Tài liệu giới thiệu các làng nghề đá mỹ nghệ nổi tiếng ở Việt Nam và những nét đặc sắc, quá trình phát triển cũng như các thách thức hiện nay của các làng đá mỹ nghệ. Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu.
Trang 1GI I THI U CÁC LÀNG NGH ĐÁ M NGH TRUY N TH NG VI TỚ Ệ Ề Ỹ Ệ Ề Ố Ở Ệ
NAM
Điêu kh c đá đã có t lâu đ i n ắ ừ ờ ở ướ c ta. Không ai có th bi t r ng ngh đá m ngh ể ế ằ ề ỹ ệ
đã xu t hi n t bao gi nh ng có m t đi u ch c ch n r ng ngh điêu kh c đá đã ấ ệ ừ ờ ư ộ ề ắ ắ ằ ề ắ cùng tr i qua nh ng thăng tr m trong l ch s dân t c. Bài vi t d ả ữ ầ ị ử ộ ế ướ i đây s gi i thi u ẽ ớ ệ các làng ngh đá m ngh ề ỹ ệ n i ti ng Vi t Nam. ổ ế ở ệ
LÀNG NGH ĐÁ M NGH NON NỀ Ỹ Ệ ƯỚC
Đ m đ u bài vi t dể ở ầ ế ưới đây, chúng tôi s đ a các b n đi đ n làng ngh n i ti ngẽ ư ạ ế ề ổ ế
nh t nấ ước ta. Đó chính là làng đá Non Nước, Đà N ng.ẵ
L CH S HÌNH THÀNHỊ Ử
Làng ngh đá Non Nề ướ ọ ạc t a l c dưới chân núi Ngũ Hành S n, tr c thu c thành phơ ự ộ ố
Đà N ng. Không có m t ghi nh n nào v m c th i gian c th hình thành làng. Ch cóẵ ộ ậ ề ố ờ ụ ể ỉ
m t đi u ch c ch n r ng làng đã ho t đ ng trong lĩnh v c đá h n 200 năm nay. Theoộ ề ắ ắ ằ ạ ộ ự ơ
Ph biên t p l c c a Lê Quý Đôn, làng đủ ạ ụ ủ ược thành l p kho ng n a cu i th k XVII.ậ ả ử ố ế ỷ
Trước đây, làng Non Nước mang tên là Quán Khái Đông Giáp và Quán Khái Tây Giáp. Theo l i k c a các c , ngh đá chân núi Ngũ Hành ra đ i cùng th i đi m l p làng.ờ ể ủ ụ ề ở ờ ờ ể ậ
Trang 2Làng ngh đá Non N ề ướ ọ ạ c t a l c d ườ i chân núi Ngũ Hành S n, tr c thu c thành ph ơ ự ộ ố
Đà N ng ẵ
Tuy không rõ th i gian c th nh ng ông t ngh đá n i đây đ u đờ ụ ể ư ổ ề ơ ề ược m i ngọ ười bi tế
đ n. Các tài li u đ u ghi nh n đế ệ ề ậ ược người mang ngh đá đ n n i đây tên là Hu nh Báề ế ơ ỳ Quát. Tương truy n k l i r ng, ông là ngề ể ạ ằ ườ ối g c Thanh Hóa, có công đem ngh đáề
đ n Đà N ng. Hi n nay, c đ n m ng 6 tháng Giêng Âm l ch hàng năm là ngày gi Tế ẵ ệ ứ ế ồ ị ỗ ổ
c a làng ngh Non Nủ ề ước
QUÁ TRÌNH PHÁT TRI NỂ
Th i đi m ban đ u, ngh đá n i đây không phát tri n. L c lờ ể ầ ề ơ ể ự ượng th điêu kh c cũngợ ắ không nhi u. Các s n ph m ch y u ch là nh ng v t d ng g n li n đ n cu c s ngề ả ẩ ủ ế ỉ ữ ậ ụ ắ ề ế ộ ố sinh ho t hàng ngày. Đó là nh ng c i giã g o, c i xay ngũ c c hay bia m b ng đá.ạ ữ ố ạ ố ố ộ ằ Mãi đ n n a đ u th k XIX, tri u đ i nhà Nguy n t p trung xây d ng nhi u cungế ử ầ ế ỷ ề ạ ễ ậ ự ề
đi n, lăng t m. Đi u này đã t o đi u ki n cho ngh đá n i đây phát tri n m nh m ệ ẩ ề ạ ề ệ ề ơ ể ạ ẽ Nhi u th gi i c a làng có công l n đã đề ợ ỏ ủ ớ ược tri u đình phong hàm C u ph m. Uy tínề ử ẩ
và danh ti ng c a làng b t đ u đế ủ ắ ầ ược xây d ng t đây.ự ừ
Theo dòng ch y th i gian, s n ph m đá c a làng Non Nả ờ ả ẩ ủ ước ngày càng đa d ng vàạ phong phú. Bên c nh các màu đá t nhiên, th điêu kh c đá còn ph i nhu m đá b ngạ ự ợ ắ ả ộ ằ các ph m màu. R t nhi u y u t nh hẩ ấ ề ế ổ ả ưởng đ n màu thành ph m. Ngế ẩ ười ngh nhânệ
ph i ki m soát ch t ch quá trình pha màu, nhi t đ cũng nh đ đ m nh t. Đi u nàyả ể ặ ẽ ệ ộ ư ộ ậ ạ ề đòi h i kinh nghi m lâu năm đỏ ệ ược tích lũy c a ngủ ười ngh nhân.ệ
Trang 3Theo dòng ch y th i gian, s n ph m đá c a làng Non N ả ờ ả ẩ ủ ướ c ngày càng đa d ng và ạ
phong phú.
