Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường trung học phổ thông huyện si ma cai, tỉnh lào cai

Nhu cầu của học sinh về chủ thể thực hiện hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai ...51 Bảng 2.10.. Đánh giá của các khách thể điều tra về nội d

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ TÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC

ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ TÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC

ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHÙNG THỊ HẰNG

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kếtquả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trìnhnào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Tình

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoànthành luận văn, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy

Cô trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, PhòngĐào tạo, các thầy cô khoa Tâm lý - Giáo dục Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến PGS.TS Phùng Thị Hằng đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn emtrong thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn và có thể áp dụng có hiệuquả trong quá trình công tác

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo Sở GD & ĐT LàoCai, Ban Giám hiệu các trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Cai đã tạo mọiđiều kiện thuận lợi cho tôi có được những thông tin bổ ích phục vụ quá trìnhnghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu xong luận vănkhông tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong tiếp tục nhận được ý kiến góp

ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2019

Học viên

Nguyễn Thị Tình

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.1 Quản lý 11

1.2.2 Tư vấn tâm lý học đường, hoạt động tư vấn tâm lý học đường 12

1.2.3 Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường 15

1.3 Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 16

1.3.1 Một số đặc điểm tâm lý của học sinh THPT 16

1.3.2 Tầm quan trọng của hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT

19 1.3.3 Mục đích, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 20

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn 1.4 Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 26

1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT

26 1.4.2 Tổ chức triển khai hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 27

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 28

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 30

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 31

1.5.1 Các yếu tố khách quan 31

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 32

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI 35

2.1 Khái quát về thực trạng các trường khảo sát 35

2.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Si Ma Cai 35

2.1.2 Khái quát về tình hình giáo dục trung học phổ thông ở huyện Si Ma Cai 35

2.2 Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát thực trạng 38

2.2.1 Mục đích khảo sát 38

2.2.2 Nội dung khảo sát 38

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 38

2.3 Kết quả khảo sát thực trạng 39

2.3.1 Thực trạng hoạt động tư vấn tâm lý học đường tại các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 39

2.3.2 Thực trạng quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 53

2.3.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động TVTL học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 62

2.3.4 Đánh giá chung về thực trạng công tác tư vấn tâm lý học đường và quản lý hoạt động tư vấn học đường tại các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 64

Tiểu kết chương 2 68

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC

ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN SI

MA CAI, TỈNH LÀO CAI 69

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 69

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 69

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 70

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 70

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 71

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, học sinh về tầm quan trọng của hoạt động tư vấn tâm lý học đường và quản lý hoạt động này ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 71

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng dựa trên năng lực về tư vấn tâm lý học đường cho đội ngũ CBQL, giáo viên tham gia hoạt động TVTL học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 75

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 78

3.2.4 Chỉ đạo đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

81 3.2.5 Quản lý hiệu quả và lập kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị kĩ thuật, sắp xếp thời gian hợp lý, khoa học cho hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào cai 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 86

3.4 Khảo nghiệm các biện pháp đề xuất 87

3.4.1 Mục đích 87

3.4.2 Nội dung và cách tiến hành 87

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 88

3.4.4 Tương quan giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 90

Kết luận chương 3 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

1 Kết luận 93

2 Khuyến nghị 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

BDGV : Bồi dưỡng giáo viên CBQL : Cán bộ quản lý CSVC : Cơ sở vật chấtĐBKK : Đặc biệt khó khăn

GD : Giáo dụcGD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

GV : Giáo viên

HS : Học sinhPHHS : Phụ huynh học sinh THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thôngTVHĐ : Tư vấn học đườngTVTLHĐ : Tư vấn tâm lý học đường

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng:

Bảng 2.1 Mạng lưới trường lớp HS, GV THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai

năm học 2018 - 2019 36 Bảng 2.2 Xếp loại học lực của HS THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai năm

học 2018-2019 37 Bảng 2.3 Xếp loại hạnh kiểm của HS THPT huyện Si Ma Cai năm học 2018-

2019 37

Bảng 2.4 Nhận thức của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của hoạt

động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 40 Bảng 2.5 Đánh giá của các khách thể điều tra về mục đích tư vấn tâm lý học

đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 42 Bảng 2.6 Đánh giá của các khách thể điều tra về nội dung tư vấn tâm lý học

đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 44 Bảng 2.7 Đánh giá của các khách thể điều tra về hình thức tổ chức hoạt động tư

vấn tâm lý học đường ở các trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 47 Bảng 2.8 Đánh giá của các khách thể khảo sát về phương pháp tư vấn tâm lý

học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 49 Bảng 2.9 Nhu cầu của học sinh về chủ thể thực hiện hoạt động tư vấn tâm lý

học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 51 Bảng 2.10 Đánh giá của các khách thể điều tra về nội dung kế hoạch quản lý

hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma

Cai, tỉnh

Lào Cai 53 Bảng 2.11 Đánh giá của các khách thể điều tra về biện pháp tổ chức hoạt động tư

vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 56

Bảng 2.12 Đánh giá của các khách thể điều tra về biện pháp chỉ đạo thực hiện

hoạt động TVTL học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 58

Bảng 2.13 Đánh giá của các khách thể điều tra về biện pháp kiểm tra, đánh giá

kết quả hoạt động TVTL học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 60

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Bảng 2.14 Đánh giá của khách thể điều tra về các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý

hoạt động TVTL học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 62 Bảng 3.1 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý

hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh

Lào Cai 88 Bảng 3.3 Mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện

pháp 90

Biểu đồ:

Biểu đồ 3.1 Tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn

tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

89

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 củaBCH Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường theođịnh hướng XHCN và hội nhập Quốc tế, hiện nay cả nước đang tích cực thựchiện việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông nói chung và cấpTHPT nói riêng, với mục tiêu hình thành những năng lực cần thiết cho họcsinh Các cấp quản lí giáo dục đã có những giải pháp đồng bộ để thực hiệnđược mục tiêu đó

