Giáo trình pháp chế thư viện thông tin chương trình đại học chuyên ngành thông tin thư viện

Chính vì vậy, người làm công tác thư viện - thông tin ngoài ihái dộ thượng tôn pháp luật cần phải góp phần của mình vào việc phát hiện và khắc phục những khe hờ của luật pháp, giúp cho c

OẠI HỌC QUỐC GIA TP Hồ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI LOAN THÙY

Giáo trình

PHÁP CHẾ

THƯ VIỆN - THÔNG TIN

\

(Chương trình đại học cỉìuyênMgànli Thông tin - Thư viện)

2009

-Báng danh mục các từ viêt tăt

C N r i ' : cỏim nuhệ ihỏim tin

C Q l 1; Cơ quan lliỏim lin

Siỉ'l 1: Sơ hữu irí iLiệ

TTCP: Thu lướntỉ Chínli phu

1 n 1: 1’liòiia iư lÌLMi lịch

r i r i : 1'i'uim lâm thỏnti tin

1 r r i K H & C N : Trunti lâm thỏne tin khoa học và côim Hiìhệ

i r & T í ' ; Thỏiii’ lin \ à tmyèii thông

r V - l T : Tliư \ iộn - thỏim tin

Văn ban quy phạm pháp lưật

Vi 11 1; Văn hỏa - 1'hỏnti li 11

V ỉ i r i & D i Văn hỏa ihc ihao và du lịch

XliCN: Xà liội chu nuhĩa

LỜI NÓI ĐẦU

Pháp chế là một hiện tượnc chính trị pháp lý phức tạp, được thể hiện irong dời sống xà hội với các ý nghĩa khác nhau, ở nước ta, thông qua pháp chế xã hội chủ nghĩa, nhà nước thực hiện sự quản lý của mình đổi với xă hội nói chung và ngành Thư viện - Thông tin nói riêng

Mục tiêu cư bàn khi xây dựiig hệ thống văn bản pháp quy về công tác thư viện - thông tin là dê phục vụ nhân dân, bảo vệ quyền lợi cho nhân dân trontỉ việc hưởne Ihụ Iri Ihức v à ihông tin v ấ n đề trang bị cho người làm cỏne tác thư viện - ilìône lin kiến thức về luật pháp và pháp cliế thư viện - thông tin biết cách vận dụng pháp luật và tự giác thực hiện nghiêm chinh pháp luậl, có ỷ thức pháp luật cao đôi với hoạt động của ihư viện, cơ quan ihông tin là một còng việc cấp thiết hiện nay

Giáo trình pháp chế thư viện - thông tin được biên soạn nhàm phục

vụ chương trình đào tạo đại học chuyên ngành thư viện học, thông tin học và nâng cao trình dộ văn hóa pháp lý cho những người đã, đang và sẽ làm công tác thư viện - thông lin Các kiến thức cơ bản trong giáo trinh

sẽ giúp nhừng người làm công tác thư viện - thông tin hình thành niềm tin đối với pháp luật, tình cam và thái độ đúng đắn đối với pháp luật, có ihái độ không khoan nhượng Irong đấu tranh, phòng ngừa, chống các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần hạn chế và đẩy lùi các tiêu cực cỏ thé xảy ra trong ngành Thư viện - Thông tin

Sự phát triêii của thực liễn hoạt động ihư viện - thôníỉ tin ngày càng phức tạp, pháp luật vổ công tác Ihư viện - thòng Un ớ trong lừng thời đicm không thê "phù sóng'’ hết được mọi ngò ngách luôn biến động của ihực tiễn Chính vì vậy, người làm công tác thư viện - thông tin ngoài ihái dộ thượng tôn pháp luật cần phải góp phần của mình vào việc phát hiện và khắc phục những khe hờ của luật pháp, giúp cho các cơ quan quán lý nhà nước hoàn thiện hộ thống pháp luật về thư viện - thông tin, íĩiàm thiêu khoảng cách giữa pháp luật với thực íiễn

Dổi tưựng nghiên cửu cùa môn học pháp chế thư viện - thông tin là chế độ quản lý hoạt động thư viện - thông tin bằng pháp luật và theo pháp luật trên phạm vi toàn quốc

Nội dung íiiáo irinh lập Irung vào các kiến thức IKMI lanii vô pháp chê ihư viện - thôim lin iheo thê chồ chính trị cùa Việt Nani \ à các văn ban

quỵ phạm pháp ỈLiạt quan trọns vồ c ô n e lác ihư viẹn - ihỏng lin hiện hảnli.

Giáo trinh hao sòm 4 chương;

Chươníi 1 'I'òne quan vè pháp chế thư viộn - thông lin

Chương này trình bày một cách n.íiắn eọn khái niệm cliLine Nồ pháp chế và pháp luậl đi sàu \à o các khái niệm irontỉ pháp chc thư \ÌỌ‘I1 -

i h ỏ n e tin, các y ê u cầLi nm i> ê n lẩc c u a p h á p c h é th ư viện - ihỏntỉ lin.

Chươníi 2 I ani quan irọníi cua phú[7 chế thư viện - ihỏim tin Các biện pháp lãns cưòns pháp chế lliư viện - ihông lin

Nội dune chưoníi 2 phản tích \ c ý naliTa tàm quan trọim cua pháp

ch e t h ư viện - lhôntz lin cLia hệ thốnti văn bán p h á p q u y \ e lĩnh \ Ị r c thir

\ iện - thône tin Iroim quá trinh xày dựng và phái triên sir nghiệp thư viện

- thôníì tin ơ Việi Nam; NẻLi ra các biện pháp cụ thể về xàv dựni2 hệ ihốrm pháp luật troHíỉ lĩnh virc ihư viện - ihông tin và ihi hành pliáp ỈLiậi nhảm lãnii cường pháp che thư viện - Ihônơ lin

Chương 3 Luật rhư viện nước ngoài

Chương này trinh bày Luậl riiư viện cùa Vương quốc Anh iiọp chung quốc Hoa K>, các nước chàu Ẩu, Nea

Chươns 4 Các vătì ban quy phạm pháp luật vẻ cône tác thư viện Ihòng lin ơ Việi Nam

Nội dung chirơnti 4 trỉnh bày các văn bcin quy pliạm pliáp luật về cônu lác lliư viẹn - ihonụ Ún ư nước la qua các giai doạn ĨỊth bư khác nhau Dặc biệt chú ý đến các văn ban mới ban hành lử nãni 2000 đốn nay

Sau mỗi chương cỏ các câu hỏi và tài liệu Iham khao cho lừiie chương dể giúp neười học có thê tự trá lời và chuẩn bị các bài ihu_\ci trinh, tháo luận

Giáo irình cỏ kèm theo phụ lực loàn văn nhừng văn bản quan trọim nhất, có tác dộní» mạnh nhấí đến sự phát triên cùa ngànli 'i hư viện - Thông lin từ năm 2000 đến nay dè thuận tiện cho sinh viên tham khao trong quá Irinh học tập và nghiên cứu

Những vấn dề pháp !ý liên quan dốn sự' phát triển của ngành Thư viện - '1 liông tin rẩl rộnii Trone khuôn khô một giáo trinh không thể chửa dựng đầy dù hct vì vậy những khiếm khuyết là không thế tránh khoi ca về nội dung \ à hình thức Người biên soạn rất mong nhận được

sự iiỏp ý, phê bình cùa các gianíi viên và các bạn sinh viên để sửa chừa,

bô sung trontĩ lần xuat ban sau

Xin chân ihành cam ơn vồ nhũng ý kién dóng góp quý báu

Ý kién dỏng nóp xin íiưi \ ề địa chi email:

thiivbl^g uef.edu- \ n hoặc lhu\ buiiYí^yahoo.com

Người biên soạn

Kliái niệm pháp che được các nhà kinh điển của chù nghĩa Mác -

Llmììh nhác đến nhiều lan trong cảc tác phẩm của mình Theo c Mác và Pli Ảngtìhen, pháp chế là sự tuân llìủ luật của nhừng người tham gia các quan hệ xã hội

ỉ rong thư gửi ÒGuyxíơ Beben ớ Plau En Dresxđen Luân Đôn (ngày

I 8 n I/I884) Ph Ảngghen viéi: '^Chế độ chính trị hiện đang tằn tại ớ cháu Au ỉ à kêt quá cua các cuộc cách niạug Cơ sở của pháp chế, pháp quyền lịch sư, pháp chẻ ư khap nơi đã hàng nghìn lần bị vi phạm hoặc

hoàn toàn bị qiiẳníĩ đi. Chỉta bao g iờ cách m ạng coi thường việc viện

da n p h á p cho Ví iỉụ, vào tìàm ỊS30 ơ Phãp, cá nhà vua (Lui P ỉiilip) lãn

giai cấp tir sàn đều khẳng íỉỊuh ròng pháp ỉiiật ờ phía /?ợ” ‘.

