Tiềm năng thu hút vốn mạo hiểm và phát triển hoạt động đầu tư mạo hiểm tại việt nam

Chính vì những cơ hội và thách thức ấy là lý do tôi chọn và thực hiện đề tài: “TIỀM NĂNG THU HÚT VỐN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM TẠI VIỆT NAM” Với 3 mục tiêu nghiên cứu là 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ NGỌC BẢO TRÂM

TIỀM NĂNG THU HÚT VỐN MẠO HIỂM VÀ

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM TẠI VIỆT

NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ NGỌC BẢO TRÂM

TIỀM NĂNG THU HÚT VỐN MẠO HIỂM VÀ

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM TẠI VIỆT

NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (Hướng ứng dụng)

Mã số: 8340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN LUẬN VĂN:

PGS.TS NGUYỄN KHẮC QUỐC BẢO

Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Sau thời gian nghiên cứu, học tập tại trường Đại học kinh tế TP.Hồ Chí Minh Được sự giúp đỡ quý báu của các thầy giáo, cô giáo tác giả đã hoàn thành đề tài luận văn tốt nghiệp

Hoàn thành bài báo cáo này cho phép tác giả được bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất đến các thầy cô trong khoa tài chính của trường Đại học kinh tế TP.Hồ Chí

Minh, đặc biệt giảng viên hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo – là người

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình làm bài báo cáo này Tác giả xin cam đoan toàn bộ nội dung được trình bày trong Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác Kết quả nghiên cứu, các số liệu được trích dẫn rõ ràng, trung thực từ những nguồn tư liệu đáng tin cậy

Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung đã trình bày trong Luận văn

Do thời gian có hạn, cũng như kiến thức và kinh nghiệm còn nhiều hạn chế, nên trong bài báo cáo sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế nhất định Vì vậy, tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của giảng viên hướng dẫn

và hội đồng phản biện nhằm bổ sung, nâng cao kiến thức của mình, phục vụ tốt hơn cho công tác nghiên cứu thực tế sau này

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

TP Hồ Chí Minh, Ngày 10 tháng 01 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thị Ngọc Bảo Trâm

1 Tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn 1

1.3 Quỹ ĐTMH và các hình thức hoạt động của quỹ ĐTMH 14

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động thu hút VMH và ĐTMH 22

1.5 Các nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển thị trường 24 1.5.1 Rajarishi Nahata, Sonali Hazarika and Kishore Tandon (08/2014), Success in 24 1.5.2 N.M.P Bocken (2015), Sustainable venture capital – catalyst for sustainable start-up

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG VỐN ĐẦU TƯ MẠO HIỂM CÁC

2.1 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển thị trường vốn ĐTMH tại VN 37 2.1.1 Cơ sở và phương pháp nghiên cứu thực tế 37

2.1.4 Kết quả phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha 40

2.2.1 Tổng quan và tiềm năng phát triển các DN khởi nghiệp tại VN 59 2.2.2 Quan điểm của Chính phủ trong việc phát triển DN khởi nghiệp ở VN 60 2.2.3 Những hạn chế trong việc huy động vốn nói chung và vốn mạo hiểm nói riêng của

3.2.4 Mô hình công ty TNHH, mô hình quỹ – công ty cổ phần được cho là phù hợp với

3.2.5 Vai trò đặc biệt quan trọng của Nhà nước trong việc tạo điều kiện cho sự hình 75 3.3 Một số giải pháp thu hút vốn mạo hiểm và hoạt động đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam 77 3.3.1 Hỗ trợ đắc lực từ nhà nước trong việc thúc đẩy thu hút vốn mạo hiểm và hoạt động đầu

3.3.2 Tăng cường thông tin, phổ biến kiến thức về VMH và hoạt động ĐTMH nhằm thúc đẩy quá trình diễn ra nhanh hơn trong tiến trình xây dựng hệ sinh thái cho khởi nghiệp và phát

3.3.3 Xúc tiến, nâng cao chất lượng hoạt động ĐTMH ở Việt Nam 79 3.3.3.1 Kết nối sâu rộng với các nhà đầu tư nước ngoài, ở nước ngoài 79 3.3.3.2 Nâng cao chất lượng hoạt động đầu tư mạo hiểm trong nước 80 3.3.4 Hạn chế độc quyền, tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh 82 3.3.5 Phát triển nguồn nhân lực cho hoạt động khởi nghiệp và đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam 83

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNTT Công nghệ thông tin

CTCP Công ty cổ phần

DN Doanh nghiệp

ĐTMH Đầu tư mạo hiểm

ĐTNN Đầu tư nước ngoài

EU Liên minh Châu Âu

OECD Tổ chức hợp tác và phát triển quốc tế

R&D Research and development: Nghiên cứu và phát triển ROI Return on investment: Suất sinh lời của vốn đầu tư SME Doanh nghiệp vừa và nhỏ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh ĐTMH và Đầu tư từ vốn qua ngân hàng Error! Bookmark not defined.

