So sánh đứa con trai của hà thị cẩm anh và nghi lễ của leslie m silko từ góc nhìn phên bình sinh thái

Những nghiên cứu về sự nghiệp của Hà Thị Cẩm Anh và tác phẩm “Đứa con trai” Hà Thị Cẩm Anh là một nhà văn Việt Nam đương đại và là một nhà văn nữ dân tộc thiểu số tiêu biểu với nhiều tác

NGUYỄN THỊ TRANG

SO SÁNH ĐỨA CON TRAI CỦA HÀ THỊ CẨM ANH

VÀ NGHI LỄ CỦA LESLIE M.SILKO TỪ GÓC

NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

NGUYỄN THỊ TRANG

SO SÁNH ĐỨA CON TRAI CỦA HÀ THỊ CẨM ANH

VÀ NGHI LỄ CỦA LESLIE M.SILKO TỪ GÓC

NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 8220121

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

Hướng dẫn khoa học: TS BÙI LINH HUỆ

THÁI NGUYÊN, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan những luận điểm được trình bày trong Luận văn này làkết quả của quá trình học tập và nghiên cứu của tôi Tôi xin hoàn toàn chịutrách nhiệm trước những luận điểm khoa học mà tôi nêu ra trong Luận vănnày

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Trang

Tôi cũng xin cảm ơn đơn vị công tác, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè

đã khuyến khích, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn!

Ngày 12 tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Trang

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

5 Phương pháp nghiên cứu 12

6 Đóng góp mới của luận văn 13

7 Cấu trúc luận văn 13

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 14

1.1 Khái lược về tác giả Hà Thị Cẩm Anh và Đứa con trai 14

1.1.1 Khái lược về tác giả Hà Thị Cẩm Anh 14

1.1.2 Khái lược về truyện dài Đứa con trai 18

1.2 Khái lược về tác giả Leslie M Silko và Nghi lễ 19

1.2.1 Khái lược về tác giả Leslie M Silko 19

1.2.2 Khái lược về truyện dài Nghi lễ 20

1.3 Khái lược về phê bình sinh thái 23

1.3.1 Phê bình sinh thái là gì? 23

1.3.2 Phê bình sinh thái ở Việt Nam 27

1.4 Phê bình sinh thái nữ quyền và việc nghiên cứu văn học dân tộc thiểu số

31 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 36

CHƯƠNG 2: KHÔNG GIAN TRONG ĐỨA CON TRAI VÀ NGHI LỄ TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI 37

2.1 Vấn đề không gian trong phê bình sinh thái 37

2.1.1 Bước ngoặt không gian trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn

37 2.1.2 Diễn ngôn về không gian trong phê bình sinh thái 39

2.2 Sự tương đồng giữa văn minh đô thị và người đàn ông 41

2.2.1 Sự tương đồng giữa hình ảnh kẻ ác và đô thị 41

2.2.2 Sự tương đồng giữa sự suy biến của nông thôn/vùng hoang dã với sự sa đọa của người đàn ông 50

2.3 Sự tương đồng giữa người phụ nữ với thiên nhiên 59

2.3.1 Sự tàn phá thiên nhiên và bi kịch người phụ nữ 59

2.3.2 Thiên tính nữ và sự bao dung của thiên nhiên 63

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 75

CHƯƠNG 3: CHẤT LIỆU DÂN GIAN TRONG CỐT TRUYỆN CỦA ĐỨA CON TRAI VÀ NGHI LỄ TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI 76

3.1 Cốt truyện đơn huyền thoại 76

3.1.1 Sự tái sinh cốt truyện đơn huyền thoại 76

3.1.2 Sự cải biến, sáng tạo cốt truyện đơn huyền thoại 78

3.2 Sự lồng ghép truyền thuyết và thần thoại 85

KẾT LUẬN 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Bên cạnh một số khuynh hướng nghiên cứu văn học đã và đang được

quan tâm trong thời gian qua như: phê bình phân tâm học, phê bình ký hiệu

học, nghiên cứu văn học dưới góc nhìn văn hóa, nghiên cứu văn học từ bình diện xã hội học… hiện nay, các nhà nghiên cứu cũng không ngừng tìm tòi

những cách tiếp cận mới nhằm chiếm lĩnh một cách tối ưu những vỉa tầng giátrị ẩn chứa trong các tác phẩm văn học Một trong những cách tiếp cận ấy làkhuynh hướng nghiên cứu văn học dưới góc nhìn phê bình sinh thái Bởi lẽ,chưa bao giờ con người phải đối mặt với nhiều nguy cơ sinh thái như hiện

nay Cùng với các vấn đề nóng của thế giới hiện đại (quá trình công nghiệp

hóa, đô thị hóa, nạn phân biệt chủng tộc, sự dịch chuyển dân cư, chiến tranh…), môi trường cũng đang là vấn đề nóng bỏng được người dân trên

toàn cầu đặc biệt quan tâm Nhân loại sửng sốt bởi chưa bao giờ phải đối mặtvới những thảm họa nặng nề từ môi trường đến thế Văn học là tấm gươngphản ánh cuộc sống, do vậy ngày càng có nhiều văn nghệ sĩ đưa những vấn đềliên quan tới môi trường vào trong tác phẩm của mình với mong muốn thayđổi nhận thức, thức tỉnh hành động của con người trước các vấn đề liên quanđến thảm họa môi trường và biến đổi khí hậu

Theo tác giả Cheryll Glotfelty: “Bản chất của phê bình sinh thái là

nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học với môi trường tự nhiên” Trào lưu này

được khởi phát từ Anh – Mĩ và trở thành một trào lưu năng động, thu hút sựquan tâm của không chỉ các nhà nghiên cứu phương Tây mà còn cả các quốcgia ở Châu Á (trong đó có Việt Nam) Sống ở một quốc gia thường xuyên phảiđối mặt với những đổi thay lớn lao của môi trường, các nhà văn Việt Namcũng không tránh được những xúc cảm trắc ẩn, suy tư khi nghĩ về môi trường

hệ giữa con người và tự

nhiên trong lối tư duy sinh thái Lối tư duy này được các tác giả sử dụng khinhìn nhận, phân tích và thể hiện những nỗi đau môi trường, số phận con ngườitrong cuộc khủng hoảng môi sinh cũng như hướng con người sống có tráchnhiệm với thiên nhiên, cân bằng trong cuộc sống trong các tác phẩm văn họcgiàu giá trị…

1.2 Nếu như văn học là tấm gương phản ánh đời sống thì văn hoá lại

được coi là tấm gương nhân loại Bởi đặc trưng tâm hồn, tính cách của mỗiquốc gia, dân tộc đều được in dấu trong các khía cạnh vănhóa Dù ở lãnh thổnào, phương Tây hay phương Đông, khi xã hội ngày càng phát triển thì vấn