Hi n nay, ngành du l ch t i Đà N ng đang vô cùng phát tri n. Đây chính là c h i giúpệ ị ạ ẵ ể ơ ộ
du khách được tham quan và ch ng ki n quá trình điêu kh c đá. Đôi tay tài hoa c aứ ế ắ ủ
người ngh nhân khi n r t nhi u khách du l ch ngệ ế ấ ề ị ưỡng m Đi u này đã giúp đem s nộ ề ả
ph m đá t i n i đây ra ngoài th gi i. Làng ngh đá Non Nẩ ạ ơ ế ớ ề ước ngày càng kh ng đ nhẳ ị
được v th c a mình.ị ế ủ
NH NG THÁCH TH C HI N T IỮ Ứ Ệ Ạ
Trước đây, làng ngh Non Nề ướ ậc t p trung dưới chân núi Ngũ Hành S n. Tuy nhiên,ơ
vi c này đã làm nh hệ ả ưởng đ n c nh quan danh th ng Ngũ Hành. Vì th , chính quy nế ả ắ ế ề
Đà N ng đã th c hi n chính sách di d i làng ngh v v trí t p trung. Chính đi u nàyẵ ự ệ ờ ề ề ị ậ ề
đã l ra nh ng b t c p v sau này.ộ ữ ấ ậ ề
V i g n 500 c s ban đ u, ch có kho ng trên 300 c s t p trung vào v trí m i. Sớ ầ ơ ở ầ ỉ ả ơ ở ậ ị ớ ố còn l i v n c bám tr t i khu dân c B i vì di n tích 100mạ ẫ ố ụ ạ ư ở ệ 2 mà thành ph b tríố ố
Trang 4không đ đ các xủ ể ưởng đá ho t đ ng. Ngoài ra, khu v c làm vi c ch t ch i s ti mạ ộ ự ệ ậ ộ ẽ ề
n nh ng nguy c cao v tai n n lao đ ng
V n đ n i b t th hai chính là tình tr ng ô nhi m môi trấ ề ổ ậ ứ ạ ễ ường n ng n Vi c đ cặ ề ệ ụ
đ o, ch tác đá đã nh hẽ ế ả ưởng nghiêm tr ng đ n không khí và ngu n nọ ế ồ ước xung quanh.
B i đá bay m m t, ph lên các mái nhà, ng n cây, đụ ờ ị ủ ọ ường ph xung quanh. Nố ước tr nộ hóa ch t đánh bóng đá, nấ ướ ửc r a đá th i tràn kh p n i, tr n chung v i b i đá t o nênả ắ ơ ộ ớ ụ ạ
nh ng l p bùn d o quánh. Không nh ng th , ti ng đ c đ o m ĩ nh hữ ớ ẻ ữ ế ế ụ ẽ ầ ả ưởng tr c ti pự ế
đ n ngế ười th điêu kh c. Vì th , ngày càng nhi u nhân công xin ngh khi n công vi cợ ắ ế ề ỉ ế ệ đình tr ệ
Trên đây là hai thách th c n i b t nh t c n đứ ổ ậ ấ ầ ược kh c ph c hi n nay. Tuy nhiên chínhắ ụ ệ quy n đ a phề ị ương v n ch a có cách gi i quy t nào phù h p. Đ ngành điêu kh c đáẫ ư ả ế ợ ể ắ
ti p t c phát tri n, ngế ụ ể ười dân và chính quy n đ a phề ị ương ph i cùng nhau h p tác đả ợ ể
đ a ra hư ướng đi thích h p.ợ
LÀNG NGH ĐÁ M NGH NINH VÂNỀ Ỹ Ệ
Ti p đ n, bài vi t s đ a m i ngế ế ế ẽ ư ọ ườ ếi đ n v i m t làng ngh đá n i ti ng không kém.ớ ộ ề ổ ế
Đó chính là làng ngh đá m nghề ỹ ệ Ninh Vân.
