Bài viết đánh giá thực trạng lập báo cáo ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, tìm ra ưu, khuyết điểm của hệ thống báo cáo ngân sách xã, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống này.
Trang 1Economy and Forecast Review
bảng câu hỏi đã được thiết kế sẵn Sau khi thu về và làm sạch, tất cả các phiếu đều hợp lệ và được đưa vào xử lý Phương pháp tổng hợp, thống kê mô tả mẫu nghiên cứu và so sánh được sử dụng để đánh giá hệ thống báo cáo ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Thực trạng lập báo cáo thu - chi ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
Thực trạng lập báo cáo ngân sách
Qua khảo sát của nhóm tác giả, đối với hệ thống báo cáo ngân sách năm, thì đa số các báo cáo đều đã được lập đầy đủ theo đúng quy định Các xã lập không thường xuyên hoặc hoàn toàn không lập chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, bởi các xã này áp dụng phương pháp kế toán đơn Tuy nhiên, đối với bảng thuyết minh báo cáo tài chính, thì số lượng các đơn vị lập không thường xuyên hoặc hoàn toàn không lập chiếm tỷ trọng lớn Nguyên nhân chủ yếu là do bảng thuyết minh báo cáo tài chính thì không thể lập bằng phần mềm, thêm vào đó với quan điểm hiện tại là báo cáo tài chính xã chỉ phục vụ chủ yếu cho nhu cầu tổng hợp ngân sách nhà nước, nên nhu cầu thông tin của người đọc đối với bảng thuyết minh báo cáo tài chính chưa nhiều
Thực trạng lập báo cáo thu ngân sách theo nội dung kinh tế
So với các báo cáo khác trong hệ thống báo cáo năm, thì báo cáo thu ngân sách theo nội dung kinh tế
GIỚI THIỆU
Công tác hạch toán, kế toán là nhiệm
vụ quan trọng hàng đầu đối với hoạt
động quản lý, điều hành tài chính - ngân
sách nói chung và ngân sách cấp xã nói
riêng Việc tìm ra các biện pháp nâng
cao chất lượng công tác lập báo cáo, đảm
bảo đồng bộ giữa cơ quan tài chính và
cơ quan kho bạc nhà nước tạo điều kiện
thuận lợi trong đối chiếu, phân tích số
liệu và phê duyệt quyết toán ngân sách
cấp xã, góp phần hoàn thiện và nâng cao
tính hữu ích của hệ thống báo cáo ngân
sách hiện hành Tuy nhiên, vấn đề đặt ra
là hệ thống báo cáo tài chính hiện tại của
các đơn vị trong khu vực công ở địa bàn
xã chưa thật sự phản ánh được các thông
tin cần thiết cho người sử dụng Để tìm
hiểu cụ thể hơn, nhóm tác giả tiến hành
nghiên cứu thực trạng lập báo cáo ngân
sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, từ đó
kiến nghị những giải pháp phù hợp
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nhóm tác giả tiến hành phỏng vấn 68
kế toán viên tại các xã trên địa bàn tỉnh
Trà Vinh trong tháng 12/2018, dựa vào
Hoàn thiện
hệ thống báo cáo ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
NGUYỄN THỊ PHÚC * PHẠM VĂN CÀ ** Tóm tắt
Bài viết đánh giá thực trạng lập báo cáo ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, tìm ra ưu, khuyết điểm của hệ thống báo cáo ngân sách xã, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống này.
Từ khóa: ngân sách xã, báo cáo, tỉnh Trà Vinh
Summary
The research is to assess the status of budget reporting at commune levels in Tra Vinh province through finding out the pros and cons of the commune budget reporting system Based on that, the authors propose several methods to complete the commune budget reporting systems in Tra Vinh province.