đề bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc của quốc gia càng có ý nghĩacấp thiết Không ai có thể phủ nhận việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc

có liên quan mật thiết tới sự tồn tại và phát triển của một dân tộc nói riêng vàcủa một quốc gia nói chung Đánh mất bản sắc văn hoá dân tộc thì nền vănhọc của dân tộc đó cũng không thể tồn tại Vì vậy, một trong những tiêu chíquan trọng để xác định giá trị của tác phẩm văn học đó chính là bản sắc dântộc của nó

1.3 Như đã phân tích ở trên, môi trường sinh thái có sự chi phối trực tiếp

và lâu dài đến sự sống của toàn nhân loại Đó là lý do mà các nhà văn tuy sống

ở những nền văn hóa khác nhau, vùng lãnh thổ cách xa nhau nhưng vẫn có thểgặp gỡ nhau trong quan điểm và cách nhìn về những vấn đề nhân bản có tính

chất thời đại Đây cũng là lý do chúng tôi lựa chọn so sánh tác phẩm Đứa con

trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ của Leslie M Silko dưới góc nhìn phê

bình sinh thái nhằm chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong hai khíacạnh nổi bật đó là: cách nhìn nhận và thể hiện không gian, kết cấu cốt truyện

để thể hiện những triết lý sinh thái mà mỗi nhà văn muốn gửi gắm trong tácphẩm của mình Có thể nói, Hà Thị Cẩm Anh tuy là nhà văn thuộc thế hệ saunhưng đã mang một phong cách sáng tác rất riêng, đậm hương sắc Mường

trường

sinh thái được gửi gắm kín đáo trên từng trang viết Còn Leslie Marmon Silko– nhà văn Mỹ gốc da đỏ lại lấy phong cảnh tuyệt đẹp của quê hương New

Mexico làm bối cảnh cho tiểu thuyết Nghi lễ (Ceremony) – một tác phẩm mê hoặc được đông đảo bạn đọc và được giới phê bình đánh giá rất cao Nghi lễ

là một cuốn “tiểu thuyết đầy nhạc tính” được cấu trúc trên nền các nghi thứcchữa bệnh của người Da đỏ Nó cũng ẩn chứa trong mình những hình ảnh vềkhông gian sinh tồn của cộng đồng người Da đỏ cùng những triết lý sâu xa củatác giả cũng như cộng đồng này với vấn đề môi trường sinh thái nói trên

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Những nghiên cứu về sự nghiệp của Hà Thị Cẩm Anh và tác phẩm

“Đứa con trai”

Hà Thị Cẩm Anh là một nhà văn Việt Nam đương đại và là một nhà văn

nữ dân tộc thiểu số tiêu biểu với nhiều tác phẩm được giải thưởng văn học.Tuy nhiên, các nghiên cứu về tác phẩm của bà chưa nhiều kể cả về số lượng

và chiều sâu nội dung

Trong một số bài viết đăng trong lời tựa Khi đá cũng được giải oan, hay tập truyện ngắn Nước mắt của đá, Lã Thanh Tùng nhận xét: những niềm vui

và nỗi đau cũng mang nét riêng biệt trong truyện ngắn Hà Thị Cẩm Anh Tácgiả viết: “Trên tay các bạn đang là máu thịt chị, bảy truyện ngắn tròn trịa, ấmnóng, bảy tiếng thở dài và bảy bài ca u buồn…Bảy truyện ngắn trong tậpNước mắt của đá giống như bảy chú lùn siêng năng kết đoàn cùng xây đắpmột tổ ấm ngăn nắp mời gọi, để mỗi độc giả khi lạc vào có thể tự mình thểnghiệm một vai Bạch Tuyết ê chề mà hạnh phúc” [4]

Tác giả Hoả Diệu Thuý đã nhận xét: “Quả là tình yêu đối với văn chươngcủa cô thôn nữ này rất lớn Tình yêu đã dẫn đường cho chị Tình yêu đã khiếnchị nỗ lực Và chị đã rất nỗ lực để trở thành một nhà văn như bây giờ” [5]

Nguyên Tĩnh trong bài “Hà Thị Cẩm Anh và thung lũng Si Dồ” nhậnđịnh rằng: “Có một thung lũng Sì Dồ trong tác phẩm của Hà Thị Cẩm Anhđang rõ nét được khắc họa Nó là hình bóng quê nhà bản Mường mà nhà văngửi gắm Là những câu chuyện của trai Mường yêu gái Mường gặp bao trắctrở phản bội nhưng vượt lên số phận để có tình yêu hồn hậu thủy chung củangười Mường Hà Thị Cẩm Anh đã có thung lũng Sì Dổ trong tác phẩm củamình đó là quê hương không có ở ngoài đời” [57] Nguyên Tĩnh đã chỉ ra “cáiMường trong văn học” rất riêng của Hà Thị Cẩm Anh Ông cho rằng Hà ThịCẩm Anh rời quê hương Cẩm Sơn của mình từ khá sớm nhưng cái sợi dâynối kết con người và văn hoá cội nguồn truyền thống giữa nhà văn với quêhương chưa bao giờ đứt Theo tác giả, chính vốn sống phong phú của nữ nhàvăn đã khiến cho những câu chuyện của bà đậm chất văn hoá Mường màkhông hề gượng ép, khiên cưỡng.

Khi đọc tập truyện ngắn Một nửa người đàn bà của Hà Thị Cẩm Anh,

Thy Lan đã nhận xét :“Văn chương chị trong trẻo, tự nhiên như nước suối, lạiphong phú mượt mà như lá rừng, dung dị như nhà sàn, bếp lửa, đôi khi cũng

dữ dội như suối dâng, thác đổ và trần trụi, hoang dã như cây cổ thụ ngàn năm.Đọc truyện ngắn Hà Thị Cẩm Anh ta có được cái say của hương rượu cần, tanhìn thấy cái bảng lảng của gió thổi, mây bay, cái trùng điệp và vững trãi củanúi cao, rừng rậm” [29]: “Chín truyện ngắn của Hà Thị Cẩm Anh trong tập

Một nửa của người đàn bà là chín cung bậc tình yêu núi rừng, yêu con người.

Nhà văn đã phóng bút bằng tâm hồn, ký ức và trải nhiệm” [29]

Nghiên cứu về phong cách của nhà văn Hà Thị Cẩm Anh, tác giả Đỗ

Đức trong lời tựa Đọc truyện ngắn Hà Thị Cẩm Anh viết cho tập truyện Bài

xường ru từ núi đã nhận xét: “Chị viết dữ dội, không mập mờ và luôn rạch ròi

giữa thiện và ác Thái độ của chị là thẳng băng rõ ràng Trong truyện ngắn củachị, cái ác không ít lần thắng thế, nhưng chỉ là thắng thế nhất thời Cái thiệnnhỏ

nhoi nhiều khi bị lép vế, bị bóp nghẹt nhưng cái thiện luôn là mầm sống bấtdiệt”[2].