L CH S HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI NỊ Ử Ể
Ninh Vân là m t xã mi n núi n m Tây Nam huy n Hoa L , Ninh Bình. S h uộ ề ằ ở ệ ư ở ữ ngu n đá vôi d i dào và ch t lồ ồ ấ ượng, làng Ninh Vân n i ti ng v i ngh điêu kh c đá.ổ ế ớ ề ắ
Được bi t, làng ngh đá Ninh Vân đã có b dày l ch s kho ng 500 năm nay.ế ề ề ị ử ả
Qua l i k c a ngờ ể ủ ười dân, ông t ngh c a làng tên là Hoàng Sùng. Ông g c là ngổ ề ủ ố ườ i làng Nh i (Thanh Hóa) ra Ninh Vân sinh s ng và l p nghi p. T đó, ông b t đ u phồ ố ậ ệ ừ ắ ầ ổ
bi n và truy n ngh l i cho con cháu và m i ngế ề ề ạ ọ ười xung quanh. Làng ngh đá Ninhề Vân ra đ i cũng vì nh th ờ ư ế
Thu b t đ u, s n ph m đá t i đây vô cùng ít i và đ n gi n. Ch y u ch là các v tở ắ ầ ả ẩ ạ ỏ ơ ả ủ ế ỉ ậ
d ng ph c v cho cu c s ng ngụ ụ ụ ộ ố ười dân nh c i giã, c i xay… D n d n v sau, ch ngư ố ố ầ ầ ề ủ
lo i s n ph m đạ ả ẩ ược m r ng v i nhi u m u mã đa d ng.ở ộ ớ ề ẫ ạ
Ngày x a, t t c các công đo n bao g m c khai thác và v n chuy n đá đ u ph i làmư ấ ả ạ ồ ả ậ ể ề ả
th công. Vì th , công s c b ra vô cùng l n nh ng ti n đ công vi c thì l i ch m.ủ ế ứ ỏ ớ ư ế ộ ệ ạ ậ Ngày nay, v i s giúp đ c a máy móc hi n đ i, năng su t ch tác đớ ự ỡ ủ ệ ạ ấ ế ược c i thi nả ệ đáng k Đi u này cũng t o đi u ki n cho các ngh nhân có th i gian sáng t o raể ề ạ ề ệ ệ ờ ạ
nh ng m u mã m i.ữ ẫ ớ
Trang 5H u h t các gia đình trong làng đ u theo nghầ ế ề ề điêu kh c đá m nghắ ỹ ệ. Vì th , t iế ạ đây, ngành ngh này đề ược gìn gi và l u truy n qua nhi u th h Làng đá m nghữ ư ề ề ế ệ ỹ ệ Ninh Vân đang góp ph n b o v và truy n bá nh ng giá tr văn hóa t t đ p c a dânầ ả ệ ề ữ ị ố ẹ ủ
t c.ộ
CÁC CÔNG TRÌNH Đ C S C C A LÀNG ĐÁ M NGH NINH VÂNẶ Ắ Ủ Ỹ Ệ
Làng ngh đá m nghề ỹ ệ Ninh Vân đã và đang t o ra nh ng s n ph m đá đ c s c.ạ ữ ả ẩ ặ ắ Chúng ta không th không nh c đ n 3 công trình b ng đá cách đây hàng trăm năm. Đóể ắ ế ằ
