từ nhiều nghĩa và hiên tượng chuyển nghia của từ

Đọc bài thơ sau: Những cái chân Cái gậy có một chân Ba chân xoè trong lửa Biết giúp bà khỏi ngã Chẳng bao giờ đi cả Chiếc com pa bố vẽ Là chiếc bàn bốn chân Có chân đứng, chân quay Riên

Tổ: văn - sử Lớp giảng dạy-6D

Giáo viên :Nguyễn Ngọc Truyền

Bài

Chào mừng các thầy cô về dự giờ Chúc các em học sinh học thật tốt

I Kiểm tra bài cũ:

1.Nghĩa của từ là gì?

nêu một vài chú thích

trong các văn bản đã học

•Nghĩa của từ là nội dung (sự vật,hoạt động,tính chất,quan hệ…

mà từ biểu thị

•Ví dụ:lẫm liệt=>hùng dũng,oai nghiêm

2.Có mấy cách

giải thích nghĩa

của từ?

Có hai cách

*Trình bày khái niệm mà từ biểu thị

* Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái

Nghĩa với từ cần giải thích

Bài mới: TỪ NHIỀU NGHĨA

và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

I TỪ NHIỀU NGHĨA:

1 Đọc bài thơ sau:

Những cái chân

Cái gậy có một chân Ba chân xoè trong lửa

Biết giúp bà khỏi ngã Chẳng bao giờ đi cả

Chiếc com pa bố vẽ Là chiếc bàn bốn chân

Có chân đứng, chân quay Riêng cái võng trường sơn Cái kiềng đun hằng ngày Không chân đi khắp nước

Bài thơ: Những cái chân

Cái gậy có một chân

Biết giúp bà khỏi ngã

Chiếc com pa bố vẽ

Có chân đứng, chân quay

Cái kiềng đun hằng ngày

Ba chân xoè trong lửa

Chẳng bao giờ đi cả

Là chiếc bàn bốn chân

Riêng cái võng trường sơn

Không chân đi khắp nước

Hãy đọc kĩ bài thơ và cho biết:

1 Có mấy sự vật có chân?có

sờ và nhìn thấy không?

2 Có mấy sự vật không có chân? tại sao sự vật ấy vẫn được đưa vào bài thơ?

*Có 4 sự vật có chân: cái

gậy,chiếc com pa,cái

kiềng,cái bàn=>nhìn và sờ

thấy được

* Một sự vật không có chân (cái võng)

* Đưa vào bài thơ để ca ngợi anh bộ đội hành quân

Bài thơ: Những cái chân

Cái gậy có một chân

Biết giúp bà khỏi ngã

Chiếc com pa bố vẽ

Có chân đứng, chân quay

Cái kiềng đun hằng ngày

Ba chân xoè trong lửa

Chẳng bao giờ đi cả

Là chiếc bàn bốn chân

Riêng cái võng trường sơn

Không chân đi khắp nước

3 Trong bốn sự vật có chân,nghiã của từ chân có gì giống và khác nhau?

*giống nhau: Chân là nơi

tiếp xúc với đất

*Khác nhau:

-Chân cái gậy dùng để đỡ bà -Chân com pa dùng để quay

-Chân kiềng dùng để đỡ thân kiềng,xong nồi đặt lên kiềng Chân cái bàn dùng để đỡ thân bàn, mặt bàn

4 Hãy tìm thêm một số từ khác cùng có

nhiều nghĩa như từ chân?

*Từ mũi=>bộ phận cơ thể người, động

vật

-Mũi dao.mũi lê,mũi súng,mũi dùi,mũi

kim,mũi cà mau…

*Từ chín=>lúa, hoa quả đến mùa thu

hoạch.(lúa chín…)

-cơm chín, thịt chín, vá chín

5 Tìm một số từ chỉ có một nghĩa?

* Xe đạp, xe máy, toán học, hoa hồng,

com pa, …

Ghi nhớ1:

Từ có thể

Có một nghĩa hay nhiều nghĩa

II HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ:

* Cho biết nghĩa đầu tiên

của từ chân là nghĩa nào?

=>Bộ phận tiếp xúc với đất cuả

cơ thể người, hoặc động vật

Nghĩa đầu tiên gọi là nghĩa gốc,nó là cơ sở để hình thành

Nghĩa chuyển của từ

* Bài tập nhanh:

-Hai từ xuân trong câu thơ sau có mấy

nghĩa? Đó là nghĩa nào?

Mùa xuân là tết trồng cây

Làm cho đất nước càng ngày càng xuân

-Xuân1::Một nghĩa: Chỉ mùa xuân

- Xuân2: Nhiều nghĩa=> Chỉ mùa xuân,chỉ sự tươi đẹp,trẻ trung

*Trong bài thơ cái chân,từ chân được dùng với những nghĩa nào?

-Từ chân được dùng với nghĩa chuyển

? Em hãy đọc mục ghi nhớ2

sgk?

* Ghi nhớ: xem sgk III Luyện tập:

1: Hãy tìm ba từ chỉ bộ phận

Cơ thể người và kể ra một số

ví dụ về sự chuyển nghĩa của

chúng? Ví dụ:

*Chân=>chân bàn, chân

giường,chân núi, chân đê,

chân trời

Bài 1 a/ Từ đầu:

-Bộ phận cơ thể chứa não bộ ở trên cùng=>đau đầu, đầu người -Bộ phận ở trên cùng, đầu

tiên=>đầu danh sách , đầu bảng -Bộ phận quan trọng nhất => đầu đàn, đầu đảng, thủ lĩnh

b/ Từ: tay

- Bộ phận hoạt động => vung tay, khoát tay, nắm tay

c/ Từ: cổ

- Bộ phận giữa đầu và thân, thắt lại =>cổ người, cổ cò

- Nơi tay tiếp xúc với sự vật => tay ghế, tay vịn cầu thang

- Bộ phận tác động hành động => tay súng , tay cày

- Bộ phận của sự vật => cổ chai

- Chỉ sự sợ hãi =>so vai rụt cổ, rụt cổ rùa

- Chỉ sự mong đợi => nghển cổ ngóng trông

Bài 2: dùng bộ phận cây cối để chỉ bộ phận của cơ thể người?

- Lá => Lá phổi, lá lách, lá mỡ

- Quả => quả tim, quả thận

- Búp => Búp ngón tay

- Hoa => Hoa cái

- Lá liễu ,lá răm => mắt lá liễu, mắt lá răm

Bài 3: a/ Chuyển sự vật thành hành động?

- Cái cưa => cưa gỗ; cái hái:hái rau; cái bào: bào gỗ; cân muối:

Muối dưa; cân thịt: thịt con gà

b/ Chỉ hành động chuyển thành chỉ đơn vị?

- Gánh củi - một gánh củi ; đang bó lúa - gánh ba bó lúa ; đang nắm cơm - ba nắm cơm ; cuộn bức tranh –ba cuộn tranh ; đang gói bánh – ba gói bánh

Bài 4: Nghĩa của từ bụng

- Bụng 1=>Bộ phận cơ thể người, động vật

- Bụng 2=>Biểu tượng của ý nghĩ sâu kín, không bộc lộ ra đối với người, với việc nói chung

- Bụng 3=> Phần phình to ra ở giữa một số sự vật ( bụng chân)

* Hướng dẫn học ở nhà:

-Học nắm vững phần lí thuyêt: Từ nhiều nghĩa là từ như thế

nào? Liệt kê một số từ có một nghĩa và nhiều nghĩa? thế nào là hiện tượng chuyển nghĩa của từ? Lấy ví dụ và chỉ rõ sự chuyển nghĩa của từ? Làm đầy đủ các bài tập ở sgk

Tiết học đến đây đã kết thúc xin chúc thầy cô giáo

mạnh khoẻ, hạnh phúc,

hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

chúc các em chăm ngoan ,

học giỏi

Chào thân ái

Hẹn gặp lại