Xây dựng xã hội hài hoà XHCN ở trung quốc một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Hơn thế nữa, đây cũng là chủ đề rất thú vị, nó sẽ đ-a ta trở về những tinh hoa trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, bởi thấp thoáng trong lý luận xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc là một

Đại học quốc gia hà nội Tr-ờng đại học Khoa học xã hội và nhân văn

- - -  - - -

Nguyễn thị yến

Xây dựng Xã hội hài hòa xhcn ở trung quốc

Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Luận văn thạc sĩ khoa học

Chuyên ngành: Châu á học

Hà Nội – 11/2008

Đại học quốc gia hà nội Tr-ờng đại học Khoa học xã hội và nhân văn

- - -  - - -

nguyễn thị yến

Xây dựng Xã hội hài hòa xhcn ở trung quốc

Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Em xin cảm ơn các thầy cô trong khoa Đông Ph-ơng

học, các thầy cô ở Đại học Quốc gia và Viện nghiên cứu Trung Quốc Em xin đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Phó giáo s- - Tiến sĩ Đinh Công Tuấn đã trực tiếp h-ớng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành luận văn Xin cảm

ơn Th- viện Quốc gia Hà nội, Trung tâm Thông tin khoa học xã hội, Viện N

ghiên cứu Trung Quốc, đã giúp đỡ cung cấp một phần nguồn t- liệu cho luận văn

Tuy nhiên, do năng lực còn hạn chế, hơn thế nữa đây còn là một đề tài t-ơng đối rộng nên luận văn chắc chắn

không tránh khỏi thiếu sót Kính mong nhận đ-ợc sự thông cảm và góp ý của thầy cô và các bạn

Học viên

Nguyễn Thị Yến

Mục lục

Danh mục chữ cáI viết tắt

Phần mở đầu 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối t-ợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 4

4 Nguồn t- liệu 5

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của đề tài 6

7 Cấu trúc luận văn 6

phần nội dung 7c h-ơng 1 Đặc tr-ng cơ bản và cơ sở hình thành lý luận xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” ở trung quốc 7

1.1 Đặc tr-ng cơ bản, t- t-ởng chỉ đạo, mục tiêu, nguyên tắc và giải pháp xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc

7 1.1.1 Đặc tr-ng cơ bản của “xã hội hài hòa XHCN” Trung Quốc

8 1.1.2 Tư tưởng chỉ đạo, mục tiêu, nguyên tắc xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” Trung Quốc

16

1.1.3 Gi¶i ph¸p x©y dùng x· héi hµi hßa XHCN Trung Quèc

2.2.2 Pháp chế dân chủ xã hội đ-ợc hoàn thiện hơn 60 2.2.3 Xu thế giãn rộng chênh lệch về phát triển giữa thành thị và nông

thôn, giữa các khu vực đ-ợc từng b-ớc cải thiện

69

2.2.4 Hệ thống an sinh xã hội cho toàn thể c- dân thành thị nông thôn cơ

bản đ-ợc thiết lập, tố chất khoa học văn hóa, tố chất thể lực sức khỏe, đạo đức của nhân dân đ-ợc chú trọng

2.3.4 Ô nhiễm môi tr-ờng vẫn là vấn đề nghiêm trọng, ảnh h-ởng đến sự

hài hòa giữa con ng-ời và thiên nhiên trong xã hội Trung Quốc.

Danh mục các chữ cáI viết tắt

CNXH Chủ nghĩa xã hội

CHND Cộng hòa nhân dân

ĐCS Đảng cộng sản

GDP Tổng giá trị sản phẩm quốc nội

HDI Chỉ số phát triển con ng-ời

LHQ Liên hiệp quốc

NDT Đồng nhân dân tệ

USD Đồng đô la Mỹ

đã giậm chân tại chỗ trong thời kỳ trung cổ, đã rơi xuống đáy vực của sự xa sút trong thời kỳ cận đại, nay đang v-ơn lên, đạt sức mạnh cạnh tranh với nhiều c-ờng quốc trên thế giới” [24] Từ một n-ớc nông nghiệp lạc hậu, Trung Quốc đã trở thành một c-ờng quốc chính trị, quân sự, kinh tế trên thế giới và có vai trò đặc biệt trong khu vực Tuy nhiên, sự tăng tr-ởng thần kỳ của nền kinh tế cũng ẩn chứa trong nó rất nhiều nguy cơ gây bất ổn xã hội nh-: sự phát triển không cân đối giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền; sự trả giá quá lớn đối với tài nguyên thiên nhiên và môi tr-ờng trong tăng tr-ởng kinh tế; vấn đề giải quyết việc làm, chế độ an sinh xã hội, tình trạng tham nhũng khá nghiêm trọng… Hơn thế nữa, sự chênh lệch trong phát triển kinh tế-xã hội không đơn thuần là sự đói nghèo, lạc hậu của một khu vực, có nguy cơ dẫn đến tình trạng suy giảm thực lực của toàn bộ nền kinh tế nói chung, mà còn là nguyên nhân sâu sa làm rạn nứt các mối quan hệ xã hội, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng Điều đó đòi hỏi phải có những giải pháp điều hòa lợi ích, giải quyết mâu thuẫn, ngăn chặn xung đột trong xã hội, đặc biệt là giải quyết những vấn đề liên quan đến lợi ích thiết thực của nhân dân Tr-ớc thực tế này, các nhà lãnh đạo thuộc thế

hệ lãnh đạo thứ t- của ĐCS Trung Quốc đứng đầu là Tổng Bí th- Hồ Cẩm

Đào đã đưa ra mục tiêu “xây dựng xã hội hài hòa XHCN” nhằm tìm cách ứng

xử phù hợp với con đ-ờng hòa bình cùng tồn tại, đ-a đất n-ớc phát triển hài hòa bền vững trên mọi lĩnh vực: kinh tế-chính trị-văn hóa-xã hội

Khái niệm “xã hội hài hòa” được đưa ra lần đầu tiên tại Hội Nghị TW

4 khoá XVI ĐCS Trung Quốc (năm 2004) Đặc biệt, kể từ khi hội nghị TW 6, khóa XVI (tháng 10-2006) đưa ra “Quyết định của TW ĐCS Trung Quốc về mấy vấn đề quan trọng xây dựng xã hội hài hòa XHCN” [101], thì “xây dựng xã hội hài hòa XHCN” đã trở thành đề tài đ-ợc thảo luận sôi nổi trong đời sống chính trị của đất n-ớc đông dân nhất thế giới này Sự hình thành và phát triển lý luận xây dựng xã hội hài hòa XHCN là một quá trình lịch sử có nội dung phong phú, có ý nghĩa lý luận quan trọng và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc Quá trình xây dựng xã hội hài hòa XHCH của Trung Quốc với những thành tựu cũng nh- những tồn tại của nó sẽ là những t- liệu có giá trị đối với các n-ớc khác, trong đó có Việt Nam Hơn thế nữa, đây cũng là chủ đề rất thú vị,

nó sẽ đ-a ta trở về những tinh hoa trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, bởi thấp thoáng trong lý luận xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc là một gia tài triết thuyết có ý nghĩa nhiều mặt mà ngày nay n-ớc này đang khai thác phát huy một cách có hiệu quả trong việc giải quyết ứng xử giữa con ng-ời với con ng-ời, con ng-ời với xã hội, con ng-ời với tự nhiên, tiến vào xây dựng một đất n-ớc XHCN phát triển bền vững đặc sắc Trung Quốc

Nhận thức đ-ợc điều này, đặc biệt là xuất phát từ niềm say mê nghiên cứu đất n-ớc Trung Quốc, tôi đã chọn vấn đề: Xây dựng xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc, một số vấn đề lý luận và thực tiễn làm đề tài luận văn thạc sỹ Với tinh thần nghiên cứu khoa học nghiêm túc và thực sự cầu thị, luận văn này hi vọng có thể đóng góp phần nhỏ bé vào việc tìm hiểu vấn đề

đang còn khá mới mẻ nh-ng lại rất quan trọng trong nghiên cứu Trung Quốc

đ-ơng đại

2 Lịch sử vấn đề

Kể từ năm 2004, khi khái niệm “xã hội hài hòa XHCN” xuất hiện chính thức trong hội nghị TW 4 khóa XVI ĐCS Trung Quốc, thì lập tức nó

đã trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trong đời sống chính trị, cả trong và ngoài Trung Quốc Tại Trung Quốc, rất nhiều công trình nghiên cứu, thảo luận, giải thích về nội hàm của các khái niệm mà ĐCS Trung Quốc đã đ-a ra trong “Quyết định của ủy ban TW ĐCS Trung Quốc về vấn đề xây dựng xã hội hài hòa XHCN”, và luận giải các vấn đề thực tiễn xây dựng xã hội hài hòa của Trung Quốc Một số tài liệu chúng tôi đã s-u tầm đ-ợc nh-: Học tập xây dựng xã hội hài hòa XHCN (枸建社會主義和諧社會學習讀本 中共党史出版社) xuất bản năm 2006; Xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc-Giải thích một số vấn đề lớn(枸建社會主義和諧社會-若干重大問題解析) của NXB Lịch sử Đảng Trung Quốc năm 2006; H-ớng dẫn học tập một số vấn đề lớn xây dựng xã hội hài hòa XHCN (構建社會主義和諧社會-若干重大問題學習導讀) của nhà xuât bản Tr-ờng Đảng Bắc Kinh năm 2006; Nghiên cứu vấn đề xóa đói giảm nghèo trong xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc (枸建社會主義和諧社會中的中國剩存貧困問題研究.人民出版社) của nhà xuất bản Nhân dân; Xã hội hài hòa XHCN- lý luận và thực tiễn do Tạ Quân làm chủ biên ( 謝 舜 , 和 諧 社 會 理 論 與 經 驗 -Harmonious Society Theoretical and Empirical Perspectives 社會科學文獻出版社) xuất bản năm 2006; Luận c-ơng về xã hội hài hòa XHCN của nhà xuất bản Nhân dân Quảng Đông(社會主義和諧社會-論鋼 , 廣東人民出版

社 Socialist Harmony Theory Syllabus) năm 2006…Tuy nhiên, các tài liệu Tiếng Việt mà chúng tôi s-u tầm đ-ợc không nhiều Đa số trong đó là những bài viết trên một số tạp chí chuyên ngành nh- Tạp chí Trung Quốc, tạp chí nghiên cứu Đông Bắc á, tạp chí Cộng sản…Tổng hợp nhất về vấn đề này cho

đến nay là bài viết của PGS Nguyễn Huy Quý trên tạp chí Cộng sản số 775 năm 2007 với nhan đề “Về xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc” trong đó

nêu những vấn đề lý luận và đ-a ra những nhận định về thành tựu và triển vọng của công cuộc xây dựng xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc

Đây cũng chính là những t- liệu mà chúng tôi sử dụng trong trong quá trình xây dựng và hoàn thiện luận văn này

3 Đối t-ợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

- Đối t-ợng nghiên cứu: Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là việc xây dựng

xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc, một số vấn đề lý luận và thực tiễn