Để góp phần thực hiện nghị quyết trên, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã banhành Thông tư số 31/2017/TT-BGDĐT ngày 31 tháng 12 năm 2017 về việchướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổthông Với mục tiêu nhằm phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp (khi cần thiết) đốivới học sinh đang gặp phải khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống đểtìm hướng giải quyết phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực có thể xảy ra; gópphần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng,chống bạo lực học đường Hỗ trợ học sinh rèn luyện kỹ năng sống; tăng cường

ý chí, niềm tin, bản lĩnh, thái độ ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội;rèn luyện sức khỏe thể chất và tinh thần, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhâncách

Trong những năm qua, nền kinh tế của Việt Nam đã có bước đột phá lớn.GDP hàng năm liên tục tăng nhanh tạo ra sự chuyến biến nhanh chóng về tất cảmọi mặt trong đời sống của con người Việt Nam Bên cạnh những mặt tích cực

mà nền kinh tế mới đem lại thì chúng ta cũng phải nhìn nhận thêm một số mặthạn chế còn tồn tại và có xu hướng ngày càng gia tăng Đó là sự tác động củakinh tế đến đời sống tình cảm, tâm lý của con người đặc biệt là giới trẻ màtrong đó điển hình là trẻ thanh niên - học sinh trung học phổ thông

Hoạt động tư vấn tâm lý học đường cho học sinh là sự hỗ trợ tâm lý, giúphọc sinh nâng cao hiểu biết về bản thân, hoàn cảnh gia đình, mối quan hệ xãhội, từ đó tăng cảm xúc tích cực, tự đưa ra quyết định trong tình huống khókhăn học sinh gặp phải khi đang học tại nhà trường

Mục đích của công tác tư vấn tâm lý cho học sinh phổ thông là nhằmphòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp (khi cần thiết) đối với học sinh đang gặp phải

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống để tìm hướng giải quyết phùhợp, giảm thiểu tác động tiêu cực có thể xảy ra; góp phần xây dựng môi trường

giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường.

Hỗ trợ học sinh rèn luyện kỹ năng sống; tăng cường ý chí, niềm tin, bản lĩnh,thái độ ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội; rèn luyện sức khỏe thểchất và tinh thần, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách

Học sinh THPT là lứa tuổi chuẩn bị bước vào cuộc sống tự lập, ở tuổinày, các em có những biến đổi mạnh mẽ cả về thể chất lẫn tâm hồn Nhâncách của các em đã được định hình về cơ bản, tuy nhiên, trong nhiềutrường hợp, các em còn bộc lộ rõ sự bồng bột và xốc nổi Trong cuộc sống,

từ sinh hoạt gia đình đến việc học tập ở trường và tham gia các hoạt động

xã hội, các em luôn phải đối mặt với nhiều vấn đề khúc mắc, tình huống bấtngờ như: áp lực học tập, sự lựa chọn nghề, tình yêu tuổi học trò Nhữngbăn khoăn, vướng mắc của HS nếu không được điều chỉnh, giải tỏa kịpthời, thì rất dễ dẫn đến hậu quả đáng tiếc: nhẹ thì chán học, bỏ học; nặngthì trầm cảm, bạo lực học đường, thậm chí tự tử, gây án mạng… Nhiều bậcphụ huynh gặp khó khăn trong việc giáo dục con cái ở độ tuổi này… Thựctrạng này cho thấy, các em thật sự cần người đáng tin cậy và có chuyênmôn để chia sẻ tâm sự hoặc trợ giúp các em tìm cách thức giải quyết vấn đềmột cách tốt nhất

Để đạt được mục tiêu giáo dục là đạo tạo con người Việt Nam phát triểntoàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, hìnhthành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng cácyêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, việc nghiên cứu và nhậndiện về hành vi của HS nói chung và HS cấp THPT nói riêng là cần thiết, bởi

có như vậy mới xác định được những yếu tố ảnh hưởng đưa đến những hành visai lệch, gây bất lợi cho sự phát triển của của các em Do vậy, việc xây dựngmột mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh với sự lồng ghépnhững kiến thức về tâm lý, giáo dục sẽ giúp cho việc phát hiện sớm những biểuhiện bất thường của các em, giúp các em phòng ngừa và điều chỉnh những hành

vi sai lệch của mình, có đủ sức khỏe và trí tuệ để tiếp thu, lĩnh hội tri thức ở nhàtrường, tạo điều kiện cho việc phát triển nhân cách một cách hài hòa, toàn diện.Điều này cho thấy, tổ chức tốt hoạt động tư vấn tâm lý học đường với mục đíchgiúp học sinh nhận diện khó khăn tâm lý của bản thân, từ đó chủ động lựa chọnbiện pháp khắc phục khó khăn một cách hiệu quả là việc làm có ý nghĩa thiếtthực đối với các nhà trường nói chung và bậc THPT nói riêng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Tỉnh Lào Cai là một tỉnh miền núi, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiềukhó khăn Ở các trường THPT, hầu hết học sinh ở đây đều là người dân tộcthiểu số, các em gặp nhiều khó khăn tâm lý trong học tập và giao tiếp, do đócông tác tư vấn tâm lý học đường có ý nghĩa quan trọng Hiện nay, trên địa bàntỉnh đã hình thành mô hình tư vấn tâm lý học đường, mô hình này mới được ápdụng ở một số trường học với thời gian hoạt động ngắn và bước đầu đã đem lạihiệu quả nhất định Tuy nhiên, đối với nhiều trường THPT, hoạt động này chưađạt được kết quả như mong muốn

Xuất phát từ những điều nêu trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường Trung học phổ thông huyện

Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai” làm đề tài luận văn để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động tư vấn tâm lý họcđường, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ởcác trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai nhằm góp phần nâng cao hiệuquả của hoạt động tư vấn tâm lý học đường trên địa bàn tỉnh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trườngTHPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si MaCai, tỉnh Lào Cai còn có những hạn chế nhất định như: hình thức tư vấn chưaphù hợp với nhu cầu, nguyện vọng của học sinh; kỹ năng tư vấn của giáo viêncòn hạn chế… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, trong đó cónguyên nhân thuộc về yếu tố quản lý, do đó, nếu đề xuất được các biện phápquản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường phù hợp với tình hình thực tiễn thìhiệu quả của hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si

Ma Cai, tỉnh Lào Cai sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tư vấn tâm lý họcđường ở trường trung học phổ thông

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tư vấn tâm lý họcđường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai.