Tác giả Nguyễn Thị Thu Hiền trong bài viết “Văn học hiện đại dân tộc

Mường: những khuôn mặt” đã khẳng định sức sáng tạo bất ngờ và mạnh mẽ,

dữ dội của Hà Thị Cẩm Anh như sau: “Năm 1998, Hà Thị Cẩm Anh cầm búttrở lại và lần này thì quyết liệt Có ai ngờ người phụ nữ đã bước vào tuổi “lụcthập hoa giáp” lại có một trận maratông trong văn chương và gây bất ngờ nhưvậy Những gì chất chứa trong con người chị đã bung như nham thạch núi lửatuôn trào Chị viết liên tục, sôi động và trầm lắng những gì đã quan sát, trảinghiệm, để những Đêm Khua Luống dành cho người chết, Ngôi nhà sàn cũ kĩ,Gốc gội xù xì…để lại nhiều dư ba trong bạn đọc” [19]

Trong bài viết “Nhìn ra được mất - nhận xét về tập truyện Một nửa của

người đàn bà”, Trọng Miễn cũng có những nhận định chính xác về giọng văn

của Hà Thị Cẩm Anh: “Văn của Hà Thị Cẩm Anh thấm đẫm hồn cốt củangười Mường…Phải là người hiểu văn hoá Mường, yêu quý văn hoá Mường

mới viết được như thế” [5; 8] Hoả Diệu Thuý trong bài viết “Hà Thị Cẩm

Anh với những chuyện ở thung lũng Si Dồ” đã nhận định: “Người con của xứ

sở mụ Dạ Dần của ậu mo, 5 của Xường của Rang cũng đã gánh vác sứ mệnh

mà tổ tiên và cội nguồn giao phó Đó là phô diễn vẻ đẹp của sức sống quêhương bằng những tác phẩm văn chương”

Trong luận án Văn xuôi Việt Nam hiện đại về dân tộc và miền núi

(2010), Phạm Duy Nghĩa đã có những đánh giá về Hà Thị Cẩm Anh từ mộtkhía cạnh nội dung cụ thể đó là thông điệp bảo vệ thiên nhiên trong các sángtác của bà: “Trong văn xuôi miền núi, cùng với Nguyễn Huy Thiệp, La QuánMiên và Hoàng Thế Sinh, Hà Thị Cẩm Anh là cây bút có ý thức tuyên ngôn

về mối quan hệ hoà hợp con người - tự nhiên và đặt ra vấn đề bảo vệ thiên

Mường này có môtíp:

Con người đến với thiên nhiên để tìm một chỗ dựa tinh thần khi bản thân bịcộng đồng xa lánh, hắt hủi và khi đó họ trở thành người tình nguyện bảo vệthiên nhiên” [36; 94].

Đề tài cấp Bộ Bản sắc dân tộc trong sáng tác của một số nhà văn dân tộc

thiểu số và sau này phát triển thành cuốn sách Bản sắc văn hóa dân tộc trong văn xuôi của các nhà văn dân tộc thiểu số (2014) do tác giả Đào Thủy Nguyên

(chủ biên) là công trình công phu và có nhiều ý nghĩa Cuốn sách đề cập mộtcách hệ thống về các vấn đề lí luận, lý thuyết cơ bản làm cơ sở khoa học chocông trình nghiên cứu rồi từ đó đi đến việc nghiên cứu sự thể hiện bản sắc vănhóa tộc người trong các tác phẩm văn xuôi dân tộc thiểu số ở phương diện nộidung và nghệ thuật Trong sách, nhóm tác giả đã đề cập đến những tên tuổiquen thuộc đã làm nên diện mạo của văn xuôi dân tộc thiểu số trong đó có nhàvăn Hà Thị Cẩm Anh

Tuyển tập Văn xuôi Hà Thị Cẩm Anh do tác giả Trần Thị Việt Trung và

Hà Thị Cẩm Anh biên soạn cũng được coi là một công trình công phu tập hợpcác tác phẩm và phê bình về tác phẩm của Hà Thị Cẩm Anh Cuốn sách gồm 2phần: phần I là tuyển tập các sáng tác của Hà Thị Cẩm Anh; phần II là những

ý kiến, đánh giá, phê bình về sáng tác của bà Cuốn sách tập trung giới thiệunhững sáng tác văn xuôi của Hà Thị Cẩm Anh, đó là những sáng tác mangđậm bản sắc Mường Trong tác phẩm, bản sắc Mường được nhà văn thể hiện

ở ba mạch nguồn cảm hứng cơ bản: (1) Con người mang đặc trưng tâm hồn,tính cách dân tộc Mường (đặc biệt là qua hình tượng nhân vật người phụ nữMường); (2) Những phong tục, tập quán truyền thống mang đậm bản sắc vănhóa Mường; (3) Thiên nhiên tươi đẹp mang đặc trưng vùng miền

Luận văn Bản sắc văn hóa Mường trong sáng tác của Hà Thị Cẩm Anh

của tác giả Nguyễn Thị Bích Dậu đã tiến hành khảo sát 7 tập truyện của Hà

trong

sáng tác của bà ở các phương diện nội dung và hình thức nghệ thuật Chẳnghạn, luận văn đã chỉ ra các khía cạnh của phương diện nội dung (cảm hứng vềcon người, phong tục tập quán, thiên nhiên mang đặc trưng, tính cách dân tộcMường), phương diện nghệ thuật (cốt truyện, yếu tố ngoài cốt truyện, nghệthuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật ngôn từ) Nguyễn Thị Bích Dậu đã nhậnxét: “Có thể nói các sáng tác của Hà Thị Cẩm Anh đậm đà bản sắc văn hoáMường Những trang viết của nhà văn chan chứa nỗi niềm đối với mảnh đấtquê hương Tuy bây giờ Hà Thị Cẩm Anh đã sống ở thành phố nhưng mảnhđất xứ Mường vẫn gắn bó máu thịt với nhà văn Hình bóng của quê hương bảnMường in dấu trong tuổi thơ của tác giả ngày nào vẫn hiện lên tươi nguyênchất sống Phải nặng tình với quê hương sâu sắc đến mức nào thì trang viếtcủa nhà văn mới đằm sâu tình cảm đến thế khi viết về cuộc sống, con người

và thiên nhiên xứ Mường Thanh Hoá” [9; 25] Luận văn là công trình nghiêncứu đầu tiên có tính chất hệ thống toàn diện và khái quát sâu sắc về vấn đềbản sắc văn hoá Mường trong sáng tác của Hà Thị Cẩm Anh Kết quả nghiêncứu đã góp phần khẳng định những nét riêng trong cách khám phá và thể hiệnbản sắc văn hoá dân tộc của nhà văn so với nhiều nhà văn dân tộc thiểu sốkhác cũng như vị trí của nữ nhà văn trong nền văn học dân tộc thiểu số ViệtNam hiện đại

