Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở nam hồng, huyện đông anh, thành phố hà nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Gần đây, một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành QLGD bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề về QL cũng như đề xuất một số biện pháp QL đi t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

-
 -

NGUYỄN THỊ HOÀI VÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NAM HỒNG, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

-
 -

NGUYỄN THỊ HOÀI VÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NAM HỒNG, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Thị Thúy Hằng

HÀ NỘI - 2016

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và đi vào nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”, tác giả đã hoàn thành bản luận văn này Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Đại học Quốc gia Hà Nội, đến các thầy cô - các nhà khoa học Trường Đại học Giáo dục đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt những kiến thức khoa học quý báu về chuyên ngành Quản lý giáo dục cho em trong suốt thời gian qua

Đặc biệt, xin gửi lời cảm tạ sâu sắc tới PGS.TS Đỗ Thị Thúy Hằng, người

đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ em trong quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài Xin chân thành cảm ơn Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Đông Anh đã hết lòng giúp đỡ và cung cấp những thông tin cần thiết, quý báu về ngành giáo dục của huyện nhà

Trân trọng gửi lời cảm ơn ban giám hiệu, các đồng chí tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, giáo viên và nhân viên đã nhiệt tình ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, khảo sát, thu thập dữ liệu liên quan đến đề tài Xin được gửi lời tri ân sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập

và hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã rất cố gắng song luận văn này vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Tác giả kính mong nhận được những ý kiến đóng góp, chỉ bảo của quý thầy cô, các nhà khoa học, bạn bè đồng nghiệp và những người quan tâm để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2016 Tác giả

Nguyễn Thị Hoài Vân

Giáo dục và Đào tạo Giáo dục thường xuyên Giáo viên

Học sinh giỏi Hiệu trưởng Quản lý Quản lý nhà trường

Kế hoạch Kiểm tra đánh giá Kinh tế - xã hội Mục tiêu

Phương pháp dạy học Quản lý giáo dục Sách giáo khoa Sinh hoạt chuyên môn Sáng kiến kinh nghiệm

Tổ chuyên môn Thi đua khen thưởng Trung học cơ sở Trung học phổ thông

Tổ phó chuyên môn

Tổ trưởng chuyên môn

Uỷ ban nhân dân

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục sơ đồ, biểu đồ vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề .5

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Quản lý và biện pháp quản lý .9

1.2.2 Quản lý giáo dục 11

1.2.3 Quản lí nhà trường 12

1.2.4 Tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên môn .14

1.2.5 Quản lý hoạt động TCM và biện pháp quản lý hoạt động TCM 19

1.3 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở .19

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở 19

1.3.2 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở .20

1.3.3 Đặc điểm hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở 22

1.3.4 Đặc điểm quản lý tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở .22

1.4 Yêu cầu đổi mới đối với hoạt động TCM ở trường THCS 23

1.4.1 Quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục THCS 23

1.4.2 Yêu cầu đổi mới đối với hoạt động TCM ở trường THCS 24

1.5 Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn .28

1.5.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ trưởng chuyên môn 29

1.5.2 Chỉ đạo và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn 30

1.5.3 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch của TCM 35

1.5.4 Quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ và SHCM của tổ/nhóm CM 36

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn .39

1.6.1 Yếu tố chủ quan 39

1.6.2 Yếu tố khách quan 40

Kết luận chương 1 41

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NAM HỒNG, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 42

2.1 Khái quát tình hình, đặc điểm huyện Đông Anh 42

2.1.1 Về đặc điểm vị trí địa lý, lịch sử và kinh tế - xã hội của địa phương 42

2.1.2 Về tình hình giáo dục của huyện Đông Anh .43

2.2 Khái quát về Trường trung học cơ sở Nam Hồng 46

2.2.1 Quy mô trường lớp 47

2.2.2 Đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý 49

2.2.3 Chất lượng giáo dục 51

2.3 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn .53

2.3.1 Cơ cấu tổ chuyên môn .53

2.3.2 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn 57

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động TCM Trường THCS Nam Hồng 62

2.4.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn 62

2.4.2 Chỉ đạo và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn 64

2.4.3 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch của TCM 66

2.4.4 Quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ và sinh hoạt tổ chuyên môn 69

2.4.5 Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 73

2.5 Đánh giá chung 76

2.5.1 Ưu điểm .76

2.5.2 Hạn chế 76

2.5.3 Nguyên nhân 77

Kết luận chương 2 78

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NAM HỒNG, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC .79

3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp 79

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 79

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 79

3.1.3 Đảm bảo tính khả thi .79

3.1.4 Đảm bảo tính kế thừa 80

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn 80

3.2.1 Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động TCM trong việc cải thiện hiệu quả dạy học và giáo dục toàn diện HS 80

3.2.2 Cải tiến công tác xây dựng kế hoạch hoạt động TCM nhằm nâng cao chất lượng dạy học 81

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới sinh hoạt TCM theo hướng tăng cường đổi mới PPDH, phát huy năng lực HS .83

3.2.4 Tăng cường tổ chức hoạt động bồi dưỡng và khuyến khích hoạt động tự bồi dưỡng của TCM 94

3.2.5 Đổi mới đánh giá hoạt động TCM dựa trên kết quả dạy học và giáo dục 96

3.2.6 Tạo động lực qua việc xây dựng bầu không khí sư phạm tích cực và cải tiến công tác thi đua khen thưởng trong hoạt động TCM 99

3.3 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý đã đề xuất 101

3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 101

3.3.2 Đối tượng khảo nghiệm 102

3.3.3 Nội dung khảo nghiệm 102

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp .105

Kết luận chương 3 107

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .108

1 Kết luận 108

2 Khuyến nghị 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

PHỤ LỤC .114

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê số lớp……… …….… ……… 47 Bảng 2.2 Bảng số liệu chung về CBQL, giáo viên năm học 2015-2016… ….49 Bảng 2.3 Số liệu về đội ngũ giáo viên của trường 04 năm gần đây… … …49 Bảng 2.4 Kết quả xếp loại hai mặt GD từ năm học 2012-2013 đến năm học 2015-2016 51 Bảng 2.5 Tình hình học sinh của trường 04 năm gần đây….…… 52 Bảng 2.6 Thống kê về tổ chuyên môn Trường THCS Nam Hồng từ năm học 2012-2013 đến năm học 2015-2016……… ……… ……… …………54 Bảng 2.7 Thống kê độ tuổi của TT, TPCM và giáo viên các TCM Trường THCS Nam Hồng năm học 2015-2016… …… 56 Bảng 2.8 Nhận thức của CBQL và GV về vị trí, vai trò của hoạt động TCM 58

Bảng 2.9 Mức độ thực hiện mục tiêu giáo dục THCS thông qua hoạt động TCM

… 60 Bảng 2.10 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động của TCM ở Trường THCS Nam Hồng 63 Bảng 2.11 Thực trạng chỉ đạo và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động TCM ở Trường THCS Nam Hồng …… ………….64 Bảng 2.12 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch của TCM ở Trường THCS Nam Hồng 67 Bảng 2.13 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ và sinh hoạt chuyên môn của tổ/nhóm chuyên môn ở Trường THCS Nam Hồng 69 Bảng 2.14 Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động của tổ/nhóm chuyên môn.74 Bảng 3.1 Khảo nghiệm về mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất 102 Bảng 3.2 Khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp đề xuất 103 Bảng 3.3 Mối tương quan giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 104

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của CBQL và GV về vị trí, vai trò của hoạt động TCM 59 Biểu đồ 2.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động TCM 63

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Các chức năng của quản lý 11

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ quản lý dạy học/giáo dục trong một nhà trường 13

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục không những có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia mà còn có vai trò quan trọng đối với xã hội loài người Vì vậy, văn kiện Đại hội lần thứ XI của Đảng đã khẳng định: “Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Đến Đại hội lần thứ XII, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh: "đổi mới căn bản

và toàn diện GD, ĐT; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao"