là Đình làng Xuân Vũ, căn nhà đá c a ông Lủ ương Văn Xi n và căn nhà đá c a nghể ủ ệ nhân Đ Kh c Đ c.ỗ ắ ứ
Đình làng Xuân Vũ được xây d ng vào năm 1730 th i vua Lê C nh H ng. Lúc banự ờ ả ư
đ u, đình đầ ược xây d ng t g lim, vôi v a và g ch nung. Qua th i gian b tàn phá b iự ừ ỗ ữ ạ ờ ị ở chi n tranh, đình làng b h h ng n ng n Vì th , đình làng m i đế ị ư ỏ ặ ề ế ớ ược ph c d ng l iụ ự ạ hoàn toàn b ng đá nh ng v n gi nguyên ki n trúc cũ. Nh ng h a ti t LongLânQuyằ ư ẫ ữ ế ữ ọ ế
Ph ng, r ng bay phụ ồ ượng múa trên thân c t độ ược ch m kh c t m và s ng đ ng. Trongạ ắ ỉ ỉ ố ộ
đó, c t cái độ ược ch m kh c hình r ng. Các c t con còn l i ch m tr hình hoa lá cạ ắ ồ ộ ạ ạ ổ ỏ cây, chim muông, đ i đi n cho 4 mùa trong năm. Đình làng Xuân Vũ chính là n i tạ ệ ơ ổ
ch c l gi c t Hoàng Sùng vào 16/8 Âm l ch hàng năm.ứ ễ ỗ ụ ổ ị
Ngôi nhà c a ông Lủ ương Văn Xi n để ược xây d ng vào năm 1934 và v n b n v ngự ẫ ề ữ
đ n bây gi Trong khi đó, căn nhà c a ông Đ Kh c Đ c đế ờ ủ ỗ ắ ứ ược xây d ng vào nămự
1954. Đ n t n bây gi , nh ng câu th đế ậ ờ ữ ơ ược điêu kh c trên c t đá v n hi n lên rõ ràng.ắ ộ ẫ ệ
Trang 6Ngôi nhà c a ông L ủ ươ ng Văn Xi n đ ể ượ c xây d ng vào năm 1934 và v n b n v ng đ n ự ẫ ề ữ ế
bây gi ờ
Ngoài ra, chúng ta không th b qua công trình c ng làng đá m ngh Ninh Vân vàể ỏ ổ ỹ ệ
tượng 500 v La Hán đang đị ược tr ng bày chùa Bái Đính.ư ở
LÀNG NGH CH M KH C ĐÁ NÚI NH IỀ Ạ Ắ Ồ
Trước khi k t thúc bài vi t, chúng tôi s d n quý khách đ n làng ngh đá lâu đ i nh tế ế ẽ ẫ ế ề ờ ấ
Vi t Nam. Đó chính là làng đá Nh i.ệ ồ
LÀNG ĐÁ NH I HÌNH THÀNH LÚC NÀO?Ồ
Làng đá Nh i thu c đ a ph n phồ ộ ị ậ ường An H ng, xã Đông Tân, thành ph Thanh Hóa,ư ố
t nh Thanh Hóa.ỉ
Nh đã trình bày trên, ông t c a làng ngh Non Nư ở ổ ủ ề ước và làng đá Ninh Vân đ u xu tề ấ thân t Thanh Hóa. Có th nói, làng Nh i chính là cái nôi c a nghừ ể ồ ủ ề điêu kh c đá mắ ỹ nghệ.
Theo ghi nh n trong l ch s , ngh ch tác đá n i đây đã b t đ u t th i nhà Lý. Ts.ậ ị ử ề ế ơ ắ ầ ừ ờ
Ph m Văn Đ u cho r ng, ngh đá n i đây ra đ i vào kho ng th i gian Lý Thạ ấ ằ ề ơ ờ ả ờ ườ ng
Ki t tr nh m t i Thanh Hóa. Trong su t 20 tr nh m, Lý Thệ ị ậ ạ ố ị ậ ường Ki t ti n hành khaiệ ế thác đá quý đ xây d ng thành quách. Có th , đây chính là th i đi m làng ngh hìnhể ự ể ờ ể ề
Trang 7thành. Tuy nhiên, đây cũng ch là m t gi thuy t đỉ ộ ả ế ược đ t ra. Làng ngh v n có th raặ ề ẫ ể
đ i s m h n ho c mu n h n r t nhi u.ờ ớ ơ ặ ộ ơ ấ ề
D U N L CH S C A LÀNG ĐÁ NH IẤ Ấ Ị Ử Ủ Ồ
Được hình thành lâu năm, làng Nh i g n li n v i dòng ch y l ch s c a dân t c ta.ồ ắ ề ớ ả ị ử ủ ộ
R t nhi u công trình ki n trúc th i x a đ u m t tay do các ngh nhân làng Nh i t oấ ề ế ờ ư ề ộ ệ ồ ạ nên. Đó chính là thành nhà H hay còn có tên g i khác là kinh thành Tây Đô k vĩ. Hayồ ọ ỳ
là các tác ph m điêu kh c trong khu đi n mi u Lam Kinh th i Lê s Các tẩ ắ ệ ế ờ ơ ượng r ngồ
đá, tượng người, tượng thú đ u do bàn tay ch m kh c c a ngh nhân làng Nh i.ề ạ ắ ủ ệ ồ
Nh ng tác ph m này đã góp ph n t o nên phong cách điêu kh c đá qua m i th i kữ ẩ ầ ạ ắ ỗ ờ ỳ
đ t nấ ước
Thành nhà H đ ồ ượ c xây d ng nên b i đôi tay c a các ngh nhân làng đá Nh i ự ở ủ ệ ồ
M t trong nh ng tác ph m khi n ngộ ữ ẩ ế ười dân n i đây t hào nh t chính là bia m Phanơ ự ấ ộ Đình Phùng. Ngoài ra còn có t m bia Lê L i huy n Đà B c, sông Đá. Dù bom l aấ ợ ở ệ ắ ử chi n tranh k bên, ngế ế ười dân n i đây v n m t lòng cùng nhau điêu kh c nên nh ngơ ẫ ộ ắ ữ
Trang 8t m bia m tấ ộ ượng nh đ n các v anh hùng dân t c. Khi đang t p trung ch m tr , th yớ ế ị ộ ậ ạ ổ ấ máy bay đ ch ngang qua đ u ph i t m trú xu ng dị ề ả ạ ố ướ ầi h m. Đ i tình hình yên n thìợ ổ
l i cùng nhau lên th c hi n ti p công vi c. Không ph i do v y mà đạ ự ệ ế ệ ả ậ ường nét đ c đ oụ ẽ
l i s sài, c u th Các tác ph m c a làng Nh i đ u tinh x o dạ ơ ẩ ả ẩ ủ ồ ề ả ưới đôi tay điêu luy nệ
c a các ngh nhân n i đây.ủ ệ ơ
K T LU NẾ Ậ
Ngh điêu kh c đá m ngh là m t trong nh ng nét đ p văn hóa c a dân t c Vi tề ắ ỹ ệ ộ ữ ẹ ủ ộ ệ Nam. Hi n nay, dù đã có máy móc h tr , vai trò c a ngh nhân v n không gi m sút.ệ ỗ ợ ủ ệ ẫ ả Nét đ p c a các s n ph m đá đ u ph thu c r t nhi u vào đôi tay ngẹ ủ ả ẩ ề ụ ộ ấ ề ười th điêuợ
kh c. Dù là tắ ượng đá hay n i th t đá nhộ ấ ư b n t m đá c m th chồ ắ ẩ ạ , t t c đ u đấ ả ề ượ c
t o nên t đôi tay ngạ ừ ười ngh nhân.ệ
T phi n đá c m th ch, qua đôi tay ngh nhân đã tr thành b n t m sang tr ng ừ ế ẩ ạ ệ ở ồ ắ ọ
Vì th , chúng ta càng ph i gìn gi và phát tri n ngh đá m ngh ngày m t l n m nh.ế ả ữ ể ề ỹ ệ ộ ớ ạ Nhà nước cùng chính quy n đ a phề ị ương ph i ph i h p ch t ch đ ra các chính sáchả ố ợ ặ ẽ ề
h p lý. Ngợ ười dân chúng ta c n t nh táo l a ch n và ng h các s n ph m ch t lầ ỉ ự ọ ủ ộ ả ẩ ấ ượ ng
Trang 9cao. Chúng ta c n nói không v i nh ng s n ph m giá r , kém ch t lầ ớ ữ ả ẩ ẻ ấ ượng và tìm đ nế các c s uy tín nhơ ở ư công ty đá m ngh Huy Hùngỹ ệ Có nh th , ngh điêu kh c đáư ế ề ắ
m i ngày m t phát tri n và lan r ng ra th gi i.ớ ộ ể ộ ế ớ
Xem thêm: https://damynghehuyhungnt.com/tintuc/gioithieucaclangnghedamy nghetruyenthongovietnam.html