ÔN THI vào 10 bài THƠ về TIỂU đội XE KHÔNG KÍNH

+Nếu ở hai khổ thơ trên là những cảm giác về khó khăn thử thách thì giờ đây những khó khẳn thử thách lại ập đến một cách cụ thể, trực tiếp. Đó là “Bụi phun tóc trắng” và “Mưa tuôn mưa xối” >Phải chăng đó chính là cái hậu quả tất yếu của những chiếc xe không kính? Nhưng những khó khăn đó đâu làm họ nao núng Họ đã chấp nhận nó như một thử thách mới để rồi bình thản, cố gắng vượt lên trên hoàn cảnh. L hệ: Nếu ở bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu, tiếng “mặc kệ” cất lên biểu thị thái độ sẵn sàng chấp nhận thì ở bài này cũng vậy, trước khó khăn gian khổ, những người lính trẻ vang tiếng “Ừ thì” thật nhẹ nhõm. “Bụi phun tóc trắng”, “mưa tuôn mưa xối” ư? Điều đó chẳng là gì đối với những con người can trường, lạc quan này. Họ “chưa cần rửa”, “chưa cần thay” để rồi “phì phèo châm điếu thuốc và nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”. Phải chăng đây là sức mạnh của tinh thần lạc quan, thái độ bất chấp mọi hiểm nguy? Nhà thơ đã xây dựng hình tượng người lính vừa mang nét giản dị, phong trần nhưng lại không thiếu phần kiêu hùng, lãng mạn. Phải nói rằng, câu thơ Phạm Tiến Duật chẳng những hay về hình ảnh mà còn hay về âm điệu. Những thanh bằng,trắc được phối hợp linh hoạt, phô diễn được cái nghiệt ngã của đời lính trong chiến tranh “Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” hay “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” – câu thơ với sáu thanh bằng gợi sự nhẹ nhõm, yên ả trong tâm hồn người lái xe. Phải chăng đó là nốt nhạc vui sôi nổi vang dậy cả Trường Sơn.

LUYỆN ĐỀ Câu 1 Cho đoạn văn

Mặt lão đột nhiên co rúm lại Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít Lão hu hu khóc

(Trích Lão Hạc-Nam Cao)

a/ Những từ ngữ nào trong đoạn văn có cùng trường từ vựng Đặt tên cho trường từ vựng đó?

b/ Xác định từ tượng hình, từ tượng thanh được sử dụng trong đoạn trích trên và nêu tác dụng.

c/ Tìm câu ghép trong đoạn văn trên Xác định ý nghĩa quan hệ giữa các vế trong câu ghép vừa tìm.

Câu 2 Trong bài thơ” Tức cảnh Pác bó”, Hồ Chí Minh có viết:

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng

Tác giả Phạm Tiến Duật trong bài thơ tiểu đội xe không kính cũng viết mọt câu thơ có từ “ chông chênh”

1.Chép lại chính xác khổ thơ có câu thơ đó và nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ.

2.Em hiểu “chông chênh” có nghĩa là gì? Nêu giá trị biểu cảm của từ “ Chông chênh” trong câu thơ 3.Viết đoạn văn quy nạp ( Khoảng 10 câu) nêu cảm nhận của em về khổ thơ vừa chép có sử dụng thành phần tình thái ( gạch chân)

Câu 3 “Không có kính rồi xe không có đèn”

a Chép tiếp những câu thơ để hoàn thiện khổ thơ gồm 4 dòng

b Hình ảnh “trái tim” có ý nghĩa như thế nào? Qua đó ca ngợi phẩm chất gì của những người lính lái

xe trên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mỹ?

c Để phân tích khổ thơ có hai câu thơ trên, một bạn học sinh đã viết câu chủ đề sau: “Qua khổ thơ cuối, nhà thơ Phạm Tiến Duật đã khắc họa rõ nét hình ảnh những chiếc xe không kính để làm nổi bật vẻ đẹp của những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm chống Mĩ”.Em hãy dùng câu văn trên làm câu chủ đề, viết một đoạn văn T-P-H khoảng 10 câu

theo , trong đó có sử dụng một câu phủ định và một thành phần tình thái

Câu 4 Nêu cảm nhận của em về những câu thơ:

-“Miệng cười buốt giá” ( Chính Hữu) và “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” ( Phạm Tiến Duật)

- “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay” ( Chính Hữu) và “Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” ( Phạm Tiến

Duật)

* “Đầu súng trăng treo”( Đồng chí- Chính Hữu) và “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” ( Tây Tiến-

Quang Dũng ”

Gợi ý:

Câu 1

a.Trong đoạn văn có các trường từ vựng:

+ Chỉ bộ phận cơ thể: đầu, mặt, mắt, miệng.