- Nhiệm vụ: Hệ thống hóa những một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây

dựng “xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc Trong đó, luận văn phân tích những đặc tr-ng, mục tiêu, nguyên tắc, giải pháp và cơ sở hình thành lý luận

“xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc Qua đó, luận văn phân tích quá trình triển khai, bước đầu đánh giá những thành tựu và tồn tại của “xây dựng xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc, đồng thời nêu ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trên con đ-ờng phát triển hài hòa, bền vững

- Phạm vi nghiên cứu: Khái niệm “xã hội hài hòa XHCN” được hiểu theo

nghĩa rộng và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng, xã hội hài hòa là xã hội có kết cấu giữa các bộ phận, các yếu tố gắn kết làm một, cùng vận hành nhịp nhàng Nó bao gồm sự hài hòa giữa xã hội và môi tr-ờng tự nhiên, giữa xã hội và kinh

tế, giữa xã hội và chính trị, xã hội và văn hóa, sau này nó còn đ-ợc phát triển thành lý luận về “thế giới hài hòa”… Theo nghĩa hẹp, xã hội hài hòa là chỉ sự hài hòa trong bản thân các tầng diện xã hội, nghĩa là sự hài hòa phải hiện diện trong từng lĩnh vực của đời sống cũng nh- trong mỗi con ng-ời Ví nh- trong phát triển kinh tế phải h-ớng tới phát triển hài hòa giữa thành thị và nông thôn, rút ngắn khoảng cách phân hóa giàu nghèo, giải quyết công bằng xã hội và tạo thêm việc làm, tăng c-ờng chống tham nhũng, phát triển hài hòa với môi tr-ờng, tự nhiên và tài nguyên [97-1] Về nội hàm khái niệm xã hội hài hòa, mỗi học giả có một ý kiến riêng Tuy nhiên, họ đều thống nhất ở quan điểm: Hiện nay ĐCS đề xướng “xã hội hài hòa XHCN” là xã hội

hài hòa theo nghĩa hẹp Tuy nhiên, đây là vấn đề có biên độ rộng và có nhiều tầng ý nghĩa Trong khuôn khổ một luận văn thạc sỹ, chúng tôi cho rằng khó

có thể giải quyết đ-ợc tất cả những vấn đề liên quan đến chủ đề này Do vậy, chúng tôi chủ yếu đi sâu phân tích những cơ sở dẫn đến sự hình thành “xã hội hài hòa XHCN” và b-ớc đầu đánh giá những thành tựu cũng nh- những tồn tại mà Trung Quốc đang phải đối mặt trong quá trình xây dựng xã hội hài hòa mấy năm vừa qua, trên cơ sở đó liên hệ với sự nghiệp xây dựng xã hội ở Việt Nam chúng ta Trong phần đánh giá b-ớc đầu về những thành tựu, tồn tại, chúng tôi căn cứ vào mục tiêu xây dựng xã hội hài hòa XHCN mà Trung Quốc đã đề ra cho 14 năm (kể từ năm 2006 đến năm 2020), từ đó đ-a ra những nhận định về những thành tựu t-ơng ứng ban đầu mà n-ớc này đã đạt

đ-ợc Vì công cuộc xây dựng xã hội hài hòa Trung Quốc mới đang chỉ ở những năm đầu tiên trong giai đoạn đầu tiên, cho nên những đánh giá về thành tựu và tồn tại cũng chỉ là t-ơng đối Tuy nhiên về cơ bản, nó vẫn thể hiện xu thế phát triển tất yếu của quá trình xây dựng xã hội hài hòa của Trung Quốc trong những năm tiếp theo

4 Nguồn t- liệu

Luận văn đ-ợc thực hiện trên cơ sở những nguồn tài liệu sau:

- Quyết định của ủy ban TW ĐCS Trung Quốc về vấn đề xây dựng xã hội hài hòa XHCN

- Các sách (tiếng trung) của nhà xuất bản Lịch sử Đảng Trung Quốc, nhà xuất bản Nhân dân, NXB Tr-ờng Đảng Bắc Kinh, NXB Văn hiến…

- Các tài liệu đ-ợc công bố trên báo chí, đặc biệt là một số tạp chí chuyên ngành nh-: Nghiên cứu Quốc tế, Nghiên cứu Trung Quốc, Thông tin những vấn đề lý luận, Tạp chí Cộng sản, Tin tham khảo Thông tấn xã Việt Nam…

- Các thông tin trên mạng internet về những vấn đề có liên quan

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình s-u tầm chọn lọc và sử dụng nhiều loại tài liệu khác nhau, chúng tôi luôn dựa vào quan điểm của chủ nghĩa Mác Lê nin, t- t-ởng

Hồ Chí Minh và đ-ờng lối của Đảng cộng sản Việt Nam Luận văn đ-ợc triển khai trên cơ sở sử dụng nhuần nhuyễn các ph-ơng pháp sau:

- Ph-ơng pháp duy vật biện chứng và ph-ơng pháp duy vật lịch sử, tức là phải dựa vào lịch sử, các t- liệu lịch sử, các sự kiện lịch sử Trên cơ sở đó xử

lý, lựa chọn để rút ra kết luận mang tính khoa học lịch sử

- Kết hợp ph-ơng pháp lịch sử và ph-ơng pháp logic trong quá trình tìm hiểu và phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử

- Sử dụng ph-ơng pháp phân tích, thống kê để đối chiếu so sánh đ-a ra

đ-ợc kết quả chính xác, bảo đảm tính khoa học lịch sử của đề tài

6 Đóng góp của đề tài

Xây dựng “xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc” là một nhiệm vụ lâu dài, bền bỉ, khó khăn và nhiều thách thức của Đảng, Nhà n-ớc và nhân dân Trung Quốc Thông qua việc tìm hiểu sự hình thành lý luận, quá trình triển khai đồng thời đánh giá thành tựu và khó khăn trong quá trình xây dựng “xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc”, luận văn có thể sẽ đóng góp phần nào về t- liệu trong nghiên cứu lịch sử-xã hội thế giới nói chung và chính trị-xã hội Trung Quốc đ-ơng đại nói riêng Đồng thời, chúng tôi cũng mạnh dạn đ-a ra một bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và phát triển xã hội hài hòa, bền vững

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm hai ch-ơng:

Ch-ơng 1: Đặc tr-ng cơ bản và cơ sở hình thành lý luận xây dựng xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc

Ch-ơng 2: Quá trình triển khai, b-ớc đầu đánh giá việc xây dựng xã hội hài hòa XHCN ở Trung Quốc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Phần nội dung

ch-ơng i: Những đặc tr-ng cơ bản và cơ sở hình thành lý luận xây dựng “xã hội hài hòa xhcn”

Thuật ngữ “xã hội hài hòa XHCN” chính thức xuất hiện lần đầu tiên tại Hội nghị TW 4 khóa XVI tháng 9 năm 2004 mà ng-ời nêu ra là Tổng Bí th-, Chủ tịch n-ớc CHND Trung Hoa Hồ Cẩm Đào Với việc đi sâu vào cấu trúc xã hội của chủ tịch Hồ Cẩm Đào, cả ba mặt kinh tế, chính trị, văn hóa là “thể thống nhất ba mặt” (tam vị nhất thể) trước đây, nay lại có thêm xã hội hài hòa tạo thành “thể thống nhất bốn mặt”(tứ vị nhất thể) Các mặt này có quan

hệ tổng thể điều chỉnh hài hòa đồng bộ [97-2] ý tưởng xây dựng “Xã hội hài hòa XHCN” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đưa ra ngay lập tức nhận

đ-ợc sự h-ởng ứng mạnh mẽ của các giới trong xã hội Trung Quốc

1.1.1 Đặc tr-ng cơ bản của “xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc

Ngày 19/2/2005, trong bài phát biểu chính thức tại Hội nghị các lãnh

đạo chủ chốt cấp tỉnh với chuyên đề “Nâng cao năng lực xây dựng xã hội hài hòa XHCN” tổ chức tại tr-ờng Đảng TW, Tổng Bí th- Hồ Cẩm Đào lần đầu tiên trình bày một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc [97-2] Theo đó, có thể hình dung xã hội hài hòa XHCN là xã hội đạt tới 6 mục tiêu, hay nói cách khác,

đó là 6 đặc tr-ng: Nền chính trị dựa trên luật pháp dân chủ; Quan hệ xã hội dựa trên nguyên tắc công bằng, bình đẳng; Quan hệ giữa con ng-ời dựa trên tình cảm chân thành hữu ái; Một xã hội tràn đầy sức sống; Một xã hội ổn

định và trật tự; Con ng-ời và thiên nhiên chung sống hài hòa Nội hàm của

những đặc tr-ng này đ-ợc lý giải nh- sau:

1.1.1.1 Dân chủ pháp trị: là phát huy dân chủ XHCN, thực hiện quản

lý đất n-ớc theo pháp luật, điều động rộng rãi các nhân tố tích cực [1-70]

Dân chủ pháp trị đ-ợc coi là cơ sở và bảo đảm chính trị của xây dựng xã hội hài hòa XHCN, nói cách khác, đây chính là ph-ơng châm cơ bản: dựa vào pháp luật để trị nước, phát huy dân chủ XHCN Nghĩa gốc của từ “dân chủ” là “sự thống trị của đại đa số người” Tất nhiên không thể hiểu “sự thống trị của đại đa số người” là ai cũng thống trị, nhưng “dân chủ” là nhất thiết phải tôn trọng và thể hiện ý nguyện của đại đa số ng-ời dân Chỉ có nh-

vậy mới phát huy đ-ợc tính tích cực, tính chủ động và tính sáng tạo của quần chúng nhân dân trên tất cả các ph-ơng diện, và dân chủ xã hội chủ nghĩa là thể hiện ý chí của tuyệt đại đa số nhân dân Hội nghị TW 4 ĐCS Trung Quốc khóa XVI cũng lại nhấn mạnh, cần thúc đẩy chế độ hóa, quy phạm hóa và trình tự hóa dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo ng-ời dân đ-ợc làm chủ đất n-ớc

Để thực hiện đ-ợc điều này cần: phát huy cao độ dân chủ XHCN bởi dân chủ là yêu cầu bản chất của CNXH; thực hiện quản lý đất n-ớc theo pháp luật; kiên trì và hoàn thiệ n các chế độ của dân chủ XHCN, làm phong phú các hình thức dân chủ, phát triển cơ tầng dân chủ, mở rộng sự tham gia có trật tự của công dân trong lĩnh vực chính trị, bảo đảm ng-ời dân thực hiện quyền tuyển cử, quyết sách, quản lý và giám sát theo pháp luật, khiến cho ng-ời dân ngày càng có tiếng nói trong xã hội [99-41]

“Dân chủ pháp trị” được coi là cơ sở chính trị của xã hội hài hòa XHCN Nếu không có dân chủ sẽ không có hài hòa, có dân chủ mới làm cho mọi ng-ời thoải mái, thúc đẩy tính tích cực của mọi ng-ời, để thực hiện xã hội hài hòa Chức năng của pháp luật là bảo vệ dân chủ, thúc đẩy dân chủ, không có pháp trị sẽ không có hài hòa [99-41]

1.1.1.2 Công bằng chính nghĩa: là quan hệ lợi ích các mặt xã hội

đ-ợc xử lý hài hòa, những mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân và xã hội đ-ợc

xử lý thỏa đáng, công bằng, chính nghĩa trong xã hội đ-ợc bảo vệ và thực hiện [1-70]

Về vấn đề công bằng trong xã hội, tr-ớc đây Khổng Tử đã có luận

điểm nổi tiếng: “Không sợ nghèo mà chỉ lo không đều, không sợ ít mà chỉ sợ bất ổn” [32-50] Đến nay trong thời đại kinh tế thị tr-ờng, luận điểm của ông d-ờng nh- vẫn giữ nguyên giá trị “Công bằng chính nghĩa” được coi là mục tiêu giá trị của xã hội hài hòa XHCN Nếu t- bản chủ nghĩa đề cao hiệu quả, thì xã hội chủ nghĩa đề cao công bằng, ch-a có công bằng thì ch-a bàn đ-ợc

về xã hội chủ nghĩa Công bằng bao gồm: phân phối kinh tế công bằng, đời

sống xã hội công bằng, cơ hội cũng cần công bằng, quá trình thực hiện phải công bằng, kết quả đánh giá cũng phải công bằng Còn “chính nghĩa” là một giá trị để định giá, để phán đoán Nhận thức đúng đ-ợc sự nghiệp chính nghĩa, mọi ng-ời sẽ đem hết sức mình để phấn đấu [8]

Thúc đẩy công bằng chính nghĩa, là cơ sở quan trọng để xây dựng xã hội hài hòa xã XHCN Nội dung cụ thể và nguyên tắc cơ bản của công bằng chính nghĩa bao gồm 4 nguyên tắc liên hệ t-ơng hỗ bổ sung cho nhau: Thứ nhất, nguyên tắc bảo đảm quyền lợi cơ bản, đó là quyền đ-ợc sống, quyền

đ-ợc h-ởng các quyền lợi bảo đảm xã hội, quyền đ-ợc h-ởng thụ nền giáo dục Thứ hai, nguyên tắc cơ hội bình đẳng Hay nói cách khác, đó là đảm bảo mỗi thành viên trong xã hội có cơ hội phát triển bình đẳng, đó cũng là cơ hội phát huy cao một cách tối đa năng lực của mỗi ng-ời Thứ ba, nguyên tắc phân phối thu nhập dựa trên cơ sở sự cống hiến của mỗi cá nhân, hay nói cách khác là căn cứ vào sự cống hiến của cá nhân để phân hóa thu nhập, từ

đó điều động những nhân tố tích cực trong xã hội, khơi dậy sự phát huy năng lực của mọi thành viên và của toàn xã hội Thứ t-, nguyên tắc điều tiết xã hội, đặc biệt là điều tiết trong phân phối lần đầu, làm cho các thành viên đều

đ-ợc h-ởng thành quả phát triển của xã hội Trung Quốc hiện nay và trong một thời gian dài nữa vẫn ở giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội, tình trạng dân số đông, sự phát triển không cân bằng giữa các khu vực vẫn ch-a có sự biến đổi căn bản Do vậy, công bằng trong xã hội chủ nghĩa ở giai đoạn đầu chỉ có thể là công bằng t-ơng đối Hiện nay, đời sống kinh tế xã hội Trung Quốc nảy sinh nhiều vấn đề nổi cộm: tình trạng phân phối thu nhập không

đồng đều giữa các thành viên trong xã hội; quần chúng nhân dân (đặc biệt là nông dân mất đất và công nhân thất nghiệp) là ng-ời phải gánh những hậu quả tiêu cực của cải cách mở cửa bởi những sự đền bù không thỏa đáng Đối với vấn đề công bằng, cần phải toàn diện phân tích khoa học và tổng hợp vận dụng các biện pháp chính sách, pháp luật, kinh tế, hành chính đồng thời kiên trì làm theo pháp luật, xử lý kịp thời hợp lý, áp dụng các biện pháp giáo dục,

hiệp th-ơng, điều hòa để giải quyết trên tất cả các tầng diện xã hội Đối với vấn đề khoảng cách thu nhập, cần dựa trên cơ sở phát triển kinh tế, thông qua cải cách chế độ thuế, tăng c-ờng chi phí công cộng hoặc các biện pháp gia tăng chuyển dịch chi thu, điều chỉnh hợp lý phân phối thu nhập để giải quyết, làm cho toàn thể nhân dân đều đ-ợc h-ởng thành quả của công cuộc cải cách

và xây dựng hiện đại hóa xã hội [99-45]

1.1.1.3 Tin t-ởng và th-ơng yêu lẫn nhau (Thành tín hữu ái): Tin

t-ởng, th-ơng yêu lẫn nhau có nghĩa là hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau trong toàn xã hội, giữ chữ tín, toàn thể nhân dân cùng chung sống bình đẳng, th-ơng yêu lẫn nhau [1-70]

Có thể thấy rằng, “Thành tín” là một quy phạm đạo đức quan trọng trong văn hóa truyền thống Trung Hoa, đòi hỏi mọi ng-ời phải thành thật và giữ chữ tín Khổng tử cho rằng, con ng-ời mà lời nói trung thành, giữ chữ tín, hành vi trung hậu thận trọng, thì đi đâu cũng được và “làm người mà không giữ chữ tín thì không biết người ấy có thể làm việc gì?” [32-51] Trong khi

đó, “hữu ái” đòi hỏi mọi người phải có tình thương, giữa cộng đồng không cùng lợi ích cũng phải cùng tồn tại, cùng chia sẻ và cùng có lợi “Thành tín hữu ái” yêu cầu các thành viên trong xã hội tự giác chấp hành những quy tắc xã hội, những quy định và trật tự công cộng, đó là một đặc tr-ng quan trọng

và cũng là yêu cầu cơ bản của xã hội hài hòa XHCN [99-47]

Xây dựng thể chế đạo đức t- t-ởng xã hội chủ nghĩa thích ứng với kinh

tế thị tr-ờng XHCN, hài hòa với pháp luật XHCN và kế thừa truyền thống

đạo đức tốt đẹp của dân tộc Trung Hoa, nhất thiết phải lấy “thành tín hữu ái” làm trọng Gần 30 năm cải cách, từng b-ớc hoàn thiện nền kinh tế thị tr-ờng, Trung Quốc đã phát triển một cách v-ợt bậc, nh-ng trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng, một số ng-ời chạy theo lợi ích, không từ một thủ đoạn nào, làm hàng giả, lừa đảo, đó không thể gọi là “thành tín” Tiền bạc và quyền lực

đ-ợc không ít ng-ời tôn sùng và coi là nguyên tắc giá trị Tình trạng tham nhũng trầm trọng dẫn đến những mâu thuẫn sâu sắc trong xã hội, làm cho sự

“thành tín” của chính quyền và xã hội đều bị thiếu hụt, luân lý gia đình cùng luân lý dân tộc truyền thống bị suy thoái nghiêm trọng Do vậy, trong xã hội hài hòa XHCN, “thành tín” phải là nền tảng của mọi phạm trù đạo đức của con ng-ời, là quy phạm đạo đức cơ bản của con ng-ời, cả trong kinh tế xã hội

và trong cuộc sống, là quy phạm hành xử quan trọng để điều tiết các mối quan hệ, quy phạm trật tự kinh tế xã hội Một xã hội không có thành tín, không có đạo đức thì không thể có mối quan hệ hài hòa giữa con ng-ời với con ng-ời, không thể có trật tự xã hội tốt đẹp, không thể có sự điều hòa và phát triển nhanh về kinh tế Hơn nữa, thành tín là tiền đề và cơ sở cho sự phát triển phồn thịnh của nền kinh tế thị tr-ờng Từ mọi góc độ, đều thấy rằng bản thân nền kinh tế thị tr-ờng thực ra là một nền kinh tế tín dụng Một khi các quan hệ tín dụng đã không còn, thì nền tảng của kinh tế thị tr-ờng có nguy cơ bị lung lay, kết quả là trật tự kinh tế xã hội bị đảo lộn Do vậy, nền kinh tế thị tr-ờng càng phát triển, càng cần thành thực và giữ chữ tín Hơn nữa,

“thành tín” là mấu chốt của việc xây dựng văn minh tinh thần XHCN và tạo

ra bầu không khí tốt đẹp, tin t-ởng lẫn nhau trong xã hội Xây dựng văn minh tinh thần XHCN bao gồm xây dựng t- t-ởng đạo đức và xây dựng văn hóa khoa học giáo dục, trong đó xây dựng thành tín là một nội dung quan trọng trong xây dựng đạo đức xã hội chủ nghĩa [99-47]

Khi toàn xã hội đề x-ớng và hình thành quan hệ “tin tưởng thương yêu lẫn nhau”, lúc đó cần phải làm tốt sự nghiệp xây dựng đạo đức, phát triển rộng rãi công đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp, đạo đức gia đình Ví nh- nỗ lực để xây dựng một xã hội công đức lấy những lễ nghi văn minh, lấy giúp ng-ời làm vui, bảo vệ môi tr-ờng là nội dung chủ yếu, ra sức xây dựng đạo

đức nghề nghiệp lấy trân trọng nghề nghiệp, lấy thành thực giữ chữ tín, làm việc công bằng, phục vụ quần chúng, cống hiến cho xã hội… làm nội dung quan trọng; đề x-ớng xây dựng đạo đức gia đình lấy tôn trọng ng-ời già, yêu th-ơng trẻ em, nam nữ bình đẳng, vợ chồng hòa thuận, hàng xóm đoàn kết

làm nội dung chủ yếu [99-46] Đây chính là yêu cầu về một xã hội “thành tín hữu ái” mà chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã đưa ra

1.1.1.4 Tràn đầy sức sống (Sung mãn hoạt lực): có nghĩa là tất cả

những nguyện vọng sáng tạo có lợi cho tiến bộ xã hội đ-ợc tôn trọng, các hoạt động sáng tạo đ-ợc ủng hộ, tài năng sáng tạo đ-ợc phát huy, những thành quả trong sáng tạo đ-ợc khẳng định [1-70]