Hầu hết những tác giả nghiên cứu về Hà Thị Cẩm Anh đều có một quanđiểm trùng hợp đó là họ đều nhận ra chất văn hoá Mường rất riêng và một sứchút diệu kì trong trang văn của bà Đọc những truyện ngắn của Hà Thị CẩmAnh, những ai chưa từng đặt chân đến mảnh đất của xứ sở người Mường đều

ít nhiều hiểu được cuộc sống và phong tục của con người nơi đây Chính vì cómột tình yêu máu thịt với quê hương mà những trang viết của bà đậm đà bảnsắc dân tộc đến thế Nhìn chung các ý kiến nghiên cứu đều khẳng định vị trícủa nữ nhà văn Hà Thị Cẩm Anh - nhà văn dân tộc thiểu số tiêu biểu, có

Giá trị

nổi bật làm nên dấu ấn Hà Thị Cẩm Anh đó là chất văn hoá Mường rất riêng sức hút diệu kì trong những trang văn của bà.

-2.2 Những nghiên cứu về tác phẩm của Leslie M Silko và Nghi lễ

Ở Việt Nam, có rất ít nghiên cứu về tác phẩm của Leslie M Silko nói

chung và tác phẩm Nghi lễ nói riêng Qua tìm hiểu, tác giả luận văn xin được

điểm qua một số nghiên cứu về vấn đề này như sau:

Trần Hữu Thục trong bài viết Nhìn qua một số nền văn học da màu ở

Hoa Kỳ: Văn chương thổ dân có đề cập đến một số sáng tác và đóng góp của

nhà văn Leslie M Silko trong nền văn học da màu ở Mỹ Điều này cũng đượcthể hiện trong bài viết “Văn xuôi Mỹ từ 1845: Chủ nghĩa hiện thực và sự thểnghiệm” của tác giả [63]

Bài viết Chủ nghĩa hiện thực trong văn chương Mỹ đương đại cũng đưa

ra một số nhận định khẳng định giá trị nội dung cũng như sức ảnh hưởng của

tác phẩm Nghi lễ trong dòng chảy văn chương Mỹ đương đại: "một đất nước

mà sự kì thị và phân biệt chủng tộc lớn như Mỹ, nhưng văn chương của cáctộc người thiểu số Da đen, Da đỏ vẫn có đất để tồn tại và phát triển là một điềuhết sức ngạc nhiên Không những thế nó còn là nguồn lực quí báu bổ sung vào

sự phong phú đa dạng vốn có của dòng văn học hiện thực Mỹ đương đại Nghi

lễ (Ceremony) là cuốn tiểu thuyết viết về người Mỹ Da đỏ của nữ nhà văn Da

đỏ Leslie Marmon Silko đã được giới phê bình đánh giá rất cao và đã đượcdịch ra tiếng Việt” [79]

Dịch giả Linh Thụy trong bài giới thiệu của cho cuốn Lễ hội mặt trời (một cách dịch khác tên tác phẩm Nghi lễ) cũng đã khái quát một số giá trị tư

tưởng, hình thức của tác phẩm này như: nhân sinh quan lành mạnh, đầy nhânvăn của người da đỏ thể hiện trong mối quan hệ với tự nhiên, với cái ác vàgiữa con

người với nhau; nghệ thuật tả cảnh xuất sắc, nghệ thuật phân tích tâm lý nhânvật tinh tế, nghệ thuật phối hợp tài tình giữa thơ và văn [48].

Cuốn Phác thảo Văn học Mỹ của tác giả Kathryn Vanspanckeren do Lê

Đình Sinh và Hồng Chương dịch đã ca ngợi “chất thơ” và tính nhạc của cuốntiểu thuyết cũng như chỉ ra nghi lễ là một nhân tố cấu trúc tác phẩm Tác giảcũng đã đưa ra nhận định về phong cách của Leslie Marmon Silko đó là:

“Leslie Marmon Silko có một phần gốc gác là bộ lạc Laguna Bà ưa sử dụngngôn ngữ nói và những câu chuyện truyền thống để sáng tác những bài thơ trữtình, có sức ám ảnh khó quên” [72]

Trong bài giới thiệu cuốn Văn xuôi hư cấu Mỹ hậu hiện đại – Tuyển tập

của Norton (Postmodern American Fiction: A Norton Anthology) của Paula

Geyh, Fred G Leebron và Andrew Levy, Phan Tấn Hải nhiều lần dẫn chứng

tiểu thuyết Nghi lễ như một tác phẩm hậu hiện đại Mỹ đặc thù và chỉ ra một

đặc điểm cấu trúc của tiểu thuyết này: “Văn chương hậu hiện đại Mỹ ảnhhưởng từ các nền văn hóa hợp chủng, bên cạnh các quan tâm về bút pháp phitruyền thống… Khi văn hóa Mỹ càng trở nên phân mảnh hơn, văn chương của

nó càng thêm đa dạng… Cuốn Ceremony của Silko kết hợp hình thức của một

cuốn tiểu thuyết với hình thức của một bài ca Laguna Pueblo” [12; 9] Các tácgiả cuốn tuyển tập cũng khẳng định sự phối kết những chất liệu và kĩ thuật kểchuyện truyền thống và hiện đại, châu Âu và văn hóa ngoài châu Âu là nét đặcsắc của dòng văn học mới mẻ này

