CƠ sở lý LUẬN QUẢN lý dạy THÊM học THÊM TRONG NHÀ TRƯỜNG của HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG học cơ sở

Nhằm chấn chỉnh tình trạng DTHT trái quy định, ngoàicác quy định hiện hành, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hànhThông tư 17/2012/TT-BGDĐT quy định về DTHT gồm cácnội dung chính như: Việc p

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY THÊM HỌC THÊM TRONG NHÀ TRƯỜNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Trên thế giới

Ở những nước có nền giáo dục phát triển, đặc biệt ởchâu Á, PHHS rất chú trọng cho HS học thêm và xu hướngnày đang ngày một phổ biến cho dù còn những nghi ngờ vềchất lượng dạy và học cũng như những tiêu cực trong DTHT

“Dạy thêm là một hình thức kinh doanh mở rộng khôngchỉ có mặt ở những nước giàu có mà cả tại một số nước cókinh tế lạc hậu hơn trong khu vực, bởi các bậc phu huynhluôn muốn con em mình có bước khởi đầu cuộc đời vữngvàng nhất thông qua học tập” [2]

“ Hàn Qu c hi n nay có trung bình 9 trong t ng s 10Ở ố ệ ổ ố

HS có gia s riêng d y kèm n ư ạ Ở Ấ Độ có trung bình 6 trong

t ng s 10 HS có gia s riêng d y kèm t i nhà” [2]ổ ố ư ạ ạ

Học thêm được giải thích chủ yếu là để bổ trợ kiến thứccho những HS tiếp thu chậm có thể theo kịp bạn bè cùng tranglứa và giúp những em có học lực khá có thể tiếp tục phát huythành tích học tập của mình Ngoài ra, theo cách nghĩ củanhiều bậc phụ huynh ở châu Á, học thêm cũng là một cách để

giúp con em họ sử dụng thời gian rảnh rỗi một cách hiệu quả,tránh vấp phải những cám dỗ ngoài cổng trường.

“Ước tính chi phí cho việc DTHT, gia sư riêng ở HànQuốc tương đương 80% tổng chi của chính phủ cho giáo dục.Người Nhật Bản cũng chi 12 tỷ USD cho dạy thêm, trong khicon số này ở Singapore là 680 triệu USD” [2]

Tuy nhiên, hiệu quả việc DTHT vẫn là vấn đề cần bàntới Việc học thêm ngoài giờ học chính ở trường khiến nhiềuthanh thiếu niên mất đi thời gian dành cho thể thao và cáchoạt động ngoại khóa cần thiết để phát triển toàn diện về cảthể chất lẫn tinh thần Điều này cũng dẫn đến những căngthẳng và đào sâu khoảng cách trong xã hội, bởi những giađình khá giả có khả năng chi mạnh tay hơn để thuê được gia

sư có trình độ tốt hơn Hiệu quả được đánh giá không chỉ dựatrên mục tiêu và khả năng của HS mà còn của năng lực củagia sư Tại nhiều nước, nhiều cá nhân có thể nghiễm nhiêngắn mác gia sư mà không qua đào tạo, khiến chất lượng củaviệc dạy thêm cũng trở nên mù mờ[2] Ở nhiều quốc gia đãxuất hiện những gia sư không qua đào tạo sư phạm, khiếnchất lượng dạy thêm cũng rất đáng ngờ Chính vì vậy, nghiên

cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á kêu gọi chính phủ cácnước cần tăng cường giám sát, quản lý chặt chẽ hơn việc dạy

và học thêm, cũng như xem xét lại hệ thống giáo dục của khuvực [2]

- Trong nước.

Trong các văn bản ban hành hướng dẫn thực hiện nhiệm

vụ giáo dục trung học các năm học Bộ Giáo dục và Ðào tạocũng đã quy định không được ép HS học trên sáu buổi/tuầndưới bất kỳ hình thức nào

Nhằm chấn chỉnh tình trạng DTHT trái quy định, ngoàicác quy định hiện hành, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hànhThông tư 17/2012/TT-BGDĐT quy định về DTHT gồm cácnội dung chính như:

Việc phụ đạo cho những học sinh học lực yếu, kém, bồidưỡng học sinh giỏi thuộc trách nhiệm của nhà trường, khôngthu tiền của học sinh, không coi là dạy thêm, học thêm [7]