Đây là động lực phát triển của xã hội hài hòa Xã hội hài hòa là một xã hội có đủ sức hóa giải những mâu thuẫn, tôn trọng lao động, tôn trọng tri thức, tôn trọng nhân tài, tôn trọng sáng tạo, huy động đ-ợc tất cả các nhân tố tích cực, làm cho mọi ng-ời hăng hái tiến thủ và xã hội tràn đầy sức sống Xã hội hài hòa XHCN là xã hội tràn đầy sức sống, xã hội đó luôn khuyến khích

sự phát triển và sáng tạo Đại hội Đảng XVI và hội nghị TW 4 khóa XVI

Đảng Cộng sản Trung Quốc đều nhấn mạnh ph-ơng châm: toàn diện, triệt để tôn trọng lao động, tôn trọng tri thức, trọng dụng nhân tài, tôn trọng sáng tạo, loại bỏ những ch-ớng ngại, tăng c-ờng sức sáng tạo cho xã hội, tôn trọng tất cả những nguyện vọng sáng tạo có lợi cho sự tiến bộ của xã hội, sức sống xã hội đ-ợc khuyến khích, phát huy năng lực sáng tạo, khẳng định thành quả sáng tạo Đảng Cộng sản Trung Quốc xác định cần kiên trì ph-ơng châm toàn tâm toàn ý dựa vào giai cấp công nhân, phát huy sức mạnh của giai cấp công nhân trong đó có phần tử trí thức và đông đảo nông dân để thúc đẩy lực l-ợng căn bản kinh tế xã hội Bên cạnh đó Đảng cũng khuyến khích sự đóng góp của những tầng lớp mới lấy kinh tế phi công hữu và nghề nghiệp tự do làm chủ thể cho sự phát triển kinh tế xã hội, vừa phải bảo đảm sức sống ở những khu vực phát triển, những ngành sản xuất chiếm -u thế và một bộ phận giàu có tr-ớc, vừa phải chú trọng đến những khu vực còn kém phát triển, những ngành nghề và quần chúng còn t-ơng đối nghèo nàn [99-48]

Bên cạnh đó, điều động rộng rãi nhất các nhân tố tích cực, không ngừng tăng c-ờng sức sáng tạo của toàn xã hội, và đặc biệt chú trọng quán triệt thực hiện quan điểm mới về lao động cũng là một nội dung quan trọng

để xây dựng một xã hội “tràn đầy sức sống” Đó là quan điểm phải tôn trọng lao động, tôn trọng và bảo hộ tất cả những loại hình lao động có lợi cho nhân dân và xã hội, bảo hộ cho tất cả những thu nhập lao động hợp pháp và thu nhập “phi lao động hợp pháp”, hình thành cơ chế tạo việc làm và quan niệm t- t-ởng thích ứng với nền kinh tế trong giai đoạn đầu chủ nghĩa xã hội, và cuối cùng là đoàn kết, cổ vũ và biểu d-ơng các lực l-ợng cùng đóng góp cho

sự giàu mạnh của tổ quốc [99-50]

1.1.1.5 ổn định có trật tự (An định hữu tự): có nghĩa là cơ chế tổ

chức xã hội kiện toàn, quản lý xã hội hoàn thiện, trật tự xã hội tốt, quần chúng nhân dân an c- lạc nghiệp, xã hội đ-ợc giữ vững ổn định đoàn kết [1-70]

Điều này bao gồm hai ph-ơng diện, thứ nhất “xã hội hài hòa” phải là một xã hội ổn định, có nghĩa là xã hội hòa bình, quan hệ giữa ng-ời với ng-ời hài hòa, tâm lý nhân dân bình an Thứ hai, “xã hội hài hòa” phải là xã hội có trật tự, có nghĩa là sự vận hành các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội phải tuân theo những điều lệ nhất định Điều lệ ở đây bao gồm pháp luật, chế độ, thể chế, cơ chế trật tự và quy phạm

Thực hiện “ổn định có trật tự” phải dựa vào cơ chế tổ chức và thể chế quản lý và quan trọng hơn nữa chính là các thành viên trong xã hội Do vậy, xã hội hài hòa phải làm cho ng-ời ng-ời làm hết năng lực, ng-ời ng-ời đ-ợc hưởng lợi ích mà lại chung sống hài hòa với nhau Hơn nữa, thực hiện “ổn

định có trật tự”, cần nỗ lực làm tốt “người người bình đẳng”, “hòa nhi bất

đồng”, “tạo điều kiện cho nhau cùng có lợi” Mọi người bình đằng có nghĩa

là sự bình đẳng trên các ph-ơng diện nhân cách, quyền lợi, cơ hội, quy tắc và phân phối, đây cũng là yêu cầu cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa Xã hội Trung Quốc hiện đại là xã hội mà các thành viên bình đẳng, nh-ng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc càng cần phải là một xã hội tôn trọng nhân cách độc lập, bảo đảm những quyền lợi thiết thân của từng thành viên trong xã hội [99-52]

1.1.1.6 Con ng-ời chung sống hài hòa với tự nhiên: có nghĩa là sản

xuất phát triển, đời sống sung túc, môi tr-ờng sinh thái tốt [1-70] Các nhà lãnh đạo Trung Quốc xác định, xã hội hài hòa không chỉ là sự hài hòa giữa con ng-ời với con ng-ời và sự hài hòa giữa con ng-ời và xã hội, mặc dù đó là

điều quan trọng nhất Xã hội hài hòa XHCN phải là xã hội mà ở đó con ng-ời chung sống hài hòa với tự nhiên

Môi tr-ờng tự nhiên là cơ sở vật chất quan trọng để con ng-ời tồn tại

và phát triển, cũng là cơ sở vật chất quan trọng để xây dựng một xã hội hài hòa Tuy nhiên, những tài nguyên mà giới tự nhiên đem lại cho loài ng-ời bao gồm một bộ phận tài nguyên không thể tái sinh (ví dụ tài nguyên khoáng sản), và một bộ phận tài nguyên có thể tái sinh, nh-ng mức độ tăng tr-ởng của nó là hạn chế Do đó, trong một giai đoạn lịch sử cụ thể, những gì mà giới tự nhiên cung cấp cho loài ng-ời (vật chất để sinh sống và sản xuất, không gian canh tác) là có hạn Sự tăng tr-ởng của nhu cầu con ng-ời cần phải phù hợp với những tài nguyên mà giới tự nhiên mang lại, sản xuất và tiêu thụ của con ng-ời cần phải dựa trên sự trả giá thấp nhất về môi tr-ờng và tài nguyên Cho nên, duy trì sự cân bằng của giới tự nhiên cần đ-ợc tiến hành

đồng thời với việc duy trì lợi ích của loài ng-ời để đảm bảo hệ thống xã hội

và hệ thống sinh thái tự nhiên phát triển nhịp nhàng và bền vững Sự chung sống hài hòa giữa con ng-ời và tự nhiên sẽ ảnh h-ởng tới sự hài hòa của xã hội, là yếu tố quan trọng để xây dựng một xã hội hài hòa XHCN Đi theo con

đ-ờng chung sống hài hòa giữa con ng-ời và tự nhiên, bảo vệ và cải thiện môi tr-ờng sinh thái, nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên chính là một lựa chọn đúng đắn và bền vững [99-50]

Để “con người chung sống hài hòa với tự nhiên”, cần xác lập và thực hiện theo quan điểm phát triển khoa học, kiên trì những quốc sách cơ bản về bảo vệ môi tr-ờng, thực hiện thống nhất giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi tr-ờng và xây dựng sinh thái, thực hiện đồng thời khai thác và tiết kiệm tài nguyên, đặt tiết kiệm ở vị trí hàng đầu, thiết thực tham gia tăng c-ờng xây

dựng trị lý môi tr-ờng sinh thái Trong thời điểm hiện nay, toàn xã hội cần phải nỗ lực đề x-ớng xác lập quan điểm “tôn trọng tự nhiên”, nhận thức đúng

đắn về tự nhiên, tôn trọng các quy luật của tự nhiên Bên cạnh đó, cần hết sức chú trọng và tăng c-ờng xử lý ô nhiễm môi tr-ờng và xây dựng sinh thái, phát triển một nền kinh tế tuần hoàn, xây dựng xã hội tiết kiệm [99-52]

Trong sáu đặc tr-ng của xã hội hài hòa, thì năm điều trên nói về quan

hệ giữa con ng-ời với xã hội, điều thứ sáu là nói về quan hệ của con ng-ời với tự nhiên Sáu đặc tr-ng này có quan hệ và tác động lẫn nhau, thể hiện

đầy đủ yêu cầu tổng thể của công cuộc xây dựng toàn diện xã hội hài hòa XHCN, xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc Cũng có thể nói rằng, tư duy mới của chủ tịch Hồ Cẩm Đào về “xây dựng xã hội hài hòa” xuất phát từ ý tưởng “xây dựng một xã hội hài hòa trong các mặt”, phát triển kinh tế phải đi đôi với ổn định chính trị và công bằng xã hội, củng cố đạo

đức toàn xã hội, tạo thêm việc làm, tăng c-ờng chống tham nhũng, tăng tr-ởng kinh tế phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên môi tr-ờng, phải tiến hành song song và hiệu quả giữa hai nhiệm vụ khai thác và bảo vệ tài nguyên môi trường, tránh tình trạng khai thác bừa bãi Sáu đặc trưng của “xã hội hài hòa XHCN” Trung Quốc cũng cho thấy các nhà lãnh đạo nước này đã khéo léo trong việc kế thừa và phát huy gia tài văn hóa, triết học truyền thống, những giá trị đạo đức, tầm quan trọng của những mối quan hệ tôn ti trật tự để ra sức xây dựng một mô hình xã hội lý t-ởng-xã hội hài hòa XHCN

1.1.2 T- t-ởng chỉ đạo, mục tiêu, nguyên tắc và giải pháp xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc

Dựa trên cơ sở phân tích mà Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã đ-a ra, các học giả Trung Quốc đã đi sâu nghiên cứu và nâng cao thành lý luận Hội nghị

TW 6 khóa XVI ĐCS Trung Quốc, diễn ra tại thủ đô Bắc Kinh (từ ngày 8 đến

10 tháng 10 năm 2006) đã lấy vấn đề này làm trọng tâm thảo luận, đ-a ra Nghị quyết của TW ĐCS Trung Quốc về “một số vấn đề quan trọng xây dựng

xã hội hài hòa XHCN”, trong đó phân tích tầm quan trọng và tính cấp bách của việc xây dựng xã hội hài hòa XHCN, t- t-ởng chỉ đạo, mục đích, nhiệm

vụ và nguyên tắc xây dựng xã hội hài hòa XHCN, những chủ tr-ơng giải pháp lớn nhằm thực hiện mục tiêu nhiệm vụ đó [101] Đây đ-ợc coi là văn kiện mang tính c-ơng lĩnh đối với sự nghiệp xây dựng xã hội hiện đại của Trung Quốc từ nay về sau

