên dẫn đến việc mỗi ngời có thể thể hiện cách đọc sáng tạo Nhng nhắc các em đọc sao cho phù hợp với nội dung và nghệ thuật của bài

Biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm

Dựa vào mục tiêu của từng bài cụ thể, dựa vào khả năng của từng đối tợng trong lớp tôi hớng dẫn các em cách đọc diễn cảm theo một số tiêu chí sau:

*Ngắt giọng:

Hớng dẫn học sinh biết ngừng, nghỉ hơi đúng chỗ cũng là một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên cách đọc diễn cảm Tôi hớng dẫn cho học sinh biết cách ngắt giọng theo một số quy tác sau:

-Ngắt giọng theo ngữ pháp:

Trong mỗi bài tập đọc cụ thể tôi chú ý cho học sinh tập phát hiện đến chỗ cần ngừng, nghỉ hơi cho phù hợp với quy tắc ngữ pháp bằng cách dùng bút chì gạch một gạch(/) đối với chỗ cần ngắt hơi, gạch hai gạch (//) đối với chỗ nghỉ hơi dựa trên những vốn kiến thức đã có từ việc học phân môn Luyện từ và câu về cách ngắt, nghỉ giọng khi gặp dấu phẩy chấm, dấu chấm cảm , ngắt hơi giữa trạng ngữ và thành phần chính, giữa chủ nghữ và vị ngữ

Ví dụ: Cho học sinh thảo luận tập phát hiện những chỗ cần ngắt giọng theo

đúng quy tắc ngữ pháp trong đoạn văn sau:

“Tôi đã ngửa cổ suốt một thời mới lớn// để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời/ và bao giờ cũng hy vọng khi tha thiết cầu xin//: “Bay đi diều ơi// Bay

đi// Cánh diều tuổi ngọc ngà bay đi/mang theo nỗi khát khao của tôi.//”

(Cánh diều tuổi thơ- Tạ Duy Anh) Ngắt nghỉ theo cụm từ và cách giữ hơi ở những câu văn dài: Vì đây là việc làm khó nên tôi thờng hớng dẫn học sinh bằng cách cho học sinh thảo luận tìm ra chỗ ngắt, nghỉ hơi

Ví dụ trong câu: Những đám mây nhỏ sà xuống cửa kính ô tô/ tạo nên cảm giác bồng bềnh huyền ảo.//

<Đờng đi Sa Pa – Nguyễn Phan Hách> Tôi đã đọc mẫu để học sinh phát hiện chỗ cân ngắt hơi là sau từ “ô tô”

Ngắt theo nhịp thơ:

Nhịp vần tạo nên nhạc điệu và là đặc trng của thơ ca Muốn vậy ngay từ bớc

đâù giáo viên cần hớng dẫn học sinh cách nhận biết thể thơ tìm ra nhịp thơ phổ biến

từ đó có cách ngắt giọng phù hợp

Ví dụ: Thơ lục bát thì nhịp thơ phổ biến là 2/4 và 4/4 vì vậy khi đọc bài – Mẹ ốm- của “Trần Đăng Khoa” học sinh phải biết phát hiện và ngắt đúng nhịp thơ ở mỗi dòng trong hai khổ thơ sau:

Cánh màn/ khép lỏng cả ngày

Ruộng vờn vắng mẹ/ cuốc cày sớm tra.//

Nắng ma/ từ những ngày xa Lặn trong đời mẹ/ đến giờ cha tan.//

Họăc trong thể thơ thất ngôn thì nhịp phổ biến là 4/3

Chẳng hạn trong bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá'của nhà thơ “ Huy Cận” Từ

việc nắm vững nhịp của thể thơ là nhịp 4/3 mà học sinh có thể ngắt đúng từng dòng thơ nh sau:

Mặt trời xuống biển/ nh hòn lửa Sóng đã cài then/ đêm sập cửa.//

Đoàn thuyền đánh cá/ lại ra khơi Câu hát căng buồm/ cùng gió khơi.//

Nhịp thơ có thể đợc ngắt rất linh hoạt tuỳ thuộc vào ý nghĩa ngữ pháp của mỗi dòng thơ, câu thơ, đặc biệt là trong thể thơ tự do học sinh khó có thể tìm ra nhịp thơ phổ biến vì vậy cần có sự hớng dẫn gợi mở của giáo viên

Tôi đặc biệt lu ý hớng dẫn học sinh cách lấy hơi và cách ngắt hơi khi đọc thơ sao cho có ngắt nhịp, và có ngữ điệu vẫn mợt mà tự nhiên Đoạn thơ tuy có nhiều câu thơ, dòng thơ nhng ý thơ vẫn liền một mạch từ đầu đến cuối không bị gián đoạn Nh vậy phải dọc sao cho nhịp thơ rõ mà ý thơ vẫn liền một mạch theo cảm xúc

Lu ý học sinh cách đọc thơ với giọng chậm rãi thong thả, tự nhiên và có sức rung động từ bên trong

Ngắt giọng biểu cảm (còn gọi là ngắt giọng tâm lý: ngắt giọng dù không có dấu câu với ý gây ấn tợng): thông qua hiểu nội dung, cảm thụ bài sâu sắc giáo viên h-ớng dẫn học sinh cách ngắt giọng biểu cảm tạo cho ngời nghe sự tập trung chú ý và góp phần tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao hơn cho đọc văn bản

Ví du: Chẳng hạn trong câu thơ: “ Mẹ/ là đất nớc tháng ngày của con".//

Từ việc học sinh hiểu rõ qua bài thơ tác giả muốn nói lên niềm tự hào, lòng biết ơn và tình cảm sâu sắc của tác giả đối với mẹ và mẹ có vai trò đặc biệt đối với tác giả Tôi gợi ý để học sinh ngắt nhịp nh thế nào làm bật hình ảnh ngời Mẹ, và học sinh đã phát hiện đúng ngắt giọng sau tiếng “Mẹ”

Cách lơi giọng: Tơng tự nh cách ngắt giọng biểu cảm, kỹ thuật lơi giọng khi

đọc diễn cảm tạo cho ngời nghe sự hứng thú, ấn tợng và còn làm ngời nghe cảm nhận

đợc sâu sắc giá trị nghệ thuật của văn bản

Ví dụ: Khi đọc bài “Cánh diều tuổi thơ” của nhà thơ “Tạ Duy Anh”(Tiếng Việt lớp 4 tập I) ở đoạn cuối của bài thơ tôi gợi ý cho học sinh thử tìm cách đọc nh thế nào? Để thể hiện đợc ớc mơ, những khát khao của em nhỏ đợc gửi gắm trong cánh diều thì đọc thế nào để âm hởng của bài văn còn đọng mãi trong tâm trí ngời đọc

ng-ời nghe Từ gợi ý trên học sinh đã thể hiện rất tốt cách đọc nh sau:

“Tôi đã ngửa cổ suốt một thời mới lớn/ để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời/ và bao giờ cũng hy vọng khi tha thiết cầu xin: //

"Bay đi diều ơi// Bay đi "

*Ngữ điệu đọc: Để học sinh thể hiện đợc đúng ngữ điệu đọc, tôi luôn chú ý

bồi dỡng học sinh cáh thể hiện các loại câu ngay từ khi học phân môn Luyện từ và câu

Ví dụ: Khi đọc câu hỏi thì nhấn giọng và hơi cao giọng ở từ dùng để hỏi (Trăng ơi từ đâu đến?) Khi đọc câu kể thì giọng đọc chạm rãi, câu cảm, câu cầu khiến thì thể hiện theo từng cảm xúc vui, buồn ”Bay đi diều ơi! Bay đi”

Qua đó học sinh có thể tự phát hiện các loại câu có trong các bài tập đọc và nêu cách đọc câu đó mà không cần giáo viên phải hớng dẫn tỉ mỉ là đọc nh thế nào

* Sắc thái giọng đọc.

Tuỳ thuộc vào nội dung và nghệ thuật của từng bài tập đọc mà tôi hớng dẫn học sinh có cách thể hiện giọng đọc sao cho phù hợp Có bài đọc với giọng vui t ơi

trong sáng (VD:Bài Đoàn thuyền đánh cá của huy Cận), có bài đọc với giọng âu yếm dịu dàng đầy tình thơng( Nh bài :Mẹ ốm của nhà thơ Trần Đăng Khoa), có bài đọc với giọng nhẹ nhàng suy t( Nh bài :Hoa học trò của Xuân Diệu) có bài đọc với giọng

hóm hỉnh, có bài đọc với giọng châm biếm, có bài đọc với giọng thiết tha tự hào

Hớng dẫn học sinh chuyển sắc thái giọng đọc qua các bài tập đọc là thể loại truyện vì học sinh cần biết phân biệt lời của ngời dẫn truyện với lời nhân vật với nhân vật

Ví dụ: Khi dạy bài “Tha chuyện với mẹ”(Tiếng Việt 4 – Tập I): Giáo viên

h-ớng dẫn học sinh cách đọc lời Cơng: Lễ phép, khẩn khoản, thiết tha xin mẹ đồng ý cho con học nghề rèn và giúp thuyết phục cha Giọng mẹ Cơng: Ngạc nhiên khi thấy

con xin họ nghề thấp kém, cảm động dịu dàng khi hiểu lòng con “Con muốn giúp mẹ

nh thế là phải làm đầy tớ anh thợ rèn Lời ngời dẫn chuyện trong toàn bài đọc với

giọng nhẹ nhàng Ba dòng cuối bài( hồ tởng của Cơng về cảnh lao động hấp dẫn ở lò rèn): đọc chậm với suy tởng, sảng khoái, hồn nhiên

* Cách đọc nhấn giọng: Tôi có thể cho học sinh tìm từ gợi tả, gợi cảm, từ

trung tâm để làm bật lên ý chính của đoạn văn, đoạn thơ để từ đó học sinh biết nhấn giọng các từ, cụm từ đó khi đọc bài

Ví dụ: khi cho học sinh luyện bài đọc diễn cảm bài: “Bè xuôi sông La” của

nhà thơ Vũ Duy Thông Yêu cầu học sinh biết đọc diễn cảm bài thơ với giọng nhẹ nhàng, trìu mến, phù hợp với nội dung miêu tả vẻ đẹp thanh bình yên ả của dòng sông La, với tâm trạng của ngời đi bè say mê ngắm cảnh và ớc mơ về tơng lai

Tôi cho học sinh nhấn giọng các từ ngữ làm nổi bật vẻ đẹp của dòng sông La

và bè gỗ trôi trên sông rất cụ thể, sống động qua các cụm từ : trong veo, mơn mớt,

l-ợn đàn thong thả, lim dim, đằm mình, êm ả, long lanh, hót Từ đó học sinh có cách

đọc phù hợp với nội dung khổ thơ:

“ Sông La ơi sông La Trong veo nh ánh mắt

Bờ tre xanh im mát M

ơn m ớt đôi hàng mi

Bè đi chiều thầm thì

Gỗ l ợn đàn thong thả

Nh bầy trâu lim dim

Đằm mình trong yên ả Sóng long lanh vẩy cá

Chim hót trên bờ đê

* Nhịp độ đọc: Thể hiện giọng đọc nhanh hay chậm, khẩn trơng hay vừa phải

Nhịp độ đọc do nội dung bài văn quyết định Có đoạn đọc với giọng chậm rãi, có

đoạn đọc với giọng gấp gáp, hối hả

Ví dụ:Trong bài “ Thắng Biển” của Chu Lai( Tiếng Việt 4- Tập 2).

ở đoạn 1:Câu đầu đọc với giọng chậm rãi Những câu sau đọc nhanh dần

ở đoạn 2:Giọng đọc gấp gáp, căng thẳng

ở đoạn 3:Giọng hối hả, gấp gáp hơn Câu kết giọng đọc khẳng định, tự hào

* Cách thể hiện điệu bộ, cử chỉ, ánh mắt: T thế, nết mặt, cử chỉ,ánh mắt là

những biểu hiện bên ngoài của ngời đọc có tác dụng bổ sung cho ngữ điệu đọc diễn cảm Nét mặt phải thể hiện đợc thái độ của ngời đọc đối với nội dung của tác phẩm một cách tự nhiên Đọc một câu chuyện vui nết mặt phải tơi sáng Đọc một câu chuyện buồn nết mặt cũng biểu lộ sự đồng cảm Ngoài ra việc thể hiện ánh mắt điệu

bộ cử chỉ cũng làm tăng thêm sự giao cảm giữa ngời đọc với ngời nghe:

Ví dụ: Khi đọc bài “Ngời ăn xin” của Tuốc- ghê- nhép ( Tiếng Việt 4- Tập I) Ngời đọc phải thể hiện nét mặt buồn,ánh mắt đồng cảm khi đọc đến đoạn miêu tả sự

đau khổ, đáng thơng của ông lão ăn xin “Đôi mắt ông lão đỏ dọc và giàn giụa Đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi thảm hại Chao ôi! cảnh nghèo đói đã gặm nát con ngời

đau khổ kia thành xấu xí biết nhờng nào!”

5 Hoạt động ngoại khoá.

Để nâng cao chất lợng đọc diễn cảm bên cạnh việc tiến hành các biện pháp nêu trên tôi còn tiến hành một số biện pháp sau:

- Tổ chức các hoạt động ngoại khoá nh đọc cho học sinh nghe những tác phẩm dành cho thiếu nhi ngoài sách giáo khoa nh: các tác phẩm “Dế mèn phiêu lu ký của Tô Hoài, hai đứa trẻ của Thạch Lam”vào các giờ sinh hoạt lớp, giờ giải lao để bồi d-ỡng cho học sinh niềm say mê văn học