+ Chỉ hoạt động: co rúm, xô lại, ép, ngoẹo, mếu, khóc.

b -Từ TH móm mém

- Từ TT hu huCác từ TH,TT làm nổi bật hình ảnh, dáng vẻ của lão Hac- một lão nông già nua, khắc khổ, đang khóc thương khi lỡ đối xử tệ bạc với cậu vàng

c Cái đầu lão nghẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít ( Quan hệ tương đồng )

Câu 2:

Bếp Hoàng Cầm

xanh thêm

1.bài thơ viết năm 1969 trong giai đoạn ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ

2

a - Từ “chông chênh” gợi tả tư thế không thăng bằng, không chắc chắn, không vững chãi

- Trong câu thơ, từ “chông chênh” rất giàu sức gợi: gợi sự nguy hiểm, tái hiện lại cuộc đời gian khổ của người lính lái xe Trường Sơn: Giấc ngủ không trọn giữa làn mưa bom bão đạn kẻ thù.

- Không những thế, từ “chông chênh” còn gợi tả phong thái hiên ngang của người lính Bom đạn của

kẻ thù tưởng như có thể dùng sức mạnh để huỷ diệt sự sống con người nhưng hình ảnh những chiếc võng mắc “chông chênh” trên tuyến đường TS khói lửa ấy đã chứng minh điều ngược lại: sự sống không chỉ tồn tại mà còn tồn tại trong một tư thế kiêu hãnh, hiên ngang Người lính sẵn sàng đối mặt

và vượt qua khốc liệt của bom đạn

b Viết đoạn văn:

- Hình thức: quy nạp

- Nội dung:

*Hai câu đầu:Định nghĩa mới mẻ, táo bạo về gia đình: “ Bếp Hoàng Cầm ”

-Họ thân thiết như anh em ruột thịt, chỉ cần ăn chung một bữa cơm, chung một cái bát, một đôi đũa là coi nhau như gia đình

* Hai câu sau: Cuộc sống khó khăn gian khổ của người lính và tinh thần lạc quan, tin tưởng của ng

chiến sỹ

- Câu thơ tái hiện một cách tinh tế gian khổ mà những người lính lái xe Trường Sơn phải trải qua

- “Chông chênh” là một từ láy giàu sức gợi nó gợi ra tư thế không thăng bằng, không chắc chắn, không vững chãi và cũng giúp ng đọc hình dung rõ hơn những gian khổ, vất vả mà người lính phải đóimặt, vượt qua trên chặng đường hành quân Nhưng chính từ hiện thực đó, ta càng cảm nhận rõ phong thái hiên ngang , ngạo nghễ, thách thức kẻ thù của người lính

- Điệp từ “lại đi” tái hiện vòng bánh xe không ngừng tiến lên phía trước.

- Bầu trời xanh là hình ảnh trượng trưng cho hoà bình, cho cuộc sống tươi đẹp Với hình ảnh này, ta thấy được niềm lạc quan, hy vọng, niềm tin bất diệt của người lính vào ngày mai tất thắng Phải chăng

đó là sức mạnh lớn lao để đoàn xe lăn bánh tới đích?

* Kết đoạn:

Tóm lại, với lời thơ giản dị, giầu tính khẩu ngữ, khổ thơ đã tái hiện cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ của người lính TS và sự gắn bó trong tình đồng chí đồng đội thiêng liêng, cùng tinh thần lạc quan của người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mỹ.

Câu 3.

a.Phép tu từ hoán dụ

-Là hỡnh ảnh người lớnh lỏi xe Trường Sơn với:

+ Bản lĩnh hiờn ngang, lũng dũng cảm tuyệt vời

+ Tinh thần lạc quan

+ Lũng yờu nước nồng nàn và ý chớ quyết tõm giải phúng MN

=>Trỏi tim hội tụ vẻ đẹp của người lớnh, để lại cảm xỳc sõu lắng trong lũng ng đọc.

b.

*Mở đoạn: Cõu chủ đề( Đó cho)

* Thõn đoạn:

- Hỡnh ảnh những chiếc xe khụng kớnh: “ Khụng cú kớnh cú xước”

+ Điệp ngữ, liệt kờ: Khụng kớnh ( 3 lần): -> sự biến dạng đến trần trụi của chiếc xe-> Mức độ ỏc liệt của chiến trường., Những tổn thất nặng nề mà người lớnh lỏi xe phải hứng chịu

- Hỡnh ảnh chiến sỹ lỏi xe: Tụ đậm hiện thực khốc liệt nơi chiến trường bằng những cỏi khụng của vật chất là tỏc giả muốn làm nổi bật cỏi cú về tinh thần của người lớnh: Chỉ cần…

+” vẫn” Bom đạn kẻ tự cú thể làm biến dạng những chiếc xe nhưng k thể đố bẹp ý chớ ng chiến sĩ + “Trỏi tim” là cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe Là hỡnh ảnh của những chiến sỹ lỏi xe Trường Sơn với Bản lĩnh hiờn ngang, lũng dũng cảm tuyệt vời; Tinh thần lạc quan; Lũng yờu nước nồng nàn

và ý chớ quyết tõm giải phúng MN

Túm lại: Khổ thơ khẳng định sức mạnh tinh thần của con ngời và chân lí của thời đại : sức mạnh quyết định chiến thắng không phải là vũ khí mà là những con ngời giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, quyết thắng)

- KTTV: 1 cõu phủ định, 1 TP tỡnh thỏi ( dường như, tụ đậm những cỏi khụng ) Cõu 4

-“Miệng cười buốt giỏ” ( Chớnh Hữu) và “Nhỡn nhau mặt lấm cười ha ha” ( Phạm Tiến Duật)

+ Cựng miờu tả nụ cười của người chiến sỹ

+ Đều biểu hiện niềm lạc quan Cm, nột đẹp tõm hồn của người lớnh

+ Đồng chớ: Nụ cười buốt giỏ là cười k thật tươi, cười trong giỏ rột, khiến ng đọc cảm nhận đc sự

khắc nghiệt của thời tiết Tuy nhiờn, nụ cười ng chiến sỹ như sưởi ấm cả k gian, làm ấm lờn tỡnh đồng chớ đồng đội.

+ BTTĐXKK: Nụ cười cất lờn giữa mưa bom bóo đạn kẻ thự Cười ha ha là cười to, cười sảng khoỏi,

trẻ trung; lấy khú khăn vất vả để vui đựa-> tõm hồn trẻ trung, sự tinh nghịch của những ng lớnh

=> Nổi bật vẻ đẹp tõm hồn ng lớnh Đú là vẻ đẹp của tinh thần lạc quan, coi thường gian khổ, nụ cười của niềm tin…Từ đú cũng thấy đc phong cỏch riờng của từng tỏc giả: Chớnh hữu hỡnh ảnh thơ chõn thực, giản dị, giàu sức biểu cảm; PTD thơ giàu tớnh khẩu ngữ, tự nhiờn, khỏe khoắn.

- “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay” ( Chớnh Hữu) và “Bắt tay qua cửa kớnh vỡ rồi” ( Phạm Tiến

Duật)

* Giống: Đều là cỏi nắm tay của ng linh trong hoàn cảnh chiờn stranh ỏc liệt; đều thể hiện tỡnh đồng

chớ đồng đội; đều tạo sức mạnh cho ng lớnh

* Khỏc:

- Tay nắm lấy bàn tay: Sự cảm thụng, chia sẻ, là lời động viờn õm thầm, là tỡnh đồng chớ thiờng liờng

sưởi ấm, nõng đỡ những ng lớnh vượt qua những gian khổ của cuộc đời ng lớnh

-> Tỡnh cảm thiờng liờng mà lặng thầm k ồn ào

- Bắt tay qua cửa kớnh: Niềm vui của những ng chiến thắng, những ng từ trong bom đnạ trở về; bắt

tay thăm hỏi, thay cho lời chào; tiếp thờm cho nhau sức mạnh, lời hứa hẹn lập chiến cụng

-> là sự sụi nổi của những chàng lớnh trẻ

* “Đầu sỳng trăng treo”( Đồng chớ- Chớnh Hữu) và “Heo hỳt cồn mõy sỳng ngửi trời” ( Tõy

Tiến-Quang Dũng ”

Phân tích “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”- Phạm Tiến Duật

MB: Dân tộc ta đứng lên tiến hành hai cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại chống TD Pháp

và ĐQ chống Mĩ Lẽ tất nhiên, ở đất nước hơn ba mươi năm chưa rời tay súng, hình ảnh anh

bộ đội Cụ Hồ là hình ảnh “con người đẹp nhất” đáng yêu nhất trong văn thơ và là niềm tự hào lớn của dân tộc Cùng với nhiều bài thơ khác, bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” sáng tác năm 1969 khi tác giả Phạm Tiến Duật tham gia hoạt động ở tuyến đường Trường Sơn đã khắc họa thành công về đề tài người lính thời chống Mỹ với lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quả cảm, ý chí quyết tâm giải phóng MN thống nhất đất nước

B TB

Dẫn: bài thơ ra đời năm 1969, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra gay go, ác liệt Phậm Tiên Duật cũng là một người lính Trường Sơn nên ông đã khắc họa được chân dung ng chiến sỹ hết sức chân thực và sống động

1*Tứ thơ được hình thành từ một hình tượng, một chi tiết độc đáo: những chiếc xe không kính chắn gió vẫn băng băng trên đường ra trận:

Xe kh«ng kÝnh vì ®i råi

- Hai c©u th¬ ®Çu nh mét lêi phân trần rÊt tự nhiên của ngêi lÝnh về tình trạng của những chiếc xe vận tải Lời giới thiệu thản nhiên ấy đã thể hiện tinh thần bất chấp, coi thường gian khổ, sẵn sàng đối mặt với những mất mát nơi chiến trường

- C¸c ®iÖp ng÷: kh«ng cã kh«ng ph¶i kh«ng cã, cùng với các động từ mạnh “ giật”,

“rung”không chỉ gîi t¶ kh«ng khÝ ¸c liÖt chiÕn trêng mà còn gợi ra bao khó khăn thử thách

mà người chiến sỹ phải vượt qua

- Những chiếc xe như vậy k thiếu nơi chiến trường nhưng phải có một hồn thơ nhạy cảm với nét ngang tàng, tinh nghịch, ưa khám phá như PTD mới có thể nhận ra và đưa vào thơ trở thành mọt hình tượng độc đáo của thơ ca thời chống Mỹ.

2*Song thiếu đi những phương tiện vật chất tối thiểu lại là cơ sở để người lái xe bộc lộ những phẩm chất cao đẹp và sức mạnh tinh thần lớn lao của họ Đây chính là dụng ý nghệ thuật của PTD Ông muốn mượn hình ảnh những chiếc xe đó để làm nổi bật hình ảnh những ng chiến sỹ lái xe TS

a-Vẻ đẹp kiêu hùng được toát ra từ tư thế:

Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

- Từ láy ung dung, biện pháp đảo ngữ kết hợp với nhịp thơ nhanh, đều dứt khoát 2/2/2 diễn tả

vẻ đẹp khoan thai, tự tin, thản nhiên của ng chiến sỹ.

- Trên những chiếc xe không kính, dưới làn bom đạn của kẻ thù, an toàn của các anh khó mà bảo đảm Vậy mà không chỉ ung dung, câu thơ còn thể hiện cả niềm kiêu hãnh của người làm chủ hoàn cảnh,nhìn thẳng vào khó khăn gian khổ k hêf né tránh k có kính, người lính lại đc

tự do thả hồn mình ngắm nhìn, đón nhận, giao hòa với thiên nhiên

- Với tư thế ấy, họ đã biến những nguy hiểm trở ngại trên đường thành niềm vui thích:

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa, như ùa vào buồng lái

Các thủ pháp nhân hóa, so sánh, ẩn dụ đã góp phần làm cho hình ảnh thơ thêm sinh động Tưởng rằng làm chủ những chiếc xe không kính, người chiến sĩ chỉ thấy những khó khăn

chồng chất khó khăn Nhưng không! Nó đã làm tăng những cảm giác mới mẻ mà chỉ có người chiến sĩ khi ngồi trên những chiếc xe như thế mới cảm nhận được một cách rõ ràng, mãnh liệt… Hình ảnh “gió vào xoa mắt đắng” xuất phát từ hiện thực “bụi Trường Sơn nhòa trong trời lửa”, làm cay xè mắt người chiến sỹ Nhưng qua cảm nhận của người lính, gió như chia

sẻ ( xoa- nhẹ nhàng) làm vơi bớt những gian nan trên chặng đường hành quân của họ “con đường chạy thẳng vào tim” tạo ấn tượng độc đáo Đó là ẩn dụ của con đường trong trái tim ng lính Nếu điệp ngữ “nhìn thấy” diễn tả thái độ quan sát chủ động của người chiến sĩ đối với cảnh vật thì động từ “thấy” lại nhấn mạnh đến sự xuất hiện bất ngờ, mau lẹ “đột ngột” của sao trời, cánh chim đêm Ngày cũng như đêm, thiên nhiên luôn trở thành người bạn đồng hành sát cánh bên người lính Chính trong gian khổ, tâm hồn người chiến sỹ lại lãng mạn đến lạ kì

- Ở những người lính trẻ ấy còn sáng bừng lên tinh thần lạc quan, thái độ bất chấp mọi khó khăn gian khổ

+Nếu ở hai khổ thơ trên là những cảm giác về khó khăn thử thách thì giờ đây những khó khẳn thử

thách lại ập đến một cách cụ thể, trực tiếp Đó là “Bụi phun tóc trắng” và “Mưa tuôn mưa xối”

->Phải chăng đó chính là cái hậu quả tất yếu của những chiếc xe không kính? Nhưng những khó khăn đó đâu làm họ nao núng! Họ đã chấp nhận nó như một thử thách mới để rồi bình thản, cố gắng vượt lên trên hoàn cảnh