Nghị quyết số 29-NQ/TW của BCH TW Đảng khoá XI về "Định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo" với quan điểm chỉ đạo nêu rõ:

"Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; cùng với một trong

số các nhiệm vụ, giải pháp là: "Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; người học là chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục"

Trong chiến lược phát triển GD 2011-2020 (Ban hành kèm theo Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ), Thủ tướng Chính phủ cũng đã nêu rõ giải pháp đột phá để phát triển GD giai đoạn

2011-2020 là giải pháp “ đổi mới quản lý giáo dục”

Tổ chuyên môn ở trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việc triển khai, thực hiện các nhiệm vụ giáo dục và nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường Tổ chuyên môn còn là cầu nối giữa CBQL với giáo viên và học sinh Chính vì vậy, hoạt động TCM ở trường THCS là một trong những vấn đề hết sức quan trọng và rất cần thiết để đổi mới giáo dục

Thực tế quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS Nam Hồng còn có những vấn đề chưa được tốt, công tác quản lý TCM chưa chuyên sâu Do đó,

còn nhiều hạn chế trong việc quản lý hoạt động TCM mà rất cần có những biện pháp cần thiết, kịp thời để khắc phục nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới GD hiện nay

Với tính cấp thiết và quan trọng trên, tác gỉả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường Trung học cơ sở Nam Hồng, huyện Đông Anh,

thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn từ đó đề xuất biện pháp quản lý hoạt động

tổ chuyên môn ở trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS

3.2 Nghiên cứu thực trạng hoạt động TCM, thực trạng quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, TP Hà Nội

3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS Nam

Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, trong đó quản lý hoạt động TCM của tổ trưởng chuyên môn là trọng tâm

- Đối tượng điều tra, khảo sát gồm:

+ CBQL Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Đông Anh: 06 người;

+ Ban giám hiệu, các tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn và giáo viên Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội: 40 người

- Các số liệu thống kê, khảo sát sử dụng trong luận văn là số liệu của Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội trong 4 năm học từ 2012-2013 đến 2015-2016

6 Câu hỏi nghiên cứu

Cần những biện pháp quản lý nào để nâng cao hiệu quả của hoạt động tổ

chuyên môn ở trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục?

7 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, công tác hoạt động TCM ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đã và đang được thực hiện nhưng còn thiếu sự đồng bộ, vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế, chưa nâng cao chất lượng giáo dục và chưa nâng cao trình độ CM nghiệp vụ của đội ngũ GV

Nếu đề xuất được biện pháp quản lý hoạt động TCM phù hợp thì có thể nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

8 Những đóng góp của đề tài

8.1 Ý nghĩa lý luận

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS

8.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS Nam

Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn các trường THCS trong công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn

9 Phương pháp nghiên cứu

9.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Thu thập và phân tích các tài liệu liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu về hoạt động chuyên môn trong trường phổ thông, đặc biệt về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở nhà trường THCS

- Phân tích, so sánh và tổng hợp các khái niệm, tài liệu khoa học và các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo liên quan đến đề tài

9.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: xây dựng phiếu khảo sát dành cho đội ngũ cán bộ quản lý Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Đông Anh, cán bộ quản lý

là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và các tổ/nhóm trưởng chuyên môn cùng giáo viên Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

- Phương pháp phỏng vấn, quan sát

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục

9.3 Phương pháp bổ trợ

Phương pháp phân tích và thống kê toán học để phân tích và xử lý số liệu

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo

và các phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THCS Nam

Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THCS Nam

Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Tìm hiểu các tư tưởng trên cơ sở nghiên cứu về quản lý trường học và quản lý TCM, tác giả có một số nhận xét sau: TCM trong trường học không phải

là mảnh đất mới chưa được “cày xới” mà quản lý trường học, quản lý TCM là một vấn đề đã được một số nhà giáo dục học quan tâm đến dưới các góc độ khác

nhau Có thể đề cập đến một số nghiên cứu sau:

Giáo dục Việt Nam nhằm đào tạo từng bước những con người có đủ “đức”

và “tài”, “nhân - trí - dũng” để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc - đó là một quá trình lâu dài, phức tạp Bởi vậy mà Đảng ta luôn khẳng định “Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu” Nghị quyết số 29-NQ/TW của BCH TW Đảng khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) đã nhấn mạnh: “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo Xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo Tiến tới tất cả các giáo viên tiểu học, THCS, giáo viên, giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm Đổi mới mạnh mẽ mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của nhà giáo theo yêu cầu nâng cao chất lượng, trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp ” [16]

Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động nhà trường THCS cũng cho thấy: Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung

và nhà trường trung học nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển giáo dục và đào tạo của xã hội, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng

góp của các biện pháp đó là hết sức quan trọng Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất

M.I.Kônđacốp, trong “Cơ sở lí luận khoa học quản lý giáo dục”, Trường Cán bộ quản lí giáo dục và Viện Khoa học GD 1984; Harld - Kôntz, với “Những vấn đề cốt yếu về quản lý”, Nxb Khoa học kỹ thuật 1992; Xukhômlinxki, trong tác phẩm “ Kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng” (dịch và xuất bản năm

1981), đã đưa ra nhiều tình huống QLGD và quản lý dạy học trong nhà trường, ở

đó các tác giả đã bàn nhiều về phương pháp thực hiện mục tiêu, nội dung và PPDH, đặc biệt là vấn đề phân công trong quản lý dạy học

Trong những trang viết của mình,V.A.Xukhomlinki cũng như các tác giả V.PXtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonôp đều cho rằng một trong những chức năng quản lý của hoạt động nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình Muốn xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, người lãnh đạo phải

có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình, đó là những người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học,

lý luận giao tiếp, tâm lý học

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và phẩm chất cần có của người quản

lý, QL hoạt động nhà trường bao gồm nội dung gì, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và khoa học khác Các công trình nghiên cứu riêng về chân dung người hiệu trưởng trường học, có thể kể đến các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ

Hồ, Lê Tuấn, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Văn Lê

Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận QLGD và quản lý trường học chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học

Trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục hiện nay thì việc yêu cầu đổi mới nội dung, PPDH là việc làm cần thiết và cấp bách Các nhà nghiên cứu giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này: tác giả Phạm Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm, tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Gần đây, một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành QLGD bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề về QL cũng như đề xuất một số biện pháp QL đi theo các hướng nghiên cứu, cụ thể là: Các đề tài nghiên cứu về QL hoạt động dạy và học trong nhà trường như đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy và giao lưu thầy trò nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh Tiểu học tỉnh Gia lai” của Trần Ngọc Chi (1997)

Tác giả Lê Thanh Thủy (2006) có đề tài “Quản lý hoạt động dạy học trường Tiểu học quận 7, thành phố Hồ Chí Minh” đã nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của hiệu trưởng nhà trường

Về nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường: Trong

nhà trường phổ thông, đội ngũ GV (giáo viên) lại được sắp xếp theo từng tổ chuyên môn nên việc quản lý hoạt động của đội ngũ GV đối với người hiệu trưởng chính là quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường Suy cho cùng, mục đích của công việc quản lý này là nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của nhà trường: nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường Điều này đã được khẳng định trong Luật Giáo dục (được sửa đổi, bổ sung năm 2009): "Cán

bộ quản lý giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục", "Nhà nước có kế hoạch xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhằm phát huy vai trò và trách nhiệm của cán bộ quản lý giáo dục, đảm bảo phát triển sự nghiệp giáo dục"[32, tr12]

Ngoài những nghị quyết ra còn có các nghiên cứu của các tác giả như:

Nguyễn Khai Tâm (2000), “Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập cho học sinh trường THPT thị xã Sơn La”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục Trường

ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh Luận văn đã đề cập đến biện pháp quản lý

chuyên môn của hiệu trưởng về mục tiêu, nội dung, hình thức quản lý chuyên

môn trong trường THPT Từ đó nghiên cứu thực trạng SHCM và quản lý sinh

hoạt chuyên môn của hiệu trưởng các trường THPT Tuy nhiên, đề tài chưa đưa

ra những nguyên nhân hạn chế của thực trạng, các biện pháp đưa ra chưa giải

quyết triệt để hạn chế

Đinh Thị Tuyết Mai (2002), “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên

môn của Hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở THCS tỉnh Thái Nguyên”

Luận văn đã khát quát cơ sở lý luận của quản lý hoạt động TCM trường THCS

của hiệu trưởng trường THCS về các khái niệm QL, quản lý hoạt động TCM

và nội dung QL hoạt động TCM trong trường THCS Đề tài đã nghiên cứu

thực trạng QL hoạt động TCM trường THCS của hiệu trưởng trường THCS

tỉnh Thái Nguyên, từ đó đưa ra một số giải pháp về mặt nhận thức, xây dựng

kế hoạch hoạt động TCM trong trường THCS phù hợp điều kiện các trường

THCS tỉnh Thái Nguyên…

Nguyễn Hữu Hùng (2010), “Biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu

trưởng trường THPT Ngô Gia Tự tỉnh Bắc Ninh”, Luận văn thạc sỹ chuyên

ngành Quản lý giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục Kết quả đề tài đã làm rõ

thực trạng quản lý chuyên môn của hiệu trưởng ở các khía cạnh nhằm nâng cao

chất lượng dạy học và chỉ rõ nguyên nhân cụ thể Tuy nhiên, các giải pháp đưa ra

chưa gắn liền với hạn chế của thực trạng

Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định quản lý TCM có một ý

nghĩa và vai trò rất quan trọng đối với nâng cao chất lượng dạy học, là nhân tố

trọng yếu nâng cao chất lượng dạy và học bậc phổ thông

Đến nay, vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống,

toàn diện và sâu sắc về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS, trong đó có vai

trò quan trọng của người TTCM, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Vì vậy, việc

thực hiện đề tài này sẽ không trùng lặp, đảm bảo tính độc lập và có ý nghĩa lý

luận và thực tiễn lớn đối với việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động TCM ở

Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội nói riêng và

trường THCS nói chung đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý và biện pháp quản lý

Hoạt động của con người ngày càng đa dạng, phức tạp và phong phú Chính vì sự phong phú đó nên khi nói đến QL đã có rất nhiều khái niệm khác nhau và tư tưởng QL cũng khác nhau

* Quản lý theo quan niệm của tác giả nước ngoài:

Theo Harold Koontz (nhà QL người Mỹ) cho rằng: “Quản lý là một yếu tố cần thiết để đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân”[21, tr.327] Do vậy, QL

với tư cách thực hành thì nó là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức làm cơ

sở cho nó có thể coi như là một khoa học

Nói đến hoạt động quản lý, người ta không thể không nhắc tới C.Mác

C.Mác quan niệm quản lý là điều khiển: “Một nghệ sĩ vĩ cầm tự điều khiển mình, còn giàn nhạc thì cần có nhạc trưởng” [9, tr.180]

* Quản lý theo quan niệm của các tác giả trong nước:

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm đạt được những mục tiêu dự kiến” [34, tr.25]

Quản lý, theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc là:

“Quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [8, tr.9] Đây là một định nghĩa làm cho hoạt động quản lý vừa mang tính khoa học, vừa mang tính công nghệ, đặc biệt là đảm bảo nguyên tắc tập chung dân chủ

Ngoài ra, theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [39, tr.1049] Thuật ngữ “Quản lý”

(tiếng Việt gốc Hán) đã lột tả được bản chất hoạt động quản lý trong thực tiễn

Nó gồm hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm sự tự sửa sang, sắp xếp, đổi

mới, đưa vào hệ thống phát triển Nếu người đứng đầu chỉ chăm lo đến

việc“quản”tức là chăm lo đến việc coi sóc, giữ gìn thì tổ chức ấy sẽ trì trệ, không phát triển Tuy nhiên, nếu chỉ chăm lo đến việc “lý” tức là chỉ lo đến việc

sửa sang, sắp xếp, đổi mới, mà không đặt trên nền tảng của sự ổn định thì sự phát

triển của tổ chức sẽ không bền vững Vậy, để hoạt động quản lý có hiệu quả thì

nên cân bằng giữa hai quá trình “quản” và “lý”

Có thể khái quát: quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ

thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng của

hệ thống để đạt được mục tiêu định ra trong điều kiện biến động của môi trường

Ngày nay, quản lý được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế xã

hội: Vốn, nguồn lực lao động, khoa học kỹ thuật, tài nguyên và quản lý Trong

đó, quản lý có vai trò mang tính chất quyết định thành công

* Chức năng quản lý:

Chức năng QL có thể hiểu một cách khái quát là một dạng hoạt động QL

chuyên biệt mà thông qua đó chủ thể QL tác động lên đối tượng QL nhằm đạt

mục tiêu đề ra Đó là tập hợp những nhiệm vụ khác nhau mà chủ thể QL phải

tiến hành trong quá trình QL Thực chất của các chức năng QL chính là sự tồn tại

của các hoạt động QL bao gồm các chức năng: lập KH, tổ chức, chỉ đạo và KT

Chức năng lập kế hoạch: Là công tác xác định trước MT của tổ chức đồng

thời chỉ ra các PP, BP để thực hiện MT, trong ĐK biến động của môi trường

Chức năng tổ chức: Là việc sắp xếp, phân công các nhiệm vụ, các nguồn

lực “con người, các nguồn lực khác” một cách tối ưu, nhằm làm cho tô chức vận

hành theo kế hoạch, đạt được mục tiêu đặt ra

Chức năng chỉ đạo: Là phương thức tác động của chủ thể QL nhằm điều

hành tổ chức vận hành đúng theo kế hoạch, thực hiện được mục tiêu quản lý

Chức năng kiểm tra: Là phương thức HĐ của chủ thể QL lên đối tượng

QL nhằm thu thập TT phản hồi, đánh giá và xử lý các kết quả vận hành của tổ

chức, từ đó ra các quyết định QL điều chỉnh nhằm thực hiện được MT đề ra Bốn

chức năng này có mối quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một chu trình QL

Thông tin liên lạc là công cụ không thể thiếu trong hoạt động QL, nó được

coi là “ mạch máu” của hoạt động quản lý Trong QL, để có thể ra các quyết định

chính xác và kịp thời đòi hỏi phải thu thập thông tin chuẩn xác

Quan hệ giữa các chức năng của hoạt động QL thể hiện trong sơ đồ sau:

Kế hoạch

Tổ chức Chỉ đạo

mỗi quá trình QL nhằm tạo nên sức mạnh, tạo ra năng lực thực hiện MT QL

1.2.2 Quản lý giáo dục

Trong lịch sử phát triển của khoa học thì khoa học QLGD ra đời muộn hơn khoa học quản lý kinh tế Vì thế, trong các nước tư bản chủ nghĩa, người ta thường vận dụng lý luận quản lý một xí nghiệp vào quản lý cơ sở giáo dục (trường học) và coi quản lý cơ sở GD như quản lý một xí nghiệp đặc biệt

QLGD là một bộ phận quan trọng của hệ thống quản lý xã hội, nó xuất hiện từ lâu và tồn tại dưới mọi chế độ xã hội Với cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm quản lý giáo dục như sau:

Theo M.I Kônđacôp: QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể QL ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của

hệ thống (từ bộ đến trường) nhằm mục đích bảo đảm việc GD chủ nghĩa cộng sản cho thế hệ trẻ, bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hòa của họ Trên cơ sở nhận thức và sử dụng các quy luật chung vốn có của CNXH, cũng như các quy luật khách quan của quá trình DH-GD, của sự phát triển về thể chất và tâm lý của trẻ em, thiếu niên cũng như thanh niên [18]

Ở Việt Nam, theo các tác giả Đặng Xuân Hải, Nguyễn Sỹ Thư thì quản lý nhà nước về GD là: “Sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà

nước đối với các hoạt động GD và đào tạo (GD&ĐT) do các cơ quan có trách nhiệm về QLGD của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp GD&ĐT, duy trì kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu được GD&ĐT của nhân dân, thực hiện mục tiêu GD&ĐT của nhà nước” [21, tr.6]

Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo cho rằng:

“Quản lý nhà nước về giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý mang quyền lực nhà nước (các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục), chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra” [26, tr.114-115]

Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu khái quát như sau: QLGD là

hệ thống những tác động có kế hoạch và hướng đích của chủ thể QL ở các cấp khác nhau, đến tất cả các khâu, các bộ phận của HTGD, nhằm đảm bảo cho các

cơ quan trong hệ thống vận hành tối ưu Đảm bảo sự phát triển mở rộng cả về số lượng và chất lượng để đạt tới MTGD

QLGD có tính xã hội cao, vì vậy cần tập trung giải quyết tốt các vấn đề xã hội để phục vụ công tác GD Ngoài ra, QLGD còn được xem như QL một hệ thống GD gồm tập hợp các cơ sở GD như trường học, các trung tâm kĩ thuật - hướng nghiệp dạy nghề mà đối tượng QL là đội ngũ GV, HS, cơ sở vật chất kĩ

thuật, các phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy và học tập

đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới MTGD” [34, tr.34]

Còn M.I Kônđacôp thì cho rằng: “Chúng ta hiểu QL nhà trường (công việc nhà trường) là một hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể QL đến tất

cả các mặt của đời sống NT, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt

KT-XH, tổ chức - sư phạm của quá trình DH&GD thế hệ đang lớn lên” [21, tr.373]

Hoạt động QLNT, xét ở tầm vĩ mô, là chịu tác động của những chủ thể QL

bên trên NT (cơ quan QLGD cấp trên) nhằm định hướng, HD cho NT phát triển

Xét ở tầm vi mô, QLNT là tác động của đội ngũ CBQL nhà trường tới quá trình lao động sư phạm của GV, hoạt động học tập nhất là tự học của học trò và CSVC - thiết bị phục vụ dạy học nhằm thực hiện MTGD

Vì NT là một thiết chế đặc biệt của XH nên NT cùng với công tác QL trường học là rất quan trọng; ở đó bao gồm sự QL các tác động qua lại giữa trường học với XH đồng thời QL chính nhà trường Có thể biểu diễn nội dung

QL dạy học/giáo dục của NT như một hệ thống các thành tố bằng sơ đồ sau:

Ký hiệu: HĐ dạy của thầy (T); HĐ học của trò (Tr); Kế hoạch DH/GD (K); Hồ sơ sổ sách (H); Tạo động lực (Đ); Nội dung DH/GD (N); PP DH/GD (P); Mục tiêu giáo dục (M); Kiểm tra đánh giá (Kt); Điều kiện, môi trường (Đk)

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ quản lý dạy học/giáo dục trong một nhà trường

QUẢN LÝ DH/GD NHÀ TRƯỜNG

Xét riêng một nhà trường thì việc quản lý DH/GD gồm có: chủ thể quản lý bên trong nhà trường là Ban giám hiệu (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) và các tổ trưởng, tổ phó chuyên môn Đối tượng quản lý gồm có: hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trò, kế hoạch dạy học, hồ sơ sổ sách và việc tạo động lực Nhóm các nhân tố gắn kết bao gồm: mục tiêu giáo dục, nội dung DH/GD, phương pháp DH/GD, điều kiện/môi trường và hoạt động kiểm tra đánh giá

Tóm lại, từ các định nghĩa trên về quản lý trường học mà các nhà nghiên cứu giáo dục đã nêu, ta có thể thấy rằng: quản lý trường học thực chất là hoạt động có định hướng, có kế hoạch của các chủ thể quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của thầy - trò và các lực lượng giáo dục khác cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục, để nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường

1.2.4 Tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên môn

* Tổ chuyên môn

TCM là tổ GV theo bộ môn hoặc nhóm bộ môn, là một bộ phận chính thức trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, giúp hiệu trưởng điều hành và thực hiện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm và trực tiếp quản lý lao động của các GV trong tổ

- Trong nhà trường THCS, TCM là tổ chức cơ sở của bộ máy chính quyền nhà trường giúp hiệu trưởng quản lý giáo viên một cách toàn diện về tư tưởng, chuyên môn nghiệp vụ, kế hoạch giáo dục và giảng dạy về hiệu quả đào tạo thể hiện ở số lượng và chất lượng học sinh trong phạm vi tổ chuyên môn phụ trách

- TCM là nơi triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục chung của nhà trường đến học sinh các lớp, tổ chức thực hiện toàn bộ chương trình học theo nội dung và phương pháp đã được hướng dẫn theo biên chế năm học đã quy định

- TCM là tập thể sư phạm gần nhất của giáo viên có tác dụng giúp đở nhau bồi dưỡng, nâng cao tay nghề, phát huy những SKKN chuyên môn, đánh giá, phân loại giáo viên về nghiệp vụ, là cơ sở đề nghị khen thưởng, kỷ luật và nâng bậc lương hàng năm đối với giáo viên

* Hoạt động tổ chuyên môn

Hoạt động tổ chuyên môn vào những nội dung chính sau:

+ Chăm lo các điều kiện để dạy tốt và học tốt

- Phòng học, bàn ghế học sinh, bảng đen, ánh sáng trong lớp, các thiết bị chống gió, nắng, cho thầy và trò

- Sách vở, giấy bút, mực phấn cho lớp, bảo quản sử dụng sổ điểm, học bạ,

sổ liên lạc

- Đồ dùng dạy học, tài liệu giảng dạy

Việc chăm lo các điều kiện kể trên phải là việc làm thường xuyên của mỗi giáo viên, của tổ trưởng tổ chuyên môn trong cả năm học

+ Nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp

- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường;

- Xây dựng kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém;

- Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình;

- Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân, soạn

giảng của tổ viên (kế hoạch cá nhân dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết

bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình; soạn giáo án theo phân phối chương trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng và SGK, thảo luận các bài soạn khó; viết sáng kiến kinh nghiệm về nâng cao chất lượng DH, đổi mới PPDH, đổi mới KTĐG, phát hiện và bồi dưỡng HSG, phụ đạo HS yếu kém );

- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, giáo viên mới tuyển dụng (đổi mới PPDH; đổi mới kiểm tra, đánh giá; dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng; sử dụng đồ dùng DH, thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT trong dạy học góp phần đổi mới PPDH, phương pháp KTĐG );

- Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kì quy định về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho hiệu trưởng theo quy định);

- Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên (thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng; ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ );

- Dự giờ giáo viên trong tổ theo quy định;

- Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại giáo viên; đề xuất khen thưởng,

kỉ luật giáo viên Việc này đỏi hỏi TTCM phải nắm thật rõ về tổ viên của mình

về ưu điểm hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy được phân công)

Việc nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp là nhiệm vụ của mỗi giáo viên không ai thay thế được Tuy nhiên, TCM cần tập hợp những cố gắng của từng cá nhân để phát huy những kinh nghiệm, sáng kiến tốt để trở thành trí tuệ của tập thể giúp cho giáo viên nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp mà nâng dần trình độ chuyên môn nghiệp vụ của các giáo viên trong tổ Cụ thể là:

- Học tập, thảo luận về các văn bản hướng dẫn của cấp trên để nắm được thật chắc: những mục tiêu của nhà trường trung học, nội dung, chương trình, phương pháp, kiểm tra đánh giá xếp loại HS; những yêu cầu kiến thức cơ bản cần đạt được ở cuối năm học

Những văn bản hướng dẫn trên thường do cấp trên gửi về hoặc đăng trên các tập san chuyên môn

- Trao đổi thống nhất mục đích yêu cầu từng bài dạy đối với những kiến thức nào là cơ bản cần khắc sâu cho học sinh; dùng phương pháp nào, sử dụng

đồ dùng dạy học nào, cách tổ chức lớp như thế nào để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới nhanh nhất, có hiệu quả nhất

Việc trao đổi này có hiệu quả tốt khi mỗi tổ viên đều suy nghĩ chuẩn bị ý kiến trước khi sinh hoạt TCM