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý họcđường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Giới hạn về khách thể điều tra và địa bàn khảo sát

- Về khách thể điều tra: Tiến hành khảo sát 270 khách thể, trong đó có

30 cán bộ quản lý; 40 giáo viên tham gia hoạt động tư vấn tâm lý học đường;

200 học sinh thuộc các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

- Về địa bàn khảo sát: Khảo sát tại 03 trường THPT thuộc địa bàn

huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai: Trường THPT số 1 huyện Si Ma Cai; trườngTHPT số 2 huyện Si Ma Cai; trường PTDT Nội trú THCS và THPT huyện Si

Ma Cai thuộc tỉnh Lào Cai

7 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, chúng tôi sử dụng phốihợp các phương pháp sau:

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quáthóa các tài liệu lý luận, các văn bản, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước

có liên quan đến GD&ĐT, quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường để xâydựng cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2 1 Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát được sử dụng trong đề tài với mục đích quan sátcách thức quản lý, cách thực hiện hoạt động tư vấn tâm lý học đường tại cáctrường THPT nhằm thu thập thông tin thực tiễn cho đề tài

7.2.2 Phương pháp đàm thoại

Trao đổi, phỏng vấn một số cán bộ quản lý, tư vấn viên, giáo viên thamgia vào hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si MaCai tỉnh Lào Cai để tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân của thực trạng hoạt động

tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Caitỉnh Lào Cai, đồng thời làm sáng tỏ những thông tin thu nhận được từ phươngpháp điều tra bằng phiếu hỏi

7.2.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp này được sử dụng với mục đích khảo sát nhu cầu, nhận

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

thức, sự đánh giá của các khách thể điều tra về các hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai

7.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Phương pháp này được sử dụng với mục đích xin ý kiến của các chuyêngia, các nhà quản lý, các giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong công tác chủnhiệm về việc xây dựng và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tư vấntâm lý học đường các trường THPT, đồng thời kiểm tra tính cần thiết và tínhkhả thi của các biện pháp đề xuất

7.2.5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

Phương pháp này được sử dụng với mục đích đánh giá, tổng kết côngtác quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường cho học sinh của Hiệu trưởngcác trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai để thu thậpthêm thông tin thực tiễn cho đề tài

7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán thống kê như tính trung bình cộng, tínhphần trăm… để xử lý các kết quả nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận, Khuyến nghị; Danh mục tài liệu thamkhảo, Phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

ở trường trung học phổ thông

- Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các

trường trung học phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

- Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các

trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC

ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Tư vấn tâm lý học đường hay còn gọi là tư vấn học đường là một nhánhcủa ngành tư vấn tâm lý được xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 tại Hoa Kỳ Từ đócho đến nay, có khá nhiều cách tiếp cận về lĩnh vực này, tuy nhiên, có thể kháiquát một số xu hướng nghiên cứu chính như sau:

* Xu hướng thứ nhất: Nghiên cứu đánh giá thực trạng nhu cầu tư vấn tâm lý học đường của học sinh, sinh viên

Đây là xu hướng nghiên cứu khá phổ biến trên thế giới Các nội dungnghiên cứu thường tập trung làm rõ nhu cầu tư vấn từ các trung tâm tư vấn,các vấn đề cần tư vấn, tần suất đến phòng tâm lý học đường, nguyên nhân cảntrở đến các dịch vụ hỗ trợ, tư vấn, mối quan hệ giữa stress và nhu cầu tư vấn…Các nghiên cứu theo khuynh hướng này cho thấy những vấn đề mà học sinh,sinh viên cần hỗ trợ tâm lý thường là các mối quan hệ xã hội, sự phát triểnnghề nghiệp, giá trị sống, kĩ năng học tập, việc rèn luyện và phát triển bản thân(Egbochuku, 2008; Nyutu & Gysbers, 2007; Morgan, Stifan, Shaw & Wilson,2007) Các kết quả nghiên cứu khẳng định rằng, tần suất đến phòng tâm lý họcđường của học sinh, sinh viên là khá hạn chế vì họ bị cản trở bởi nhiều nguyênnhân, như: lo ngại về tính bảo mật của thông tin cá nhân; sự phức tạp củamột số quy trình tư vấn, tư vấn tâm lý; không tự tin vào bản thân và không tintưởng vào trình độ chuyên môn nghiệp vụ của của đội ngũ hỗ trợ tâm lý họcđường (Morgan, Stifan, Shaw Wilson, 2007) Kết quả của các nghiên cứu đồngthời cho thấy học sinh, sinh viên với nhu cầu khác nhau sử dụng các dịch vụ hỗtrợ, tư vấn tâm lý khác nhau Có thể nói, xu hướng khảo sát thực trạng tưvấn, hỗ trợ tâm lý học đường cũng là một xu hướng nổi bật ở các nướcChâu Á hiện nay, nơi mà tư vấn tâm lý học đường vẫn là một lĩnh vực còn khámới mẻ Vì thế, những nghiên cứu về thực trạng tư vấn tâm lý học đường nóichung và hoạt động tư vấn tâm lý học đường của nhà quản lý nói riêng ở cáctrường là hết sức cần thiết nhằm phát triển thế hệ trẻ một cách toàn diệntheo xu thế chung của thời đại

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Đối với các nước Âu Mỹ, xu hướng khảo sát thực trạng hoạt động tư vấntâm lý học đường chỉ phát triển và được chú trọng vào những năm 80 và 90của

thế kỷ XX Hiện nay, việc điều tra về nhu cầu tư vấn tâm lý học đường ở họcsinh, sinh viên nói chung là điều tất yếu mà các trung tâm tư vấn trong cáctrường học từ bậc tiểu học đến bậc đại học ở các nước Âu Mỹ phải chú trọngthực hiện hàng năm, hàng quý Việc khảo sát này hầu hết được tiến hành và

xử lý một cách chuyên nghiệp và khoa học qua các hệ thống trực tuyến trêncác website (dẫn theo [2])

* Xu hướng thứ hai: Phát triển các thang đo về nhu cầu tư vấn, tư vấn tâm lý

Theo Nyutu (2001), ban đầu, những nghiên cứu về nhu cầu tư vấn,

tư vấn tâm lý theo xu hướng điều tra (survey research) được thực hiện dựatrên một số công cụ và phương pháp đơn giản như phỏng vấn theo nhóm,phỏng vấn trọng tâm (focus group) và bảng hỏi… hoặc chỉ sử dụng các công

cụ đánh giá về nhu cầu (Students Needs Assessment Survey) ở học sinh, sinhviên Về sau, nhằm đánh giá chính xác, khách quan và khoa học về thựctrạng nhu cầu tư vấn, tư vấn tâm lý ở học sinh, sinh viên nói trên, việc xâydựng và phát triển các thang đo về nhu cầu tư vấn, tư vấn tâm lý có đầy đủtính hiệu lực và độ tin cậy được chú trọng

Ở Châu Phi, thang đo “The Students Counseling Needs Scale” (Thang đo

nhu cầu tư vấn cho học sinh) của Nyutu (2007) được sử dụng khá phổ biến.Thang đo này cũng được chính Nyutu & Gysbers (2010) sử dụng trong một

nghiên cứu gần đây “Nhu cầu tư vấn của học sinh trung học phổ thông Kenya”.

Nghiên cứu được thực hiện trên học sinh THPT ở Kenya Nghiên cứu một lầnnữa khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng công cụ đánh giá để xác địnhnhu cầu tư vấn tại Kenya thay cho các công cụ đánh giá nhu cầu chung ở họcsinh, sinh viên Xu hướng này vẫn đang rất được khuyến khích tại các nướcChâu Á và Châu Phi

Riêng ở các nước Châu Âu và Châu Mỹ, các nghiên cứu về phát triểnthang đo và công cụ đánh giá nhu cầu tư vấn, tư vấn tâm lý học đường đangdần được chú trọng Các công cụ này hỗ trợ rất lớn cho các nhà tư vấn xâydựng mô hình tư vấn, đáp ứng đúng nhu cầu của học sinh, sinh viên như

McGannon, Carey & Dimmitt (2007) có nhận định: “Tư vấn học đường có tềm lực to lớn trong việc giúp học sinh, sinh viên đạt các tiêu chuẩn cao hơn trong các lĩnh vực học đường và cuộc sống; điều này phần lớn phụ thuộc vào các công cụ đo lường nhu cầu tư vấn, hỗ trợ tâm lý và các phương pháp cải thiện

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

hành vi của học sinh, sinh viên” (Corey Gerald (1991), Theory and Practce of Counseling and Psychotherapy, Brooks/Cole Publishing Company) (dẫn theo

[2])

* Xu hướng thứ ba: Nghiên cứu xây dựng các mô hình tư vấn tâm lý học đường thay đổi nội dung, chương trình hoạt động tư vấn học đường.

Đây là một xu hướng nghiên cứu mang tính thực tiễn và có ý nghĩa xãhội rất lớn Nhiều mô hình hỗ trợ tâm lý đã và đang được phát triển, mang lạihiệu quả cao tại một số trường đại học và các trường phổ thông

Ở Hoa Kỳ có mô hình tư vấn học sinh dựa trên kinh nghiệm; mô hình tưvấn của Trường Illinois (2007), mô hình tư vấn của Trường đại học tổng hợpWinsconsin (2008) và đặc biệt là mô hình tư vấn chuyển đổi của các tác giảEschenauer và Chen - Hayes (2005) dành cho các trường học ở đô thị Bêncạnh đó, còn có các mô hình tâm lý học đường như mô hình phân phối dịch vụtâm lý học trường học 3 tầng (năm 2008), mô hình dịch vụ tư vấn học đườngtch hợp và toàn diện (năm 2010)

Ở Pháp đã hình thành một mạng lưới hỗ trợ đặc biệt (RASED) Đây là

mô hình trợ giúp đặc biệt bao gồm những hoạt động cùng nhau phòng ngừa

và khắc phục khi GV không có biện pháp thay thế nào Mạng lưới RASED có hainhiệm vụ chính là phòng ngừa và chỉnh trị, hỗ trợ

Ở Singapore có mô hình Dịch vụ chăm sóc học sinh (Student CareService - SCS) Ở Trung Quốc có mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cácnhà trường cho học sinh các cấp… Các nghiên cứu đã cho thấy được nội dung,đặc điểm, biểu hiện, mức độ của nhu cầu được tư vấn hỗ trợ tâm lý họcđường cho học sinh khi học sinh có khó khăn tâm lý Các nghiên cứu này nóichung đều có thể được ứng dụng hiệu quả trong việc xây dựng các chươngtrình, kế hoạch chẩn đoán, phòng ngừa và can thiệp sớm trong học đường

Hiện nay, Hiệp hội các nhà Tâm lý học đường Hoa Kỳ được xem nhưnguồn tham khảo và kiểu mẫu cho các chương trình tư vấn hỗ trợ tâm lý họcđường của hầu hết các nước trên thế giới ASCA hiện tại có hơn 23.000 hộiviên trên toàn thế giới và là một phân hội của ACA với hơn 60.000 hội viêntrên toàn thế giới Các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ tâm lý học đường đã trở nên phổbiến và không thể thiếu được trong các trường học, các cơ sở đào tạo ở Anh,Pháp, Nga, Đức… và nhiều quốc gia khác trên thế giới (dẫn theo [20])

Như vậy, trên thế giới, cùng với bề dày phát triển của hoạt động tư vấnnói chung tư vấn tâm lý học đường nói riêng, các nghiên cứu theo ba khuynhhướng trên đã góp phần giúp các nhà quản lý ở các trường phổ thông, đại

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

học có cơ sở để tìm các biện pháp tổ chức hoạt động tư vấn tâm lý học đườngcho học sinh, sinh viên một cách bài bản, khoa học và hiệu quả nhất

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu đềcập đến hoạt động tư vấn tâm lý học đường Có thể kể đến một số công trìnhnghiên cứu tiêu biểu như sau:

Từ năm 2002 - 2006, tác giả Trần Thị Minh Đức đã công bố khá nhiềucông trình nghiên cứu khác nhau có liên quan đến tư vấn, tham vấn tâm lýhọc đường Đặc biệt, từ những công trình nghiên cứu của mình năm 2016 tácgiả xuất bản cuốn: “Giáo trình tham vấn tâm lý” Giáo trình bao gồm 8chương được nghiên cứu khá công phu, tỉ mỉ về lịch sử hình thành và pháttriển ngành tham vấn tâm lý, các lý thuyết tiếp cận cá nhân, các nguyên tắc,quy trình, kỹ năng tham vấn, tư vấn tâm lý học đường Đặc biệt có hệ thốngbài tập để luyện tập kỹ năng tham vấn, tư vấn tâm lý học đường Đây là cuốntài liệu tham khảo quý báu cho các giảng viên, giáo viên các cấp [4]

Năm 2006, tác giả Nguyễn Thị Oanh xuất bản cuốn sách “Tư vấn tâm lý học đường” được Nhà xuất bản Trẻ phát hành trên toàn quốc Trong nội dung

cuốn sách tác giả cũng chỉ rõ nguyên tắc tư vấn tâm lý học đường, quy trình và

kỹ năng, kỹ thuật cần thiết để tiến hành công tác tư vấn tâm lý Có thể nóicuốn sách này xuất bản cùng với chuyên mục tư vấn học đường do báo Phụ nữthành phố Hồ Chí Minh (tác giả Nguyễn Thị Oanh phụ trách) đã nhận được sựhưởng ứng rất nhiệt tình của đông đảo học sinh, phụ huynh và các trường học[15]

Năm 2013, tác giả Nguyễn Công Khanh đã xuất bản cuốn sách “Tư vấntâm lý tuổi vị thành niên” Nội dung cuốn sách đề cập tới những đặc trưng tâm

lý cơ bản của trẻ tuổi vị thành niên; nghệ thuật giao tiếp ứng xử với bạn bè,cha mẹ; học cách phòng tránh những hiểm họa từ xa; trắc nghiệm tâm lý để

tự biết mình Có thể nói cuốn sách là những tư liệu tham khảo rất cần thiếtcho các nhà giáo dục và học sinh ở tuổi vị thành niên [12]

Năm 2013, tác giả Trương Thị Hằng đã nghiên cứu: “Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường cho học sinh THPT Đinh Tiên Hoàng, quận

Ba Đình, Hà Nội” Công trình nghiên cứu đã chỉ ra những tồn tại trong quản lý

công tác tư vấn tâm lý học đường như: cán bộ quản lý, GV làm công tác tư vấntâm lý học đường còn thiếu về kỹ năng tư vấn; việc lập kế hoạch, tổ chức thựchiện kế hoạch, chỉ đạo triển khai, kiểm tra đánh giá hoạt động tư vấn tâm lýhọc đường còn tồn tại nhiều hạn chế Có 6 nguyên nhân chủ quan và khách

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

quan ảnh hưởng đến thực trạng trên Đồng thời tác giả cũng đề xuất 4biện pháp nhằm quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường đạt hiệu quả hơn[9]

Năm 2018, tác giả Đặng Thị Bích Nga nghiên cứu: “Thực trạng quản lí hoạt động tư vấn học đường ở các trường phổ thông quận 11, thành phố

Hồ Chí Minh” Kết quả khảo sát cho thấy, bên cạnh những nội dung quản lí đã

thực hiện tốt, việc quản lí quản lý hoạt động tư vấn học đường (HĐTVHĐ) củahiệu trưởng các trường THPT quận 11, TP Hồ Chí Minh vẫn còn tồn tại nhữnghạn chế như: việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện HĐTVHĐ còn mang tính hìnhthức, chưa đi vào chiều sâu, chưa chú trọng đến chuyên ngành của ngườiđược tuyển dụng làm công tác TVHĐ, chế độ chính sách cho tư vấn viên vànhững người làm công tác tư vấn chưa phù hợp, cơ sở vật chất của cácphòng tư vấn vẫn chưa được đầu tư đúng mức, chưa thường xuyên chủ động

tm hiểu vấn đề của HS khi xây dựng nội dung tham vấn Những hạn chếtrong công tác quản lí HĐTVHĐ chủ yếu là do nhận thức của CBQL các cấp, cácban ngành về HĐTVHĐ vẫn chưa đầy đủ, chưa đồng bộ, thiếu sự thống nhấtdẫn đến việc quản lí còn mang tính chủ quan, thụ động Những hạn chế này là

cơ sở để hiệu trưởng các trường này đề xuất những biện pháp quản lí hiệu quả[14]

Ngoài ra, thời gian gần đây có một số tác giả công bố các công trình

nghiên cứu về vấn đề này cụ thể như: “Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”

luận văn tốt nghiệp thạc sỹ Quản lý giáo dục (2018) của tác giả Ngô Xuân

Chiến; “Tổ chức hoạt động hỗ trợ tâm lý học đường ở các trường THCS thành phố Thái Nguyên” luận văn tốt nghiệp thạc sỹ Quản lý giáo dục (2018) của tác

giả Nguyễn Thị Thắm,

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập tới nhiều khía cạnh khácnhau của hoạt động tư vấn tâm lý học đường như: nguyên tắc, nội dung, quytrình tư vấn tâm lý học đường; biện pháp quản lý hoạt động tâm lý học đườngcho học sinh… Tuy nhiên, còn rất ít nghiên cứu đề cập đến vấn đề quản lý hoạtđộng tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT cấp huyện Qua nghiên cứunày, chúng tôi mong muốn sẽ nghiên cứu sâu hơn và bổ sung thêm những

khía cạnh mới cho vấn đề “Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

ở các trường Trung học phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai”, nhằm tìm ra

những giải pháp hợp lý mang lại hiệu quả cao trong hoạt động tư vấn tâm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

lý học đường ở các trường Trung học phổ thông nói chung, ở các trườngTrung học phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai nói riêng

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Trong nghiên cứu khoa học, có hiều quan điểm khác nhau về quản lý,theo những cách tiếp cận khác nhau Có thể điểm qua một vài quan điểmcủa các nhà nghiên cứu như sau:

- Theo tác giả Pall Hersey và Ken Blanc Hard trong cuốn “Quản lý

nguồn nhân lực” thì “Quản lý như là một quá trình làm việc cùng và thông qua các cá nhân, các nhóm cũng như các nguồn lực khác để hình thành các mục đích của tổ chức” [16; tr 52].

Theo Harol Koontz trong tác phẩm “Những vấn đề cốt lõi của quản lý”

đã được dịch ra tiếng Việt Nam của nhà xuất bản khoa học kỹ thuật Hà Nội

năm 1992 thì: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của tổ chức” 10.

Theo tác giả Hà Sỹ Hồ thì: “Quản lý là một quá trình hoạt động có định hướng, có tổ chức, lựa chọn trong các tác động có thể dựa trên các thông

tn về tình trạng của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” 11.

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động (khách thể quản lý)

nhằm thực hiện những mục têu dự kiến”

17

Từ những quan niệm trên chúng tôi thấy, ở những góc độ khác nhau cónhiều quan niệm khác nhau về quản lý, quan niệm này phụ thuộc vào cái nhìnchủ quan và tính mục đích hoạt động của hệ thống Nhưng chúng ta có thểhiểu một cách khái quát là: Quản lý một đơn vị (cơ sở sản xuất, cơ quan,trường học, xí nghiệp…) với tư cách là một hệ thống xã hội là khoa học và nghệthuật tác động vào hệ thống, vào trong thành tố của hệ thống bằng phươngpháp thích hợp nhằm đạt được mục tiêu đề ra Tuy có các cách tiếp nhận khácnhau nhưng trong quá trình nghiên cứu tác giả thấy khái niệm quản lý baohàm một số ý nghĩa chung đó là:

- Quản lý là các hoạt động để đảm bảo mục đích chung là hoàn thànhcông việc qua nỗ lực của các cá thể trong tổ chức Đối tượng tác động củaquản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống gồm nhiều

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

yếu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định tồn tại trong thời gian,không gian cụ thể

- Quản lý là hoạt động trí tuệ mang tính sáng tạo bằng những quyết địnhđúng quy luật, hợp thời điểm và có hiệu quả của quản lý nhưng cũng phảituân

theo những nguyên tắc nhất định hướng đến mục tiêu đó là đảm bảo sựphối hợp chặt chẽ và ăn ý những nỗ lực của các cá thể nhằm đạt đượcmục đích chung của tổ chức hay nói cách khác là nguyên tắc đảm bảo pháthuy cao độ năng lực của các cá nhân trong tổ chức để đạt được mục đíchchung.

- Hệ thống quản lý bao giờ cũng gồm 2 phân hệ là: Chủ thể quản lý vàkhách thể quản lý (người quản lý và người bị quản lý) Tác động quản lý là tácđộng có định hướng, có tổ chức mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải phápkhác nhau thông qua cơ chế quản lý để sử dụng có hiệu quả cao nhất nguồnlực sẵn có của tổ chức trong điều kiện nhất định nhằm đảm bảo cho hệ thống

ổn định phát triển và đạt được mục tiêu đã định

- Mục tiêu cuối của quản lý là chất lượng sản phẩm vì lợi ích phục vụcon người Người quản lý tựu trung lại là nghiên cứu khoa học nghệ thuật giảiquyết các mối quan hệ giữa con người với nhau vô cùng phức tạp khôngchỉ giữa chủ thể và khách thể trong hệ thống mà còn trong mối quan hệ tươngtác với các hệ thống khác nhằm hướng đến mục tiêu chung của tổ chức mình

Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiểnlao động Đó là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đếnkhách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổchức để đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Xã hội ngày càngphát triển các loại hình lao động ngày càng phong phú, phức tạp, tinh vi thìhoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng và quyết định để tổ chức hướngtới đích bằng con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất Với bản chất là một khoahọc và nghệ thuật trong việc điều khiển và phối hợp sự nỗ lực của con người vìmục tiêu chung Trong xã hội hiện đại, tnh khoa học và nghệ thuật của quản lýđược đề cao

Như vậy, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có ý thức, có tính hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.

1.2.2 Tư vấn tâm lý học đường, hoạt động tư vấn tâm lý học

đường

1.2.2.1 Tư vấn tâm lý học

đường

* Tư vấn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

- Tư vấn - trong tiếng Anh là Consultation - được xem như quá trìnhtham khảo về lời khuyên hay sự trao đổi quan điểm về vấn đề nào đó để điđến một quyết định

- Tư vấn trong từ điển tiếng Việt được định nghĩa như là sự phát biểu ýkiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định Hoạtđộng này phần nhiều diễn ra dưới dạng hỏi và đáp

- Theo tác giả Phùng Thị Hằng, "Tư vấn là đưa ra lời khuyên hoặc đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định" [8].

- Tổ chức tư vấn thế giới đưa ra khái niệm: “Tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm và

sử dụng thời gian một cách có mục đích để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép”

(dẫn theo [2])

- Theo tác giả Phạm Tất Dong và Nguyễn Như Ất, tư vấn được hiểu là:+ Tư vấn là một dịch vụ trí tuệ, một hoạt động “chất xám” cung ứng chokhách hàng những lời khuyên đúng đắn và thích hợp chứ không phải là lờikhuyên chung chung với một tnh huống, một thời gian nhất định Và những lờikhuyên, đóng góp ý kiến nhà tư vấn đưa ra chỉ thích hợp với một tnh huống cụthể, một chủ thể cụ thể tồn tại trong một hoàn cảnh và một thời gian cụ thểchứ nó không thích hợp với một hoàn cảnh khác, một chủ thể khác và một thờigian khác

+ Tư vấn không chỉ đơn thuần là đưa ra lời khuyên mà còn phải chỉ vẽhướng thực hiện lời khuyên đưa ra sao cho có thể đạt được hiệu quả cao nhất[4]

- Tác giả Vũ Dũng cho rằng: "Tư vấn được định nghĩa là sự phán quyết, khẳng định của chuyên gia với tư cách một lời khuyên giúp cho chủ thể giải quyết một vấn đề nào đó Tư vấn được hiểu là quá trình tìm hiểu vấn đề của khách hàng, đưa ra các giải pháp và lời khuyên để họ có khả năng tự quyết định một phương án hành động tốt nhất Hiểu theo cách này tư vấn không chỉ giúp cá nhân nâng cao hiểu biết, mà còn là sự hướng dẫn để giúp cá nhân đưa ra được sự lựa chọn tốt nhất cho vấn đề của họ Với cách tiếp cận này thì tư vấn chính là quá trình đưa ra giải pháp giúp đối tượng được tư vấn giải quyết vấn đề mình đang gặp phải" [6; tr.25].

- Tác giả Chu Liên Anh quan niệm “Tư vấn là sự trợ giúp, trong đó người tư vấn thông qua mối quan hệ tin cậy, tự nguyện, trao đổi thông tin để cung cấp giải pháp nhằm giúp khách hàng tìm ra phương án tốt nhất giải quyết vấn đề của họ” [1].

Trong khái niệm này, tư vấn có những đặc điểm cụ thể như sau: Tưvấn là sự trợ giúp về mặt tâm lý, giúp nâng cao khả năng hành động cho cánhân; mục tiêu của tư vấn là cung cấp giải pháp giải quyết vấn đề; tư vấn là

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

mối quan hệ tự nguyện, bình đẳng và tin cậy; người thực hiện tư vấn làngười có kiến thức về chuyên môn mà họ tiến hành tư vấn, có kỹ năng cũngnhư các thái độ đạo đức cần thiết của hoạt động; đối tượng được tư vấn làngười đang gặp khó

khăn trong giải quyết vấn đề và cần có sự trợ giúp Chúng tôi sử dụng kháiniệm tư vấn của tác giả Chu Liên Anh làm khái niệm công cụ để tiến hànhnghiên cứu.

* Tư vấn tâm lý học đường:

Khi đề cập đến tư vấn, hướng dẫn cho học sinh trong trường học, kháiniệm thường được nhắc đến là “tư vấn tâm lý học đường”

Theo tác giả Lê Sơn, Lê Hồng Minh, "Tư vấn tâm lý học đường bao gồm

cả ý nghĩa hướng dẫn và tư vấn tâm lý Hướng dẫn, cố vấn, cung cấp thông tn hướng nghiệp: trắc nghiệm, thông tn về kết quả trắc nghiệm tâm lý, tch cách con người, thông tn về thị trường lao động, về thế giới nghề nghiệp liên quan;

tư vấn tâm lý, phát triển nhân cách (tư vấn phát triển, lắng nghe, khơi dậy…)"

[18]

Theo thời gian và kinh nghiệm, hoạt động hướng nghiệp và tư vấn tâm

lý trong nhà trường không chỉ là hoạt động đơn lẻ, mà là hoạt động nhằm xúctác, thúc đẩy nhiều hoạt động khác trong trường học, dưới sự lãnh đạo giáodục đặc biệt của hiệu trưởng, dưới hình thức một chương trình tổng thể tư vấnhọc đường

Tư vấn tâm lý học đường được xem là sự trợ giúp, hướng dẫn của giáoviên đến học sinh trong toàn bộ quá trình giáo dục khi học sinh có mongmuốn, nhu cầu được tư vấn hay khi học sinh gặp khó khăn trong học tập,trong tham gia các hoạt động ở trường học

Đối với giáo viên, TVHĐ là một nhiệm vụ của cán bộ quản lý lớp Đểthực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên phải có những kiến thức và kỹnăng nhất định mới có thể thực hiện thành công nhiệm vụ TVHĐ cho học sinhcủa mình

Như vậy có thể hiểu: Tư vấn tâm lý học đường là quá trình giáo viên trợ giúp, hỗ trợ học sinh một cách kịp thời thông qua hệ thống các phương pháp, cách thức tư vấn trên cơ sở vận dụng kiến thức và kỹ năng tư vấn phù hợp với từng trường hợp, đối tượng và hoàn cảnh cụ thể, qua đó giúp các em học sinh vượt qua được những khó khăn trong học tập và trong cuộc sống, thu nhận được kiến thức và kỹ năng cần thiết để phát triển nhân cách đáp ứng yêu cầu của xã hội.