L hệ: Nếu ở bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu, tiếng “mặc kệ” cất lên biểu thị thái độ sẵn sàng chấp nhận thì ở bài này cũng vậy, trước khó khăn gian khổ, những người lính trẻ vang tiếng “Ừ thì” thật nhẹ nhõm “Bụi phun tóc trắng”, “mưa tuôn mưa xối” ư? Điều đó chẳng là gì đối với những con người can trường, lạc quan này Họ “chưa cần rửa”, “chưa cần thay” để rồi “phì phèo châm điếu thuốc và nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” Phải chăng đây là sức mạnh của tinh thần lạc quan, thái độ bất chấp mọi hiểm nguy? Nhà thơ đã xây dựng hình tượng người lính vừa mang nét giản dị, phong trần nhưng lại không thiếu phần kiêu hùng, lãng mạn Phải nói rằng, câu thơ Phạm Tiến Duật chẳng những hay về hình ảnh mà còn hay về âm điệu Những thanh bằng,trắc được phối hợp linh hoạt, phô diễn được cái nghiệt ngã của đời lính trong chiến tranh “Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” hay “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” – câu thơ với sáu thanh bằng gợi sự nhẹ nhõm, yên ả trong tâm hồn người lái xe Phải chăng đó là nốt nhạc vui sôi nổi vang dậy cả Trường Sơn.

Họ đẹp ở tình đồng chí đồng đội

Sau những ngày tháng chiến dịch, chở vũ khí chi viện cho tiền phương, vượt qua hàng nghìn cây số trong mưa bom bão đạn TĐXKK đã về đây với những cía bắt tay thắm tình bè bạn, đồng chí

Nh÷ng chiÕ xe vì råi.

Nhịp đập ở đây hơi lắng lại Người chiến sĩ đang nói về đồng đội và cũng đang tự nói về mình.

“Từ trong bom rơi” có nghĩa là từ trong ác liệt, từ trong cái chết trở về Vượt qua tuyến lửa, bom rơi, những chiếc xe bỗng tụ nhau thành tiểu đội thật kỳ khôi, thú vị Tiểu đội những chiếc

xe không kính Những con người đã qua thử thách trên con đường đi tới bỗng trở thành bạn bè

và cái “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi “ mới thật tự hào, sảng khoái biết bao! Hình như, chính ô cửa vỡ ấy khiến họ gần nhau thêm, khiến cái bắt tay của họ thêm chặt hơn và tình đồng đội lại càng thêm thắm thiết Cái bắt tay qua ô cửa kính vỡ như là sự chia sẽ, cảm thông lẫn nhau của người lính Trường Sơn Đó là sự mừng vui, là chúc mừng nhau hoàn thành nhiệm vụ,cũng là niềm tin, niềm tự hào của người chiến thắng

“ Không có kính rồi xe không có đèn

………

Chỉ cần trong xe có một trái tim”

Bốn câu thơ dựng hai hình ảnh đối lập đầy kịch tính, rất bất ngờ, thú vị Hai câu đầu dồn dập, những mất mát, khó khăn do quân địch gieo xuống : không kính, không đèn, không mui, thùng

xe có xước Điệp ngữ “không có” nhắc lại ba lần như nhân lên ba lần những thử thách khốc liệt Hai câu cuối âm điệu đối chọi lại, trôi chảy, êm ru Hình ảnh đậm nét Vậy là đoàn xe đã chiến thắng, vượt lên bom đạn, hăm hở hướng ra phía trước, hướng ra tiền tuyến lớn với một tình cảm thiêng liêng “vì miền Nam.” Vì cuộc chiến đấu giành độc lập, thống nhất cho cả nước đặc biệt, tỏa sáng chói ngời cả đoạn thơ là hình ảnh “trong xe có một trái tim.” Thì ra cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe, gốc rể phẩm chất anh hùng của người cầm lái tích tụ, đọng kết lại ở cái “trái tim” gan góc, kiên cường,giàu bản lĩnh và chan chứa tình yêu thương này Phải chăng chính trái tim co người đã cầm lái ? Tình yêu tổ quốc, tình thương đồng bào, đồng chí ở miền Nam đau khổ đã khích lệ, động viên người chiến sĩ vững tay lái xe về tới đích

? Và ẩn sau ý nghĩa “trái tim cầm lái”, câu thơ còn muốn hướng ngưới đọcvề một chân lý của thời đại chúng ta :sức mạnh quyết định chiến thắng không phải là vũ khí, là công cụ… mà là

co người, con người mang trái tim nồng nàn yêu thương, ý chí kiên cường, dũng cảm, niền lạc quan và mọi niền tin vững chắc Có thể nói, cả bài thơ, hay nhất là câu thơ cuối cùng Nó là

“con mắt của thơ” bật sáng chủ đề, tỏa sáng vẻ đẹp của hìng tường nhân vật trong thơ Bài thơ được khép lài mà âm hưởng của nó như vẫn vang xa chính là nhờ câu thơ ấy

Tóm lại, những khổ thơ trên đã phác họa những hình tượng đẹp về người lính lái xe trên tuyền đường Trường Sơn trong những năm cứu nước những câu thơ giản dị, hình ảnh sinh động cụ thể, sự đối lập ở từng khổ thơ, tác giả đõa để lại những ấn tượng đẹp về tiểu đội xe không kính

Đề thi HSG 9

Bàn về nội dung phản ánh của nghệ thuật, nhà văn Nguyễn Đình Thi khẳng định:

Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng chất liệu mượn ở thực tại.Nhưng nghệ sĩ không ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ.