- Đối với những bài dạy xét thấy cần thiết vì đòi hỏi kiến thức mới, phương pháp mới Sau khi thảo luận thống nhất trong tổ cần tổ chức thực nghiệm trước một bước ở lớp điểm để toàn TCM đối chiếu những điều đã thống nhất trong tổ với mục đích yêu cầu, nội dung, phương pháp giảng dạy tiết thực nghiệm để rút kinh nghiệm Sau đó tổ chức thực nghiệm quay vòng các thành viên trong tổ chuyên môn

+ Khảo sát, đánh giá chất lượng HS và thực hiện tốt quy chế chuyên môn

- Nắm được kết quả học tập của học sinh thuộc bộ môn quản lý để có biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục;

- Đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa để thực hiện mục tiêu giáo dục

- Các hoạt động khác (theo sự phân công của hiệu trưởng)

- Thống nhất trong tổ về các hình thức và biện pháp khảo sát chất lượng học sinh về các mặt giáo dục toàn diện: nề nếp, hành vi đạo đức, nếp sống văn minh, kiến thức, kỹ năng các môn học

Việc khảo sát này cần kết hợp với những quy định trong quy chế chuyên môn về đánh giá cho điểm hàng ngày theo bảng cho điểm tối thiểu các môn học

và kiểm tra học kỳ cần thực hiện đồng bộ ở các lớp nhằm đánh giá so sánh được chất lượng học sinh các lớp, là cơ sở đánh giá thi đua cuối học kỳ, cuối năm học

- Tập thể tổ chuyên môn kiểm tra, đôn đốc giúp đở nhau hoàn thành tốt các loại hồ sơ sổ sách TTCM cần tổ chức kiểm tra chéo để phát hiện những giáo viên làm tốt nêu lên làm mẫu cho các giáo viên khác thực hiện theo Những giáo viên làm chưa đúng, chưa đủ thì tổ trưởng nhắc nhở, phê bình, kiểm điểm

+ Các hoạt động khác nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy - giáo dục

- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các qui định của Bộ GD&ĐT

- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, hàng năm tập trung giải quyết ít nhất một nội dung chuyên môn có tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học; tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ của giáo viên theo kế hoạch của nhà trường; cử người tham gia thanh tra sư phạm giáo viên trong tổ khi có yêu cầu (giáo viên tham gia phải có cùng chuyên môn của giáo viên được thanh tra)

- Tổ chức các khâu phát động thi đua, đăng kí thi đua; hướng dẫn học sinh phương pháp học tập; đúc rút tổng kết kinh nghiệm, học tập và vận dụng những

bài học kinh nghiệm điển hình tiên tiến; có kế hoạch phấn đấu cụ thể từng bước trở thành đơn vị điển hình tiên tiến

- Đề xuất, khen thưởng, kỹ luật đối với giáo viên; tổ chức tham gia đóng góp ý kiến, bỏ phiếu tính nhiệm các danh hiệu thi đua như: giáo viên giỏi, chiến

sỹ thi đua cấp cơ sở, nhà giáo ưu tú …

- Tham mưu đề xuất những biện pháp giúp hiệu trưởng hoàn thành tốt các hoạt động dân chủ trong trường học; thực hiện nghiêm túc lề lối làm việc trong

tổ, giữa các tổ với nhau, giữa các tổ với nhà trường

- Tổ chuyên môn sinh hoạt 2 lần/1 tháng

Trong các kỳ họp TCM, nội dung SHCM phải đảm bảo chuyên sâu vào chuyên môn như: thao giảng, đổi mới PPDH, thống nhất về nội dung, chương trình, phương pháp, cách sử dụng đồ dùng dạy học cho từng bộ môn Tìm các biện pháp giảng dạy tối ưu nhất để nâng cao chất lượng giáo dục HS đối với tất

cả các môn của các khối lớp, đặc biệt là thực hiện nội dung chương trình SGK

Hoạt động của TCM là bộ phận hữu cơ trong hoạt động chuyên môn của nhà trường Hoạt động TCM một mặt tạo điều kiện phát huy dân chủ hóa trường học, một mặt tạo điều kiện phát huy quyền làm chủ tập thể của cán bộ, GV; một mặt sẽ phát huy nhiều SKKN của từng thành viên của TCM trong giảng dạy nhất

là về đổi mới PPDH, làm đồ dùng dạy học, sử dụng thiết bị dạy học, thực hành thí nghiệm… Mặt khác, sẽ phát huy tiềm năng lao động sáng tạo của cán bộ, GV trong giảng dạy-giáo dục và QLNT Đồng thời phát huy tính chủ động sáng tạo học tập của HS để nâng cao chất lượng giáo dục và thực hiện kế hoạch giáo dục với mục tiêu xây dựng trường theo hướng chuẩn quốc gia

Hoạt động của TCM có hiệu quả, chắc chắn rằng trong mỗi hoạt động giáo dục sẽ kết hợp thực hiện thành công nhiều mặt như: thực hiện dân chủ hóa trong mọi hoạt động của nhà trường, thực hiện tốt cuộc vận động của Công đoàn ngành: “Dân chủ- Kỉ cương-Tình thương-Trách nhiệm” [14, tr.67] kết hợp với các bộ phận trong nhà trường sẽ tạo nên một sức mạnh tổng hợp để đổi mới nhiều nội dung hoạt động phong phú nhằm phục vụ cho việc nâng cao chất lượng DH/GD trong nhà trường Mỗi TCM ở nhà trường có đặc thù riêng Trong TCM,

giáo viên có nhiều lứa tuổi khác nhau, trình độ, năng lực chuyên môn của mỗi giáo viên cũng không như nhau, chất lượng hoạt động của mỗi TCM cũng không đều nhau (nội dung, hình thức tổ chức hoạt động chuyên môn…) Do đó, hoạt động của mỗi tổ sẽ không đồng đều và thống nhất nhau cho nên hiệu trưởng các trường cần quản lý tốt và đề ra các hình thức, nội dung hoạt động cho phù hợp với điều kiện thực tiễn từng tổ

1.2.5 Quản lý hoạt động TCM và biện pháp quản lý hoạt động TCM

Trước hết cần hiểu quản lý tổ chuyên môn ở đây là công tác chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện chuyên môn của các tổ bộ môn, chỉ đạo, kiểm tra hoạt động chuyên môn của giáo viên

Còn quản lý hoạt động TCM được hiểu là quá trình tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý để tác động đến đội ngũ giáo viên nhằm đạt được mục tiêu quản lý hoạt động tổ chuyên môn mà nhà trường đề ra Đặc biệt nhà quản lý sử dụng các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để điều hành hoạt động TCM theo đúng mục tiêu quản lý từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy ở trường trung học

Biện pháp quản lý hoạt động TCM là tổ hợp tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến đội ngũ giáo viên nhằm đạt được mục tiêu quản lý hoạt động

tổ chuyên môn mà nhà trường đề ra thông qua thực thi các chức năng quản lý kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để điều hành hoạt động tổ chuyên môn theo đúng mục tiêu quản lý

1.3 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở

Mục tiêu giáo dục của trường THCS bao gồm những phẩm chất năng lực chủ yếu cần hình thành cho học sinh THCS để góp phần vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá và hội nhập quốc tế Mục tiêu của giáo dục THCS theo điều 27 của Luật Giáo dục nước CHXHCNVN (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009: “Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học, có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật hướng nghiệp

để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”[32, tr16]

Mục tiêu chung của bậc THCS trong giai đoạn mới là “Xây dựng bậc học lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển bền vững và về cơ bản đạt trình độ tiên tiến” Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục THCS để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần đạt được một số mục tiêu cụ thể như sau:

- Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục THCS đúng độ tuổi

- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện bằng các giải pháp:

Chuẩn bị các điều kiện để triển khai đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy và học; dạy đủ các bộ môn bắt buộc và tự chọn; xây dựng và đánh giá trường THCS theo chuẩn quốc gia; xây dựng các điều kiện đảm bảo cho việc giáo dục đào tạo học sinh về các mặt: đức, trí, thể, mỹ và các

về khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ…

1.3.2 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

- Quản lý giảng dạy của GV bao gồm: xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch DH và các hoạt động khác theo kế hoạch GD, theo phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục & Đào tạo và theo kế hoạch năm học của nhà trường

- Xây dựng kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi vào THPT, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém

- Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình

- Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc kế hoạch cá nhân, soạn giảng của tổ viên (kế hoạch cá nhân dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi vào THPT, dạy bồi dưỡng HSG, phụ đạo HS yếu kém; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình; soạn giáo án theo phân phối chương trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng và SGK, thảo luận các bài soạn khó; viết SKKN

về nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra đánh giá, phát hiện và bồi dưỡng HSG, phụ đạo học sinh yếu kém )

- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, giáo viên mới tuyển dụng (đổi mới PPDH; đổi mới kiểm tra, đánh giá; dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT trong dạy học góp phần đổi mới PPDH, phương pháp kiểm tra, đánh giá)

- Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kì quy định về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho hiệu trưởng theo quy định)

- Tạo cơ hội thúc đẩy, lôi kéo tất cả mọi người cùng hợp tác xây dựng

và triển khai những quyết định quan trọng như giúp tổ chức GD ý thức đầy

đủ về mục tiêu của hoạt động chuyên môn; làm rõ phương hướng hoạt động của tổ chức GD, biến đơn vị thành một tổ chức biết học hỏi, biết hoàn thiện

và tạo điều kiện tốt nhất để tổ chức giáo dục đánh giá ý nghĩa của đường lối, hành động đã cam kết; tạo điều kiện cho tổ chức GD đánh giá được khả năng của chính mình và phối hợp hoạt động nhằm đạt mục tiêu chung; tạo cơ hội thúc đẩy, lôi kéo tất cả mọi người cùng hợp tác xây dựng và triển khai những quyết định quan trọng

- Xây dựng nền tảng cho việc ra quyết định đúng đắn, kịp thời Cung cấp một khung chung để đánh giá kết quả hoạt động CM của tổ chức giáo dục

- TTCM có nhiệm vụ tham mưu cho hiệu trưởng tập hợp sức mạnh của các lực lượng xã hội, tăng cường nguồn lực cho nhà trường

1.3.3 Đặc điểm hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

- Trong nhà trường THCS, TCM là tổ chức cơ sở của bộ máy chính quyền nhà trường giúp hiệu trưởng quản lý giáo viên một cách toàn diện về tư tưởng, chuyên môn nghiệp vụ, kế hoạch giáo dục và giảng dạy về hiệu quả đào tạo thể hiện ở số lượng và chất lượng học sinh trong phạm vi tổ chuyên môn phụ trách

- TCM là nơi triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục chung của nhà trường đến học sinh các lớp, tổ chức thực hiện toàn bộ chương trình học theo nội dung và phương pháp đã được hướng dẫn theo biên chế năm học đã quy định

- TCM là tập thể sư phạm gần nhất của GV, có tác dụng giúp đỡ nhau bồi dưỡng, nâng cao tay nghề, phát huy những SKKN chuyên môn, đánh giá, phân loại giáo viên về nghiệp vụ, là cơ sở đề nghị khen thưởng, kỷ luật và nâng bậc lương hàng năm đối với giáo viên

1.3.4 Đặc điểm quản lý tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

Việc quản lý TCM ở trường THCS có những đặc điểm nổi bật như sau:

- Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên (thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng; ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ )

- Xây dựng kế hoạch dạy học và các hoạt động giáo dục từng năm học của môn học, giúp tổ viên xây dựng kế hoạch công tác chuyên môn, kiểm tra đôn đốc

tổ viên thực hiện đúng kế hoạch đã đề ra Thảo luận, nhận định tình hình và đánh giá kết quản giáo dục học sinh thuộc phạm vi của tổ mình phụ trách, bàn các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

- Tạo điều kiện để giáo viên trong tổ có ý thức về vai trò, vị trí công việc của mình, tích cực tham gia vào các hoạt động sư phạm tập thể, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

- Tổ chức tốt các buổi SHCM để giáo viên trong tổ có điều kiện trao đổi kinh nghiệm, PPDH; rèn luyện, trau dồi nghiệp vụ, cập nhật thông tin GD mới

- Quản lý học tập của học sinh:

+ Nắm được kết quả học tập bộ môn quản lý để có biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục;

+ Đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa để thực hiện mục tiêu giáo dục

- Các hoạt động khác (theo sự phân công của Hiệu trưởng):

+ Giúp tổ chức giáo dục (tổ, nhóm chuyên môn - trường và cụm trường) ý thức được sự thay đổi của môi trường và tạo điều kiện cho mọi thành viên thích ứng, đương đầu một cách hiệu quả với sự biến đổi đó

+ Giúp tổ chức GD ý thức đầy đủ về mục tiêu của hoạt động chuyên môn + Làm rõ phương hướng hoạt động của tổ chức giáo dục, biến đơn vị thành một tổ chức biết học hỏi, biết hoàn thiện

+ Tạo điều kiện tốt nhất để tổ chức đánh giá ý nghĩa của đường lối, hành động đã cam kết

+ Tạo điều kiện cho tổ chức giáo dục đánh giá được khả năng của chính mình và phối hợp hoạt động nhằm đạt mục tiêu chung

1.4 Yêu cầu đổi mới đối với hoạt động TCM ở trường THCS

1.4.1 Quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục THCS

Giáo dục vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế-xã hội, cho nên Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm ưu tiên phát triển giáo dục Trong định hướng chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2020, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã khẳng định những quan điểm phát triển giáo dục THCS trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đổi mới giáo dục đất nước bao gồm:

Cấp THCS là cấp học nối tiếp cấp tiểu học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn ở bậc phổ thông, GDĐT là quốc sách hàng đầu

Giáo dục THCS gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội những tiến bộ khoa học công nghệ Giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước và của toàn dân; thực hiện công bằng trong giáo dục

Những quan điểm trên xuất phát từ tính chất của cấp THCS bao gồm: tính phổ cập và phát triển, tính nhân văn và dân chủ, tính dân tộc và hiện đại

Từ quan điểm phát triển cấp THCS trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đòi hỏi người hiệu trưởng THCS phải có nhận thức sâu sắc về vai trò bậc học của mình đang quản lý để không ngừng nâng cao năng lực, phẩm chất, đáp

ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao đồng thời nâng cao yêu cầu quản lý trường THCS và quản lý hoạt động tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

1.4.2 Yêu cầu đổi mới đối với hoạt động TCM ở trường THCS

* Nội dung sinh hoạt tổ/nhóm chuyên môn về đổi mới PPDH và KTĐG

- Về xây dựng chuyên đề dạy học:

Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng

- Về biên soạn câu hỏi/bài tập:

Với mỗi chuyên đề đã xây dựng, xác định và mô tả 4 mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học Trên cơ sở đó, biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu

đã mô tả để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chuyên đề đã xây dựng

- Về thiết kế tiến trình dạy học:

Tiến trình dạy học chuyên đề được tổ chức thành các hoạt động học của học sinh để có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạy học được sử dụng

- Về tổ chức dạy học và dự giờ:

Trên cơ sở các chuyên đề dạy học đã được xây dựng, tổ/nhóm chuyên môn phân công giáo viên thực hiện bài học để dự giờ, phân tích và rút kinh nghiệm về

giờ dạy Khi dự giờ, cần tập trung quan sát hoạt động học của học sinh thông

qua việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ học tập với yêu cầu như sau:

+ Chuyển giao nhiệm vụ học tập: nhiệm vụ học tập rõ ràng và phù hợp với

khả năng của học sinh, thể hiện ở yêu cầu về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh; đảm bảo cho tất cả học sinh tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ

+ Thực hiện nhiệm vụ học tập: khuyến khích học sinh hợp tác với nhau

khi thực hiện nhiệm vụ học tập; phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh

và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hiệu quả; không có học sinh bị "bỏ quên"

+ Báo cáo kết quả và thảo luận: hình thức báo cáo phù hợp với nội dung

học tập và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng; khuyến khích cho học sinh trao đổi, thảo luận với nhau về nội dung học tập; xử lí những tình huống sư phạm nảy sinh một cách hợp lí

+ Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập: nhận xét về quá trình thực

hiện nhiệm vụ học tập của học sinh; phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và những ý kiến thảo luận của học sinh; chính xác hóa các kiến thức mà học sinh đã học được thông qua hoạt động

Mỗi chuyên đề được thực hiện ở nhiều tiết học nên một nhiệm vụ học tập

có thể được thực hiện ở trong và ngoài lớp học Vì thế, trong một tiết học có thể chỉ thực hiện một số bước trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạy học được sử dụng Khi dự một giờ dạy, giáo viên cần phải đặt nó trong toàn

bộ tiến trình dạy học của chuyên đề đã thiết kế Cần tổ chức ghi hình các giờ dạy

để sử dụng khi phân tích bài học

Phân tích, rút kinh nghiệm bài học: Quá trình dạy học mỗi chuyên đề được thiết kế thành các hoạt động học của học sinh dưới dạng các nhiệm vụ học tập kế tiếp nhau, có thể được thực hiện trên lớp hoặc ở nhà Học sinh tích cực, chủ động

và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên Phân tích giờ dạy theo quan điểm đó là phân tích hiệu quả hoạt động học của học sinh, đồng thời đánh giá việc tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học cho học sinh của giáo viên

* Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học:

Quy trình thực hiện theo chu trình 4 bước sau:

- Bước 1: Chuẩn bị bài dạy minh họa

+ GV tự nguyện đăng ký hoặc cán bộ quản lý/tổ trưởng chuyên môn phân

công GV dạy minh họa

+ GV dạy minh họa và nhóm GV trong TNCM cùng thiết kế, trao đổi, đầu tư thời gian để chuẩn bị bài học nhưng GV dạy minh họa là người quyết định cuối cùng

+ Bài dạy minh họa cần được thể hiện linh hoạt, sáng tạo Căn cứ vào tình hình thực tế của HS lựa chọn nội dung, phương pháp, kỹ thuật dạy học (KTDH) thích hợp để đạt được mục tiêu/chuẩn KT, KN của từng môn học, không phụ thuộc quá nhiều vào nội dung SGK, các quy trình, các bước dạy trong sách GV

- Bước 2 : Dạy minh họa và dự giờ

Dạy minh họa: GV không được dạy thử trước khi dạy minh họa; lớp học để dạy minh họa cần có đủ không gian, bàn ghế được sắp xếp thuận tiện cho người

dự dễ dàng quan sát các hoạt động học tập của HS; thời lượng một tiết dạy minh họa không nên kéo dài làm ảnh hưởng tâm lý học tập của HS;

Dự giờ: Tùy quy mô tổ chức SHCM theo cụm trường, toàn trường hay theo tổ/nhóm, cán bộ quản lý cùng tham gia dự giờ với các GV (lưu ý số người dự giờ không quá đông làm ảnh hưởng đến chất lượng SHCM)

- Bước 3: Thảo luận sau dự giờ

Đây là công việc có ý nghĩa nhất trong SHCM, là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của SHCM TTCM cần phát huy vai trò, năng lực của người chủ trì động viên toàn bộ GV trong tổ tham gia đóng góp ý kiến cho bài giảng

minh họa, không xếp loại giờ dạy và cần nhấn mạnh những điểm nổi bật Tiến

trình thảo luận như sau: GV dạy minh họa nêu mục tiêu của bài học, cách tiến hành, những thay đổi về ND, PP, ĐDDH để phù hợp với đối tượng HS và cảm nhận sau khi dạy bài học; GV dự giờ chia sẻ ý kiến về bài dạy và chủ trì có những kết luận sơ bộ

- Bước 4: Áp dụng thực tế hàng ngày

Trên cơ sở BGMH, GV nghiên cứu vận dụng, kiểm nghiệm những vấn đề đã được dự giờ và thảo luận, suy ngẫm áp dụng vào bài học hàng ngày

* Xây dựng các chủ đề dạy học và các chủ đề tích hợp, liên môn: Xây dựng kế

hoạch dạy học phù hợp với các chủ đề và theo hình thức, phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực; tăng cường các hoạt động giúp HS vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Mỗi khối lớp của từng trường xây dựng 1-2 chủ đề/học kỳ và thực hiện dạy học theo chủ đề Thời lượng của mỗi chủ đề tương đương với thời lượng của nhóm bài

- Tổ chức tốt các chuyên đề, tạo điều kiện cho GV bồi dưỡng nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng với yêu cầu đổi mới dạy học Các hoạt động chuyên đề cần tập trung vào việc tháo gỡ những khó khăn trong việc giảng dạy các bài khó, tiếp tục cải tiến phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực HS

Bên cạnh đó, tích cực tham gia viết và phổ biến SKKN, tự làm đồ dùng dạy học Chú ý về bố cục, sự khoa học của các bản SKKN (theo hướng dẫn của phòng KHCN – Sở GDĐT), tập trung hướng nghiên cứu vào các vấn đề, các bài dạy khó để góp phần giải quyết những vướng mắc về chuyên môn và có thể phổ biến rộng rãi Khâu xét duyệt cần nghiêm túc, tránh qua loa, thành tích Tham gia các cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho GV Tổ chức tốt và động viên HS tích cực tham gia Cuộc thi GVDG chuyên đề Giáo dục nếp sống TL,VM cho học sinh THCS…

* Tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn qua mạng

Bộ GD-ĐT đã tổ chức "Trường học kết nối" trên mạng, giáo viên là người trực tiếp tham gia thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn trong các khóa học/bài học/chuyên đề Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao, giáo viên có thể tham khảo các tài liệu điện tử trên mạng hoặc/và các tài liệu truyền thống; trao đổi tài liệu và thảo luận với các thành viên trong tổ/nhóm chuyên môn (trực tiếp

và qua mạng); trao đổi với ban tổ chức về những vấn đề có liên quan

1.5 Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS

1.5.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn

Kế hoạch là chức năng quan trọng của công tác quản lý nhà trường THCS Chất lượng của kế hoạch và hiệu quả thực hiện kế hoạch quyết định chất lượng hiệu quả của quá trình giáo dục học sinh Trên cơ sở phương hướng nhiệm vụ năm học của ngành, tình hình cụ thể của trường, hiệu trưởng hướng dẫn họ biết cách xác định mục tiêu, nhiệm vụ đúng đắn, đề ra các biện pháp rõ ràng, hợp lý

và giáo viên xây dựng kế hoạch hành động của TCM và kế hoạch của lớp chủ nhiệm, giúp họ có các diều kiện đạt được những mục tiêu đề ra Chỉ đạo việc thực hiện xây dựng kế hoạch của TCM, đòi hỏi người hiệu trưởng cần phải thực hiện các biện pháp sau:

- Triển khai các văn bản, chỉ thị, yêu cầu của ngành đến giáo viên, và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, từng cá nhân phấn đấu

- Hướng dẫn giáo viên, các bộ phận trong trường làm kế hoạch và duyệt kế hoạch với họ, giúp GV nắm chắc kế hoạch phân phối nội dung chương trình

- Hướng dẫn xây dựng kế hoạch mẫu

- Xác định cách thức thực hiện như: KT ngày giờ công, kỷ cương nề nếp dạy học, KT thực hiện chương trình thông qua thời gian biểu, thăm lớp dự giờ

- Kết hợp với các đoàn thể trong NT để phát động phong trào thi đua, khuyến khích chủ động sáng tạo của mỗi thành viên nhằm đạt được KH đề ra

- Xây dựng chuẩn phương pháp đánh giá việc thực hiện kế hoạch

- Phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận, tổ, cá nhân và các đoàn thể bên ngoài nhà trường, nhằm huy động các nguồn lực để hoàn thành các nhiệm vụ trong năm học

- Cần tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm trong năm học Chính vì thế việc chỉ đạo xây dựng kế hoạch đảm bảo chất lượng và có khả năng thực thi là một yêu cầu bắt buộc đối với người hiệu trưởng Tất cả những kế hoạch đó đều được thống nhất với nội dung kế hoạch của nhà trường, đảm bảo khả năng phối hợp cao giữa các bộ phận, để cùng thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường Các

kế hoạch xây đều phải được hiệu trưởng phê duyệt trước khi thực hiện

- Lịch tiến hành thực tập quay vòng để kiểm tra, phân loại giáo viên

- Lịch khảo sát chất lượng, kiểm tra học kỳ, hoàn thành hồ sơ sổ sách, kiểm tra hồ sơ giáo viên, báo cáo

- Lịch soạn bài và làm đồ dùng dạy học

- Kế hoạch của tổ phải thật cụ thể, nêu rõ nội dung công việc, yêu cầu, thời gian, phân công công việc, lề lối làm việc

- Xây dựng kế hoạch dạy học là loại kế hoạch có tính chủ đạo cho các mặt hoạt động của toàn trường

Các bước lập kế hoạch:

Bước 1: Phân tích đánh giá tình hình để rút ra mặt mạnh, yếu của TCM Bước 2: Thiết lập các mục tiêu chung

Bước 3: Hình thành các quyết định để đạt được mục tiêu:

Nêu các biện pháp cụ thể cho từng môn; chỉ ra phương tiện cho nhóm và cá nhân Khai thác tiềm năng giáo viên; quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền lợi của giáo viên Biện pháp phối hợp với đoàn thể; kế hoạch kiểm tra, kiểm soát; tiêu chuẩn đánh giá, đo lường; lịch trình hoạt động

Bước 4: Soạn thảo kế hoạch (kiểm tra những quyết định đã dưa ra trong dự kiến và viết bản dự thảo nội dung của nó theo cấu trúc của bản KH hoàn chỉnh) Bước 5: Thông qua tập thể (gửi dự thảo cho các nhóm trưởng chuyên môn;

tổ chức trao đổi, thảo luận)

Bước 6: Hoàn thiện chỉnh lí bản thảo

Bước 7: Xây dựng các kế hoạch phụ trợ gồm tổ chức thực hiện kế hoạch, truyền đạt kế hoạch, ổn định và kiện toàn tổ chức ủy quyền, bố trí nhân sự

Với các bước xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch rõ ràng như vậy, giúp cho người TTCM dễ dàng điều hành hoạt động của tổ mình, đồng thời giúp cho người TTCM đánh giá, phân tích đúng tình hình TCM của mình, từ đó vạch

ra được các mục tiêu chung của ngành và mục tiêu riêng của tổ mhóm, bố trí nhân sự trong tổ sao cho phù hợp với chuyên môn, trình độ và năng lực của mỗi giáo viên, nhằm thúc đẩy công việc tốt hơn

1.5.2 Chỉ đạo và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn

* Tổ chức hoạt động tổ chuyên môn:

Các hoạt động thực hiện chỉ đạo CM, hoạt động đào tạo theo mục tiêu của trường Về nguyên tắc, chương trình là pháp lệnh của nhà nước do Bộ giáo dục

& Đào tạo ban hành cần phải thực hiện nghiêm chỉnh, không được thay đổi thêm, bớt làm sai lệch chương trình, hiệu trưởng phải là người nắm vững nhất

chương trình, nội dung từng công việc, người thực hiện và thời gian thực hiện

Để nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên nhằm đẩy mạnh hiệu quả trong quá trình giáo dục, người hiệu trưởng thường xuyên phải chỉ đạo chặt chẽ việc lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá, xác định mức độ hoàn thành công việc của mỗi giáo viên, theo từng giáo viên theo từng chủ đề, chủ điểm trong năm học đã quy định

Chỉ đạo việc thực hiện chương trình là nhiệm vụ trọng tâm trong hoạt động quản lý chuyên môn của hiệu trưởng, nhằm giúp cho giáo viên đảm bảo thực hiện đúng, thực hiện đầy đủ và thực hiện có hiệu quả, sáng tạo trong công tác giảng dạy và quản lý học sinh

Để nắm được tình hình thực hiện chương trình của GV, hiệu trưởng theo dõi thông qua hồ sơ CM, qua phản ánh của hiệu phó, TTCM và dự giờ để từ những thông tin thu thập được, kịp thời có kế hoạch điều chỉnh, uốn nắn sao cho chương trình được thực hiện phù hợp với thời gian của tiến trình năm học

Hiệu trưởng quản lý soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp cuả giáo viên: Quản

lý bài soạn và chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên, hiệu trưởng cần tập trung vào một số công việc như sau:

- Hướng dẫn giáo viên kế hoạch soạn bài, dựa trên những yêu cầu, quy định chung đảm bảo cho sự thống nhất về nội dung, hình thức soạn bài với tính chất chỉ dẫn, không phải là khuôn mẫu

- Hướng dẫn giáo viên nghiên cứu SGK, sách tham khảo, sách thiết kế các hoạt động các môn học theo lứa tuổi và soạn bài

- Tổ chức những buổi thảo luận về soạn bài, thống nhất về nội dung và hình thức, cải tiến nội dung, phương pháp soạn bài, trao đổi kinh nghiệm soạn những bài khó

- Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và các TTCM thường xuyên kiểm tra, theo dõi việc soạn bài của giáo viên bằng cách kiểm tra, theo dõi việc soạn bài của giáo viên, kiểm tra bài soạn, kiểm tra chuyên môn

- Để đảm bảo điều kiện phục vụ cho giờ dạy trên lớp của giáo viên, hiệu trưởng căn cứ vào kế hoạch giảng dạy kiểm tra các điều kiện cơ sở vật chất - kỹ thuật, đồng thời có kế hoạch mua sắm những thiết bị thiếu và đề ra những quy định quản lý sử dụng thiết bị dạy học hiện có

- Hiệu trưởng tạo mọi điều kiện thuận lợi cho giáo viên thời gian soạn bài

- Quản lý giờ dạy của GV, giờ lên lớp giữ vai trò quyết định chất lượng dạy học Vì thế, hiệu trưởng cần tìm mọi biện pháp tác động trực tiếp đến giờ dạy của giáo viên, xây dựng các chuẩn để quản lý giờ lên lớp, dựa trên những quy định của ngành và hoàn cảnh riêng của từng trường để xây dựng giờ chuẩn lên lớp Hiệu trưởng sử dụng giờ chuẩn lên lớp để kiểm tra đánh giá, từng bước nâng cao chất lượng dạy học Tư tưởng chỉ đạo việc QL giờ lên lớp của GV là: hiệu trưởng tác động trực tiếp vào giờ dạy trên lớp càng nhiều càng tốt Hiệu trưởng cần bình thường hóa việc kiểm tra, tổ chức

dự giờ thăm lớp thường xuyên Khi việc dự giờ đã trở thành nề nếp, sẽ tạo ra bầu không khí thuận lợi để hiệu trưởng kiểm tra giờ dạy trên lớp của GV như một việc bình thường Việc GV thường xuyên dự giờ lẫn nhau sẽ cung cấp cho hiệu trưởng những thông tin giờ dạy, làm cho việc đánh giá có độ tin cậy cao Cùng với việc kiểm tra trực tiếp giờ dạy, hiệu trưởng cần chú ý đến các hình thức kiểm tra gián tiếp khác như phỏng vấn HS, trao đổi với GV về tình hình thực hiện chương trình trong NT

Chú ý cải tiến phương pháp dạy và phương pháp học là hai mặt của vấn đề theo phong trào “ Dạy tốt - Học tốt”

Công tác QL hồ sơ CM cũng cần được nhận thức đúng vì hồ sơ CM của

GV là phương tiện phản ánh khách quan công tác hoạt động CM và năng lực sư phạm của người GV, giúp cho hiệu trưởng nắm chắc tỉnh hình dạy học của GV trong nhà trường