Trong luận văn Kết cấu tiểu thuyết Pháp lễ của Leslie Marmon Silko,

tác giả Bùi Linh Huệ đã có những đánh giá và nhận định về vị trí cũng nhưphong cách sáng tác của nữ tác giả này như sau: “Leslie M Silko (1948 - )được coi là một trong những người tiên phong mở ra một thời kỳ “Phục hưng”cho văn học của cộng đồng mình – nền văn học dưới những áp lực của văn

minh châu Âu trên đất Mỹ đã bị lãng quên và cớm nắng” [27; 1] Trongluận văn

này, tác giả Bùi Linh Huệ đã phân tích nghệ thuật kết cấu tiểu thuyết này đểchỉ ra sự tiếp thu và sáng tạo từ sự kết hợp truyền thống văn hóa, văn học Mỹ

da đỏ và châu Âu Qua đó, luận văn góp phần hình dung thế giới sống độngcủa văn học đa văn hóa hiện đại – muôn màu sắc và đầy nhựa sống Đây cũng

là những gợi dẫn cho chúng tôi trong quá trình thực hiện luận văn này Cũngtrong luận văn này, tác giả Bùi Linh Huệ đã có công trong việc hệ thống hóamột số nghiên cứu khác (bằng tiếng Việt và tiếng Anh) về tác giả L M Silko

và tiểu thuyết Pháp lễ - một trong những tác phẩm rất nổi tiếng của nữ nhà

Luận văn thạc sĩ Cái tự nhiên từ điểm nhìn phê bình sinh thái (Qua tác

phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Ngọc Tư) (2012,

Đại học Sư phạm Hà Nội) của Đặng Thị Thái Hà là một trong những nghiêncứu chuyên sâu đầu tiên ứng dụng phương pháp phê bình sinh thái vào nghiêncứu văn học Việt Nam [14]

Luận án Con người và tự nhiên trong văn xuôi Việt Nam sau năm 1975

từ góc nhìn phê bình sinh thái (2015) của Trần Thị Ánh Nguyệt và sau này

được tác giả phát triển lên thành cuốn sách Con người và tự nhiên trong văn

xuôi Việt Nam sau năm 1975 từ góc nhìn phê bình sinh thái (2018) đã hệ

thống hóa khuynh hướng và phương pháp phê bình sinh thái cũng như diệnmạo sự thể hiện vấn đề sinh thái trong văn học Việt Nam Công trình tuy có

đề cập tới một số nhà văn dân tộc thiểu số nhưng mới mở mức độ giới thiệu

mà chưa có sự phân tích sâu sắc về tác phẩm của các nhà văn này

Tuy nhiên, đến nay, vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu văn họcdân tộc thiểu số Việt Nam từ góc nhìn phê bình sinh thái Một trong những

công trình ít ỏi đó là luận văn thạc sĩ Tiểu thuyết Vi Hồng từ góc nhìn phê bình

sinh thái Luận văn này đã phân tích sự thể hiện sinh thái tự nhiên và sinh thái

nhân văn trong tiểu thuyết Vi Hồng cũng như những thủ pháp nghệ thuật gópphần thể hiện triết lí sinh thái trong tiểu thuyết của ông

Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào có tính hệ thống về vănxuôi của Hà Thị Cẩm Anh từ góc nhìn phê bình sinh thái nói chung và so sánh

tác phẩm Đứa con trai của bà với tác phẩm Nghi lễ của Leslie Marmon Silko

từ góc nhìn này Đây là một trong những lý do để chúng tôi quyết định lựachọn đề tài này để nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Băn khoăn với câu hỏi: “Liệu các nhà văn dân tộc thiểu số, đặc biệt là các nhàvăn nữ người dân tộc thiểu số trên thế giới có găp gỡ nhau trong cách nhìn tựnhiên và cũng như trong cách thể hiện vấn đề đó?”, chúng tôi đã lựa chọn so

sánh một tác phẩm tiêu biểu của Hà Thị Cẩm Anh và Leslie Silko là Đứa con

trai và Nghi lễ Luận văn của chúng tôi sẽ làm rõ ảnh hưởng của văn hóa dân

tộc thiểu số và thiên tính nữ tới cách nhìn nhận và thể hiện vấn đề mối quan hệgiữa con người và tự nhiên trong hai tác phẩm

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khảo sát hai tác phẩm Đứa con trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ

của Leslie M Silko từ đó vận dung phương pháp phê bình sinh thái để tiếnhành so sánh, phân tích sự giống và khác nhau trong cách quan niệm và thểhiện vấn đề sinh thái trong hai tác phẩm

dòng chảy văn học của mỗi dân tộc.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Tác phẩm Đứa con trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ của Leslie

M.Silko từ góc nhìn phê bình sinh thái

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khảo sát 2 bình diện của khuynh hướng văn xuôi sinh thái được thể hiện

trong hai tác phẩm Đứa con trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ của Leslie

M.Silko: Đó là sự tổ chức không gian và sử dụng chất liệu dân gian trong cốttruyện trong hai tác phẩm này từ góc nhìn của phê bình sinh thái

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu diễn ngôn: Từ góc nhìn văn bản văn học là

những diễn ngôn, chúng tôi nghiên cứu hai tác phẩm Đứa con trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ của Leslie M.Silko trong bối cảnh văn hóa, chính trị và

đặc biệt là cuộc khủng hoảng sinh thái và bản sắc văn hóa mà tác phẩm ra đời

- Phương pháp phê bình sinh thái: Tác giả luận văn sử dụng phươngpháp này để chỉ ra cái nhìn sinh thái đã chi phối cách hai nhà văn tổ chứckhông gian, cốt truyện và các yếu tố kì ảo như thế nào Từ đó, luận văn đưa ranhững nhận định về giá trị của tác phẩm từ góc nhìn phê bình sinh thái

- Phương pháp của văn học so sánh: Tác giả sử dụng phương pháp này để

so sánh những điểm tương đồng và khác biệt về sự tổ chức không gian và sửdụng chất liệu dân gian trong cốt truyện và các yếu tố kỳ ảo được thể hiện

thông qua hai tác Đứa con trai của Hà Thị Cẩm Anh và Nghi lễ của Leslie

M.Silko

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Để đạt được được mục đích

nghiên cứu, luận văn còn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành đó là

kết hợp góc nhìn của các lĩnh vực văn học, xã hội học, lịch sử, địa lý,văn hóahọc để soi chiếu hai tác phẩm.

6 Đóng góp mới của luận văn

- Tổng thuật các nghiên cứu về phê bình sinh thái và triển vọng ứng dụngphê bình sinh thái vào nghiên cứu văn học thiểu số Việt Nam

- Phân tích không gian, cốt truyện từ góc độ diễn ngôn và phê bình sinh thái

- Chỉ ra sự gặp gỡ và khác biệt của hai nhà văn nữ dân tộc thiểu số thuộchai quốc gia khác nhau trong sự quan niệm và cách thể hiện vấn đề sinh tháidưới ảnh hưởng văn hóa dân tộc trong bối cảnh đa văn hóa

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Không gian trong Đứa con trai và Nghi lễ từ góc nhìn phê bình

sinh thái

Chương 3: Chất liệu dân gian trong cốt truyện của Đứa con trai và Nghi lễ từ

góc nhìn phê bình sinh thái

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Khái lược về tác giả Hà Thị Cẩm Anh và Đứa con trai

1.1.1 Khái lược về tác giả Hà Thị Cẩm Anh

Hà Thị Cẩm Anh (tên thật là Hà Thị Ngọ) sinh ngày 10 tháng 10 năm

1948, Quê ở Cẩm Sơn, Cẩm Thủy, Thanh Hóa, bà là nữ nhà văn dân tộcMường cả cuộc đời gắn bó sâu nặng với quê hương xứ Mường yêu dấu Bàcông tác tại Hội Văn học – Nghệ thuật Thanh Hoá, là hội viên Hội Nhà vănViệt Nam, hội viên Hội Văn học – Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam

Nữ nhà văn được biết đến như một cây bút văn xuôi tiêu biểu của văn họcDTTS Việt Nam thời kỳ Đổi mới với mười tập truyện ngắn và ký đã xuấtbản Hà Thị Cẩm Anh thể hiện là người có năng khiếu sáng tác từ nhỏ Tác

phẩm đầu tay - Thím Cò Khoai được ra đời khi nữ văn sĩ mới 13 tuổi Sau

đó, bà đã theo học lớp Bổ túc văn hoá Công Nông và được giới thiệu đi họckhoá VI Trường Viết văn Nguyễn Du Nhưng sau một thời gian, vì hoàncảnh quá khó khăn, bà không thể tiếp tục theo học nữa Khi trở về quê nhà,

bà được giới thiệu vào Ban vận động thành lập Hội Văn nghệ Thanh Hoá vàtrở thành một trong những hội viên tham gia sáng lập của Hội Văn học Nghệthuật Thanh Hoá

Từ năm 2000 đến nay, khi công tác tại Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnhThanh Hoá, Hà Thị Cẩm Anh cầm bút trở lại và đã cho ra đời nhiều tác phẩmchứa đựng những nét đặc trưng hồn cốt của một cây bút Mường hiện đại Bàđược đánh giá là một trong những gương mặt tiêu biểu của xứ Mường đã cónhiều tác phẩm đề lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc Với cảm hứng bấttận về thiên nhiên, con người quê hương xứ Mường, bà không chỉ xuất bảnsách mà còn viết cả kịch bản điện ảnh Có thể kể đến các tác phẩm chính của

bà như:

Thím Cò khoai (tập truỵên ngắn, 1964); Người con gái Mường Biện (tập

truyện và ký, NXB Văn hoá dân tộc, 2002); Những đứa trẻ mồ côi (truyện dài, NXB Kim Đồng, 2003); Bài xường ru từ trong hang núi (tập truyện ngắn, NXB Văn hoá dân tộc, 2004); Nước mắt của đá (tập truyện ngắn, NXB Văn

hoá dân tộc,

2005); Lão thần rừng nhỏ bé (truyện dài, NXB Kim Đồng, 2007); Mưa bụi (tập truyện ngắn NXB Văn hoá dân tộc, 2008); Một nửa của người đàn bà (tuyển tập truyện ngắn, NXB Văn hoá dân tộc, 2014); Chẫu chàng Cóc tía và

Cư dân xóm Bờ Ao (truyện thiếu nhi NXB Kim Đồng, 2014); Bình Minh Xanh

(tập truyện ngắn NXB QĐND, 2017)

Ngoài ra, bà còn viết các tác phẩm kịch bản điện ảnh như: Con đường

dài lắm (kịch bản phim truyện, đề tài thiếu nhi năm 2005); Bài xường ru từ trong hang đá (kịch bản phim truyện nhựa - Cục điện ảnh Việt Nam đã sản

nhiều nỗi

buồn, nỗi khổ đau cùng bao oan khuất trong cuộc đời; về những đứa trẻ sốngvất vưởng tuy ít tuổi nhưng đã phải lăn lộn với cuộc sống thậm chí trở thànhchỗ dựa cho mế khi mế của em bị bệnh Các truyện ngắn của Hà Thị CẩmAnh đi sâu khẳng định vẻ đẹp của lòng nhân ái, vị tha, đức hy sinh và tìnhđoàn kết của đồng bào dân tộc Mường Dường như chính những câu chuỵên

cổ tích của người Mường do người mẹ gieo vào tâm hồn từ thời thơ bé đãthấm sâu vào máu thịt của nhà văn để mỗi trang viết của bà sau này luôn chứachan niềm tin vào những điều kì diệu trong cuộc sống như lời chia sẻ củachính tác giả: “Khi các em tôi đã ngủ say Mẹ bắt đầu dọn cho tôi một mâmcơm đầy và những món ăn thịnh soạn mà mẹ biết tôi rất thích: Đó là nhữngcâu chuyện cổ tích có hậu của bà” [3; ?],“Tôi tin tưởng vào cuộc sống này.Tôi tin tưởng vào bạn bè Tôi tin tưởng từ lẽ công bằng” [2; ?]

Truyện ngắn của Hà Thị Cẩm Anh có lời văn tự nhiên giàu hình ảnh,giàu chất thơ Trong nghệ thuật xây dựng cốt truyện và khắc hoạ nhân vật,nhà văn vừa kể thừa những yếu tố truyền thống của văn học các dân tộc thiểu

số (DTTS) (sử dụng ngôn ngữ theo lối diễn đạt của dân tộc mình), vừa có sựbứt phá để sáng tạo Đó là trong cách xây dựng cốt truyện được sắp xếp theolối kết cấu thời gian đảo ngược, (kết thúc có hậu hoặc không có hậu) Nhiềutruyện ngắn dựa trên các tình huống xác thực nên cốt truyện của nhà vănthường rõ ràng và lôi cuốn người đọc Trong cách xây dựng nhân vật, sự phâncực giữa cái thiện và cái ác cũng được coi là một nét đặc sắc trong truyệnngắn của bà bởi nó chứng tỏ lối viết mạnh bạo, bản lĩnh, khai thác hiện thực ở

cả hai mảng sáng – tối, bộc lộ thẳng thắn quan điểm của chính nhà văn Ngoài

ra, cách xây dựng nhân vật của bà cũng thể hiện sự ảnh hưởng của thi phápxây dựng nhân vật của các cây bút văn xuôi DTTS giai đoạn trước đổi mới ởchỗ: chú ý khắc hoạ miêu tả nội tâm nhân vật vừa chân thực vừa sinh độngvừa đa chiều Trong cách dựng truyện và xây dựng tình huống truyện, nhà văn

những dấu ấn sáng tạo riêng Đó là những tình huống truyện hấp dẫn, ly kỳ,lôi cuốn người đọc với nhiều cảm xúc cung bậc khi đi theo tiến trình, diễnbiến của câu chuyện.

Đặc biệt, Hà Thị Cẩm Anh đã khẳng định phong cách riêng của mình quanghệ thuật sử dụng ngôn ngữ lấy chất liệu từ sử thi dân gian Đó là việc sửdụng các câu những câu thành ngữ, tục ngữ, những câu hát dân ca (xường),cách sử dụng biện pháp tu từ so sánh, phóng đại và câu văn trùng điệp, sóngđôi trong nghệ thuật sử thi Chính cách sử dụng đầy sáng tạo và hiệu quảnhững nét đặc trưng của ngôn ngữ dân tộc và cách tư duy, cách diễn đạt theolối nói của dân tộc mình đã giúp bà viết lên những trang văn đầy duyên dáng

và hấp dẫn…

Hàng loạt giải thưởng của Trung ương và địa phương dưới đây đã khẳngđịnh vị trí của nữ nhà văn Hà Thị Cẩm Anh trong nền văn học các dân tộcthiểu số hiện đại: Giải thưởng của Hội Nhà văn và Uỷ ban toàn quốc các HộiVHNT Việt Nam Giải nhất cuộc thi truyện ngắn Báo Văn nghệ, Hội Nhà vănViệt Nam năm 2004- 2005, Giải B cuộc thi viết về môi trường: Qua thơ vàtruyện: Hành tinh xanh mãi xanh do Hội Nhà văn Việt Nam cùng Báo Thiếuniên Tiền Phong tổ chức năm 2001, Giải thưởng đặc biệt của UBTQ các hộiVăn học – nghệ thuật Việt Nam tặng cho tác giả là Hội viên Hội Văn học –nghệ thuật các Dân tộc Thiểu số Việt Nam (đạt giải cao nhất – giải A) cho tậptruyện ngắn Một nửa người đàn bà, Giải B cuộc vận động Sáng tác và công bốcác tác phẩm Văn học – Nghệ thuật có tư tưởng và chất lượng cao về hai cuộckháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ giai đoạn 1930 – 1975 doUBTQ các Hội VH – NT Việt Nam phát động năm 2014 – 2015 Giải thưởngcủa Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam: Giải B năm 2000, Giải C năm

2002, Giải B năm

2003, Giải B năm 2004, Giải B năm 2005, Giải C năm 2007, Giải B năm

2008, Giải A năm 2014 Giải thưởng của bộ ngành Trung ương: Giải C cho

kịch bản Phim truyện Tiếng hát 20 trong hang núi của Bộ Văn hoá thông tin,Giải B cuộc thi viết về: “Sự hy sinh thầm lặng” của bộ Y tế, năm 2012, Giải Bcuộc thi viết

về Giao thông vận tải của Bộ Giao thông vận tải, năm 2014 Giải thưởng củaHội Văn học – Nghệ thuật & các ban ngành tỉnh Thanh Hoá: Giải thưởng 5năm của UBND tỉnh Thanh Hoá về VHNT năm 2005, Giải thưởng Lê ThánhTông của Hội VHNT Thanh Hoá năm 2003, 2004, 2007, 2008

Bằng ngòi bút sáng tạo đầy say mê, Hà Thị Cẩm Anh được đánh giá làgương mặt nữ hiếm hoi, tiêu biểu của người dân tộc thiểu số trong làng vănxuôi Việt Nam đương đại Đặc biệt, bà là một trong những nhà văn dân tộcMường hiện đại đã có những khám phá độc đáo về hiện thực cuộc sống và conngười miền núi Các truyện ngắn của bà được viết nên thật tự nhiên - như hơithở - như là chính cuộc sống vậy

Ngay từ những tác phẩm đầu tay của mình nhà văn Hà Thị Cẩm Anh đã

để lại ấn tượng sâu sắc về không gian, thời gian, con người vùng đất xứMường, để những chất men làm say lòng người cứ thể ngầm dần, ngấm dầnvào những ai đang bước vào nơi ấy Với những dòng chữ, những câu văn giản

dị nhưng lại để lại ấn tượng khó phai trong lòng người đọc

1.1.2 Khái lược về truyện dài Đứa con trai

Đứa con trai là một truyện dài được sáng tác năm 2006, in trong tập

truyện ngắn Mưa bụi của Hà Thị Cẩm Anh, xuất bản năm 2008 Câu chuyện

kể về cuộc đời của cậu bé In In là kết quả tình yêu giữa một chàng trai miềnnúi nhưng lại say mê nghề thủy sản với một cô gái xinh đẹp, khỏe khoắn Họđến với nhau, xây dựng cuộc sống sung túc, đủ đầy Nhưng sự đời nghiệt ngã,việc nhanh chóng thành công, chóng vánh trở nên giàu có đã biến bố In thànhmột con người tha hóa, biến chất, bị những cám dỗ làm cho xa đọa Ông lấyngười phụ nữ khác, mang theo tất cả tài sản và đẩy mẹ con In vào cuộc sốngkhốn cùng, đau khổ Mẹ In tuyệt vọng, đau đớn đến phát điên Chứng kiến giacảnh chia lìa, gia đình khánh kiệt, bố bỏ đi, mẹ phát bệnh, cậu bé In nghỉ học,tìm mọi cách kiếm sống để nuôi mẹ qua ngày Ở Mường Dồ có Ông Gấu

Ngựa- kẻ luôn tỏ ra thương người, giúp người nhưng trong thâm tâm luônmưu đồ lợi

dụng từ người già đến thanh niên, trẻ nhỏ ở Mường Dồ để thực hiện nhữngmưu đồ làm giàu bất chính của hắn Tàn ác hơn, hắn thò mãi bàn tay nhưmóng vuốt để bóc lột sức lao động của người dân trong bản, để khai thác đếncạn kiệt nguồn tài nguyên rừng, tài nguyên sông suối, tài nguyên đất đai ởMường Dồ Hắn không từ bất kỳ một thủ đoạn nào hòng bóc lột được nhiềunhất sức lao động, khai thác được nhiều nhất nguồn tài nguyên thiên nhiên.Hắn biết cậu bé In khó khăn lại hiếu thảo nên đã đưa cho mẹ con cậu bé ítgạo, ít cá sau đó đe dọa và bắt cậu phải làm theo yêu cầu của hắn Cậu bé Inkhông bằng lòng cung cấp các thông tin về nơi trú ẩn của các muông thú, nơi

ấn chứa nguồn khoáng sản quý hiếm vì cậu yêu rừng, yêu muôn loài Tuổi thơcủa cậu, kỷ niệm của cha mẹ cậu gắn với với vẻ đẹp của núi rừng nơi đây Cậuhiểu rằng, rừng không chỉ là nơi trú ngụ của muôn loài mà rừng còn là nơinuôi sống con người, mất rừng, mất sông là mất đi sự sống Cậu bé In đã cốgắng gạt đi nỗi sợ hãi, cả những cơn đói cồn cào cùng lòng thương mẹ đếnquặn thắt để không tiết lộ những tin “tốt lành” về rừng cho Ông Gấu Ngựa.Vượt qua những đau khổ và thù hận, In và Mế đã quyết định ra đi để nhườnglại căn nhà cho bố, Dì hai và cô em gái cùng cha khác mẹ về sinh sống Nhờ

sự giúp đỡ của Bá chẻm Cao mà Mế con In đã có những ngày yên ổn ở Rừng

Pù Có Kết thúc tác phẩm là khung cảnh nghi lễ ăn mừng của bầy voọc chàođón sự ra đời của chú voọc con và những xúc cảm nghẹn ngào của mẹ con Incũng như Bá chẻm Cao khi chứng kiến khung cảnh ấy!

1.2 Khái lược về tác giả Leslie M Silko và Nghi lễ

1.2.1 Khái lược về tác giả Leslie M Silko

Leslie M Silko (1948 -) sinh ra và lớn lên tại vùng đất Albuquerque,New Mexico, miền Tây Nam nước Mỹ, vùng đất tự trị (reservation) mà chínhphủ Mỹ đã cắt cho các bộ lạc da đỏ còn sót lại của vùng này cư ngụ Bà mangtrong mình cả dòng màu da đỏ Laguna, da nâu Mexico và da trắng Dường

như chính điều đặc biệt này đã góp phần hình thành trong văn chương của bàcảm hứng

bất tận về vấn đề dân tộc cũng như góp phần tạo nên một phong cách nghệthuật độc đáo có sự đan xen giữa giữa truyền thống và hiện đại, giữa di sảnnghệ thuật của nhiều dân tộc trong ngòi bút của bà Leslie M Silko được coi

là một trong những nhà văn tiên phong mở ra một bước ngoặt mới cho vănhọc của cộng đồng mình – văn học của người Mỹ bản địa

Với những sáng tác độc đáo mang phong cách và nội dung tư tưởng rấtriêng, Silko đã nhận được nhiều giải thưởng quý như: giải thưởng từ Quỹ Bảotrợ nghệ thuật Quốc gia Mỹ (1974), giải Pushcart cho thơ (1977), giảiMacArthur (1981), giải thưởng Văn học Lannan (2000)… Bà còn được Hiệphội Khoa học Nhân văn New Mexico tôn vinh như một di sản văn hóa cònsống Bởi vậy, nghiên cứu tác phẩm của Leslie Marmon Silko, sẽ góp phầntìm hiểu nền văn học đa văn hóa đặc sắc của Mỹ Hơn nữa, cùng là nhà văn

nữ người dân tộc thiểu số, liệu Silko và Hà Thị Cẩm Anh có gặp nhau ở điểmnào trong cách nhìn vấn đề bản sắc dân tộc và vấn đề khủng hoảng môitrường Luận văn này hi vọng sẽ trả lời được câu hỏi đó thông qua việc sosánh hai tác phẩm tiêu biểu của hai nhà văn

1.2.2 Khái lược về truyện dài Nghi lễ

Truyện dài Nghi lễ còn được dịch với một số tiêu đề khác như: Pháp lễ,

Lễ hội mặt trời Trên cơ sở đối chiếu với nguyên bản tiểu thuyết Ceremony

của Leslie Marmon Silko do nhà xuất bản Penguin Books ấn hành năm 1986,tác giả luận văn khảo sát tác phẩm dựa trên bản dịch của dịch giả Linh Thụy,sách do NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh phát hành năm 2002 dưới tên

Lễ hội mặt trời Tuy các trích dẫn chủ yếu dựa trên bản dịch này song chúng

tôi không sử dụng tên tác phẩm theo ý của dịch giả vì thấy rằng tên gọi trêngây nhầm tưởng về nội dung của tác phẩm (viết về lễ hội) Tác giả Bùi Linh

Huệ trong luận văn “Kết cấu tiểu thuyết Pháp lễ của Leslie Marmon Silko” đã

chọn tên gọi Pháp lễ Tuy nhiên, chúng tôi cũng không sử dụng tên gọi Pháp

lễ mà

dùng tên gọi Nghi lễ để đúng hơn với tinh thần của nguyên tác và cũng dễ hiểu

với độc giả

Truyện dài Nghi lễ được xuất bản lần đầu tiên năm 1977 đã thu hút sôi nổi sự quan tâm, đánh giá của đông đảo bạn đọc và các nhà phê bình Từ điển

Bách khoa trực tuyến Wikipedia đánh giá: “cho đến nay khó mà gặp một lời

phê bình không hay nào về cuốn tiểu thuyết này Đó vẫn là cuốn tiểu thuyếtcủa văn học người Mỹ bản địa thường được các trường cao đẳng và đại họcđem vào giảng dạy nhiều nhất và nghiên cứu nhiều nhất…Trên một đất Mỹđang tràn ngập những cựu chiến binh Việt Nam khủng hoảng, thông điệp củacuốn sách về hàn gắn và hòa hợp giữa các dân tộc và con người nói chungkhiến cho nó đạt được những thành công ngay lập tức và lâu dài”[78]

Trong lời giới thiệu, dịch giả Linh Thụy đã tóm lược nội dung tác phẩmnày như sau: Tác phẩm là câu chuyện về một cựu chiến binh da đỏ bị vongthân sau Thế chiến II, và tìm cách hồi phục, tìm lại con người thực của mình.Nhưng nhìn khía cạnh khác, câu chuyện lại rất phức tạp và lớn lao: Vong thân

là một sự kiện cực kỳ vi tế, phức tập và tìm lại con người thực là một đề tài totát Ở đây, nhân vật chính đã tìm con người thực của mình qua cái nhìn và triết

lý của người Mỹ Nguyên thủy, tức người da đỏ Lễ hội đã được dùng để đưanhân vật vong thân về nguồn gốc thực của mình, rất gần gũi, hòa hợp cùngthiên nhiên, nhất là mặt trời Tayo là nhân vật đầy phức cảm, anh ta bị vongthân từ khi còn bé: là một đứa trẻ lai không có cha, với người mẹ da đỏ hưthân và bị đàn ông da trắng dụ dỗ - và chết sớm – sống trong gia đình của bàngoại, cùng bà dì rất ghét anh, và ông cậu Nơi đó, Tayo là một người “bán xalạ” đã bị lạc loài cùng cội nguồn ngay từ đầu Tayo bị dì và các bạn trongcộng đồng da đỏ ghét bỏ khi còn bé, luôn luôn mang mặc cảm về nguồn gốccon hoang và màu da nửa vời của mình, cho nên thiếu tự tin và tự trọng ngay

từ khi còn bé Tác phẩm này không chỉ chứa chất những tiếng than vãn của

một bộ tộc mất nước mà còn trình bày rất nhiều khía cạnh đẹp đẽ trong đờisống và nhân sinh quan của người