Dạy thêm, học thêm trong nhà trường là dạy thêm, họcthêm do cơ sở giáo dục công lập (gồm: cơ sở giáo dục phổthông; trung tâm dạy nghề; trung tâm giáo dục thường xuyên;

trung tâm học tập cộng đồng; trung tâm ngoại ngữ, tin học,sau đây gọi chung là nhà trường) tổ chức [7]

Hoạt động dạy thêm, học thêm phải góp phần củng cố,nâng cao kiến thức, kỹ năng, giáo dục nhân cách của học sinh;phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và không gây nên tình trạngvượt quá sức tiếp thu của người học [7]

Không cắt giảm nội dung trong chương trình giáo dụcphổ thông chính khoá để đưa vào giờ dạy thêm; không dạythêm trước những nội dung trong chương trình giáo dục phổthông chính khoá [7]

Đối tượng học thêm là học sinh có nhu cầu học thêm, tựnguyện học thêm và được gia đình đồng ý; không được dùngbất cứ hình thức nào để ép buộc gia đình học sinh và học sinhhọc thêm [7]

Không tổ chức lớp dạy thêm, học thêm theo các lớphọc chính khóa; học sinh trong cùng một lớp dạy thêm, họcthêm phải có học lực tương đương nhau; khi xếp học sinhvào các lớp dạy thêm, học thêm phải căn cứ vào học lực củahọc sinh [7]

Tổ chức, cá nhân tổ chức hoạt động dạy thêm, học thêmphải chịu trách nhiệm về các nội dung đăng ký và xin phép tổchức hoạt động dạy thêm, học thêm [7]

Theo tác giả Trần Phương trao đổi tại diễn đàn của Báo

nhân dân hàng tháng thì “Dạy thêm - học thêm phải thiết thực

với người học”

Về việc học thêm có tới 44% do nhà trường tổ chức; sốcòn lại do một số thầy cô tự đứng ra đảm nhiệm Một số phụhuynh quá nặng bệnh thành tích, chỉ chú trọng đến các chỉ số

bề nổi của học tập, tin vào trường điểm và việc học thêm

nhiều mới “nên người và hơn người”, nên đã ép con học và

học, bất kể ngày đêm điều này thường xảy ra ở nhiều thành

phố, thị trấn Thậm chí có phụ huynh nói: Không cho con đi

học thêm coi như chưa cho con đi học Học thêm là nhu cầu

thực tế, nhưng dường như bị biến tướng và có phần lệch lạc.Ðây đó từ cấp tiểu học đã có tình trạng thầy dạy chưa hếtmình trong giờ chính khóa và ở cấp học cao hơn cũng có tìnhtrạng tương tự Thầy cô giỏi, kiến thức vững dạy thêm còn dễhiểu, một số thầy cô kiến thức chuyên môn chưa vững cũngdạy thêm! Thực tế có lúc, có nơi HS chưa được hướng dẫncách học tích cực mà thụ động chạy theo lớp học thêm vừa

tốn tiền, vừa không đạt kết quả mong muốn Dường nhưchuyện dạy thêm, học thêm xưa nhưng chưa cũ [37]

Như vậy vấn đề DTHT tuy đã có những công trìnhnghiên cứu cả ở trong và ngoài nước nhưng chưa có côngtrình nào nghiên cứu cụ thể về DTHT ở một huyện cụ thể nhưhuyện Kinh Môn, vì thế vấn đề này vẫn rất cần được tiếp tụcnghiên cứu nhất là ở những đơn vị cụ thể

-Các khái niệm cơ bản.

- Quản lý.

Quản lý xuất hiện và tồn tại cùng với sự xuất hiện và tồntại của xã hội con người Ở đâu có hoạt động chung ở đó cầnđến sự quản lý như C.Mác đã nói một cách rất hình tượngrằng: “Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển, mình, còn mộtdàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng.”

Theo quan niệm truyền thống: “Quản lý là quá trình tácđộng có ý thức của chủ thể vào một bộ máy (đối tượng quảnlý) bằng cách vạch ra mục tiêu cho bộ máy, tìm kiếm các biệnpháp tác động để bộ máy đạt tới mục tiêu đã xác định” [5] ,[14]

C.Mác nhận định: ‘Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếphay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn,thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa nhữnghoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phátsinh từ sự vận động của cơ thể sản xuất khác với sự vận độngcủa những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm

tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì phải cónhạc trưởng”.[13, 15]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là sự tácđộng có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tậpthể những người lao động (chủ thể quản lý) nhằm thực hiệnđược những mục tiêu dự kiến” [27, 28]

Tác giả Nguyễn Quang Uẩn thì lại cho rằng: “Quản lý làquá trình tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lýthông qua các công cụ, phương tiện để đạt được mục tiêuquản lý” [36]

Theo tác giả Bùi Minh Hiền thì “Quản lý là sự tác động

có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí tới đối tượngquản lí nhằm đạt mục tiêu đề ra” [5],[14],[15]

Như vậy, quản lý là một yêu cầu tất yếu của một tổ chức

là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lýnhằm đạt mục tiêu đề ra

- Quản lý giáo dục.

Cũng như khái niệm quản lý nói chung, khái niệm quản

lý giáo dục cũng có nhiều quan niệm khác nhau tuỳ theo cáchtiếp cận của nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục

Theo Kôndakốp: “Quản lý giáo dục là tác động có hệthống, có kế hoạch, có ý thức, có mục đích của các chủ thểquản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thốngnhằm đảm bảo việc giáo dục cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự pháttriển toàn diện và hài hoà của họ trên cơ sở nhận thức và sửdụng các quy luật chung của xã hội cũng như các quy luậtkhách quan của quá trình dạy học và giáo dục, của sự pháttriển thể chất và tâm trí của trẻ em…” [13, 94]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục nóichung là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm

vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành tiếntới mục tiêu đào tạo theo nguyên lý giáo dục” [4, 25]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là

hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật củachủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lốigiáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhàtrường XHCN Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạyhọc, giáo dục thế hệ trẻ đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu

dự kiến, tiến lên trạng tháo mới về chất” [28, 12]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục được hiểu lànhững tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch,

có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả cácmắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục

là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mụctiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xãhội.” [21]

Như vậy, quản lý giáo dục bao gồm quản lí nhà nước vềgiáo dục và quản lí các cơ sở đào tạo giáo dục, nói cách khác

là quản lý nhà trường và quản lý các hoạt động diễn ra trongnhà trường

- Quản lý nhà trường.

Quản lí nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân vàcác hệ thống khác theo Luật Giáo dục Luật Giáo dục banhành ngày 27/6/2005 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều củaLuật Giáo dục ngày 25/11/2009 của nước Cộng hòa Xã hộiChủ nghĩa Việt Nam đã xác định sự quản lí nhà trường ở ViệtNam theo các định chế sau:

Quản lí nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân được tổchức theo các loại hình sau đây:

Trường công lập do Nhà nước thành lập, đầu tư xâydựng cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phí cho các nhiệm vụ chithường xuyên;

Trường dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập,đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạtđộng

Trường tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội –nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tưxây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động bằngvốn ngoài ngân sách Nhà nước

Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọiloại hình đều được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch củaNhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục Nhà nước tạođiều kiện để trường công lập giữ vai trò nòng cốt trong hệthống giáo dục quốc dân.

Điều kiện, thủ tục và thẩm quyền thành lập hoặc chophép thành lập nhà trường được quy định tại Điều 50 và Điều

51 của Luật Giáo dục [29]

Quản lí nhà trường của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân.

Trường của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chứcchính trị - xã hội có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, côngchức Trường của lực lượng vũ trang nhân dân có nhiệm vụđào tạo, bồi dưỡng sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyênnghiệp và công nhân quốc phòng; bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo,cán bộ quản lí nhà nước về nhiệm vụ và kiến thức quốcphòng, an ninh [29]

Chính phủ quy định cụ thể về trường của cơ quan nhànước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng

vũ trang nhân dân [29]

Quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường.

Nhà trường có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dụckhác theo mục tiêu, chương trình giáo dục; xác nhận hoặc cấpvăn bằng, chứng chỉ theo thẩm quyền;

Tuyển dụng, quản lí nhà giáo, cán bộ, nhân viên thamgia vào quá trình điều động của cơ quan quản lí nhà nước cóthẩm quyền đối với nhà giáo, cán bộ nhân viên;

Tuyển sinh và quản lí người học;

Huy động, quản lí, sử dụng các nguồn lực theo quy địnhcủa pháp luật;

Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân tronghoạt động giáo dục;

Tổ chức cho nhà giáo, cán bộ, nhân viên và người họctham gia các hoạt động xã hội;

Tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm địnhchất lượng giáo dục của cơ quan có thẩm quyền kiểm địnhchất lượng giáo dục.

Các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của phápluật [29],[30]

Quy định các tổ chức trong nhà trường.

Nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường;

Tổ chức các hoạt động giáo dục trong nhà trường;

Nhiệm vụ và quyền của người học;

Tổ chức và quản lí nhà trường;

Tài chính và tài sản của nhà trường;

Quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội [6]

Hội đồng trường.

Hội đồng trường đối với trường công lập, hội đồng quảntrị đối với trường dân lập, trường tư thục là tổ chức chịu tráchnhiệm quyết định về phương hướng hoạt động của nhàtrường, huy động và giám sát việc sử dụng các nguồn lựcdành cho nhà trường, gắn nhà trường với cộng đồng và xã hội,bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục [6]

Hội đồng trường có các nhiệm vụ sau đây:

Quyết định về mục tiêu, chiến lược, các dự án và kếhoạch phát triển của nhà trường

Quyết nghị về quy chế hoặc sửa đổi, bổ sung quy chế tổchức và hoạt động của nhà trường để trình cấp có thẩm quyềnphê duyệt;

Quyết nghị về chủ trương sử dụng tài chính, tài sản củanhà trường

Giám sát việc thực hiện các nghị quyết của hội đồngtrường, việc thực hiện quy chế dân chủ trong các hoạt độngcủa nhà trường [6]

Thủ tục thành lập, cơ cấu tổ chức, quyền hạn và nhiệm

vụ cụ thể của hội đồng trường được quy định trong điều lệnhà trường [29]

Hiệu trưởng.

HT là người chịu trách nhiệm quản lí các hoạt động củanhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm,công nhận

HT các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân phảiđược đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lí trường học

Tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn của HT; thủ tục bổnhiệm, công nhận HT trường đại học do Thủ tướng Chính phủquy định; đối với các trường ở các cấp học khác do Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định; đối với cơ sở dạy nghề dothủ trưởng cơ quan quản lí nhà nước về dạy nghề quy định.[29]

Hội đồng tư vấn trong nhà trường.

Hội đồng tư vấn trong nhà trường do HT thành lập đểlấy ý kiến của cán bộ quản lí, nhà giáo, đại diện các tổ chứctrong nhà trường nhằm thực hiện một số nhiệm vụ thuộc trách

nhiệm và quyền hạn của HT Tổ chức và hoạt động của cácHội đồng tư vấn được quy định trong điều lệ nhà trường [29]

Tổ chức Đảng trong nhà trường.

Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhà trường lãnhđạo nhà trường và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp vàpháp luật [29]

Đoàn thể, tổ chức xã hội trong nhà trường.

Đoàn thể, tổ chức xã hội trong nhà trường hoạt độngtheo quy định của pháp luật và có trách nhiệm góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục theo quy định của Luật [29]

Theo tác giả Bùi Minh Hiền thì mối liên hệ các yếu tổcấu thành và quản lý trong nhà trường thể hiện qua sơ đồ sau:

M: Mục tiêu đào tạo

N: Nội dung đào tạo

P: Phương pháp đào tạo

Th: Thầy – lực lượng đào

tạo

Tr: Trò – đối tượng đào tạo

H: Hình thức đào tạoĐ: Điều kiện đào tạoMô: Môi trường đào tạoB: Bộ máy đào tạo

Q: Quy chế đào tạo

- Mối liên hệ các yếu tố cấu thành và quản lí trong

nhà trường

- Dạy thêm, học thêm trong nhà trường.

Dạy thêm, học thêm.

Dạy thêm, học thêm là hoạt động dạy học phụ thêm cóthu tiền của người học, có nội dung theo chương trình giáodục phổ thông nhưng ngoài kế hoạch giáo dục của chươngtrình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo banhành [7]

Dạy thêm, học thêm trong nhà trường.

Dạy thêm, học thêm trong nhà trường là dạy thêm, họcthêm do cơ sở giáo dục công lập (gồm: cơ sở giáo dục phổthông; trung tâm dạy nghề; trung tâm giáo dục thường xuyên;trung tâm học tập cộng đồng; trung tâm ngoại ngữ, tin học,sau đây gọi chung là nhà trường) tổ chức [7]

Dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường.

Dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường là dạy thêm, học