1.2.2.2 Hoạt động tư vấn tâm lý học

đường

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Tư vấn tâm lý học đường là một hoạt động Mục đích của hoạt động tưvấn TLHĐ là: trợ giúp người học nhận thức được thế mạnh/tiềm năng của mình

để tự giải quyết khó khăn gặp phải; trợ giúp cha mẹ, nhà trường và các tổ chức

xã hội trong hoạt động giáo dục, quản lý người học; phát hiện sớm nhữngnguy cơ gặp

khó khăn, vướng mắc của học sinh trong học tập, quan hệ xã hội để phòngngừa thông qua việc xây dựng những chương trình nhằm cải thiện môi trườnghọc tập, quan hệ xã hội trong nhà trường; tác động can thiệp nhằm trợ giúpngười học giải quyết những khó khăn nảy sinh trong học tập và cuộc sống Theo

đó, thân chủ mà hoạt động tư vấn tâm lý học đường chủ yếu hướng tới làngười học, trong đó đặc biệt là học sinh đang hoặc có nguy cơ gặp khó khăn,vướng mắc trong học tập, quan hệ xã hội, định hướng nghề nghiệp ; ngoài racòn có cha mẹ, các tổ chức xã hội gặp khó khăn trong hoạt động quản lý, giáodục học sinh hoặc hoạt động phối hợp thực hiện các hoạt động quản lý, giáodục người học

Như vậy, có thể hiểu: Hoạt động tư vấn tâm lý học đường là hoạt động trợ giúp người học nâng cao năng lực tự giải quyết khó khăn trong học tập, quan hệ xã hội, định hướng nghề nghiệp; ngoài ra còn trợ giúp cha mẹ học sinh, nhà trường và các tổ chức xã hội trong giáo dục người học; phát hiện sớm và phát triển các chương trình phòng ngừa, can thiệp thích hợp hướng đến thực hiện các mục têu giáo dục trong nhà trường.

1.2.3 Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học

đường

Từ các khái niệm: Quản lý, quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

đã nêu ở trên, có thể hiểu: Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng nhà trường) đến hoạt động tư vấn tâm lý học đường, nhằm trợ giúp người học nâng cao năng lực tự giải quyết khó khăn trong học tập, quan hệ xã hội, định hướng nghề nghiệp; trợ giúp cha mẹ học sinh, nhà trường và các tổ chức xã hội trong giáo dục người học; phát hiện sớm và phát triển các chương trình phòng ngừa, can thiệp thích hợp hướng đến thực hiện các mục tiêu giáo dục trong nhà trường.

Hiệu trưởng trên cơ sở nắm vững các chủ trương của Bộ GD&ĐT vềviệc tổ chức TVTL cho học sinh ở trường THPT để đi đúng hướng, mềm hóa nộidung, đa dạng hóa về hình thức, thực hiện từng bước việc quản lý

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

HĐTVTL cho học sinh tại trường theo các nội dung sau: Nâng cao nhận thức

về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của HĐTVTL; Xây dựng kế hoạch quản lýHĐTVTL và kế hoạch hoạt động; Tổ chức, chỉ đạo HĐTVTL; Kiểm tra đánh

giá kết quả HĐTVTL; Bồi dưỡng đội ngũ giáo viên tham gia vào Tổ tư vấn tâm lý

và Ban quản lý HĐTVTL; Xây dựng điều kiện quản lý HĐTVTL

1.3 Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT

1.3.1 Một số đặc điểm tâm lý của học sinh THPT

1.3.1.1 Đặc điểm phát triển về nhận thức

Đặc điểm phát triển về nhận thức của học sinh THPT ở giai đoạn này làquá trình thực hiện những bước chuyển về phương thức hoạt động và cótrình độ phát triển mới về tâm lí Đặc điểm phát triển nhận thức thể hiện

rõ ở: Sự phát triển của tri giác; cảm giác; trí nhớ; tư duy…

Cảm giác và tri giác lứa tuổi này đã đạt mức độ của người lớn Điều nàylàm cho năng lực cảm thụ được nâng cao

Trí nhớ cũng phát triển rõ rệt, học sinh phổ thông đã biết sử dụng nhiềuphương pháp ghi nhớ chứ không chỉ ghi nhớ một cách máy móc (họcthuộc) Sự chú ý của học sinh THPT cũng phát triển Ví dụ học sinh có thểtập trung chú ý vào tài liệu mà mình không hứng thú nhưng hiểu được ýnghĩa quan trọng của nó

Tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh, ở thời kỳ này học sinh đã cókhả năng tư duy lý luận, trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo Nhữngnăng lực như phân tích, so sánh, tổng hợp cũng phát triển

Bên cạnh những đặc điểm thuận lợi về hoạt động nhận thức thì học sinhTHPT còn gặp phải những khó khăn tâm lý trong học tập như: khó tập trungnghe giảng, khó tiếp thu bài, khó khăn trong việc ghi nhớ, khó khăn trong việcvận dụng kiến thức đã học… Những khó khăn về mặt nhận thức kể trên đã ảnhhưởng không nhỏ đến kết quả học tập của các em

1.3.1.2 Đặc điểm phát triển về tự ý thức

Tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách củahọc sinh trung học phổ thông, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lýcủa lứa tuổi này

Sự tự ý thức của học sinh THPT được biểu hiện ở nhu cầu tm hiểu và tựđánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo các chuẩn mực đạo đức của xãhội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống Điều này khiến học sinh quan tâmsâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và năng lựcriêng, cũng như tự đánh giá khả năng của mình

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Giai đoạn này, học sinh không chỉ tự ý thức về cái tôi của mình mà congnhận thức vị trí của mình trong tương lai Xuất hiện khuynh hướng phân tíchvà