Keywords: commune-level budget, report, Tra Vinh province
* ThS., ** ThS., Khoa Kinh tế - Luật, Trường Đại học Trà Vinh
Ngày nhận bài: 19/04/2019; Ngày phản biện: 23/05/2019; Ngày duyệt đăng: 24/05/2019
Trang 2134 Kinh tế và Dự báo
được quy định với những nội dung chi tiết thể hiện từng khoản mục phát sinh tại đơn vị
Kết quả khảo sát (Bảng 1) cho thấy, các khoản mục: thu từ quỹ đất công ích và đất công, thu đóng góp của nhân dân theo quy định có tỷ lệ phát sinh thường xuyên và luôn luôn phát sinh thấp là do trong thời gian gần đây, nội dung thu các khoản đóng góp của nhân dân không còn nữa, mà họ đóng góp dựa trên tinh thần tự nguyện
Đối với khoản thu thuế sử dụng đất nông nghiệp từ hộ gia đình, tỷ lệ phát sinh thấp là do hiện tại khoản mục thuế này đang được giảm bằng 0, nên khoản thu này hầu như không phát sinh
Còn đối với tất cả các khoản thu còn lại, tỷ lệ phát sinh thường xuyên và luôn luôn phát sinh chiếm tỷ trọng tương đối cao
Thực trạng lập báo cáo chi ngân sách theo nội dung kinh tế
Bảng 2 cho thấy, hai khoản mục chi đầu tư xây dựng cơ bản và chi đầu tư phát triển khác có tỷ lệ phát sinh thường xuyên và luôn luôn phát sinh ở mức thấp,
do đối với hầu hết các xã, 2 khoản mục này phát sinh lớn và nhiều nội dung, nên hầu hết các xã đều theo dõi ở một bảng riêng Ngoài ra, chi sự nghiệp giáo dục và chi sự nghiệp y tế có tỷ lệ phát sinh thường xuyên và luôn luôn ở mức thấp, bởi 2 nội dung này hiện nay được cấp trên chi thẳng, không chi thông qua xã, phường, thị trấn nữa, nên 2 khoản mục này không còn phát sinh Tỷ lệ phát sinh thường xuyên và luôn luôn của chi sự nghiệp môi trường cũng ở mức thấp vì khoản chi này vừa được sửa đổi, bổ sung, nên ở hầu hết các xã, nội dung chi này chưa được đẩy mạnh
Đánh giá tính hữu ích của hệ thống báo cáo ngân sách hiện hành
Theo kết quả khảo sát ở Bảng 3, đối với hệ thống báo cáo ngân sách năm, thì tính hữu ích được đánh giá cao ở các bảng cân đối tài khoản, bảng cân đối quyết toán ngân sách, báo cáo quyết toán thu ngân sách theo mục lục ngân sách và báo cáo quyết toán chi ngân sách theo mục lục ngân sách Nguyên nhân là do các chỉ tiêu trong Bảng được thể hiện chi tiết, đáp ứng được nhu cầu tổng hợp ngân sách nhà nước
Một số báo cáo còn lại, đặc biệt là bảng thuyết minh báo cáo tài chính, thì tính hữu ích không được đánh giá cao vì mức độ quan tâm của người đọc đối với
BẢNG 1: THỰC TRẠNG LẬP BÁO CÁO THU NGÂN SÁCH
THEO NỘI DUNG KINH TẾ
TỶ LỆ LẬP (%) Không Ít Rất ít Thường xuyên Luôn luôn
I Các khoản thu 100%
2 Thu từ quỹ đất công ích và đất công 51,8 19,7 10,9 7,3 9,5
4 Đóng góp của nhân dân theo quy định 45,3 18,2 17,5 10,9 7,3
5 Đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước 16,1 47,4 18,2 16,1 15,0
II Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm
3 Thuế môn bài từ cá nhân, hộ kinh doanh 2,9 8,0 13,9 25,5 48,9
4 Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình 43,1 13,9 12,4 23,4 6,6
III Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên
1 Thu bổ sung từ cân đối ngân sách cấp trên 29,0 23,4 8,0 10,2 54,0
2 Thu bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên 6,6 26,3 12,4 11,7 42,3
BẢNG 2: THỰC TRẠNG LẬP BÁO CÁO CHI NGÂN SÁCH
THEO NỘI DUNG KINH TẾ
TỶ LỆ LẬP (%) Không Ít Rất ít Thường xuyên Luôn luôn
I Chi đầu tư phát triển
II Chi thường xuyên
1 Chi công tác dân quân tự vệ, an ninh trật tự 5,1 10,9 5,1 18,2 59,9
4 Chi sự nghiệp văn hóa, thông tin 5,1 19,0 14,6 14,6 46,0
8 Chi quản lý nhà nước, Đảng, đoàn thể 3,6 7,3 5,1 18,2 65,0
Nguồn: Kết quả khảo sát
Trang 3Economy and Forecast Review
Nguyên nhân khách quan dẫn đến những nhược điểm, hạn chế trên là do văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính chưa được điều chỉnh phù hợp với các văn bản của Chính phủ về chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cấp xã và quy định của Chính phủ về thi hành Luật Kế toán năm 2015
Về phía nguyên nhân chủ quan, đội ngũ công chức cấp xã nói chung, đội ngũ kế toán và tài chính xã nói riêng tuy đã được quan tâm đào tạo cơ bản từ trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, nhưng thời gian qua, lực lượng này thường xuyên bị thay đổi vị trí công tác, do không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao, gây lãng phí trong đào tạo và ảnh hưởng không ít đến chất lượng quản lý tài chính ở cơ sở
Hơn nữa, khả năng cập nhật sự thay đổi chính sách kế toán của kế toán xã còn hạn chế Nếu không có khóa tập huấn của huyện hoặc Tỉnh, thì kế toán xã hầu như không biết đến sự thay đổi của chế độ kế toán;
hoặc nếu có biết đến thông qua công văn hướng dẫn thay đổi của Tỉnh, huyện, thì kế toán cũng khó lập đúng theo thông tư sửa đổi, dẫn đến trong quá trình quyết toán với kho bạc gặp khó khăn, kế toán phải sửa báo cáo nhiều lần
ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống tài khoản, chứng từ kế toán
Căn cứ vào hệ thống tài khoản thống nhất quy định trong chế độ kế toán đơn vị xã, đồng thời dựa trên đặc
bảng này chưa nhiều, thông tin thể hiện
trên bảng báo cáo chưa đầy đủ, khi lập kế
toán chủ yếu chỉ thể hiện các nội dung,
như: tình hình công nợ, tình hình tăng
giảm tài sản cố định Trong khi thông
tin trọng yếu là phần phân tích nguyên
nhân, kết quả và đề xuất giải pháp lại
hầu như bị bỏ qua
Đánh giá chung hệ thống báo cáo
ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
Ưu điểm
- Hệ thống báo cáo được ban hành
chi tiết với nội dung, kết cấu, căn cứ và
phương pháp lập rõ ràng nhờ vào việc hệ
thống báo cáo được phân loại thành báo
cáo tháng và báo cáo năm
- Các hệ thống sổ sách, chứng từ kế
toán từng bước được chuẩn mực hoá từ
ghi chép sổ sách đến biểu mẫu kế toán
ngày càng hoàn thiện hơn, làm cho kế
toán ngân sách và tài chính xã phải kịp
thời nắm bắt, nâng cao trình độ để đáp
ứng yêu cầu của công việc Bên cạnh đó,
công tác kế toán và quản lý ngân sách đã
từng bước được tin học hoá vào quá trình
quản lý ngân sách và lập báo cáo tài
chính góp phần vào việc theo dõi, quản
lý ngân sách cấp xã kịp thời hơn
Nhược điểm
- Số lượng báo cáo ngân sách năm quá
nhiều, dẫn đến khối lượng công việc của
kế toán vào thời điểm cuối năm quá lớn
- Một số chỉ tiêu trong bảng báo cáo
thu ngân sách theo nội dung kinh tế và
bảng báo cáo chi ngân sách theo nội dung
kinh tế không còn phát sinh nữa, nhưng
báo cáo vẫn chưa thay đổi, cập nhật
- Bảng báo cáo chi ngân sách theo
nội dung kinh tế còn chưa cụ thể, làm
cho tính hữu ích chưa cao Ví dụ: đối với
khoản chi quản lý nhà nước, Đảng, đoàn
thể, đây là khoản chi phát sinh thường
xuyên, nhưng khi muốn xác định được
mức chi của từng hoạt động, thì người
đọc phải đọc kết hợp với bảng báo cáo
chi ngân sách theo mục lục ngân sách
- Chưa có bảng cân đối kế toán; bảng
cân đối số phát sinh chưa thể hiện được
tình hình tài sản, nguồn vốn tại đơn vị
- Báo cáo quyết toán của bộ phận
tài chính kế toán cấp xã được thực hiện
thống nhất theo phần mềm kế toán của
bộ phận tài chính, nhưng chưa tương
thích với các chỉ tiêu theo báo cáo quyết
toán của Kho bạc Nhà nước, làm ảnh
hưởng đến quá trình đối chiếu, xác nhận
báo cáo quyết toán trước khi trình các
cấp có thẩm quyền phê duyệt
BẢNG 3: TÍNH HỮU ÍCH CỦA HỆ THỐNG BÁO CÁO NĂM
ĐVT: %
TÍNH HỮU ÍCH Rất hữu
ích Tương đối hữu ích không hữu ích Hoàn toàn
2 Bảng cân đối quyết toán ngân sách xã 72,1 23,5 4,4
3 Báo cáo quyết toán thu ngân sách xã theo mục lục ngân sách nhà nước 70,6 22 7,4
4 Báo cáo quyết toán chi ngân sách xã theo mục lục ngân sách nhà nước 63,2 20,6 16,2
5 Báo cáo tổng hợp quyết toán thu ngân sách xã theo nội dung kinh tế 67,6 22,1 10,3
6 Báo cáo tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã theo nội dung kinh tế 29,4 30,9 39,7
8 Báo cáo quyết toán chi đầu tư xây dựng cơ bản 45,6 30,9 23,5
9 Báo cáo kết quả hoạt động tài chính khác của xã 51,5 27,9 20,6
Nguồn: Kết quả khảo sát
Trang 4136 Kinh tế và Dự báo
tiết hơn đối với nội dung chi quản lý nhà nước, Đảng, đoàn thể thành các nội dung: chi ngành Đảng ủy, chi quản lý nhà nước, chi 5 ngành đoàn thể (ngành xã đoàn, ngành phụ nữ, ngành nông dân, ngành cựu chiến binh, ngành mặt trận)
Thư tư, thực hiện tốt quy chế thực hành dân chủ ở cơ sở và công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách cấp xã
Tiếp tục thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động tài chính, trong phân bổ dự toán và quyết toán ngân sách cấp xã theo quy định Việc thực hiện công khai có thể tiến hành với nhiều hình thức, niêm yết công khai báo cáo tài chính ngay tại trụ sở UBND cấp xã, thông báo trên đài truyền thanh địa phương, thông báo tại các kỳ họp HĐND cấp xã hoặc tại các cuộc họp tổ dân phố Đồng thời, gửi các văn bản công khai dự toán, quyết toán ngân sách cấp xã hàng năm đến các ban, ngành, đoàn thể cấp xã
Thứ năm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kế toán cấp xã
Hàng năm, cần lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kế toán cấp xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, quản lý nhà nước và lý luận chính trị cho những đối tượng này Đồng thời, việc tuyển dụng cán bộ kế toán phải căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ chính trị, tính chất công việc được phân công và phải dựa trên
cơ sở quy định; kiên quyết không tuyển dụng mới những đối tượng chưa tốt nghiệp trung học phổ thông hay trung cấp chuyên môn, không đạt tiêu chuẩn theo quy định Đặc biệt, xây dựng chế độ, chính sách thu hút sinh viên chuyên ngành kế toán đã tốt nghiệp từ đại học trở lên tình nguyện về địa phương công tác lâu dài.
điểm hoạt động của đơn vị, cũng như yêu cầu quản lý
các hoạt động đó, các đơn vị có thể quy định thêm một
số tài khoản cấp II, cấp III có tính chất riêng của các
nội dung thu - chi đặc thù phát sinh tại đơn vị mình
Cùng với việc hoàn thiện hệ thống tài khoản, cần có
những quy định cụ thể về các loại chứng từ kế toán có
liên quan để phản ánh các hoạt động kinh tế tài chính
cần phản ánh chi tiết, hàng ngày căn cứ vào chứng từ
gốc ghi vào sổ kế toán chi tiết có liên quan Cuối tháng
căn cứ vào số liệu ở sổ kế toán chi tiết lập bảng tổng
hợp chi tiết số phát sinh và qua đó cung cấp số liệu để
lập báo cáo thu - chi ngân sách
Tách rời việc ghi chép kế toán tổng hợp với việc
ghi chép kế toán chi tiết nhằm kiểm soát chi tiết các
khoản chi phát sinh lớn, như: chi đầu tư xây dựng cơ
bản, hoặc các khoản chi khác theo đề án của Chính
phủ thông qua xã
Thứ hai, thay đổi, bổ sung một số khoản mục đối với
bảng báo cáo thu ngân sách theo nội dung kinh tế
Giảm bớt các nội dung ở các khoản thu 100%, cụ thể
là thu quỹ đất công ích và đất công và thu đóng góp của
nhân dân theo quy định Bổ sung một số nội dung ở nội
dung các khoản thu phân chia theo tỷ lệ %, cụ thể: thu
thuế giá trị gia tăng; thu thuế thu nhập doanh nghiệp;
thu thuế tài nguyên; thuế tiêu thụ đặc biệt; thuế chuyển
quyền sử dụng ruộng đất; thu phạt vi phạm hành chính,
an ninh trật tự Nội dung thu viện trợ không hoàn lại
được cấp thông qua dự án nên được theo dõi riêng
Thứ ba, thay đổi, bổ sung một số khoản mục đối với
bảng báo cáo chi ngân sách theo nội dung kinh tế
Nghiên cứu tách nội dung chi đầu tư phát triển ra
thành một nội dung độc lập theo dõi riêng Ở hầu hết
các xã trên địa bàn Tỉnh, đây là nội dung có số phát
sinh lớn và nhiều, nên nếu chỉ trình bày trên bảng báo
cáo chi ngân sách theo nội dung kinh tế, thì không thể
hiện đầy đủ nội dung chi Do đó, nếu theo dõi riêng ở
một bảng báo cáo đặc thù, sau đó tổng hợp số liệu lên
báo cáo chi ngân sách theo nội dung kinh tế, thì thông
tin sẽ rõ ràng hơn Khi công bố báo cáo, nội dung chi
tiết trên bảng báo cáo đặc thù sẽ được đính kèm cùng
với báo cáo tài chính
Bên cạnh đó, giảm bớt các nội dung: chi sự nghiệp
giáo dục, chi sự nghiệp y tế Ngoài ra, phản ánh chi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Quốc hội (2015) Luật Kế toán, số 88/2015/QH13, ngày 20/11/2015
2 Chính phủ (2004) Nghị định số 128/2004/NĐ-CP, ngày 31/05/2004 về quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Kế toán áp dụng trong lĩnh vực kế toán nhà nước
3 Chính phủ (2003) Nghị định số 121/2003/NĐ-CP, ngày 21/10/2003 của Chính phủ về chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phường, thị trấn
4 Bộ Tài chính (2017) Thông tư số 107/2017/TT-BTC, ngày 10/10/2017 về hướng dẫn chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp
5 Bộ Tài chính (2017) Thông tư số 77/2017/TT-BTC, ngày 28/07/2017 của về hướng dẫn Chế độ kế toán ngân sách nghiệp vụ Kho bạc Nhà nước
6 Bộ Tài chính (2011) Thông tư số 146/2011/TT-BTC, ngày 26/10/2011 về hướng dẫn sửa đổi, bổ sung Chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã