MỘT số CÁCH đặt câu hỏi xác SUẤT TRONG bài TOÁN PHẢ hệ

Xác định gen gây bệnh này nằm trên NST thường hay trên NST giới tínhb. Hai đứa con trai trong đó có nhiều nhất một đứa bị bệnh.. Lần đầu sinh được con trai bị bệnh, lần thứ hai sinh được

MỘT SỐ CÁCH ĐẶT CÂU HỎI XÁC SUẤT TRONG BÀI TOÁN PHẢ HỆ

Xét ví dụ như sau: Một loại bệnh di truyền X ở người do 1 gen Nghiên cứu phả hệ của một gia đình

như sau:

a Xác định gen gây bệnh này là do gen trội hay gen lặn quy định?

b Xác định gen gây bệnh này nằm trên NST thường hay trên NST giới tính?

c Xác định kiểu gen của những người trong phả hệ trên

d Tính xác suất cặp bố mẹ có kiểu gen như cặp bố mẹ 12 và 13 sinh được:

1 Một đứa con bình thường

2 Một đứa con bình thường có kiểu gen dị hợp

3 Một đứa con bị bệnh

4 Một đứa con trai bình thường

5 Một đứa con gái bình thường có kiểu gen dị hợp

6 Một đứa con gái bị bệnh

7 Hai đứa con trong đó có một đứa con bị bệnh

8 Hai đứa con trong đó có ít nhất một đứa bình thường

9 Hai đứa con trai trong đó có nhiều nhất một đứa bị bệnh

10 Hai đứa con gái bị bệnh

11 Hai đứa con trai bình thường

12 Con đầu lòng mang gen gây bệnh

13 Con trai đầu lòng không mang gen gây bệnh

14 Con gái có kiểu gen đồng hợp về gen gây bệnh

15 Lần đầu sinh được con trai bị bệnh, lần thứ hai sinh được con trai bình thường

16 Lần đầu sinh được con trai, lần thứ hai sinh được con gái cả hai đều bình thường

17 Hai con trong đó một con trai bình thường và một con gái bị bệnh

18 Ba đứa con trai trong đó có 1 người con bị bệnh

19 Ba đứa con trong đó có ít nhất một đứa bình thường

20 Ba đứa con trong đó có 1 con trai bị bệnh, hai con gái có ít nhất một đứa bình thường

21 (*) Năm đứa con trong đó có 3 đứa con bình thường và 2 đứa bị bệnh

22 (**) Hai trai và hai gái đều bình thường trong đó có một con trai là thể mang

Hướng dẫn giải:

a) Xác định gen gây bệnh là do gen trội hay gen lặn quy định:

Dựa vào 12, 13 và 18 Nhận thấy cả hai bố mẹ 12, 13 có kiểu hình giống nhau, sinh ra con có kiểu hình khác bố mẹ → kiểu hình của 18 là lặn

→ Bệnh do gen lặn quy định

b) Xác định gen gây bệnh nằm trên NST thường hay trên NST giới tính:

– Loại trường hợp gen quy định tính trạng nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính Y

vì tính trạng bệnh biểu hiện ở cả 2 giới

– Loại trường hợp gen quy định tính trạng nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X

vì mẹ (3) bị bệnh (XaXa) mà con trai (9) không bị bệnh (XAY)

– Vậy nhiều khả năng nhất bệnh này do gen lặn nằm trên NST thường quy định

c) Xác định kiểu gen của những người trên:

• Những người bị bệnh đều mang kiểu gen đồng hợp lặn (aa) → 1,3,5,16,18,19 có kiểu gen aa

• Những người bố mẹ bình thường sinh được con bị bệnh, sẽ mang kiểu gen dị hợp Aa →

2,12,13,15 có kiểu gen Aa

• Những người con được bình thường sinh ra từ bố hoặc mẹ bị bệnh, sẽ mang kiểu gen dị hợp Aa

→ 6,7,8,9,10 có kiểu gen Aa

• Những người còn lại không thuộc 3 trường hợp trên kiểu gen là AA hoặc Aa → 4,11,14,17 có kiểu gen AA hoặc Aa

d) Cặp bố mẹ có kiểu gen giống cặp 12 và 13 là: P: Aa  Aa  F1: 1AA :2Aa :1aa

4 4 4

1 Một đứa con bình

thường

3 4

2

Một đứa con bình

thường có kiểu gen

dị hợp

2 3

4

4 Một đứa con trai

bình thường

3 1 3

8

gen dị hợp

6 Một đứa con gái bị

bệnh

7

Hai đứa con trong

đó có một đứa con

bị bệnh

Tức là sinh được 1 con bt + 1 con bị bệnh Sẽ có hai trường hợp

về thứ tự con sinh ra nên nhân thêm

3 8

8

Hai đứa con trong

đó có ít nhất một

đứa bình thường

Có 2 trường hợp xảy ra: sinh được 1 đứa con bt + 1 con bệnh hoặc sinh được cả 2 con đều bình thường Theo quy tắc cộng xác suất Ta cộng xác suất 2 trường hợp lại

Hoặc ta có thể làm trường hợp ngược lại: XS sinh ra không có

đứa con nào bình thường (tức cả 2 đều bị bệnh) =

→ XS cần tìm =

9

Hai đứa con trai

trong đó có nhiều

nhất một đứa bị

bệnh

Có 2 TH có thể xảy ra: 0 đứa bị bênh + 2 đứa con trai bt hoặc 1 đứa trai bị bệnh + 1 đứa trai bt

→ XS cần tím =

10

Hai đứa con gái bị

bệnh

11

Hai đứa con trai

bình thường

1 1 1

8

1 2

C

1 2

C

4   4  8

2

3 1 3 15

2

4 4 4 16

 

    

 

2

4 16

  

 

 

1 15 1

16 16

 

15 16

3 1 3 1 1 1 3

4 2 4 2 4 2 16

        

   

   

3 16

4 2 64

    

   

   

1 64

4 2 64

    

   

   

9 64

12

Con đầu lòng mang

gen gây bệnh

Con đầu lòng mang gen gây bệnh thì con có thể là các kiểu gen

Aa hoặc aa XS 2 kiểu gen này là

13

Con trai đầu lòng

không mang gen gây

bệnh Con đầu lòng không mang gen gây bệnh là AA với XS là

14

Con gái có kiểu gen

đồng hợp về gen gây

bệnh

15

Lần đầu sinh được

con trai bị bệnh, lần

thứ hai sinh được

con trai bình thường Lưu ý: ta không nhân thêm số trường hợp vì đề đã nói sẵn 1

trường hợp rồi: lần đầu, lần sau…

16

Lần đầu sinh được

con trai, lần thứ hai

sinh được con gái cả

hai đều bình thường

17

Hai con trong đó

một con trai bình

thường và một con

gái bị bệnh

18

Ba đứa con trai

trong đó có 1 người

con bị bệnh

3 4

3 4

1 4

1 4

1 1 1

8

4 2 4 2     64

3 64

64

1 2

C

32

1 3

C

       

     

     

27 512

19

Ba đứa con trong đó

có ít nhất một đứa

bình thường

XS cả 3 đứa con đều bị bệnh =

→ XS cần tìm =

20

Ba đứa con trong đó

có 1 con trai bị

bệnh, hai con gái có

ít nhất một đứa bình

thường

Có 2 trường hợp có thể xảy ra:

 1 trai bệnh + 1 gái bt + 1 gái bệnh =

 1 trai bệnh + 2 gái bt =

→ XS cần tìm =

21*

Năm đứa con trong

đó có 3 đứa con bình

thường và 2 đứa bị

bệnh

Xác suất cần tìm =

22

**

Hai trai và hai gái

đều bình thường

trong đó có một con

trai là thể mang

 Thể mang là cá thể bình thường mang kiểu gen dị hợp  Xác suất thể mang Aa = ½

 Xác suất sinh được con bình thường là ¾

 Số trường hợp sinh con là =

 XS cần tìm =

3

1 1

4 64

  

 

 

1 63 1

64 64

 

63 64

3

1 3 1 1 18

3!

4 4 4 2 512

 

     

 

3 1 3

1 3 3 1 27

C

4 4 4 2 512

 

     

 

512  512  512

45 512

3 1 5! 135

4 4 3! 2! 512

     

    

   

135 512

4!

12 2! 1! 1! 

 

12

        

     

     

81 512