'Pheo Lônin, điều quan irọng không chi là ở chỗ các đạo luật được ban hành, đáp ứng sự phát triền cùa xã hội và các đòi hòi cúa quần chúng nhân dân lao dộng, inà diều chính yếu hơn là đưa đạo luật đó vào đời sông, làm clio nó được luân thu một cách chính xác, triệt đê bởi tất cả lìiọi naưừi: '"Phải íiián (lico từng lỵ, từng tý’ những luật lệ và mệnh ỉệnh cua chinh quyềỉĩ x ỏ Viết và đôn đốc mọi người tuân íheo''^.

' c Mác và Ph Ănguhcn; Toán tập T 3 6 , - !!.: Chinh trị quốc gia, 1995.-Tr 3 2 8 - 3 2 9 ' V 1 Lênin: Toàn tạp T.39,- M.: Tiền bộ, 1997,- Tr 178.

Như vậy LcMiin cho rằng pliáp ctic là sự tuân thu và chắp liànli nghiêm chinh các dạo luậi sự luân ihu nà) trước hél là ớ các cơ quan nhà nước, cán bộ công chức vic*n chức nhà nước.

Diều 12 Hiến pháp i992 cua nước ta ghi rõ: "Nhà nưức quan lý xã hội bàng pháp luậl, khôntí ntiừnu tăng cườne pháp chế xà hội chu iiiihTa” Diổu này có niĩhĩa là pháp ché có lư cách như là sự quan lý cua nhà nưởc đối với xã hội Troim các tài liệu pháp lý cua Việi Nam ihuật imừ "pháp cliế” dược sử dụnc chưa ihốiiíỉ nhai

'1'rong siáo trinh *'[^háp iLiậi dại cươim" của Irưcyne Đại học (ìiao thông vận lải 'l'P l íồ Chí Minh do Nhà xuai ban Đại học quốc eia ỉ p í lo Chí Minh xuấl ban năm 2008 định nghĩa: "Pháp chế x ã hội chit ttỊỊhĩa ià một chế độ đặc biệt cúa dời sồìtỊỊ chinh trị - xã hội, trong đó tất Cíi các co

íỊitítn n h à n u ớ c, tố c h ứ c kinh tế, tổ c h ú c x ã hội, n h ã n viên n h ờ nirức,

n h â n viên c á c to cỉiirc x à h ộ i và ỈĨỈỌÌ c ô n g (lãn đ ề u p h ủ i tôn t r ọ n ỵ vù

th ự c h iện p h á p lu ậ í m ộ i cá ch ngliiêỉìt chỉnh , triệt đ ể vù cliỉitlỉ AỴ/c"

Trong giáo trình "Pháp luật đại cương" cua trường dại hục Kinh Ic quốc dân Mà Nội do Nhà xuất ban Lao dộng - xà hội xuấl ban năm 2004 dịnh nghĩa:

' Pháp c h ể x ã h ộ i ch ủ nỵhĩít ỉà pliivơiĩỊi th ứ c (Ịuan ỉỷ của nhà nuớc X H C N đổi với x ũ hội, biêu hiện ở việc th ụ c lììệtĩ nỵltiêm cltiith

và triệi đế trong hoạt độitỊỉ củíi các cư (ỊUíiiì nhủ nước, cúu cán hộ,

công chức nhà nuớc các cấp, của các tô chúc Xíĩ hội, các tổ ch ứ c kinh

íéf cúit ntọi CÔIÌỊỊ (tâií đối với pháp luật được tthà IỈU'Ỏ'C bati hành "^.

Tronti cuốn sách “Lý luận chung về nhà nước và pháp luật" cua Nhà xuất bán Tổng hợp Đồng Nai năm 2001, dịĩih nghĩa: "Pháp ché, dỏ ỉà sự

đ ò i h ỏ i p h ả i tô n trọ n g , t h ự c h iệ n m ộ í c á c h n ỵ l i i ê i n n g ụ t đ ố i v ớ i c á c (/uy

pliợm pháp luật của các CÔIIỊỈ (iãn, các nhà chức trách, các cơ ÍỊUUÌÌ

‘ Đ o à n Cônii Thức, N g u y ễ n Thị Bé Hai Pháp liiậi dại cuơtm T P l ỉ C M : Dại học quốc liia'ĨÍMIỒ Chí Minh 2 0 0 8 , - Tr.97-98.

G i á o trình pháp luật đại cirơiig/ Trườnu Đại học kinh tò q u ố c dân,- N h à xiiái ban l

đ ộ n g - x à hội, 200 4, - Tr 92-95

nltù nitớc và các tồ chức xã hội dựa trêìì co' sở củng cố pháp c h ế xã

h ội ch li i ì g h ĩ à ' \

'1 roníz từ diên lAiậl học do Nhà xuất bản ì ‘ừ điên bách khoa và Nhà xuất ban '1 ư pháp XLUU ban năin 2006, dịnh nghĩa: 'Pháp chế ỉà th ể chế pháp luật dược xác lập ironịỉ toàn hộ íỉời sổng xã hội tù' trong to chứcị hoạt động của hộ máy n/ià nuởc đen các íltìết c/iể, quan hệ xã hội, líoạí dộng, sinh hoạt cua mọi chù t/iư pháp luật trên tất cả các lĩnh vực của đời sỏtĩg xã hội"*; ''Pháp chề là toàn hộ hệ thống pháp luật vù đời sổng thực tiễn cùa pháp luật'': ''Pháp chế xã hội chủ nghĩa là sự tôn trọng, íuâíỉ thú, chấp hùnlt nglĩiêm chỉnh hiến pháp, pháp luật của các cơ quan, nhân viên nhà nivởc, cùa các tổ chức xã hội và mọi công dân

l ừ các dịnh nghĩa Irên, chúng la có tliê thấy ràng thực chất của pháp chè là chê độ luân ihco pháp luạt đối với toàn xã hội Nói một cách khác, pháp che là cơ chế quan lý xã hội bang pháp luật, theo pháp luật Sự tuân theo này được đặt ra lliành nhừng nguyên tắc

I)ế xây đựng dược inột nhà nước pháp quyền thật sự cùa dân, do dàn,

vì dân, đé nhà nước cỏ Ihế quản !ý xà hội bàng pháp luật, phái tãng cường pháp chế Muôn có một nền pháp ché vừng mạnh phải thòa mãn hai điều kiện;

- Nhà nước phái xây dựng và ban hành một hệ thổng pháp luật dầy

du hoàn chinh

- Nhà nước phải cỏ cơ chế và biện pháp trong tổ chức thực hiện để đàm bảo cho pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và triệt để

1.1.2 K h ái n iệm pháp luật, q u y p hạm p h á p luật và văn bản quy

p h ạ m phá p luật

Ỉ.1.2.L Kliảì niệm pháp lu(jt và quy phạm pháp luật

a Khái niệm pháp luật

''Pháp luật là hệ tliốiìỊỊ các quy tác x ử sự m ang tính bắt buộc

c h u n g d o n h à ÍĨUỞC han h à n h h o ặ c th ừ a n h ậ n n h ằ m đ iề u c h ỉn h c á c

' Đinh Văn Mậu, Phạm Hồng Thái, Lý luận chung về nhà nước và pháp luật.- Đ ồ n g Nai.: T ọ n g hợp Đ ồ n g Nai 2 0 0 1 Tr 465,

Tii' điẻn luật học 'H : Tù đicn bách khoa, Tư pháp, 2 0 06 - Tr.603.

quan hệ x ã bội, phục vụ và bảo vệ quyển lợi của các tầng Ịỏp (lân CU'

trong xã

Pháp luật bao giờ cùng thể hiộn ý chí cua giai cấp thống trị và dược nhà nước đám bảo thực hiện nhàm thiểt lập, duy irì một irậi tự \ ã hội nhất dịnh

Pháp luật được đặt ra đề quán lý nhà nước, quàn lÝ xà hội Do đó mọi người sống trong xà hội đều phải lôn trọng, tự giác và nghiêm chinh chấp hành mọi luậl lệ cùa nhà nước

Các chức năng của pháp tuật:

- Án định tô chức của qưốc gia, của xã hội;

- Điều chinh các quan hệ xă hội quan irọne nhất: quan hệ ciùa các

cơ quan quyền lực nhà nước với nhau, giữa chính quyền và nhân dân, giửa nhân dân với nhau;

- Định ra những mẫu mực, khuôn phép cho những hành động hoặc cách cư xử của nhân dân;

- Xây dirng trật tự xã hội

Cảc thuộc tính của pháp luật:

- Là quy phạm phô biến;

- Được xác định chặt chẽ về mặt hình thức;

- Được bào đảm bang nhà nước (có lính cưởng chể)

Ifệ thống pháp luật là cơ cẩu bên tron^ của pháp luật, thố liiộn sự thống nhất nội tại của các quy phạm pháp luật và sự phân chia mội cácli khách quan các quy phạm pháp luậl trong hệ thống ấy thành các imùnh luật và chế định pháp luậl phù hợp vứi lính chất, đặc điểm cua các quan

hệ xà hội mà nó diều chỉnh Sự hình thành hệ ihống pháp ỈLiậl ở mỗi thời dại, mỗi nước chịu sự lác động ciia nhiều yốu tố khác nhau như diều kiện kinh tể, chể độ chính trị - xà hội, tru>ồn thốne lịch sứ, quan điếm cùa nhà nước về pháp luật và nguồn của pháp luật, những nguyên tắc lô chức quyền lực nhà nước

' T ừ điển luật học.-H.: Từ điển bách khoa, Tư pháp, 2 0 0 6 - Tr.606

1 2

Hoạt động xây dựnịĩ pháp luật hao gồm hoạt động lập pháp và hoạt

độnị^ lập quy Lập) p h á p và lập CỊUY là hoạt độn g của các c ơ quan nhà

nước có thám quyèu xây dựìĩiỊ và ban hành hệ thống vãn bản quy phạm pháp luật.

1 loạt động lập pháp chu \ CLI là lioạí dộng ban hành văn bàn quy phạm pháp luật, ở nước ngoài, vãn ban luật do cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là Quốc hội hoặc Níihị viện ban hành, có giá trị pháp !ý cao nhất trone hệ thốn.o pháp luậi ỏ nước ta theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001), Ọiiốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp Quốc hội là

co quan thay mặt nhân dân quyết định nhừng vấn đề trọng đại nhất của đất nước Ihông qua Hièn pháp và các bộ luật, luật, từ đó nhừng vấn đề trọna dại cua đât nước dtrực các cơ quan nhà nước, tô chức xã hội, mọi công dân ihực hiện niihiêm chinh, chính xác Quốc hội cùng là cơ quan duy nhất có i]Li} ền ban h à n h và sửa dôi lỉ i ế n pháp , các bộ luậl, luật.

lioạt động lập quy là hoạt động ban hành vãn bản quy phạm pháp luật cùa các cơ quan nhà nước có thâm quyền trên cơ sờ luật và nhàm ihực hiện luật, nhảm chi tiết hoá, cụ thể hoá vãn bán luật để phục vụ các nhu cầu iroim ihực te hoại động quàn lý nhà nước Kết quá cùa hoạt động lập qu> là hệ thống văn bàn quy phạm dưới luật, chính sách, cơ chế, hướnii dẫn thực hiện luật do chính phủ, các bộ, các chính quyền địa phương ban hành khi llụrc hiện quyền hành pháp của mình

I rong ihời gian qua, hoạt động lập pháp, lập quy của Nhà nirớc ta đã

cỏ nhừng bước tiến quan trọng, Quốc hội, ủ y ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ các cư quan nlìà nước hữu quan khác đà cố gắng Ihẻ ché hóa nhanh chỏng các Nghị quyết của Dang, ban hành được một sổ lưcTiìg lớn các \ ă n bàn quv phạm pháp luậl, hước dầu tạo đirợc khung pháp lý để quan lý xã hội, quàn lý các neành íióp phần quan Irợng vào công cuộc dôi mới toàn diện đấl nước và hội nhập quốc tế

h Khải niệm quy phạm pháp luật

*'Quy p h ạ m p h á p lu ậ t là (Ịuy tẳ c x ử s ự m a n g tin h b ắ t b u ộ c c h u n g

do cơ quan nhà nuởc có thầm (Ịityền ban hành hoặc thùa nhận, thể

hiện ý chỉ và lợi ích của giai cắp cầm (ỊCtyền trong x ã hội, đirợc cơ cấu

chặí cỉìõ đê mọi /lỊỊiiời có thế đối chiếu Ví)ì lìùnh vi của m ình mù có sụ

- Chể tài là phần nêu rồ biện pháp, hình thức xìr lý cua nhà nước dối với neưừi đã xư sự khòim dúníỉ với quy định, hậu quả mà ncưừi dó phải gánh chịu

I ỉ 2.2 Khải niệm văn bản quy phạm pháp luật

'ỉ'heo Từ cỉiên Bách khoa Việt Nam: “Vãn bán pháp quy là vàn bán

quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trinh lự luật định, Iroim đó có các quy tẳc \ ứ sự chung dược nhủ nước dàm bảo thực hiện nliằm điều chỉnh các quan hệ xà hội"^

1'rong Điêu I Luật ban hành văn ban quy phạm pháp luậl của Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3, số 17/2008/QH12 ngày 03/06/2008 quy dịnh

bản quy phạm pháp ỉuậí tà văn bán íio c ơ quan nhà lĩuớc ban

hùtth hoặc phối hợp ban iiùnh theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục đirợc quy đị/ili trong Luật này hoặc trong Luật ban hành văn hàn quy phạm pháp luật cùa Hội đồtìỊỊ nhân dãn, Uý han nhân dân, trong đó cỏ quy tẳc xủ' sự chu/iỊỊ, cỏ Itiệu iực bẳt buộc chung, đuợc

Nhà nước bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan h ệ x ã h ộ i”.

Diều 2 cua Luật này quy định hệ thống văn bán quy phạm pháp luật của nước ta như sau:

1 Hiến pháp, Luật, Nghị quyết cua Quốc hội

' Từ điển luật h ọ c , - í i : T ừ điền bách khoa, 'ĩ ư pháp, 2 0 0 6 - Tr.643

■ Từ diên lìách khoa Việt N a m / 1 lội đ ồ n g Ọ u ố c gia chỉ đạo bién soạn từ điẻn bách khoa Việl Nam - H : Từ điển Bách khoa, 20 0 5 - T.4 {T - Z) - Tr 796.

2 Pháp lộnh Nuhị quyet cua Uy ban thường vụ Qiiổc hội.

3 Lệnh, Ọli)CI clịnh cua Chu lịch nước

4 N e h ị dịnh cLia d i í i i l i plui.

5 Quycl dịnh cua Tim lưỏim Chính phu

() Nghị quyct cua 1 lội clồnii Thâm phán Tòa án nhân dân tối cao,

Thônu ILI' cua C’hánh án 'rỏa án nhân dân tối cao

7 rhỏniỉ tư cua Viện irươim Viộn kiêm sál nhàn dân tối cao

8 Thông lư cua lỉộ irươnu, TliLi trưoim cư quan naarm bộ

Qu\ ếi clỊiih cLia Tỏniỉ Kiêm toán Nhà nước

10 Níihị qu}ct liên tịch i2Ìữa Uy ban lhirừni2 vụ Quốc hội lioặc oiừa Chính phu với cơ quan truim ưưiií; cúa tò chức chính trị - \ à hội

1 1 Thôna lu liên lịch Liiừa Chánh LÌn Tỏa án nhàn dàn lổi cao vớiViện Irưoim Viện kiC*m sát nhàn dàn lối cao; ỉìiừa Bộ trương,Thú trưởng cơ cỊLian imane bộ với Chánh án 'ĩòa án nliân dân tối cao, Viện trưởna Viện kiêm sái nhàn dàn tối cao; giữa các Bộ trương 'I hu irưởne cơ quan nminíi bộ '

12 Văn ban quy phạm pháp luậl cua Hội đồng nhân dân, ử v ban nhân dân

Hiốn pháp là văn bán c]Li\ phạm pliáp luật cỏ hiệu lực pháp lý cao nhái, là nền tane cơ sơ dê ban hành các luật và văn bán dưới luật cua Iiìộl quốc gia Hiến pháp quy dịnh nliCnm \ á n dổ cư bàn nhất của xà hội nhir chc clộ chính trị, ché độ kinh tề chế độ văn hỏa - xã hội; quyền lợi

và nehTa vụ cua côim dàn; các nmiycn tác lô chức và hoại động cùa bộ máy các cư quan nhà nước

!.uột/bộ luật là ván bàn có hiệu krc pháp lý sau Hién pháp, phù hợp vói [liến pháp, cụ ihè hỏa các quỵ dịnh cua ilicn pháp và nhàm thực hiện

l lien pháp Mồi luật tiiồu chinh mộl lĩnh \’ực quan hệ xà hội nhất định Luậi quy dịiih các van dc cư ban ihiiộc lĩnh vực kinh lẻ xà hội quôc phòng, an ninh, lài chính, liền tC\ neàn sách, llniố dân lộc lôn giáo, văn hoá, giáo dục, V tố, khoa học cỏtm nuliộ mỏi Irườnu, doi ncoại tô chức

và hoạt dộng của bộ máy nhà nựớc, chế độ công vụ, cán bộ, công chức, quyền và nghĩa vụ của công d â n '

Nghị quyết cùa Quốc hội được ban hành để quyết định nhiệm vụ phát triển kinh lế - xă hội; dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương; điều chinh ngân sách nhà nước; phê chuân quyếl toán ngân sách nhà nước; quy định chể độ ]àm việc của Quổc hội, ủ y ban

thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Uy ban của Quốc hội, Đoàn dại biéu Quốc hội, đại biểu Quốc hội; phê chuẩn điều ước quổc tế và quyết dịnh các vấn đề khác thuộc thâm quyền cúa Quổc hội

Các văn bán dưới luật do các cơ quan nJìà nước ban hành ihco irình lự tliìi tục và hình thức quy định Thông ihường, văn ban dưới luật được ban hành dựa Irên cơ sở của luật và nhàm thực hiện luậl Tuy nhiên, Irontì írưcTng hợp chưa có luật, văn bản dưới luật là tiền đề dể xây dựng luật

Các văn bàn dưới luật gồm;

1 Pháp lệnh của ủ>' ban thường vụ Quốc hội quy định nhừng vấn

đề được Quốc hội giao, sau một thời gian thực hiện trình Quốc hội xem xét, quyết định ban hành luật

2 Nghị quyết của ủ y ban thường vụ Quốc hội được ban hành đê giái thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh; hưởng dẫn hoạt động của lỉội đồng nhân dân; quyết định tuyên bổ íình irạng chiến tranh, tổng động viên hoặc động viên cục bộ; ban bố tình Irạng khẩn cấp trong cả nước hoặc ở từng địa phương và quyết định những vấn đc khác thuộc thẩm quyền của ủ y ban th ư àn g vụ Quốc hội

3 Lệnh, quyết định cùa Chủ tịch nước dược ban hành để ihực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ lịch nước do Hién pháp, luậl, nghị quyết cùa Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyếl của ử y ban Ihưừng vụ Ọuổc hội quy định

4 Nghị định của Chính phủ được ban hành đô quy định chi tiêl llii hành Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp ìệnh, Nghị quyếi của

ủ y ban thường vụ Quốc hội, Lẹnh, Quyết định của Chú tịch nước; Quy định các biện pháp cụ thể để thực hiện chính sách

kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, tài chính, tiền tệ, ngân sách, thuế, dân tộc lỏn giáo, ván hoá, giáo dục, y lế, khoa học, công

nghệ, môi trường, đối ngoại, chế độ c ô n g vụ, cán bộ, c ô n g chức ,

quyền, nghĩa vụ cùa công dân và các vẩn đề khác thuộc thẩm quyền quán lý, diều hành của Chính phủ; Quy dịnh nhiệm vụ, quyền hạn, tồ chức bộ máy cùa các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phú và các cơ quan khác thuộc thầm quyền cùa Chính phù; Quy định nhừng vẩn đề cần thiết nhưng chưa đủ điều kiện xây dựne thành luật hoặc pháp lệnh đê đáp ứng yêu cầu quàn lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hộị Việc ban hành nghị định phai được sự dồng ý của ủ y ban thường vụ Quốc hội

5 Quyết định cua Thu iướng Chính phù được ban hành để quy định các biện pháp lãnh đạo, điều hành hoạt động của Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ sở; chế độ làm việc với các thành viên Chính phú, Chủ tịch Uy ban nhân dân tinh, thành phố trực ihuộc trung ương; các biện pháp chỉ đạo, phối hợp hoạt động cúa các ihành viên Chính phù; kiểm tra hoạt động của các bộ, cơ quan ngantí bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, ủ y ban nhân dân các cấp trong việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luậi của Nhà nước vả các vấn đề khác thuộc thẩm quyền của Thủ iướng Chính phủ;

6 Thông lư cùa Bộ trương, 'ĩhủ trưởng cơ quan ngang bộ được ban hành đê quy (lịnh chi tiét thi hành Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh, Nghị quyết cìia Uy ban thường vụ Quốc liội, Lệnh, Ọuyếl dịnh cửa Chủ tịch nước, Nghị định của Chính phủ, Quyei định của Thù lướng Chính phủ; Quy định về quy trình, quy chuân kỹ thuật, định mức kinh tế - kỳ thuật cùa ngành, lĩnh vực do mình phụ Irách; Quy định biện pháp để thực hiện chức nãng quản lý ngành, ITnh vực do mình phụ trách và những vấn để khác do Chính phủ giao

7 Nghị quyết của Hộỉ đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao dược ban hành đc hướng dẫn các Tòa án áp dum? thống nhất pháp luật

8 Thông tư cua Chánh ủn Tòa án nhân dàn tối cao dirợc han hành dc Ihực liiện \'iộc quan lý các Tòa án nhàn dân dịa phưưng và 1 oa an quân sự \ c tô chức; quy định nhữim vân dê khác thuộc lliâni

cỊLivền cua Chánh án ròa án nhân dân tối cao.

9 Thỏnti tư cua Viện Irướng Viện kiếm sát nhân dân loi cao dirợc ban hành dò quy dịnlì các biện pháp báo đám việc thực hiện nhiệm

\ụ quyền hạn ciia Viện kiêm sát nhân dàn địa phưưnti Viện kiẽm sát quân sự: qu> dịnli những vần dề khác thuộc thấm quyền cúa V'iện ti ươiiíí Viện kiêm sát nhàn dân toi cao

10 QLi\él dịnh cua ròng Kiêm toán Nhà nước dược ban hà]ih dc qu> dịnh hưứim dần các chuàn mực kièm loán nhà nước; quy dịnh cụ Ihỏ quy trình kiêm loán hồ sơ kiêm toán

Văn ban quy phạm pháp luật dưới luật mane tính chất lic*n lịch gồm

cỏ các loại sau;

1 Nahị quyết liên tịch giữa ủ y han ihườníỊ vụ Quốc hội hoặc siùa Chính phú vói cơ quan trung ương cua tô chức chính irị - xã hội dược ban hành dè hướng dẫn tlii hành nhửna van dề khi pháp luậl quy dịnh vè việc tố chức chính Irị - xã hội dỏ lliam íỉia quan

lý nhà nirớc

2 Thông tư liên lịch giữa Chánh án Tòa án nhân dàn tối cao với Viẹn Irưởng Viện kicMiì sál nhàn dàn tối cao; giữa Bộ trưone 'riiu trướng cơ quan ngang bộ với Chánh án Tòa án nhân dân lối cao Viện Irướnc, Viện kiêm sál nhàn dân lôi cao dư«K' han hành

dè hưởim dẫn việc áp dụng thống nhải pháp luật Imnu huạt dộnLi

tố lụng và nhừne vấn dề khác liên quan dcn nbiệni \ ỊI, quyền hạn cua các cơ quan dỏ

3 Thòng tư liên tịch giữa các Bộ trường, 'I hủ trưởnLì cư quan nụaim

bộ được ban hành đế hưởng dẫn thi hành lAiậl, N g h ị quyết CLILI

Quốc hội, Pháp lệnh Nghị quyốl cùa ủ y ban thưÒTiỉi vụ Quốc hội, Lệnh, Quyết dịnh cua Chú tịch nưức Níĩhị dịnh cùa Chính phu Ọuyct định của 'ĩhii tirớnơ Chính phủ có liên quan den clúrc nãim nhiệm vụ, quyồn hạn cùa bộ cơ quan imang bộ dó

\'ăn ban quy phụni pliáp luậi cua llọi dồnc nhân dân duực ban hành duxVi hinh Ihức nghị qu>ci, \'ãiì ban qu> pliạm pháp luậl của ủ y ban nhân

dân dirực ban hành dirới hinh iliức quyet dịnh, chỉ ihị.

N^hị quyêt cua lỉội dồnu nhàn dàn phan ánh:

- Nhữnti chu Irưoim clTÍnh sách, biện pliáp nhằm bao dám thi hành

I ỉién pháp Luụl văn ban cua uy quan nhà nước cấp trên;

- Kố hoạch phát triên kinh lề - \ à hội ngân sách, quốc phòng, an ninh ơ dịa phưona:

- Những chu trưmiíi biện pháp cỏ línli chấl dặc thù nhằm ôn định và nàng cao dời sốim cua nhàn dân phù hợp với điều kiện phái triển kinh lá - xá hội cua clịa phưoim nhẳm phái huy liềm nãna cùa dịa phưưnii (khôim dược nái \iVi các văn ban quy phạm pháp luật cúa

cư quan nhà nưcVc cấp trên)

Ọuyểt định, Chí thị cua Uy ban nhân dàn ban hành nhằm thi hành Hiôn pháp luậl văn bán cùa cư quan nhà nước cấp trên, nghị quyết cùa Hội dônu nhân dàn cùng cáp về phái tricn kỉnh tố - xă hội curm cố quốc phòng, an ninh; thực hiện chửc nãntĩ quàn Iv nhà nước ở địa phương và tlìực hiện các chính sách khác Irèn dịa bàn

Các cấp ban hành, loại văn baii quy pliạm pháp luật ihể hiện irong báng (1)

[)o nhu cầu thực tiền quán lý nhà nước, các vãn bản pháp quy phái là nhừng văn bản có các qu> phạm pháp luậl do các cơ quan quán lý nhà IILIỞC, ư 1 rung ưưng cư quan quvcn lirc nhà nước, cơ quan quan lý nhà nước ớ dịa phương baii hành theo thâm quyền lập quy cùa mình nhàm cụ thê hóa, tricn khai ihực hiện lỉién pháp, Luậi

Văn bàn được coi ià văn bủn pháp quy khi nó chứa đirng những quy phạm pháp luậl dê pliàn biội với các hìiih ihức văn bàn nhà nước không phái là văn bản quy phạm pháp ỈLiậl như; ihông báo, lời tuyên bổ, thông IrL còng văn hoặc quyét dịnh hành chính cỏ tính chất cá biệl, áp dụng

mộ i làn với một hoạc mộ l số dối lượrm cụ Ihề về một việc CỊI thể.

n C Ả P BAN HÀNH LOAI VĂN BẢN « PH Ạ M VI

Cả nước

■ V

5 Thu tướns Chính phu 1 - Ọuyết định Cà nước

6 1 lội dồng Thẩni phán Toà j - Nghị quyểt

án nhân dân lôi cao

8 Bộ trường, thù trirởna cơ

Tinh* thàỉ\h phổ

Hệ thống văn bủn pháp quy khi được xây dỊrim, ban hành phái bao dam các nsuycn tắc quy dịnh Irong I.uật ban hàĩìh vãn bản quy phạm pháp luật:

1 lỉao dam tính hựp hién, hợp pháp vủ tính thốna nhai cúa văn bán quy phạm pháp luật irong hệ ihổng pháp luật

2 Tuân ihu Ihàm quvcn, hinh ihức trình tự, thù tục xây dựng, ban hành văn ban qiiy pliạm pháp luậi.

3 Báo đám tỉnh công khai trong quá trình xây dụng, ban hành văn bán quy phạm pháp lưậl trừ trường hợp văn bản quy phạm pháp luật có nội duim thuộc bí mật nhà nước; bảo đảm tính minh bạch irong các quy dịnh cùa văn bản quy phạm pháp luật

4 Báo dam tính khà thi cua văn bản quy phạm pháp luật

5 Khôntỉ làm can trơ việc thực hiện diều ước quốc tế mà Cộng hòa

\ ã hội chu nshĩa Việi Nam là ihành viên

Trontỉ quá trinh \â> dựníi \ ăn ban qu\ phạm pháp luật, cư quan, tô

chức chu irì soạn thao \ à cơ quan, lô chức hữu quan có trách nhiệm tạo diều kiện d ê các CÍ7 quan, t ô chức, đưn v ị , cá nhân tham gia góp ý kiến v ể

dự tháo văn bản; lồ chức lấy ý kiến của đổi tượng chịu sự tác động trực tiép cúa văn bán Ý kiến tham gia về dự tháo văn bản quy phạm pháp luật phải dược nghiên cứu, tiếp ihu trong quá trình chinh lý dự thảo

Ngôn ngữ trong vân bán quy phạm pháp luật là liếng Việt phổ thông, cách diễn dạt phái chính xác, rõ ràng, dề hiểu Văn bản quy phạm pháp luậl phải quy định trực tiếp nội dung cần điều chinh, không quy định chung chung, không quy định lại các nội dung đã được quy định Irong

\ ăn bân quv phạm pháp luật khác

Văn bản quy phạm pháp luật có phạm vi diều chinh rộng ihì tùy Iheo nội dung có thề được bổ cục theo phần, chương, mục, diều, khoản, điểm; dối với văn ban có phạm vi điêu chinh họp ihl bổ cục llicu các clicu, kheìán, diốm Các phần, chương, mục, điều irong văn bán quy phạm pháp luật phai có ticLi đồ K-hônt; quy định chương riêng về Ihanh tra, khiếu nại, lổ cáo, khen ihưừniỉ xử lý vi phạm trong văn bàn quy phạm pháp luậl nểu không có nội dung mới

1.1.3 Mối quan hệ giiTa phá p chế và p h áp luật

l^háp chế là mội phạm trù ihể hiện những yêu cầu và đòi hỏi các chủ thê' pháp luật phái tôn trọng và triệt đề thực hiện pháp luậl trong đời sông

\ à hội Nói lởi pháp chế là nói tới một xã hội có pháp luật, nếu không có

pháp !uậl ihi khỏnỉỉ thc cỏ pháp chc Vicc hinii Ihàiih \ à phái iriõn pháp ÌLiậl cắn chậl vói pháp chế.

IMiáp luậl \ à pháp ché cỏ mỗi quan hệ chặl chc, iiiậl ihici vứi nhau 13àv là hai khái niệm rất uần nhau nhưn^ không đồng Pháp luật và pháp ché tồn tại và phát tricMi soníỉ sorm

Pháp luại !à cư sờ ciia pháp chc là điều kiộn cầiì thiếl, là tiền dồ tai

> òu dối với pháp chế Dò có pháp chc dòi hoi phái có một lìộ thổim pháp

liiậi dầv du dồng bộ và hoàn chinh, phù họp \ứi lừng uiai doạn lịch sư ỉ)ốn luọi minh, pháp chế cùna là diều tắi >eu dối \ới pháp luậl Nen pliáp chẽ \ ừ n e chac bao dani cho pháp luật phát huy lác dụim hiệu lực cua minh, diều chinli cỏ lìiệu qua các quan hệ phức tạp irontí \ ã hội Nốu khỏng luân thu pháp chố pháp luật sè khỏns được ihực hiện Ironi; dò'i soniz xã hội

Dê pháp luật được Ihực thi phải có sự lự giác thực hiện pháp luậl của các chu ihé pháp luật, mội bộ máy nhà nước hoạt dộnti cỏ hiệu quá irong việc bao dám cho pháp luật dược tòn trọim và thực hiện imhiêiii minh Sir phát iriên cua pháp chế phii llìuộc vào tình trạng cua pháp luật, hiệu quá lioại động cùa bộ máy quán lý nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp)

và trình độ văn hóa pháp lý của mọi côntỉ dân

'I'rật tự pháp luật là một bộ phận quan trọng tạo nên trật tự xã hội

I rậi lự pháp luậl là sự hình thành mối quan hệ giừa con người, giừa các

cơ quan nhà nước, các tô chức kinh té, chính trị, xã hội nhừng cá nhân có trách nhiệm và mọi công dân trong xã hội dựa trên cơ sở luân Ihu va Ilụrc hiẹn mọl cách nghicm chinh, chính xác các quy phạm pháp luạt Như vậy, pháp che liên quan chặt chè với trật tự pháp luật Trật lự pháp luật là hộ quà cùa pháp chế Pháp chế là khâu nổi liền giừa pháp luật và trậl lự pháp luậl là phương tiện đê giừ vững pháp luật, cung cố irật lự pháp luật 1>ậí tự pháp luật lại bảo đâm cho pháp chế Vi phạm Irậi tự pháp luậl nghĩa là vi phạm pháp chế Vì vậy, trạng thái pháp chế cua inộl nưức phụ thuộc vào mức độ hoạt động của các cư quan nhà nước, các tò chức khác nhau trong \ à hội, các nhà quàn lý và mọi công dàn trone việc bao vệ trật lự pháp ỉuật

1.2 KHÁI NIỆM PHÁP CHẾ THƯ VIỆN - THÔNG TIN

1.2.í Địn h nghĩa

I heo góc dộ cư chế, cỏ ilic dịnh nehĩa pháp chế thư viện - thông tin

nliLi sau: Pháp chế íhir viện - thônịỊ íin tù co' c h ế quản lý hoạt động tliu'

viện - íhông tin hẳnỵ Ịìháp luật và theo pháp luật.

Ca chế quaii lý hoạt dộim ihư \ iộn - ihône tin là một hệ thống nhừng

chính sách, phưưnu pháp, cônu cụ quan lý những hình ihức tô chức lác dộne tới hoạt độim Ihư \ iổn thôim tin nhảm đạt đến các mục liêu đề ra tronti nhừim điều kiện lịch sư - \ à hội nhai dịnh

() nước ta, ironu nhừnu nãni qua nhà nưức điều tiét sự phát triển cua

sự imhiệp ihư viện - lliỏim tin bảng các chính sách cúa mình thông qua việc ban hành các \ăn ban qu> phạm pháp luật Hệ thống vàn bản quy phạm pháp luật (eọi lat là hệ thốne văn bàn pháp quy) về côna tác thư viện - thôntĩ tin dược sư dụníi như là một cône CỊI điều chỉnh các quan hệ na> sinh trong quá trinh \â> dựns và phái Iriổn sự nghiệp ihư viện - ihỏne tin Việt Nam troim đỏ dặc biệt quan irọng là điều chinh các quan

hộ có lièn quan lới \ iệc thực hiện quan lý nhà nirớc dối với di sán thư lịch cua dân lộc tới quyền lurơnii thụ tinh hoa vãn hóa, các thành lựu k!ìoa học và công iiLiliệ cua nhàn loại, quyền tiếp cận tự do và khônc hạn chc lởi iri thức và llìông lin cua mọi người dân Các vãn hán này dã lạo CO’ sơ p h á p lý c h o lK)ạt đ ộ n g th ư viện - ih ô n u lin t ừ iruHíỉ ư ư im đ ể n các clịa phương và các dưn vị cơ sư tỉỏp phàn qưan lrọníZ vào việc quan lý nlià nước dói với hoạt clộiig ihư viện - Ihôim tin Irên phạm vi toàn quốc.Pháp ché thư viện - ihòim lin là mộl khái niệm rộng, cỏ ihê xem \éi iheo nhiều khia cạnh kliác lìliau bao iiồm:

' Pháp ché íliu viện - íhônịĩ íin ià nền tăng tạo nên nguyêiĩ tắc tổ chửc và hoạt ÍÍỘỈỈỊỈ của hộ Hìáy (Ịudn ỉỷ nhà nuớc về lĩnh vực thu' viện - tliôỉiỊỉ í in.

Nhìn nhận pháp cliể thư viện - thông tin iheo khía cạnh này chúng la ihà\ toàn bộ lô chức và hoại dộnc cùa bộ máy quán Ịý nhà nưức về công tác ihư viộn - thônu tin phai dirợc liến hành theo đúng pháp luật Các

công chức, viên chức irong bộ máy quán lý nhà nước về lĩnh vực thư

\ iện - Ihông tin phái tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật khi ihi hành nhiệm vụ công vụ Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải được xử lý nghiêm minh Pháp chế thư viện - thông tin bảo đảm cho bộ máy quàn lý nhà nước về lĩnh vực thư viện - thông tin vận hành đúng pháp luật

- Pháp chế thu viện - íỉtông tin tạo cơ sở cho việc xác định n h ữ n g

nguyên tẳc hoại động cùa các thu' vỉện/cơ quan thông tin trong xâ h ộ i

Các thư viện/cơ quan thông tin trong xà hội hiện nay rất đa dạng, dược gọi bàng nhiều tên cọi khác nhau, thuộc nhiều cơ quan, tô chức chú quán khác nhau De hoạt động có hiệu quả vì lợi ích của toàn xà hội, việc ihành lập cùng như hoạt động của các thư viện/cơ quan thông tin đều phải tuân theo pháp luật, trone khuôn kliổ cùa pháp luật Tuân thù và ihực hiện đúng pháp luật, không vi phạm những điều mà plìáp luật cấm

là trách nhiệm, nghĩa vụ của các thư viện/cư quan thông tin

- Pháp ché th ư viện - thông tin là nguyên tắc x ử sự của m ọi công (iăn k h i sií dụng tlíU' viện/cư ÍỊUÍUỈ thông iin.

Mọi công đân đều bình dăng trước pháp lưậl Pháp chế thư viện - thông tin dòi hoi mọi còng dân không phân biệt địa vị xã hội, dân tộc, giới tính, tôn giáo, tuổi tác, irinh độ khi sứ dựng thư viện/cơ quan ihông íin đều phai lỏn trọne và Ihực hiện đúng quy chế, nội quy của thư

\iện/cơ quan thông tin bảng các hành vi xử sự của minh Mọi công dân còn có trách nhiệm giám sát hoạt động của thư viện/cơ quan thông tin, cán bô quản lý chuyên viên, nhân viên thư viện, đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thư viện - thông lin

- Pháp chế thu' viện - thông tin là phương tiện bảo vệ, củng cố và

m ở r ộ n g (tân c h ủ t r o n g lĩnh vự c tỉiU' viện - th ô n g tin.

rh eo góc độ này, pháp chế thư viện - thông tin là nền tảng vững chắc nhất dê duy Irì và thực hiện mở rộng dân chù trong hoạt động thư viện - ihông tin, tạo ra ý Ihức tổ chức ký luật cùa các cán bộ quân lý, chuyên viên, nhàn viên thư viện, cùa người sử dụng ihư viộn/cơ quan thông tin, thiết lập trật tự kỷ cương trong hoạt động thư viện - thông tin, bảo đảm thực hiện còng bàng xà hội, tạo điều kiện thuận lợi cho người sừ dụng

thư viện/cơ qưan Ihỏng tin giám sát được hoạt động của ihư viện/cơ quan thông tin.

Từ các phân tích Irên chúng ta rút ra bản chất của pháp ch ế thu' viện - thông tin như sau:

P h á p c h ế thư viện - thô ng tin là sự đỏi hỏi các t h ư viện/co' quan

t h ô n g tin thuộc các loại liình, các đổi tirựng sỏ' hữu khác nhau,

n h ũ n g n g ư ờ i làm công tác thir viện - th ô n g tin và mọi cô n g dân phải tôn trọ ng, thực hiện đ ú n g và nghiê m ch ỉn h các văn bản p h á p quy

h iện h à n h t r o n g hoạt đ ộ n g t h ư viện - t h ô n g tin.

Các văn ban pháp qu) về hoạt động thư viện - thông tin bao eồm văn ban L|uy phạm pháp luậi \ à vãn ban hướng dần thi hành văn bản quy phạm pháp luật Nội dune các văn bán này phàn ánh các quy tắc xử sự có íính bat buộc chung nhàm diều chinh hoạt động thư viện - thông tin trên phạm vi cả nước Các vãn ban này liên quan mật thiết với chính sách của Đang và Nhà nước về lĩnh vực thư viện - thông tin Vì vậy phải chấp hành một cách triệt dé, nghiêm chính và thống nhất, không có ngoại ỉệ

1.2.2 M ụ c đích của p h áp chế thir viện - t h ô n g tin

Nhìn chung, trong bất kỳ chế độ nào, dù là tư bản chủ nghĩa hay xã hội chu nghĩa, tất cả các nhà nước đểu đề cao tinh thần thượng tôn pháp

lưậl, đêu quan tâm cúng cổ và tăng cư ờn g pháp chế.

\'^ục đích cứa pháp chế thư viện - thông tin là;

- 1'ạo lập dược một trật tự pháp luật trong lĩnh vực thư viện - lhòn2 lin

- Xác định các nguyên tắc tổ chức và hoại động của bộ máy quản lý nhà nước về công tác thư viện - thông tin

- Bảo đảin tất cà mọi thành viên trong xã hội phải triệt để và nghiêm chinh thi hành các văn bán pháp quv về hoạt động thư viện - thông tin

- Bảo đảm cho mọi người binh dăng trước pháp luật trong việc hường thụ tri ihírc và thông tin được iưư giừ írong các thư việiVcơ

Lịuan thôntỉ rin; khôniỉ có cá nliân nào nhóm người nào có dặc qu\ỏii dặc lựi trước pháp luậl; niọi công dân khi cỏ hành vi vi phạm clều bị \ ư lý iheo pháp luật.

1.2.3 Đối tirụTig áp d ụ n g pháp ch ế thư viện - t h ô n g tin

Các đối lưựnu sau đàv phai ihực hiện dúníí thực hiện nghiêm chinh pháp chế iliư viện - thône tin;

* Thư viện, cơ quan tliône tin (CQ IT) ihuộc các sớ hừu khác nhau irontí \ à hội;

- Sờ hữu nhà nuức; thư v iện/C Ọ lT cùa các cơ quan nhà nước thuộc nhiều naành nshề khác nhau; llìư viện/CQTT cúa lực lượng vù trang nhân dân

- Sở hữu tập thê: bao gồm thư viện/CỌTT của các tổ chức trone nước và nước ngoài hoạt động trôn lãnh thồ Việt Nam

^ 'I hư viện/CQT7’ của các tổ chức trong nước như tổ chức chính trị lỏ chức chính trị - xã hội, tổ chức xà hội, tổ chức xã hội - nahề nghiệp, lô chức kinh lể, đơn vị sự nghiệp

^ Thư viện của các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam (Mỹ, Anli, Pháp, Nga Đức, Nhật Hàn Ọuốc .)

+ Thư viện dân lộp

- Sơ hừu lư nhân: ihư viện lư nhân, tủ sách gia đình cúa các cá nhân, gia dinh, dòng họ phục vụ cộng dồng

* Những người làm công tác thư viện - thông tin tại các thư viện ihuộc các loại ìiiiili iliư việti cõiig cộiig, Uiư viện đa ngànli, iliư viện chuyên ngành, họ có thể là viên chức nhà nước hoặc không phải ỉà viên chức nhà nước;

* Những tô chức, cá nhàn trong nước sử dụng vốn tài liệu - nguồn lực thông tin của các thư viện và tham gia các hoạt động do thư

* Nmrời Viội Nain dịiili CL|- o nướíj niioài sử dụng vốn lài liệu -

nguồn krc ihôiiLi liii eua cúc thư viện tại Việt Nam và tham gia các hoạt độim cio ihư \ iện lô chức

* Mọi CÔIÌÍI dàn Việi Nani khôna phân biệt lửa tuổi, dân tộc, giới tính, lôn giáo, nuòn neữ irinh dộ vả dịa vị xã hội

1.3 CÁC Y Ê U CẨU C ơ BẢN CỦA PHÁP CHẾ THƯ VIỆN -

THÔNG TIN

1.3.1 C á c co quan qiiiin lý nhà luióc về lĩnh vực t h ư viện - t h ô n g

tin phiii đ u ụ c tố c h ú c và hoạt d ộ n g trên CO’ sỏ p h á p lu ật

D o pháp ché clLrọc coi là mội trontỉ nhừnc n g u y ê n tắc tô chức và hoại

dộim cua bộ niáy nhà nước nC‘n các cơ quan quan lý nlià nước về lĩnh vực Ihir viện - thôrm tin phai dưực tô chức theo đúng quy định cúa pháp luật

và hoạt động phù hợp với pháp luật

Các cơ quan (Ịiííin /ỷ nhà nuởc vè thư viện - thông tin ở Việt Nítnt Ị() Chỉnh phủ, Bộ Văn hóa, Thể thiỉo và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nỵhệ, Bộ Thông íin và Truvềíì tliôngị ccíc Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ (Ịuaít thuộc Chỉnh p h ủ và cúc cơ quan khác của N hà nu’ởc\ ủ v ban

Các Bộ, cơ quan n^ang Bộ, cơ quan thuộc Chính phú và các cơ quan khác của Nhà nước troim phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn cùa mình có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về thư viện - thông tin

Uy ban nhân dân các cấp thực hiện quán lý nhà nước về thư viện -

thông tin trong phạm vi địa phương ihco sir phân cấp của Chính phu

ỉ 3 / / Các cơ quan quản Ịỷ nhà nirởc về íhu' viện - thông tin phải thục liìện trách nhiệm của m ình được xác định trong vân bản pháp (Ịuy hiện hành

'ĩrong Quyết định sổ 26/2008/QĐ-BVHTTDL ngày 31/03/2008 cùa

Bộ trưởng Bộ Văn hỏa, Thế thao và Du lịch “Quy định chức năng, nhiệm

\ ụ, quyền hạn và cư cấu tổ chức cua Vụ Thư viện” xác định; Vụ Thư viện là cơ quan của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có chức năng tham mưu giúp Bộ trưởng quàn lý nhà nước về thư viện; quan lý các địch vụ côna thuộc lĩnh vực thư viện trong ca nước theo quy định của pháp luật

Vụ Thư viện có nhiệm vụ và quyền hạn:

ỉ Trình Bộ trưởng dự thảo văn bản quy phạm pháp luật về thư viện

2 Trình Bộ trưởng chiến lược, quy hoạch phát triển, kế hoạch dài hạn và hàng năm về thư viện

3 Trình Bộ trưởng ban hành quyết định, chi thị, thông tư về thư viện

4 Trình Bộ trường ban hành các liêu chuẩn, quy định về chuyên môn, nghiệp vụ thư viện, quy chế mẫu về tổ chức và hoạt độna thư viện và chi đạo, hướng dần thực hiện sau khi được ban hành

5 Quy định điều kiện thành lập, hướng dẫn và theo dõi việc thực hiện đăng ký hoạt dộng thư viện của các địa phương; cấp Giấy chửng nhận đã đăng ký hoạt động tỉnr viện đối với 7'hư viện

Quốc gia Việt Nam, thư viện cùa các cơ quan, tổ chức cấp trung ương theo ủy quyền của Bộ trường

6 Tổ chức thực hiện hoạt động nghiên cửu, ứne dụng thành tựu khoa học và công nghệ trong lĩnh vực thư viện

7 Tham gia thấm định nội dung các chương trinh, dự án đầu tư phát triển, hỗ trợ cho hoạt động thư viện và tổ chức thực hiện theo phân công cùa Bộ trường

8 Xây dựng phương hướng, kế hoạch hợp tác quốc tế về thư viện; quy định việc hợp tác, trao đỏi tài liệu giữa thư viện trong nước với thư viện nước ngoài.

9 Tổ chức bồi đường về chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ người làm công lác ihư viện

10 Quán lý nhà nước nội dung hoại động của các Hội, tổ chức phi Chính phu về lĩnh vực thư viện theo quy định của pháp luật;

11 Tô chức công lác thi đua khen thưởng trong hoạt động thư viện

theo phân câp cua Bộ và quy định cùa pháp luật.

12 Chỉ đạo hướng dần, kiểm tra và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các văn ban quy phạm pháp luật, chiến lược, quy hoạch, chương trình, kế hoạch về thư viện đã được phê duyệt; Phối hợp giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực thư viện theo quy định cúa pháp luật; Tuyên truyền phổ biển các văn bản quy phạm pháp luật về thư viện

13 Thực hiện cái cách hành chính; Quản lý công chức; Thực hiện chính sách, chế độ đối với công chức thuộc phạm vi quản lý của đơn vị; Quàn lý tài sản được giao theo quy định của pháp luật;

14 Thực hiện các nhiệm vụ khác do Bộ trưởng giao

Trong chương V (điều 18 - điều 23) Nghị định số 72/2002/NĐ-CP cua Chính phu ngày 06/08/2002 “Quv định chi liết thi hành Pháp lệnh llur viện”, neoài việc qiiv định rõ trách nhiệm của Bộ VHTT (nay là Bộ Vởn hóa - Thể ĩhao Ví) Du lịch), còn quy định trách nhiệm của Bộ Tài

chính, Bộ kế hoạch và Dầu tư, Ban Tổ chức - cán bộ Chính phủ {Bộ Nội vụ), các Bộ, cơ quan ngang bộ cơ quan thuộc Chính phủ, ủ y ban nhân

dàn các cấp trong việc quản lý nhà nước về thư viện

Ví dụ, trách nhiệm của Bộ Nội vụ ỉà chù trì, phối hợp với Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xây dựng chế độ, chính sách đối với người làm công tác thư viện phù hợp với đặc Ihù nghề thư viện; Xây dụng liêu chuân xếp hạng tlur viện, định mức biên chế cán bộ, viên chức chức trinh Thủ tướng Chính phủ quyết định

1 rách nhiệm cua các Bộ cư cỊuan nga ng bộ ccy quan thưộc Chínli

phu là xâ> dvmíi và chi dạo ilụrc hiện kế hoạch phát iriên íhư viện, hộ ihunii thư \ iện irục iliuộc: Bao dain kinh phí hàng năm cho ihư viện irực lluiộc; rò chức chi dạo còng lác Ihi dua khen lluiớng trong hoạt dộng Ihư

\iộn cua cư quan; Thanh tra kiêm tra việc chấp hành pháp luậl về ilur

viện dối với llur vi ện irực ihuộc.

'1'rách nhiệm cua Uy ban nliân dân linh là xây dựni; quy hoạch, kè hoạch phát tricn thư viện ơ dịa phươim phù hợp với chiến lược, quy lioạch, kế hoạch phái triên của nsành Văn hỏa - The thao và Du lịch; Bá(i dani kinh phí hàne năm clio ihư viện cấp linh; Tô chức chi đạo công tác ihi dua khen ihuưniỉ iroim hoại dộĩm thư viện cLia dịa phươne; Thanh tra kiủm ira việc chấp hành pháp luậi vc Ihư viện; Giai quyêl khiêu nại lò cao và xir lý vi phạm pháp luội \ ề ihư \'iện xay ra lại địa phirong iheo qu} dịnh cua pháp luậl

Tất ca các cơ quan quán lý nhà nước vồ lĩnh vực thư viện - ihône tin

kè l ic n dồLỉ c ỏ ntihĩa vụ phai tlụrc h iệ n tối trách n h i ệ m của m inh dã dược

quy định Irong các văn ban pliáp quy cỏ hiệu lực Ihi hành

L 3 1,2 Các cư (Ịuan quân lý nhà nuức vẻ íỉỉii' viện - thôỉtg tỉn phái

thục hiện đúiiỊỉ nội (lung quản ỉỷ nhà nirớc đã được (Ịuy định trong

văn ban plìÚỊ) íỊuy hiện hành

Dièu 24 I^háp lệnh thư viện qu> định 8 nội duiie quan lý nhà nước nliu' sau;

1 Xây dưn^ chi đạo ihực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phái lriC‘n các loại hình thư viện;

2 Ban hành, clii dạo lliực hiện các văn bản quy phạm pháp luật ve Ihư viện;

3 Dào tạo, bồi dưõng nâng cao trinh độ chính trị, văn hóa, chuyên Iiiỏn, imliiệp vụ cho đội ngù nhừna người làm công tác ihư viện:

4 Tô chức, quân Iv hoạt dộng nghiên cửu, ứng dụne thành tựu khoa học và còns imhệ tronẹ lĩnh vực thư viện;

5 Tồ chửc đăng ký hoại dộng thư viện;

6 1 ỉợp tác quốc ic về ihir viện;

7 Tô chức, chi dạt) cỏim lác ihi đua khen thướng trong hoại động ihư viện;

8 Thanh tra kiẻiii tra việc chấp hành pháp luật về ihư viện; giải quyál khiếu nại tố cáo và xử lý các vi phạm pháp luật về thư viện

Trong Chưone V Níỉhị định số 159/2004/NĐ-CP của Chính phù ngày

3 1 '08/2004 về hoạt độim thônti tin khoa học & công nghệ quy định về quan lý nhà iiucVc dối với hoại dộĩiii thône tin khoa học & côriR nahệ Theo niỉhị dịnh này Bộ Khoa học và CÔIIÍĨ nghệ có nhiệm vụ, quyền hạn sau;

- Xây dựnii trình càp có thâm quyền ban hành hoặc ban hành theo

ihâm quyền \ à chi dạo tò chức thực hiện các văn bán q uy phạm

pháp luật có liên quan đến hoạt động thông tin khoa học và công nghệ;

- Xây dựng, trình cấp có ihấm quyền hoặc phê duyệt theo thẩm quyền và chi đạo lổ chức thực hiện chiến lược, chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát tricn và hiện đại hóa hệ thống thông tin khoa học và công nghệ quốc eia;

- Ban hành, hướng dẫn và kiếm tra thực hiện các quy trình, quyphạm, liêu chuân và định mức kinh lể " kỹ thuật về hoại độngthông tin khoa học và công nahệ;

- Chủ tri, phối hợp với các Bộ nạành, địa phương đảnh giá hiệu quá hoạt động thông tin khoa học và còng nglìệ cũng như hiệu quà đầu

tư ngân sách nhà nước cho hoạt dộng thông tin khoa học và công nghệ; chỉ đạo việc phát triển và trao đồi các tiềm lực ihông lin khoa học và công nghệ, ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thông lin khoa học và công nghệ trong phạm vi toàn quốc;

- Chỉ đạo tổ chức xây dựng và quản lý Chợ Công nghệ và Thiết bịViệt Nam; thực hiện việc đăng ký và lưu giữ kếl quả nhiệm vụkhoa học và côn£ nghệ; thu thập và quản lý luận vãn sau đại học;

- Chi đạo ứng dụne công nghệ thông tin và các công nghệ tiên tiến khác vào phát triên tiềm krc thông tin khoa học và công nghệ; lổ

chức quan lý mạng ihòng tin khoa học và công nghệ quốc gia, licn kốl với các mạng thòng tin khoa học và công nghẹ irong nước, khu vực và quốc tế;

- Chi đạo, quán lý và tố chức thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát Iriển công nghệ phục vụ hoạt động thông lin khoa học và công nghệ;

- Chỉ dạo, quản lý tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, viên chức hoạt dộng thông lin khoa học và công nghệ;

- Chi đạo quán lý và tô chức thực hiện các hoạt động hợp tác quôc tê

về thône tin khoa học và công nghệ iheo quy định cùa pháp luật;

- Thanh tra, giai quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật

\ ề hoạt động thông lin khoa học và công nghệ theo quy định của pháp luật;

- Tô chức xuất bản ấn phấm chính thức của nhà nước về khoa học và công nghẹ Việt Nam hàns năm và các ấn phẩm khác về khoa học

và CÔIIÍĨ ntỉhệ; công bổ danh mục và kết quả thực hiện các nhiệm

vụ khoa học và cỏne nghệ trong nước

1.3.1.3 Mối iỊUíin hệ giữa các Cif quan quản ỉỷ nhà nước về th ư

viện - t h ô n ỵ tin v ớ ỉ n h a u p ỉ t d i (lụa tr ê n c ơ s ở p h á p ỉu ậ t

Các cơ quan quán lý nhà nước về thư viện - thông tin phải thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với nhau dựa trên cơ sơ pháp luật Vi dụ, theo Điều

19 Nghị dịnh số 72/2002/NĐ-CP của Chính phủ quy định trách nhiệm cua ỉỉộ 1 ùi chinh là chu trì phối hợp với Bộ Văn hóa, 'ì'hê tliao và Du lịch \ à các 13Ộ có 1ÌC'11 quan xây dựng dịnh mức chi ngân sách nhà nước clio hoạt dộnu ihư viện đối với từng !oạị, hạng thư viện Bảo đảm cẩp pìiát kinli phí ihưừne xuyên, kịp thời, đầy đủ cho thư viện theo quy định cua pháp luật về neân sách nhà nước Thanh tra, kiêm Ira việc quán lý, sư dụim kinh phí thư viện Hướntỉ dẫn việc thu, nộp, quản lý và sử dụng phí

và lệ phí thư viện iheo q u v định cùa pháp luật về phí và lệ phí.

Diều 2Ơ Nehị dịiih sổ 72/2002/NĐ-CP quy định trách nhiệm cua Bộ

Kố hoạch và Dầu lư là chú trì, phối họp với Bộ Văn hóa, Thể ihao và Du

ÍỊch củc Bộ^ ngành có 1ÌC'I1 CỊLKỈII và U y han nhân dân các tinh, ihành phổ

lập kố hoạch dầu tư \fi} dựim eo sơ vật chất kỹ ihuật cho mạníí lưới thư

\ iộn tmnti cá nưởe, chú irọiie nhũniỉ ihư viện có vị trí đặc biệt quan trọng

\ à thư viện huyCMT ư vùnti có dicLi kiện kinh tế-xã hội khỏ khăn và vù ng

có dicLi kiện k in h lá-xã hội dặc biệl k h ó khăn.

1.3.1.4 M ối quan hệ ỉỊÌữa các co' (Ịitaĩĩ quản Ịỷ nhà tĩuớc về th ư viện - thông tin vói các tliíi' viện/CQ TTpiìủì dựa trên cơ sở pháp luật

Mối quan hệ uiừa các cơ quan quán lý nhà nước về thư viện - íhônti lin vói các ihư viện/CQ 11 dựa Ircn cơ sỏ pliáp luật the hiện rõ trons việc các ihư \ iện muốn hoại dộne phai dăne ký hoại dộne với các cơ quan nhà nước có lliủm qu\ồn \ ’iộc clănu ký lioạt động ihư viện áp dụnti đổi

\ới cáu loại hinh llur viện dược quy dịnh tại Điều 1 1, Điểu ỉ 6 Pháp ỉệnh tỉur \iện bao eồm I hir \ iộii Quốc Lìia Việt Nam thư viện do ủ y ban Iiliàn dân các cẩp Ihành lập, thư viện cùa viện, trung tâm nghiên cửu khoa liọc ihư viện cúa nhà irườnu và cơ sơ giáo dục khác, thư viện cùa cơ quan nhà nước, đơn vị vũ IraiiLỉ nhân dân, ihư viện của tổ chức chính trị

lỏ chức chính trị - \ ã hội lò chức xã hội tổ chức xà hội nghề nghiệp, íố chức kinh tế đơn vị sự imhiệp

I hư viện QuốL' gia Việl Nam và ihư viện của tô chức cấp trung ương dàng ký hoại dộnu \ó i Vụ 'I hư \iện (Bộ Văn hóa, The thao và Du lịch); rhir viện cùa tố cliức cap tinh dăna ký hoạt động với Sơ Văn hỏa, Thế

ihao và Du lịch; '1'hLr \ iện CLia lo chức cấp huyện, cấp xà có trụ s ở đ ó n g

irên dịa bàn cláim ký hoại dộnu với Phòníỉ VH IT (Phòng Văn hỏa, Thê ihao và ĩ)li lịch) hu>ện cỊLiận thị \à, thànli phố thuộc tinh Sau khi nhận clu hồ sơ hợp lệ cơ quan nhà luríVc có ihâm quyền nhận hồ sơ cấp Riảy chứng nhận dà dăim ký hoại dộntz cho thư viện

ÍIÔ sơ dàng ký hoạt độim lliư viện cùa thư viện thuộc cơ quan, lố chức eồm:

- Quyốt dịnh ihành lập ihư viện;

- Dơii đăntz ký hoạt elộim thư viện;

- Nội quy cua thư viộn