(Tiếng nói của văn nghệ, SGK Ngữ văn 9, tập hai tr 12)

Em hiểu nhận định trên như thế nào? Hãy phân tích tác phẩm: “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật để làm rõ nhận định.

I Yêu cầu chung :

I Yêu cầu cụ thể:

1 Giải thích nhận định:

- Tác phẩm văn học bao giờ cũng lấy chất liệu từ cuộc sống thực tại: Đó là những con người, những số phận, những cuộc đời, những mảng đời sống gia đình, xã hội được các tác giả dùng làm đề tài trong sáng tác của mình Văn học đã trở thành tấm gương phản chiếu hiện thực, qua tác phẩm người đọc có thể hình dung được “sự sống muôn hình vạn trạng”.

- Nhưng nghệ sĩ không chỉ ghi lại cái đã có rồi, không chỉ tái hiện cuộc sống mà còn muốn gửi gắm những tư tưởng, tình cảm, thái độ của mình về cuộc sống Hơn thế nữa, nhiều tác phẩm văn học có giá trị còn thể hiện những khát khao, những ý tưởng mới mẻ, những điều chiêm nghiệm và suy ngẫm sâu sắc của nghệ sĩ về cuộc đời, về con người Đó chính là những điều mới mẻ nghệ sĩ muốn nói qua tác phẩm của mình.

1 Phân tích bài thơ để làm sáng tỏ nhận định:

- Giới thiệu tác phẩm: “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật (Hoàn cảnh ra đời, nội dung chủ yếu).

- Khẳng định bài thơ đã sử dụng những chất liệu của thực taị:

+ Tái hiện chân thực hiện thực khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc

ta qua việc khắc họa hình ảnh những chiếc xe không kính.

+ Miêu tả chân thực và sinh động hình ảnh người lính lái xe với những phẩm chất nổi bật: Yêu nước, dũng cảm, giàu lý tưởng, lạc quan, hồn nhiên, trẻ trung , ngang tàng tinh nghịch, thắm thiết tình đồng đội (Tái hiện bằng những hình ảnh độc đáo với ngôn ngữ, giọng điệu tư nhiên, khỏe khoắn, giàu tính khẩu ngữ).

- Điều mới mẻ có thể cảm nhận được từ bài thơ đó là:

+ Niềm tự hào , ngợi ca vẻ đẹp của người lính nói riêng và vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam nói chung trong cuộc kháng chiến (Khắc họa hình ảnh người lính với các biện pháp nghệ thuật: Điệp ngữ, đảo ngữ, nhịp thơ…).

+ Khám phá và khảng định sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam trong cuộc chiến tranh tàn khốc và ác liệt Dường như không có một kẻ thù nào có thể hủy diệt được sức sống, niềm tin của con người Việt Nam (Tư thế ngang tàng, bất khuất của người lính lái xe).

+ Thể hiện một chiều sâu triết lí : Sức mạnh của dân tộc ta không phải chỉ ở những vũ khí tối tân hiện đại mà ở tinh thần dũng cảm, lạc quan, ý chí chiến đấu vì đồng bào ruột thịt (khổ thơ cuối cùng).

1 Đánh giá:

+ Khẳng định sự đúng đắn của nhận định.

+ Liên hệ , rút ra bài học.

I Yêu cầu về nội dung

Bài làm đúng kiểu văn nghị luận, các ý có thể trình bày theo những cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

 Giải thích sơ lược tinh thần đoạn văn của Nguyễn Đình Thi:

- Nội dung của một tác phẩm nghệ thuật là hiện thực cuộc sống và những khám phá, phát hiện riêng của người nghệ sĩ.

- Những khám phá, phát hiện ấy chính là điều mới mẻ góp phần quan trọng tạo nên giá trị của một tác phẩm nghệ thuật và mang theo thông điệp của người nghệ sĩ.

- "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" của Phạm Tiến Duật đã thể hiện được "điều mới mẻ" và

"lời nhắn nhủ" của riêng nhà thơ trên cơ sở "vật liệu mượn ở thực tại".

- "Vật liệu mượn ở thực tại" trong tác phẩm là hiện thực cuộc kháng chiến chống Mĩ với nhiều khó khăn, gian khổ và tinh thần chiến đấu, đời sống tình cảm của những người lính trên tuyến đường Trường Sơn

- Điều mới mẻ:

- Nhà thơ đã khám phá ra vẻ đẹp riêng của những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong thời kì kháng chiến chống Mĩ từ chính những khó khăc, gian khổ của hiện thực:

o Phong thái ung dung, tự tin và tinh thần dũng cảm, hiên ngang, bất chấp bom đạn, coi thường gian khổ, hiểm nguy, luôn hướng về phía trước.

o Tâm hồn trẻ trung, sôi nổi, nét tinh nghịch đáng yêu của những người lính trẻ; niềm lạc quan phơi phới vượt lên hiện thực khốc liệt của chiến tranh.

Trong gian khổ, tình đồng chí, đồng đội được thể hiện cũng thật vô tư, tinh nghịch mà chân thành.

Trái tim mang tình yêu Tổ quốc là sức mạnh thôi thúc tinh thần, ý chí quyết tâm chiến đấu vì miền Nam, tình yêu đó mạnh hơn tất cả đạn bom, cái chết.

(so sánh với hình ảnh người lính trong thời kì chống Pháp)

=> Vẻ đẹp của họ có sự kết hợp hài hòa, tự nhiên giữa cái vĩ đại phi thường với cái giản dị đời thường

Điều mới mẻ thể hiện trong nghệ thuật của bài thơ: nhan đề lạ, sáng tạo ra một hình ảnh thơ độc đáo, giọng điệu và ngôn ngữ thơ rất đặc sắc, rất gần vời lời nói thường ngày, đậm chất văn xuôi; sự đối lập giữa cái không và cái có để thể hiện chân thực và sinh động vẻ đẹp của những người lính.

Lời nhắn nhủ (Đây cũng là tư tưởng chủ đề của tác phẩm): hình ảnh những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mĩ mãi là biểu tượng đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam Họ chính là những con người đã góp phần làm nên những trang sử vẻ vang của dân tộc, sức mạnh và tinh thần chiến đấu của họ đã khẳng định một chân lí của thời đại: sức mạnh tinh thần có thể chiến thắng sức mạnh vật chất.

Cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của dân tộc ta là một bản anh hùng ca bất diệt Trong những năm tháng sục sôi khí thế “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” ấy, nhân dân miền Bắc đã không tiếc sức người, sức của chi viện cho miền Nam ruột thịt Trong những đoàn quân nối nhau ra trận có chàng trai trẻ Phạm Tiến Duật – gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Thơ anh không cuốn hút người đọc bằng âm từ mượt mà, âm điệu du dương mà nó khiến người đọc say mê

bằng chính sự tự nhiên, sôi nổi, trẻ trung và đậm chất người lính “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” là một bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ đó, đã đạt giải nhất báo văn nghệ năm 1969 Tác phẩm được viết năm 1969 để ghi lại ý nghĩa, tình cảm, cảm xúc của các chiến sĩ lái xe hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn ngày đêm đưa người, vũ khí và lương thực chi viện cho miền Nam Đó là sự kết hợp hài hòa giữa chất hiện thực và chất lãng mạn…

Xuyên suốt bài thơ là hai hình ảnh trung tâm: những chiếc xe không kính và người lính lái xe Những chiếc

xe không kính và nguyên nhân của nó được giới thiệu bằng lời thơ tự nhiên, mộc mạc

Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật, bom rung, kính vỡ đi rồi

Chỉ với hai câu thơ mà tác giả đã vẽ lên hiện thực khốc liệt của cuộc hiên thực cuộc chiến tranh Hai từ không đặt trong một câu tơ như khẳng định hiên thực không thể chối cãi: những chiếc xe vốn có kính nhưng

“bom giật, bom rung” đã tàn phá dữ dội , hủy hoại những chiếc xe Nhưng tuy thiếu đi những phương tiện vật chất tối thiểu song đó lại là cơ sở để người lái xe bộc lộ những phẩm chất cao đẹp và sức mạnh tinh thần lớn lao của họ

Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng

Trên những chiếc xe không kính, dưới làn bom đạn dày đặc của kẻ thù, an toàn của các anh khó mà bảo đảm Vậy mà thái độ của các anh bình thản, tự tin, ung dung và lạc quan đến không ngờ Trong tư thế ung dung, trong cái nhìn bao quát cả đất trời còn có cả niềm kiêu hãnh của người làm chủ hoàn cảnh, tự hào ngắm nhìn và đón nhận thiên nhiên Với nhịp thơ cân xứng, ý thơ trôi chảy, lời thơ nhẹ nhàng, bài thơ đã mở đầu cho ta hình ảnh những đoàn xe lăn bánh trên những nẻo đường ra trận bằng thái độ tự tin, ung dung, lạc quan của những người lính lái xe Cái vất vả, gian khổ hiểm nguy được miêu tả một cách chân thực và chính xác đến từng chi tiết:

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa, như ùa vào buồng lái

Không có kính để bảo vệ, xe lại chạy nhanh nên người lái phải đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm: “gió vào xoa mắt đắng”, “con đường chạy thẳng vào tim”, “sao trời” và “cách chim” đột ngột, bất ngờ như sa, như

ùa vào buồng lái của các chiến sĩ trẻ Dường như chính nhà thơ cũng đang cầm tay lái trên chiếc xe không kính nên câu từ mới thật sinh động và cụ thể, gây ấn tượng mạnh và gợi cảm giác chân thực đến thế Tuy trên đường đi phải vượt qua bao thử thách, bao nỗi căng thẳng nhưng người chiến sĩ không hề run sợ, hoảng hốt, trái lại, các anh vẫn đi rất hiên ngang, tinh thần vẫn vững vàng Bầu không khí căng thảng với

“bom giật, bom rung”, vậy mà họ vẫn nhìn thẳng, cái nhìn hướng về phía trước của con người coi thường hiểm nguy Nhịp thơ chậm rãi như diễn tả thái độ thản nhiên, đàng hoàng của những người lính lái xe Với tư thế ấy, họ đã biến những nguy hiểm trở ngại trên chiến trường thành niềm vui thích mà chỉ có những người lính lái xe với kinh nghiệm chiến trường dày dạn, từng trải mới có được thái độ, tư thế ấy

Hai khổ thơ đầu tả thực những khó khăn, gian khổ mà những người chiến sĩ lái xe Trường Sơn đã trải qua Trong khó khăn, các anh vẫn ung dung, hiên ngang, bình tĩnh, nêu cao tinh thần trách nhiệm với lòng quyết tâm gan góc trở hàng ra tiền tuyến Tuy những chiếc xe chở hàng còn thiếu thốn và mất mát nhiều thứ nhưng đoàn xe vẫn lăn bánh bình thường mặc cho gặp nhiều nguy hiểm, nhiều mưa nắng, gió bụi của thời tiết:

“Không có kính, ừ thì có bụi

Bụi phun tóc trắng như người già”

“Không có kính ừ thì ướt áo

Mưa phun, mưa xối như ngoài trời”

Trên con đường chi viện cho miền Nam, những người lính đã nếm trải đủ mùi gian khổ nhưng đứng trước những thử thách mới, các anh cũng không hề nao núng mà càng bình tĩnh, dũng cảm hơn Thời tiết “mưa tuôn”, “mưa xối” khắc nghiệt, dữ dội nhưng đối với họ, tất cả chỉ là chuyện nhỏ, chẳng đáng bận tâm, chúng như đem lại niềm vui đến cho người lính Chấp nhận thực tế, câu thơ vẫn vút lên tràn đầy niềm lạc quan sôi nổi: “ừ thì có bụi”, “ừ thì ướt áo” Những tiếng “ừ thì” vang lên như một sự thách thức, một sự chấp nhận đầy chủ động với thái độ cứng cỏi, dường như gian khổ, hiểm nguy của chiến tranh không làm ảnh hưởng đến tinh thần của họ

Sau thái độ ấy là những tiếng cười đùa, những lời hứa hẹn, quyết tâm vượt gian khổ, hiểm nguy:

“Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”

“Chưa cần thay lái trăm cây số nữa

Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi”

Cấu trúc các câu thơ vẫn rất cân đối, nhịp nhàng theo nhịp rung cân đối của những bánh xe lăn Câu thơ cuối: “Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi” gợi một cảm giác nhẹ nhàng, ung dung, lạc quan và thanh thản Đó

là khúc nhạc vui của tuổi thanh niên hòa trong những hình ảnh hóm hỉnh: “phì phèo châm điếu thuốc”, “nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” với ý thơ rộn rã, sôi động như sự hối hả của đoàn xe trên đường đi tới Giọng điệu thơ tự nhiên, hóm hỉnh, tinh nghịch như họ đang cười đùa, tếu táo với nhau vậy Có lẽ những năm tháng sống trên tuyến đường Trường Sơn đã giúp những người lính đưa hiện thực đời sống vào thơ ca một hiện thực bộn bề, thô ráp, trần trụi mà không hề trau chuốt, gọt dũa Và những câu thơ gần gũi với lời nói hằng ngày ấy cũng làm nổi bật lên tính cách ngang tàn của những anh lính trẻ hồn nhiên, yêu đời Đó cũng chính

là một nét rất ấn tượng của người lính lái xe Trường Sơn Nụ cười hiện trên môi của các anh là một nụ cười sảng khoái, vô tư, hồn nhiên và ngạo nghễ thể hiện các anh là những người luôn luôn chiến thắng và tràn đầy niềm tin

Sau mỗi trận mưa bom bão đạn ấy thì những chiếc xe ngày càng bị tàn phá nặng nề hơn, họ gặp nhau trong những phút dừng chân ngắn ngủi tạo thành một “tiểu đội” – tiểu đội những chàng trai lái xe quả cảm, hiên ngang mà hồn nhiên, tinh nghịch Đó chính là nét đẹp về tâm hồn và tình cảm của các anh, là tình catm gắn

bó, chia sẻ ngọt bùi của những chàng trai vui vẻ, sôi nổi, yêu đời

“Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới