01 PGS TS BS nguyen viet nhung tien trinh cham dut benh lao VN 2019

TIẾN TRÌNH CHẤM DỨT BỆNH LAO Ở VIỆT NAM PGS.TS.BS Nguyễn Viết Nhung GĐ BV Phổi Trung ương - Chủ nhiệm CTCLQG Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam Trưởng Bộ môn Lao và BP, ĐH Y HN Trưởng Bộ môn P

TIẾN TRÌNH CHẤM DỨT BỆNH LAO Ở VIỆT NAM

PGS.TS.BS Nguyễn Viết Nhung

GĐ BV Phổi Trung ương - Chủ nhiệm CTCLQG

Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam Trưởng Bộ môn Lao và BP, ĐH Y HN Trưởng Bộ môn Phổi, Khoa YD, ĐHQGHN WHO STAG TB, Geneva, Thuỵ Sỹ

1 Bệnh lao – đôi nét lịch sử

2 Mô hình chấm dứt bệnh lao toàn cầu

3 Chiến lƣợc chống lao Việt Nam

Tên là Tuberculosis năm

• The Captain of the Men of Death

• The White Plague

Tuberculosis: Lịch sử tên gọi

• Tubercular decay in skull and spinal

bones found in 4000 year old Egyptian mummies

 Hippocrates around 400 BC:

“Phthisis is the most common disease of humans and it is nearly always fatal”

tuberculin skin test

• Demonstrated latent tuberculous infection in

asymptomatic children in

1910

DẤU MỐC LỊCH SỬ CHẨN ĐOÁN LAO

• BCG developed by Calmette

& Guerin in 1907

• First human immunizations

by BCG in 1921 in France

Dấu mốc về thuốc lao

Treatment Milestone: Drugs

• 1943: Selman Waksman discovers Streptomycin (Nobel Prize in 1952)

A trial of mass isoniazid

preventive therapy for

tuberculosis control

Churchyard GJ, Fielding KL,

Lewis JJ, Coetzee L, Corbett

EL, Godfrey-Faussett P,

Hayes RJ, Chaisson RE,

Grant AD; Thibela TB Study

Team

N Engl J Med 2014

MÔ HÌNH THANH TOÁN BỆNH LAO TOÀN CẦU

DỊCH TỄ BỆNH LAO ĐANG GIẢM

NHƢNG QUÁ CHẬM

LÀM THẾ NÀO ĐỂ GIẢM NHANH DỊCH TỄ LAO

Giảm đƣợc 10%

ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN ĐỂ KHÔNG PHÁT TRIỂN BỆNH LAO

Giảm đƣợc 20%

BẢN CHẤT VẤN ĐỀ LÀ GÌ:

1 PHÁT HIỆN ĐIỀU TRỊ SỚM VÀ HẾT ĐỂ CẮT NHANH NGUỒN LÂY

2 ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN ĐỂ CẮT NGUY CƠ NHIỄM THÀNH BỆNH

CƠ HỘI

CAM KẾT TOÀN CẦU CHẤM DỨT BỆNH LAO

10

Hội nghị cấp bộ trưởng toàn cầu lần thứ nhất về chấm dứt bệnh lao

12

14

THỦ TƯỚNG PHÁT BIỂU TẠI ĐẠI HỘI ĐỒNG LIÊN HIỆP QUỐC 9/2018

Lời kêu gọi khẩn cấp

toàn thế giới đối phó

với một đại dịch toàn

cầu ”

15

Hội nghị cấp cao Đại hội đồng Liên hợp Quốc lần đầu tiên về chấm dứt bệnh lao toàn cầu 26/9/2018

Hội nghị cấp cao Đại hội đồng Liên hợp Quốc về

chấm dứt bệnh lao toàn cầu 9/2018

- “Việt Nam cam kết sẽ đóng góp tích cực, có trách nhiệm vào các nỗ lực chung

để không một cá nhân, một nước nào bị tụt hậu trong cuộc chiến nhằm "xóa sổ" bệnh lao vào năm 2030” (nguồn: TTXVN)

- “Chúng tôi sẽ thực hiện việc huy động tất cả nguồn lực xã hội cho cuộc chiến chấm dứt bệnh Lao” (trích lời Bộ trưởng BYT Nguyễn Thị Kim Tiến, nguồn:thông cáo báo chí của VP WHO Việt nam)

16

iên Cần có uỷ ban cấp quốc gia với Khung trách nhiệm đa ngành: để thúc đẩy sự tham gia tích cực của các ngành các cấp

phương, khu vực, quốc gia và toàn cầu

Chương trình Hành động Quốc gia: Xây dựng dựa trên bằng

chứng kế hoạch cụ thể, rõ người rõ việc rõ trách nhiệm của các ngành các cấp từ trung ương đến địa phương và cộng đồng, huy động nguồn lực bền vững trong nước và quốc tế, áp dụng tối ưu công cụ hiện đại thống nhất toàn quốc

Tăng cường nghiên cứu khoa học công nghệ để tìm ra

phương pháp tiếp cận mới, công cụ mới , phương pháp điều trị hiệu quả hơn, thân thiện hơn để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao

17

Yêu cầu cốt lõi của tuyên bố chính trị

LHQ New York 2018

CAM KẾT ĐÓ CÓ KHẢ THI

KHÔNG, HAY CHỈ LÀ MỘT CAM

KẾT DUY Ý CHÍ ?

CÂU TRẢ LỜI LÀ KHÔNG DỄ, NHƢNG CÓ THỂ !

5 năm thực hiện Chiến lƣợc Quốc

gia:

MỘT SỐ KẾT QUẢ MINH CHỨNG

18

Chiến lược Quốc gia phòng chống lao đến

2020 đã thể hiện 4 điểm mới

• Thông tư 02/2013; PAL, PPM, lao TE, PMDT, Lao/HIV;

Lao/COPD, lao trong các khu vực đặc biệt, …

4 Đầu tư mới

• Đa nguồn, Nhà nước đảm bảo: Ngân sách Chính phủ, BHYT, Địa phương, tài trợ Q.Tế,

• Quỹ vì Việt Nam không còn bệnh lao – Trung ương / địa phương

Bắt đầu bằng đổi mới tư duy

Ngày thế giới phòng chống lao tại Việt Nam

 2015-2016 Tổ chức thành công Hội thi Duyên dáng ngành Lao

 2016-2017 Tổ chức thành công cuộc thi Ảnh VN Quyết tâm chiến thắng bệnh lao

 2017-2018 Vận động xây dựng Quỹ hỗ trợ người bệnh chiến thắng bệnh lao

 2018-2019 Phát động cuộc thi Sáng tác về chủ đề: “Hãy cùng hành động để làm nên lịch sử chấm dứt bệnh Lao ở Việt Nam”

 2019-2020 Ủy Ban Quốc gia – Khung trách nhiệm đa ngành, Chiến lược Quốc gia và Chương trình hành động quốc gia chấm dứt bệnh lao đến năm

2030 – Chính phủ kêu gọi toàn dân cùng hành động để chấm dứt bệnh lao

PTT Nguyễn Thiện Nhân tham gia lễ mit tinh hưởng

ứng ngày Thế giới phòng chống lao

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam triển khai chiến lược quốc

gia PCL đến 2020

Hội thi duyên dáng ngành lao 2016

Chúng tôi tự hào về nghề nghiệp của mình vì có thể giúp

được người nghèo vào lúc cần nhất !

Cuộc thi ảnh “Việt nam quyết tâm chiến thắng bệnh lao”

ĐỔI MỚI THÔNG ĐIỆP ĐẾN VỚI CỘNG ĐỒNG

Lễ phát động quỹ PASTB và cuộc thi sáng tác về chủ đề “Hãy cùng hành động để làm nên lịch sử chấm dứt bệnh lao ở Việt Nam”

HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÃ HỘI ĐỂ THÁO BỎ RÀO CẢN

Quỹ hỗ trợ người bệnh chiến thắng

bệnh lao - PASTB

26

ĐẠI SỨ THIỆN CHÍ PHÕNG CHỐNG LAO

VIỆT NAM

TIẾP ĐẾN LÀ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ Chính sách chẩn đoán lao: Chiến lược 2X

Áp dụng tối ưu X-Quang và Xpert

• Tất cả người nghi lao

(tuỳ theo nguồn lực)

•PTB AFB (+) in some provinces

•TB suspects in children, HIV(+), severe EPTB

Sử dụng

GeneXpert

Cách mạng công nghệ để chấm dứt bệnh lao ở Việt Nam 2018-2020

BIG DATA – DỮ LIỆU VÀNG

- AI – TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

- Digital X-ray, LIS, PACS, …

- MAI (medical AI center)

- LTBI

- PAM

- PPM

ĐỔI MỚI TIẾP CẬN

 Phối hợp y tế công - tƣ : các cơ sở y tế tƣ và công ký

hợp đồng phát hiện và điều trị lao - Thông tƣ 02

 Ƣu tiên tiếp cận khám lao bằng BHYT – Thông tƣ 04

 Mô hình tiếp cận thực hành xử trí tốt bệnh hô hấp từ

tuyến cơ sở - PAL: Hen – COPD – Lao – Viêm phổi + cai nghiện thuốc lá – tƣ vấn sức khoẻ – Phục hồi chức năng:

từ năm 2010

 Phát triển lên mô hình PAM – Practical Approach to

Medicine gồm 10 thành tố = PAL + HIV – ĐTĐ – Cao HA

 PAM từ trạm y tế xã sẽ là tiếp cận tốt nhất để bao phủ y

tế toàn dân UHC kiểu Việt Nam

29

ĐỔI MỚI ĐẦU TƯ

 Nguyên tắc ĐẦU TƯ ĐA NGUỒN : Ngân sách nhà nước, ngân

sách địa phương, BHYT, Tài trợ quốc tế, Xã hội hoá

 Chiến lược đầu tư: Tăng đầu tư trong nước + triển khai hiệu

quả + Trách nhiệm giải trình = tăng tài trợ quốc tế

 Quỹ PASTB: cho người bệnh lao nghèo, tác động vào rào cản

kinh tế và kỳ thị bệnh lao (mua thẻ BHYT và chi phí đồng chi trả)

30

Nguồn quốc tế:

- Quỹ toàn cầu tăng dần kinh phí

từ 2006 đến nay đã đầu tư hơn

VIET NAM STOP TB

1990 - 2015

1/9 QG đạt 3 chỉ tiêu MDG

% of enrollment compared to total estimated No 16% 19% 19% 30% 42% 47% 53%

Patients on BDQ based regimens:

•Conversion rate (6 months): 80.6%

•Unchanged regimen: 88.6%

Patients on Shorter regimen (9 months)

•Conversion rate (4 months): 85,7%

•Unchanged regimen: 94%

Pilot New regimens for M/XDR TB

89.5 89.9 88.8

2.3

2.4

2.1 2.0 1.6 1.7 1.5

1.8

2.8 2.5 2.9

3.3

3.3

3.2 2.9 2.8 2.6 2.8

2.8

2.4 2.3 2.8

1.0

1.1

1.1 1.1 1.2 1.1 1.2

1.3

1.4 1.4 1.3

1.6

1.8

1.6 1.7 1.7 1.8 1.7

2.0

1.8 1.8 2.9

2.1

2.2

2.0 1.7 1.8 1.6 2.1

2.2

2.2 1.8 1.3

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

Cure Completed Death Failure Defaulted Transfer-out

SAU 5 NĂM, CHƯƠNG TRÌNH ĐÃ PHÁT HIỆN

VÀ ĐIỀU TRỊ CHO HƠN 500.000 NGƯỜI BỆNH

LAO VỚI KẾT QUẢ KHỎI BỆNH CAO

Tỷ lệ mắc lao phổi đã giảm rất có ý nghĩa sau 10 năm ở người lớn

qua 2 điều tra mắc lao toàn quốc

Tỷ lệ phát hiện kháng Rifampicin trong số bệnh nhân lao

phát hiện bằng Xpert MTB/RIF

Proportion of RIF positivity (%) Proportion of RIF positivity, (new cases) (%) Total MTB detected via Xpert

QUẢN LÝ LAO ĐA KHÁNG THUỐC

MẶC DÙ VẬY, BỆNH LAO Ở VIỆT NAM VẪN CAO !

Dịch tễ bệnh lao theo giới:

NGHỊ QUYẾT TRUNG ƢƠNG 6 KHOÁ XII ĐẶT MỤC TIÊU ĐẾN NĂM 2030 VIỆT NAM CƠ BẢN CHẤM DỨT BỆNH LAO

Từ năm 2017 đến 2025 mỗi năm giảm 9%

Từ năm 2025 đến năm 2030 mỗi năm giảm 15%

CÂU HỎI :

Nghị quyết Có thực hiện được không ?

- Nếu không thì hậu quả là gì ?

- Nếu có thì cần điều kiện gì ?

Câu trả lời là: Có thể, cần

CHIẾN LƯỢC VÀ CHƯƠNG TRÌNH

HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA CHẤM DỨT

BỆNH LAO ĐẾN NĂM 2030 38

ĐÃ GẦN HỘI TỤ ĐỦ CÁC ĐIỀU KIỆN CÕN CẦN …

1 NGHỊ QUYẾT TW 6 KHOÁ XII

2 CHIẾN LƯỢC QUỐC GIA PCL đến 2020

3 CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU YT-DS

7 MẠNG LƯỚI NGHIÊN CỨU MẠNH CÓ

CHIẾN LƯỢC NGHIÊN CỨU VÀ CÁC ƯU

TIÊN NC VÀ ĐỔI MỚI

END TB có được không ? ACT3 tại Cà Mau: Sau 4 năm tỷ lệ mắc lao giảm nhanh hơn 44% so với nhóm chứng Nếu cộng cả tác động của Chương trình

thì giảm được gần 70% sau 4 năm can thiệp cộng đồng

Active case finding in community (ACT3)

The first study that demonstrate an approach to reduce TB

prevalence by half after 4-year interventions

T Ỷ LỆ NGƯỜI CÓ TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG TRONG

Cough every day in 2 weeks

Have sputum

Sputum every day in 2 weeks

Blood sputum

SÀNG LỌC

LÂM

SAMGF LÀ

KHÔNG ĐỦ

PHÁT HIỆN CHỦ ĐỘNG Ở NGƯỜI TIẾP XÖC (ACT2)

2.5

6.4

0.6 0.1

THỬ NGHIỆM LÂM SÀNG V-QUIN

 Determine the effectiveness of levofloxacin in preventing

MDR-TB among infected contacts of MDR-TB patients

 Recruited 65% of 2,006 expected contacts to be randomized

 Results are available by 2020

ĐÁNH GIÁ TÍNH KHẢ THI CỦA ĐIỀU TRỊ LAO

TI ỀM ẨN

A pragmatic cluster randomized trial

# of completed medical evaluation

# of treatment started Thực hiện Thất thoát

TIẾP CẬN PHÂN LOẠI BỆNH NHÂN ƢU TIÊN

Nhậy với

thuốc (RIF-)

MDR đơn thuần (RIF+)

Tiền siêu kháng

Siêu kháng

BN NGHI LAO / NGUY CƠ MẮC LAO KHÁNG THUỐC

Phác đồ

hang I

Phác đồ MDR ngắn hạn

Phác đồ có thuốc mới hoặc

phác đồ cá thể

SƠ ĐỒ CHẨN ĐOÁN : Xpert Mtb/Rif và ít nhất 1 test đánh giá

kháng thuốc lao hang 2 (FQ and SLI)

MDR (RIF+) có chỉ định thuốc mới

Y HỌC CHÍNH XÁC TRONG ĐIỀU TRỊ LAO

Phác đồ có BDQ - Thời gian âm hóa

Phác đồ MDR ngắn hạn

34%

45, 44%

22, 22%

Total 101 patients

Hanoi

Ho Chi Minh City

Cured Completed

N=101, total success =79

Chỉ tiêu thu dung điều trị lao kháng thuốc

(shorter treatment regimen and new drugs)

UỶ BAN QUỐC GIA VỀ CHẤM DỨT BỆNH LAO

50

First UNGA HLM

on Global END TB

26 th Sept 2018

52 8Th October 2018

Mr Mark Edington

Mr Urban Weber

High Commitment

of the Government DPM Vũ Đức Đam

XÃ HỘI

Giảm đƣợc 10%

ÁP DỤNG CÔNG

CỤ MỚI THUỐC MỚI VẮC XIN MỚI

VÀ TIẾP CẬN MỚI, ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN

Giảm đƣợc 20%