1.1.2.1 Tư tưởng chỉ đạo xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” Trung Quốc

Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống tổng hợp từ ba bộ phận: Triết học Mác Lê nin, kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học hợp thành Trong đó, triết học Mác-Lênin là cơ sở lý luận, là thế giới quan và ph-ơng pháp luận khoa học Kinh tế chính trị học là nội dung chủ yếu, là khoa học nghiên cứu các mối quan hệ sản xuất và quy luật phát triển của nó Còn chủ nghĩa xã hội khoa học là tổng hợp kết luận rút ra đ-ợc từ triết học và kinh tế chính trị học Mác-Lênin, là đúc rút quy luật cơ bản sự phát triển của nhân loại Đó cũng là t- t-ởng chỉ đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc trong quá trình phát triển đất n-ớc Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin cùng với thực tế xây dựng và cách mạng của đất n-ớc Trung Quốc đã sản sinh ra t- t-ởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình, t- t-ởng quan trọng “ba đại diện” và quan điểm phát triển khoa học, đó đều là những thành quả của sự phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin ở Trung Quốc đ-ơng đại T- t-ởng Mao Trạch Đông là sự vận dụng và phát triển Chủ nghĩa Mác-Lênin ở Trung Quốc, đã đ-ợc chứng minh qua thực tiễn là nguyên tắc lý luận và tổng kết kinh nghiệm chính xác của Trung Quốc trong quá trình cách mạng và xây dựng đất n-ớc, là của cải tinh thần quý giá và kết tinh trí tuệ của tập thể Đảng cộng sản Trung Quốc Lý luận Đặng Tiểu Bình, tư tưởng quan trọng “ba đại diện” và quan điểm phát triển khoa học là sản phẩm kết hợp của những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin với và thực tế đ-ơng đại Trung Quốc với những đặc tr-ng của thời đại, là sự kế thừa và phát triển t- t-ởng

Mao Trạch Đông, là chỉ đạo căn bản trong các công việc của Đảng trong tình hình lịch sử mới, cũng là trụ cột tinh thần to lớn chấn h-ng dân tộc Trung Hoa Có thể nói đó là một hệ thống t- t-ởng thống nhất, truyền từ thế thệ này sang thế hệ khác trong quá trình phát triển và xây dựng đất n-ớc Trung Quốc Nghị quyết hội nghị TW VI ĐCS Trung Quốc khóa XVI năm 2006 chỉ

rõ “Xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng là xã hội hài hòa do ĐCS Trung Quốc lãnh đạo toàn thể nhân dân cùng xây dựng, cùng chung h-ởng trên con đ-ờng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc Cần phải kiên trì tuân thủ sự chỉ đạo của chủ nghĩa Mác Lênin, t- t-ởng Mao Trạch

Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình và tư tưởng quan trọng “ba đại diện” [101]

1.1.2.2 Mục tiêu xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” đến năm 2020 của Trung Quốc

Thực hiện xã hội hài hòa, xây dựng một xã hội tốt đẹp là lý t-ởng xã hội mà loài ng-ời vẫn luôn mong mỏi, cũng là lý t-ởng xã hội mà Chủ nghĩa Mác-Lênin trong đó có ĐCS Trung Quốc không ngừng tìm kiếm Từ quan

điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung, xã hội hài hòa là xã hội ổn định, nhịp nhàng và hơn thế nữa, đó là trạng thái lý t-ởng của một xã hội ổn định nhịp nhàng

ĐCS Trung Quốc xác định, xây dựng xã hội hài hòa XHCN là một trong những mục tiêu phấn đấu nhằm xây dựng xã hội toàn diện khá giả Hơn thế nữa, nâng cao năng lực xây dựng xã hội hài hòa cũng đ-ợc coi là một ph-ơng diện quan trọng trong mục tiêu tổng thể xây dựng năng lực Đảng cầm quyền Quá trình xây dựng xã hội hài hòa XHCN là một quá trình lịch

sử, có phân thành các giai đoạn, có tầng bậc… Đó cũng sẽ là một quá trình phấn đấu tr-ờng kỳ và nỗ lực không mệt mỏi mới có thể thực hiện đ-ợc mục tiêu “xã hội hài hòa” Trong các giai đoạn phát triển khác nhau, xây dựng xã hội hài hòa có những mục tiêu không giống nhau Do đó, cần phải nắm vững

sự thống nhất giữa quá trình và mục tiêu, cũng cần làm rõ sự thống nhất giữa mục tiêu lâu dài và mục tiêu có tính chất giai đoạn [99-52]

Quyết định của ủy ban Trung -ơng Đảng Cộng sản Trung Quốc về vấn đề xây dựng xã hội hài hòa XHCN đ-ợc Hội nghị toàn thể lần thứ VI của

ủy ban Trung -ơng khóa XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc thông qua ngày 11-10-2006 đã chỉ rõ mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu xây dựng xã hội hài hòa XHCN đến năm 2020, cũng là nhiệm vụ mục tiêu xây trong thời gian 14 năm

kể từ thời điểm đó, là: “Pháp chế dân chủ xã hội đ-ợc hoàn thiện hơn, ph-ơng sách cơ bản trị quốc theo pháp luật đ-ợc thực hiện toàn diện, quyền lợi của nhân dân đ-ợc tôn trọng và bảo đảm thiết thực, xu thế giãn rộng chênh lệch về phát triển giữa thành thị và nông thôn, giữa các khu vực đ-ợc từng b-ớc xoay chuyển, hình thái phân phối thu nhập hợp lý có trật tự cơ bản

đ-ợc hình thành, tài sản gia đình tăng lên một cách phổ biến, nhân dân đ-ợc sống sung túc hơn, việc làm xã hội t-ơng đối đầy đủ, hệ thống đảm bảo xã hội cho toàn thể c- dân thành thị nông thôn cơ bản đ-ợc thiết lập; hệ thống dịch vụ công cộng xã hội cơ bản hoàn thiện hơn, trình độ quản lý và phục vụ của chính quyền đ-ợc nâng cao t-ơng đối rõ rệt, tố chất t- t-ởng đạo đức, tố chất khoa học văn hóa và tổ chất thể lực sức khỏe của toàn dân tộc đ-ợc tăng lên rõ rệt, đạo đức tác phong tốt đẹp, quan hệ con ng-ời hòa bình đ-ợc hình thành hơn nữa, sức sáng tạo toàn xã hội đ-ợc tăng c-ờng rõ rệt, môi tr-ờng sinh thái chuyển biến tốt rõ rệt, thực hiện mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả, tạo dựng phúc lợi ở mức độ cao cho hơn một tỷ dân, nỗ lực hình thành cục diện toàn thể nhân dân ng-ời ng-ời làm hết năng lực, ng-ời ng-ời

đ-ợc h-ởng lợi ích mà lại chung sống hài hòa với nhau” [101]

1.1.2.3 Nguyên tắc xây dựng “xã hội hài hòa XHCN” của Trung Quốc

Xã hội hài hòa XHCN mà Trung Quốc đang xây dựng là xã hội hài hòa do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo toàn thể nhân dân cùng xây dựng, cùng chung h-ởng trên con đ-ờng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc Đó là nhiệm vụ quan trọng mà ĐCS căn cứ vào bố cục tổng thể của xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc và toàn cục xây dựng xã hội

toàn diện khá giả đã đ-a ra, đồng thời nó cũng phản ánh yêu cầu nội tại của công cuộc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa hài hòa, văn minh, dân chủ, giàu mạnh Để xây dựng một xã hội “dân chủ pháp trị, công bằng chính nghĩa, thành tín hữu ái, tràn đầy sức sống, ổn định có trật tự, con ng-ời hài hòa với thiên nhiên”, Trung Quốc xác định cần phải kiên trì 6 nguyên tắc cơ bản sau:

- Lấy con ng-ời làm gốc : Cần kiên trì lấy con ng-ời làm gốc, tr-ớc

sau lấy lợi ích căn bản của đại đa số nhân dân làm điểm xuất phát và điểm dừng chân của mọi quyết định của Đảng và Nhà n-ớc, thực hiện tốt, bảo vệ tốt, phát triển tốt các lợi ích căn bản của nhân dân, không ngừng thỏa mãn các nhu cầu về vật chất- văn hóa ngày càng tăng của nhân dân, đạt tới chỗ phát triển vì nhân dân, phát triển dựa vào nhân dân, thành quả phát triển do nhân dân chung h-ởng, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con ng-ời

- Kiên trì phát triển khoa học : Thực sự nắm vững sự phát triển,

nhiệm vụ quan trọng số một của Đảng cầm quyền Đó là nhiệm vụ chấn h-ng

đất n-ớc, quan tâm toàn diện sự phát triển thành thị và nông thôn, giữa các khu vực, giữa kinh tế và xã hội, phát triển hài hòa giữa con ng-ời và tự nhiên, giữa phát triển trong n-ớc và mở cửa bên ngoài, chuyển đổi ph-ơng thức tăng tr-ởng, nâng cao chất l-ợng phát triển, thúc đẩy phát triển theo h-ớng tiết kiệm, sạch, an toàn, thực hiện phát triển bền vững cân đối toàn diện

- Kiên trì cải cách mở cửa: Kiên trì ph-ơng h-ớng cải cách kinh tế thị

tr-ờng xã hội chủ nghĩa, thích ứng với yêu cầu phát triển xã hội, sự cải cách

và sáng tạo thể chế kinh tế, thể chế chính trị, thể chế văn hóa, thể chế xã hội,

mở rộng hơn nữa sự mở cửa với bên ngoài, nâng cao tính khoa học của quyết sách cải cách, tính đồng bộ của biện pháp cải cách, xây dựng cơ chế kiện toàn tràn đầy sức sống, giàu hiệu quả, mở cửa hơn nữa

- Kiên tri dân chủ pháp trị: Tăng c-ờng xây dựng chính trị dân chủ

XHCN, phát triển dân chủ xã hội, thực thi ph-ơng sách quản lý đất n-ớc theo pháp luật, xây dựng nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tăng c-ờng ý thức pháp luật toàn xã hội, thúc đẩy đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa của

đất n-ớc, pháp chế hóa, quy chế hóa, từng b-ớc hình thành hệ thống đảm bảo công bằng xã hội, thúc đẩy xây dựng xã hội công bằng theo lẽ phải

- Giải quyết đúng đắn mối quan hệ cải cách - phát triển - ổn định:

Thống nhất giữa mức độ cải cách, tốc độ phát triển và khả năng tiếp nhận của xã hội, lấy cải cách phát triển, ổn định để củng cố và thúc đẩy sự hài hòa,

đảm bảo vững cho nhân dân an c- lạc nghiệp, xã hội ổn định có trật tự, đất n-ớc thịnh v-ợng lâu dài

- Kiên trì sự lãnh đạo của Đảng : Giữ vững định h-ớng khoa học, dân

chủ theo đúng pháp luật, phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng, bảo vệ

địa vị chủ thể của quần chúng nhân dân, đoàn kết mọi lực l-ợng có thể đoàn kết, huy động mọi nhân tố tích cực, hình thành cục diện sống động mọi ng-ời

đều có trách nhiệm thúc đẩy, cùng chung h-ởng xây dựng xã hội hài hòa

XHCN [101]

1.1.3 Giải pháp xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung quốc

Để triển khai mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu xây dựng xã hội hài hòa XHCN, TW ĐCS Trung Quốc đã đ-a ra 6 giải pháp lớn đ-ợc công bố trong Nghị quyết Hội nghị TW VI ĐCS Trung Quốc khóa XVI năm 2006

- Giữ vững sự phát triển cân đối, tăng c-ờng xây dựng sự nghiệp

ĐCS Trung Quốc nhấn mạnh, cần phải xúc tiến vững chắc việc xây dựng nông thôn mới XHCN, thúc đẩy phát triển cân đối thành thị và nông thôn, giữa các khu vực; Thực hiện chiến l-ợc tổng thể phát triển khu vực, thúc đẩy phát triển cân đối các khu vực; Thực thi chính sách việc làm tích cực, phát triển quan hệ lao động hài hòa Đ-a vấn đề mở rộng việc làm thành mục tiêu quan trọng của sự phát triển kinh tế xã hội và điều chỉnh cơ cấu ngành nghề, đạt tới sự t-ơng hỗ tốt đẹp thuận chiều giữa phát triển kinh tế và

mở rộng việc làm; Kiên trì -u tiên phát triển giáo dục, xúc tiến thực hiện công bằng giáo dục, tăng c-ờng dịch vụ y tế chữa bệnh, nâng cao sức khỏe cho nhân dân; Đẩy nhanh phát triển sự nghiệp văn hóa và ngành nghề văn

hóa, thỏa mãn nhu cầu văn hóa của quần chúng nhân dân Tăng c-ờng quản

lý bảo vệ môi tr-ờng, xúc tiến hài hòa giữa con ng-ời và thiên nhiên

- Tăng c-ờng xây dựng chế độ, bảo đảm chính nghĩa công bằng xã hội

Hoàn thiện chế độ đảm bảo quyền lợi dân chủ, củng cố địa vị chính trị làm chủ của nhân dân Hoàn thiện chế độ pháp luật, tạo lập vững chắc nền tảng chính trị của xã hội hài hòa Hoàn thiện thể chế cơ chế t- pháp, tăng c-ờng đảm bảo về t- pháp cho xã hội hài hòa Hoàn thiện chế độ tài chính công cộng, từng b-ớc thực hiện quân bình hóa dịch vụ công cộng cơ bản Hoàn thiện chế độ phân phối thu nhập, quy chế hóa trình độ phân phối thu nhập Hoàn thiện chế độ an sinh xã hội, bảo đảm đời sống cơ bản cho quần chúng

- Xây dựng văn hóa hài hòa, củng cố cơ sở t- t-ởng đạo đức của xã hội hài hòa, củng cố cơ sở t- t-ởng đạo đức hài hòa trong xã hội Xây dựng

một hệ thống các quan niệm giá trị lấy hình thái XHCN làm chủ thể Xác lập quan niệm vinh nhục XHCN, bồi d-ỡng phong cách đạo đức văn minh Kiên trì sự dẫn dắt d- luận đúng đắn tạo lập d- luận trong lĩnh vực t- t-ởng theo h-ớng tích cực lành mạnh Triển khai rộng rãi hoạt động xây dựng sự hài hòa, hình thành cục diện mọi ng-ời đều thúc đẩy sự hài hòa

- Hoàn thiện quản lý xã hội, duy trì xã hội ổn định có trật tự Quan

tâm toàn diện và điều hòa các mặt quan hệ lợi ích, xử lý ổn thỏa các mâu thuẫn xã hội Hoàn thiện cơ chế xử lý tình hình cấp bách, ứng phó có hiệu quả với những loại nguy cơ nguy hiểm Tăng c-ờng quản lý tổng hợp trị an xã hội, tăng c-ờng ý thức an ninh của quần chúng nhân dân Tăng c-ờng công tác an ninh quốc gia và xây dựng quốc phòng, đảm bảo ổn định an ninh quốc gia

- Khơi dậy sức sống xã hội, tăng c-ờng đoàn kết thuận hòa xã hội Xã

hội hài hòa XHCN vừa là xã hội tràn đầy sức sống, vừa là xã hội đoàn kết hòa thuận Cần phải khơi dậy ở mức cao nhất sức sống xã hội, thúc đẩy sự hài hòa trong quan hệ các đảng phái, dân tộc, tôn giáo, giai tầng, đồng bào trong

và ngoài n-ớc, củng cố khối đại đoàn kết giữa nhân dân các dân tộc trong cả n-ớc, củng cố khối đại đoàn kết giữa con cháu dân tộc Trung Hoa trong và ngoài n-ớc Tăng c-ờng sức sáng tạo toàn xã hội, hình thành cục diện sinh

động muôn ng-ời nh- một cùng xây đắp sự nghiệp vĩ đại Củng cố và mở rộng mặt trận thống nhất yêu n-ớc rộng rãi nhất, huy động đầy đủ tính tích cực trên mọi ph-ơng diện Tăng c-ờng khối đoàn kết con cháu dân tộc Trung Hoa trong và ngoài n-ớc, phấn đấu cho việc thực hiện sự nghiệp phục h-ng vĩ

đại của dân tộc Trung Hoa Kiên trì đi con đ-ờng phát triển hòa bình, tạo môi tr-ờng bên ngoài tốt đẹp

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc xây dựng “xã hội hài hòa XHCN”

Xây dựng xã hội hài hòa XHCN, then chốt là ở sự lãnh đạo của Đảng Cần phải phát huy đầy đủ vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng, kiên trì xây dựng Đảng vì sự nghiệp chung, cầm quyền vì nhân dân, lấy việc xây dựng năng lực cầm quyền và xây dựng tính tiên tiến của Đảng để thúc đẩy và đem lại sự đảm bảo chính trị mạnh mẽ cho việc xây dựng xã hội hài hòa XHCN Nâng cao bản lĩnh lãnh đạo “xây dựng xã hội hài hòa XHCN” của ban lãnh

đạo và cán bộ lãnh đạo các cấp của Đảng Tăng c-ờng công tác cơ sở, củng

cố và phát triển thành quả sức lao động, giáo dục, giữ gìn tính tiên tiến của

đảng viên cộng sản, nhấn mạnh việc xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa, tăng c-ờng xây dựng tổ chức Đảng ở cơ sở nông thôn, làm tốt công tác xây dựng Đảng ở các đơn vị sự nghiệp xí nghiệp, ph-ờng khóm thành thị, cơ quan và tr-ờng học, viện nghiệp vụ, đoàn thể văn hóa, thúc đẩy công tác xây dựng Đảng ở các tổ chức kinh tế mới, tổ chức xã hội mới, mở rộng diện công tác Đảng, phát huy vai trò thu phục lòng ng-ời, thúc đẩy phát triển, xúc tiến hài hòa tổ chức Đảng cơ sở Xây dựng đội ngũ nhân tài hùng hậu làm công tác xã hội Đi sâu triển khai xây dựng tác phong liêm chính của đảng viên và

đấu tranh chống tham nhũng” [101]

Những giải pháp xây dựng xã hội hài hòa XHCN mà ĐCS Trung Quốc

đ-a ra đã thể hiện đầy đủ yêu cầu chuyển hóa từ lý t-ởng tới hiện thực xã hội hài hòa XHCN với sáu đặc tr-ng cơ bản nh- chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã nêu ra Theo đó, xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trung Quốc đòi hỏi phải kiên trì lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, thúc đẩy toàn diện xây dựng chính trị, văn hóa xã hội, thúc đẩy sự phối hợp giữa lực l-ợng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa cơ sở kinh tế và kiến trúc th-ợng tầng, thúc đẩy sự phát triển chung giữa văn minh vật chất, văn minh chính trị, văn minh tinh thần và xã hội hài hòa XHCN Phải thông qua phát triển lực l-ợng sản xuất để không ngừng tăng c-ờng cơ sở vật chất cho xã hội hài hòa, thông qua phát triển chính trị dân chủ XHCN để không ngừng đảm bảo chính trị cho xã hội hài hòa, thông qua phát triển văn hóa tiên tiến để không ngừng củng cố trụ cột tinh thần xây dựng xã hội hài hòa Đồng thời, thông qua xây dựng xã hội hài hòa để phát triển sự nghiệp xã hội, hoàn thiện quản lý xã hội, tăng c-ờng sức sáng tạo xã hội, tăng c-ờng tối đa các nhân tố hài hòa, giảm thiểu tối đa các nhân tố không hài hòa, phát huy tất cả các nhân tố tích cực để tạo điều kiện có lợi xây dựng văn minh vật chất, văn minh chính trị và văn minh tinh thần XHCN

1.2 Cơ sở hình thành lý luận xây dựng “Xã hội hài hòa XHCN” ở Trung Quốc

Sự xuất hiện của lý luận “xã hội hài hòa XHCN” là kết tinh trí tuệ tổng hợp của nhiều thế hệ, thể hiện những nhận thức sâu rộng về bố cục tổng thể của công cuộc xây dựng XHCN đặc sắc Trung Quốc, cũng là sự nâng cao của những nhận thức về quy luật xây dựng xã hội XHCN

Tây, thì một xã hội phát triển hài hòa trên mọi lĩnh vực từ tr-ớc đến nay vẫn

là lý t-ởng mà loài ng-ời hằng theo đuổi Hai học phái t- t-ởng thuộc vào loại lớn nhất trong văn hóa truyền thống Trung Quốc là Nho gia và Đạo gia

có không ít những tư tưởng có liên quan đến “hài hòa xã hội” Nho gia coi trọng xã hội, đề cao đạo đức nhân sinh với những quy phạm đạo đức “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”, đề xướng khoan hòa trong xử thế để điều chỉnh quan hệ giữa ng-ời với ng-ời sao cho con ng-ời và xã hội hài hòa Khổng tử-nhà đại tập thành Nho giáo, kế thừa tinh hoa triết thuyết Trung Quốc có một câu nổi tiếng “quân tử hòa nhi bất đồng, tiểu nhân đồng nhi bất hòa”, được coi là tiêu chí chuẩn tắc ứng xử của ng-ời quân tử , “hòa có nghĩa là hòa hợp trong ứng

xử, đối với mọi người vui vẻ, hòa nhã” [28-80] Diễn giải câu nói này của Khổng Tử, ng-ời đứng đầu ĐCS, Nhà n-ớc Trung Quốc Giang Trạch Dân nói

“hòa nhi bất đồng là quy luật quan trọng của sự vật và quan hệ xã hội, và cũng là chuẩn tắc cần phải giữ trong xử thế, làm việc của con ng-ời, là đạo lý của các nền văn minh nhân loại trên con đường phát triển hài hòa” [27-60] Rộng hơn nữa, Khổng tử cũng miêu tả một xã hội “đại đồng” mà ở đó đạo lớn về công bằng chính nghĩa đ-ợc mọi ng-ời nghiêm chỉnh chấp hành, đều một lòng vì cái chung, chú trọng tuyển chọn nhân tài, coi trọng chữ tín và hòa mục, xã hội đó, con ng-ời không chỉ phụng d-ỡng, th-ơng yêu cha mẹ

và ng-ời thân của mình, mà con quan tâm tới tất cả mọi ng-ời trong xã hội [99-18] Bên cạnh đó, Mạnh tử cũng nói rằng “thiên thời bất nh- địa lợi, địa lợi bất nh- nhân hòa”(thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hòa) [8-68] Trong khi đó, Đạo gia coi trọng tự nhiên, đề cao quy luật của tự nhiên và vũ trụ, h-ớng tới sự hài hòa giữa con ng-ời và tự nhiên Đạo gia đ-a

ra những tư tưởng có giá trị như “ Nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp

đạo, đạo pháp tự nhiên” (Người học ở đất, đất học ở trời, trời học ở đạo, đạo học ở tự nhiên) Đạo gia yêu cầu con ng-ời cần tôn trọng những quy luật tự nhiên vì đó là những chuẩn mực cao nhất [8-68] Nh- vậy có thể thấy, nếu Nho gia lấy con ng-ời làm trung tâm, yêu cầu con ng-ời và xã hội hài hòa,

thì Đạo gia lấy tự nhiên làm trung tâm, đòi hỏi con ng-ời và tự nhiên phải hài hòa Hai học phái này kết hợp lại bổ sung cho nhau tạo thành quan điểm phát triển đặc tr-ng của văn hóa truyền thống Trung Hoa, bao quát mối quan

hệ giữa ng-ời với ng-ời và giữa ng-ời với tự nhiên [8-69] Ngoài ra, Mặc tử từng đề xuất một xã hội “kiêm ái”, xã hội mà tình thương bình đẳng và phổ cập Ng-ời lãnh đạo phong trào Thái Bình Thiên Quốc-Hồng Tú Toàn đã từng muốn thiết lập một xã hội “thiên hạ cộng hưởng”, xã hội “có ruộng cùng cày, có cơm cùng ăn, có áo cùng mặc, có tiền cùng dùng, không ai không no ấm”, hay Khang Hữu Vi trong “Đại đồng thư” cũng đề xuất một xã hội lý tưởng “người người ai cũng yêu th-ơng nhau, ai cũng bình đẳng, thiên hạ công bằng” [99-18]

Còn ở phương Tây, khái niệm “xã hội hài hòa” sớm nhất là do các nhà t- t-ởng của chủ nghĩa không t-ởng Pháp đ-a ra hồi thế kỷ thứ 16 [99-18] Xanh ximông và Phuriê đã nói tới “chế độ hài hòa” để phê phán “chế độ văn minh” tư bản chủ nghĩa Trong bối cảnh xã hội đang phải đối mặt với những mâu thuẫn và bất ổn nảy sinh từ quá trình tích lũy t- bản, các nhà t- t-ởng này đã đưa ra ý tưởng về một “chế độ xã hội hài hòa nhất, hoàn mĩ nhất” Năm 1833, nhà không tưởng người Pháp Phurie có cuốn “Toàn thế giới hài hòa”, chỉ ra rằng chế độ xã hội tư bản thời đó là không hợp lý, mà tương lai

sẽ được thay thế bằng một “chế độ hài hòa” Năm 1824, nhà không tưởng người Đức Vaitơlinh trong cuốn “Những bảo đảm cho hài hòa và tự do” cũng

đã coi “xã hội chủ nghĩa xã hội” là một xã hội “hài hòa và tự do”, đồng thời

ông chỉ ra rằng, hài hòa của xã hội mới là “hài hòa toàn diện” [99-18]

Sau này Mác và Ănghen đã khẳng định công lao của các nhà không t-ởng Trong “Tuyên ngôn Đảng cộng sản” (1848), hai ông đã chỉ ra rằng: thủ tiêu đối lập giai cấp, “đề xướng xã hội hài hòa” là “chủ trương tích cực của các nhà tư tưởng chủ nghĩa không tưởng đối với xã hội tương lai” Trên cơ sở chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng d-, chủ nghĩa Mác

đã đ-a chủ nghĩa không t-ởng phát triển thành chủ nghĩa xã hội khoa học

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, mỗi ng-ời phải đ-ợc phát triển toàn diện, không chỉ nắm vững quy luật phát triển của xã hội, mà còn nắm vững quy luật phát triển của tự nhiên, “con ng-ời lần đầu tiên trở thành chủ nhân chân chính và tự giác của thế giới tự nhiên” [8-69]

Từ t- t-ởng của những nhà triết học cổ đại Trung Quốc, hay những nhà không t-ởng thế kỷ 19, có thể thấy rằng hài hòa xã hội không phải là một khái niệm mới mẻ, thậm chí hài hòa là lý t-ởng chung và là mục tiêu, giá trị

mà loài ng-ời hằng theo đuổi Những t- t-ởng của các nhà triết học, chính trị

cổ kim, đông tây chính là những cơ sở lý luận quý báu để Trung Quốc tiếp thu, xây dựng xã hội hài hòa XHCN ngày nay

1.2.1.2 Thực hiện xã hội hài hòa là yêu cầu bản chất của chủ nghĩa xã hội

Xã hội XHCN là một chế độ và hình thái xã hội hoàn toàn mới trong lịch sử loài người, “hài hòa” là trạng thái xã hội và đặc tính bản chất của xã hội XHCN, chứ không phải là một chế độ xã hội hay một trạng thái xã hội riêng biệt nào [99-19]

Trong lý luận Mác Lênin, hài hòa là một trạng thái xã hội, là một đặc tr-ng bản chất của xã hội chủ nghĩa cộng sản trong t-ơng lai Mặc dù trong

hệ thống lý luận Mác-Lênin, các ông không trực tiếp đưa ra khái niệm “xã hội hài hòa”, nhưng những gì mà các ông miêu tả về một xã hội chủ nghĩa cộng sản t-ơng lai thì chính là xã hội hài hòa mà Trung Quốc đang h-ớng tới

Trong quá trình xây dựng lí luận khoa học, Mác, Ăngghen chỉ rõ “hài hòa xã hội của chủ nghĩa không t-ởng là chủ tr-ơng tích cực về xã hội t-ơng lai” [99-19] Các ông chỉ rõ cội nguồn của bất bình đẳng trong xã hội t- bản

là mâu thuẫn giữa xã hội hóa sản xuất và chiếm hữu t- nhân về t- liệu sản xuất, nêu rõ ý t-ởng khoa học về ph-ơng h-ớng phát triển khoa học của xã hội tương lai, chỉ rõ “thay thế xã hội tư bản cũ với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó, xuất hiện một liên hiệp, trong đó sự phát triển tự do

của mỗi ng-ời là điều kiện phát triển tự do của tất cả mọi người” Theo ý t-ởng của Mác Ăngghen, xã hội t-ơng lai sẽ đập tan bộ máy nhà n-ớc cũ, xóa bỏ chế độ chiếm hữu t- nhân về t- liệu sản xuất, xóa bỏ sự đối lập và chênh lệch giữa các giai cấp, giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc

và lao động chân tay, làm cho của cải vật chất xã hội dồi dào, tinh thần nhân dân đ-ợc nâng cao nhất, con ng-ời đ-ợc phát huy đ-ợc h-ởng theo nhu cầu, thực hiện sự phát triển toàn diện của mỗi ng-ời, hình thành quan hệ hài hòa giữa con ng-ời với con ng-ời, con ng-ời với tự nhiên Trong bản thảo viết tay

“Kinh tế học” năm 1884, Mác đã miêu tả về xã hội cộng sản tương lai “là xã hội thực sự giải quyết đ-ợc những mâu thuẫn giữa con ng-ời với thế giới tự nhiên, con người với con người” Mác-Lênin nhiều lần nhấn mạnh, xã hội t-ơng lai là xã hội phát triển toàn diện tự do của loài ng-ời, là liên hiệp của những ng-ời tự do, trên thực tế đó chính là mô hình mục tiêu của xã hội hài hòa, bởi lẽ có thể thúc đẩy sự phát triển toàn diện loài ng-ời thực chất chính

là một xã hội hài hòa, t-ơng hỗ và bình đẳng [99-19]

Xây dựng XHCN là một quá trình lâu dài và phải tiến hành từng b-ớc

Do đó, xây dựng xã hội hài hòa XHCN cũng sẽ là một quá trình lịch sử t-ơng

đối dài Giống nh- xây dựng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, xây dựng xã hội hài hòa XHCN là một quá trình phấn đấu không chỉ của vài thế hệ, thậm chí là hàng chục thế hệ kiên trì phấn đấu không mệt mỏi, mới có thể đạt tới trạng thái cao nhất của xã hội hài hòa là chủ nghĩa cộng sản [99-20]

1.2.1.3 Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là chủ nghĩa xã hội hài hòa [99-21]

Hội nghị TW 6 khóa XVI của ĐCS Trung Quốc đã chỉ rõ: “Hài hòa xã hội là thuộc tính bản chất của chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”[51]

Đây là sự phát triển và nâng cao nhận thức của ĐCS Trung Quốc về bản chất CNXH, cho thấy nhận thức của Trung Quốc về quy luật xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc đã đạt tới tầm cao mới

Trong thực tiễn tr-ờng kỳ cách mạng và xây dựng đất n-ớc, ĐCS Trung Quốc không ngừng tìm tòi xây dựng lý luận xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc Với sự kết hợp nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lê nin với thực tiễn cụ thể đất n-ớc Trung Quốc, ĐCS Trung Quốc đã giành đ-ợc những thắng lợi của cách mạng chủ nghĩa dân chủ mới, xây dựng một nhà n-ớc Trung Quốc mới do dân làm chủ, xây dựng chế độ XHCN, là tiền đề chính trị cho việc xây dựng một xã hội hài khá giả toàn diện, một xã hội hài hòa XHCN Hội nghị TW 3 khóa XI ĐCS Trung Quốc (12-1978) là sự kiện có ý nghĩa lịch sử trọng đại đối với Trung Quốc Tại đây, ĐCS với sự lãnh đạo đổi mới cải cách mở cửa, tổng kết những trải nghiệm, mất mát, đã có b-ớc chuyển ngoặt lịch sử trong nhận thức và thực thi hữu hiệu việc mở cửa phát triển kinh tế, đi vào nền kinh tế thị tr-ờng Tại hội nghị này, tập thể lãnh đạo thế hệ thứ hai mà hạt nhân là Đặng Tiểu Bình đã vạch ra đ-ờng lối cải cách kinh tế xã hội, lấy xây dựng kinh tế làm nhiệm vụ trung tâm, thay cho đấu tranh giai cấp, chính trị liên miên Đó chính là sự nhận thức đúng đắn về con

đ-ờng tất yếu theo quy luật kinh tế, lịch sử là phải mở cửa hội nhập với thế giới bên ngoài, phát triển kinh tế theo thể chế kinh tế thị tr-ờng, chính điều này đã quyết định đến sự chuyển mình lịch sử của Trung Quốc Lý luận

Đặng Tiểu Bình chính là sự phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin ở Trung Quốc trong thời kỳ hội nhập mở cửa, đó cũng chính là sự phát triển t- t-ởng Mao Trạch Đông về con đ-ờng phát triển của Trung Quốc, dựa trên thực tiễn đất n-ớc Trung Quốc thời kỳ đó [27-56]

Năm 1982, Đặng Tiểu Bình lần đầu tiên đề xuất mệnh đề “xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung quốc” Sau này, bố cục tổng thể xây dựng hiện đại hóa chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc dần dần rõ rệt Báo cáo Đại hội Đảng XII đề xuất toàn diện sáng tạo cục diện mới xây dựng hiện

đại hóa chủ nghĩa xã hội, đồng thời chỉ rõ, ph-ơng châm chiến l-ợc của xây dựng chủ nghĩa xã hội là xây dựng văn minh vật chất và văn minh tinh thần

Đại hội Đảng XIII năm 1987 đã đề ra đ-ờng lối chiến l-ợc của Đảng trong

giai đoạn đầu XHCN: đoàn kết và lãnh đạo nhân dân các dân tộc toàn quốc, lấy xây dựng kinh tế làm trọng tâm, kiên trì 4 nguyên tắc cơ bản, kiên trì cải cách mở cửa, phấn đấu nỗ lực đ-a Trung Quốc tiến lên hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa văn minh, dân chủ, giàu mạnh Đại hội XIII đã đưa “giàu mạnh, dân chủ, văn minh” trở thành mục tiêu phấn đấu để xây dựng xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc “Một trung tâm, hai điểm cơ bản, và “giàu mạnh, dân chủ, văn minh” trở thành mục tiêu của Đảng Năm 1986, Trung Quốc chính thức đ-a ra cục diện xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, tập trung phản ánh nhận thức mới của thế hệ lãnh đạo thứ hai về cục diện tổng thể hiện

đại hóa chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung quốc [99-24]

Từ sau hội nghị TW 4 khóa XIII, tập thể lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc với Giang Trạch Dân làm hạt nhân, tiếp tục đi sâu nghiên cứu và thúc đẩy xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc, đ-a ra c-ơng lĩnh xây dựng kinh tế, chính trị và văn hóa XHCN ĐCS Trung Quốc nhấn mạnh: cần nhìn

từ mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc làm điểm xuất phát để quy hoạch chiến l-ợc tổng thể, đề ra c-ơng lĩnh phát triển kinh tế, chính trị và văn hóa của xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung quốc, phát triển hài hòa văn minh vật chất, văn minh chính trị và văn minh tinh thần, đồng thời thúc đẩy phát triển toàn diện con ng-ời và sự tiến bộ toàn diện của xã hội

Hội nghị Trung -ơng 6 khóa XVI đề ra nhiệm vụ chiến l-ợc xây dựng xã hội hài hòa XHCN, cho thấy bố cục tổng thể của sự nghiệp xây dựng hiện đại hóa XHCN đặc sắc Trung Quốc mà ĐCS n-ớc này đang h-ớng tới: xây dựng kinh tế thị tr-ờng XHCN, xây dựng chính trị dân chủ XHCN, xây dựng văn hóa tiên tiến XHCN và xây dựng xã hội hài hòa XHCN Trong bố cục tổng

thể này, xây dựng xã hội hài hòa XHCN có vị trí chiến l-ợc cực kỳ quan trọng, bởi lẽ “hài hòa xã hội là thuộc tính bản chất của chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”[101] Nói cách khác, xã hội không hài hòa thì không thể xây dựng đ-ợc chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

Nh- vậy, từ khi cải cách mở cửa, với việc kiên trì nắm vững t- t-ởng chỉ đạo “thế nào là chủ nghĩa xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội như thế nào”, ĐCS Trung Quốc đã không ngừng làm sâu sắc thêm nhận thức về xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc Đó là một quá trình đúc rút và phát triển những lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, từ quan điểm: nghèo khó không phải

là chủ nghĩa xã hội, phân hóa hai cực cũng không phải là chủ nghĩa xã hội,

đến quan điểm xã hội chủ nghĩa là xã hội toàn diện khá giả, không có dân chủ là không có chủ nghĩa xã hội, xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội có nền văn minh tinh thần ở trình độ cao… Và đến nay, trong tình hình mới, ĐCS Trung Quốc lại đ-a ra quan điểm: xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc phải là một xã hội hài hòa XHCN, xây dựng xã hội hài hòa XHCN là nhiệm

vụ trọng đại chiến l-ợc của toàn Đảng toàn dân Đây chính là một b-ớc tiến mới trong nhận thức của ĐCS về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc [108]

1.2.1.4 Xây dựng xã hội hài hòa là yêu cầu tất yếu của thực tiễn t- t-ởng quan trọng “ba đại diện” Đó là thực hiện quan điểm phát triển khoa học, toàn diện xây dựng xã hội khá giả và tất yếu của thực hiện ổn định xã hội, cũng là cơ sở củng cố cơ sở xã hội của Đảng cầm quyền, thực hiện nhiệm vụ lịch sử của Đảng cầm quyền[99-25]

Xây dựng xã hội hài hòa đ-ợc đ-a ra trên cơ sở nhận định mang tính khoa học và thực sự cầu thị là: Hiện nay xã hội Trung Quốc nhìn tổng thể là hài hòa, nh-ng cũng tồn tại không ít mâu thuẫn và vấn đề ảnh h-ởng đến sự hài hòa xã hội Những nhân tố không hài hòa này, hầu hết là những vấn đề liên quan thiết thân đến lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân, cũng là những vấn đề nổi cộm ảnh h-ởng trực tiếp đến mối quan hệ giữa Đảng và dân Giải quyết kịp thời và thỏa đáng những vấn đề này, chính là thực hiện t- t-ởng quan trọng ba đại diện và quan điểm phát triển khoa học, là Đảng thực

sự phấn đấu vì lợi ích của nhân dân, là Đảng có khả năng và ph-ơng pháp

giải quyết những mâu thuẫn phức tạp, có đ-ợc sự ủng hộ của nhân dân Đảng mới có thể củng cố địa vị cầm quyền của mình [99-26]

Quan điểm phát triển khoa học là t- t-ởng chiến l-ợc chỉ đạo sự phát triển kinh tế xã hội của Trung Quốc, là chỉ đạo đối với xây dựng xã hội hài hòa XHCN Yêu cầu bản chất của việc xây dựng xã hội hài hòa là xử lý đúng

đắn những mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, trong khi bản chất của quan

điểm phát triển khoa học là lấy con ng-ời làm gốc, tức là thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện con ng-ời, không ngừng thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo đảm quyền lợi về chính trị, kinh tế, văn hóa của ng-ời dân Quan điểm phát triển khoa học nhấn mạnh phát triển vì con ng-ời, toàn diện, nhịp nhàng và bền vững, đó cũng chính là quy luật cơ bản cần tuân theo trong xây dựng xã hội hài hòa XHCN Muốn xây dựng xã hội hài hòa XHCN cần phải quán triệt thực hiện quan điểm phát triển khoa học, vì mục tiêu của phát triển khoa học là thực hiện sự phát triển hài hòa giữa con ng-ời xã hội và tự nhiên Ra sức xây dựng văn minh vật chất và văn minh tinh thần, văn minh chính trị nh- là tiền đề để xây dựng xã hội hài hòa XHCN [99-26]

Xã hội ổn định, hài hòa chính là đảm bảo quan trọng đồng thời cũng là mục tiêu của việc xây dựng xã hội toàn diện khá giả Bởi lẽ mục tiêu của xã hội toàn diện khá giả mà Trung Quốc đang h-ớng tới, là nâng cao mức sống của người dân đạt trình độ “khá giả”, phát triển hơn nữa nền kinh tế, kiện toàn hơn nữa dân chủ xã hội, tiến bộ hơn nữa về khoa học kỹ thuật, văn hóa càng thêm phồn vinh và xã hội càng thêm hài hòa Trong mục tiêu tổng thể xây dựng xã hội toàn diện khá giả, “xã hội càng thêm hài hòa” có vị trí vô cùng quan trọng [99-27]

Đảng cộng sản Trung Quốc xác định, xây dựng xã hội hài hòa XHCN

là lựa chọn chính xác đảm bảo duy trì sự ổn định xã hội Sau khi Trung Quốc mới thành lập, mâu thuẫn chủ yếu trong xã hội là mâu thuẫn giữa yếu tố văn hóa vật chất ngày càng tăng của quần chúng nhân dân và những yếu tố lạc hậu của xã hội cũ Sau hơn hai m-ơi năm cải cách mở cửa, trong khi kinh tế

đã có b-ớc phát triển v-ợt bậc, thì những nhân tố không hài hòa trong xã hội cũng ngày càng gia tăng, ví nh- sự phân hóa giai tầng, phân phối thu nhập không hợp lý, đặc biệt là khoảng cách chênh lệch ngày càng lớn giữa thành thị và nông thôn… Những mâu thuẫn về lợi ích vật chất của đông đảo quần chúng nhân dân ngày càng phức tạp, nh-ng giải quyết vấn đề này càng ngày càng khó khăn Từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, khi GDP ở trong khoảng

từ 1000 đến 3000 USD thì xã hội th-ờng có những biến động lớn, có hai khả năng: thứ nhất, đây là thời kỳ hoàng kim của sự phát triển; thứ hai, đây cũng

là thời kỳ tích tụ của những mâu thuẫn xã hội [99-26] Hiện nay, GDP của Trung Quốc đã v-ợt qua mức 1000 USD, về tổng thể mức sống của nhân dân

đã đạt mức độ khá giả Tuy nhiên, trong quá trình thúc đẩy sự phát triển hài hòa kinh tế xã hội và duy trì sự ổn định trên các mặt thì theo đó cũng xuất hiện những thách thức mới, mà nếu không giải quyết kịp thời sẽ ảnh h-ởng

đến sự phát triển chung của toàn xã hội Tr-ớc thực tế này, vấn đề xây dựng xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa đã đ-ợc ĐCS Trung Quốc đ-a vào lịch trình,

và thậm chí còn đ-ợc đặt ở vị trí quan trọng hàng đầu

Hơn nữa, xây dựng xã hội hài hòa XHCN là con đ-ờng để củng cố cơ

sở xã hội của Đảng cầm quyền đồng thời để thực hiện những yêu cầu tất yếu của nhiệm vụ lịch sử của Đảng cầm quyền Xây dựng xã hội hài hòa XHCN

là chính là thực hiện yêu cầu tất yếu của Đảng “cầm quyền vì nhân dân”, là thực hiện tốt, duy trì tốt, phát triển tốt những lợi ích căn bản của quảng đại quần chúng nhân dân, đó chính là điều kiện để thực hiện nhiệm vụ lịch sử của Đảng

Tóm lại, từ sự kế thừa và phát huy tư tưởng “hài hòa”và những chuẩn tắc đạo đức trong văn hóa truyền thống, kết hợp nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lê nin với thực tiễn cụ thể của lịch sử Trung Quốc trong xây dựng chủ nghĩa xã hội và cải cách mở cửa, Đảng cộng sản Trung Quốc đã đề ra chủ trương “xây dựng xã hội hài hòa XHCN” Cái gọi là xã hội hài hòa, chính là xã hội mà trong đó có sự phát triển hài hòa t-ơng hỗ giữa con ng-ời