Bảng 1.2 Rủi ro và lợi nhuận dự kiến trong quy trình vốn mạo hiểm 12 Bảng 1.3 So sánh quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ đầu tư chứng khoán 16 Bảng 2.1 Kết quả thống kê mô tả các biến độc lập X1-X17 và PT1-PT5 (Descriptive Statistics

Bảng 2.7 (Với options có Absolute value below: 0.57) Kết quả phân tích nhân tố khám phá

Bảng 2.9 Phương sai trích khi phân tích nhân tố Total Variance Explained 48 Bảng 2.10 Ma trận hệ số điểm nhân tố Component Score Coefficient Matrix 49

Bảng 2.12 Phương sai trích khi phân tích nhân tố Total Variance Explained 51 Bảng 2.13 Ma trận hệ số điểm nhân tố Component Score Coefficient Matrix 51

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Vốn mạo hiểm được tổ chức theo hình thức Limited partnerahip 20

Hình 2.1 Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn

Hình 2.2 Biểu đồ phân tán phần dư và giá trị dự đoán của mô hình hồi qui

Hình 2.3 Biểu đồ tần số của phần dư chuẩn hóa 55

Hình 2.5 Số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập giai đoạn 2011-2016 59

Hình 2.6 Thống kê về tình hình khởi nghiệp tại VN 60

Hình 2.7 Kết quả 5 năm hoạt động của SVF (2014-2019) 63

Hình 2.8 Năm 2018, Kết quả hệ sinh thái khởi nghiệp và hoạt động ĐTMH 64

TÓM TẮT ĐỀ TÀI LUẬN VĂN

Tính đến nay, Việt Nam đã có hàng trăm ý tưởng KN được gieo mầm, kiến tạo

và kết nối với cộng đồng, các quỹ đầu tư Với việc hội nhập kinh tế quốc tế mạnh

mẽ, Việt Nam ngày càng thu hút được nhiều sự quan tâm và rót vốn từ nhiều DN đến từ các quốc gia, khu vực như: Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Trung Quốc, Dựa theo xu thế tất yếu của thực tiễn, ngày 11/3/2018, Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về quản lý và hoạt động của các Quỹ ĐTMH Hiện có hơn 40 Quỹ ĐTMH hoạt động tại Việt Nam, trong đó có thể kể đến một số tên tuổi lớn như Vina capital, CyberAgent Ventures Việt Nam có hàng nghìn DN KN sáng tạo đang hoạt động và được đầu tư vốn bởi các quỹ đầu tư lớn trong và ngoài nước Cho đến nay, các DN KN tại VN chủ yếu kêu gọi vốn từ các quỹ tài chính nhà nước, các kênh như quỹ đầu tư về chứng khoán, quỹ ĐTMH, các NĐT cá nhân hoặc các tổ chức phi chính phủ Những thương vụ lớn chủ yếu đến từ các NĐT nước ngoài, trong khi các NĐT trong nước vẫn còn khá e dè khi đầu tư vào các DN KN Những doanh nhân thành công ở thế

hệ trước thường cẩn thận và không ĐTMH vào những DN mới Chính vì những cơ hội và thách thức ấy là lý do tôi chọn và thực hiện đề tài:

“TIỀM NĂNG THU HÚT VỐN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM TẠI VIỆT NAM”

Với 3 mục tiêu nghiên cứu là (1) để rút ra các bài học kinh nghiệm trong quá trình hình thành, tiềm năng và phát triển thị trường vốn ĐTMH tại Việt Nam từ việc tìm hiểu, học hỏi một số thị trường vốn ĐTMH hàng đầu thế giới và khu vực Châu Á; (2) Xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH tại VN; (3) Đề xuất các giải pháp khả thi cho thị trường vốn ĐTMH tại VN Luận văn khảo sát các DN KN trên phạm vi toàn quốc, song song

đó kết hợp với việc tìm hiểu thực trạng hoạt động của các Quỹ ĐTMH đang hoạt động tại Việt Nam, thị trường VMH tại một số nước trên thế giới đặc biệt là các nước khu vực Châu Á Luận văn sử dụng chủ yếu phương pháp nghiên cứu dữ

liệu thứ cấp, mô tả thống kê lịch sử và tổng hợp Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH được thực hiện bằng phương pháp định lượng thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi các doanh nghiệp khởi nghiệp, xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS 20

Kết luận, những điểm mới của Luận văn, trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề về mặt lý thuyết đầu tư mạo hiểm, kết hợp với việc tìm hiểu thực trạng hoạt động của một số quỹ đầu tư mạo hiểm nổi bật trên thế giới, khảo sát các doanh nghiệp khởi nghiệp, luận văn mong muốn xác định được: (1)Các bài học kinh nghiệm trong quá trình hình thành, cơ hội phát triển thị trường vốn ĐTMH có thể áp dụng với VN; (2)Những nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn và hoạt động ĐTMH; (3)Cung cấp một cái nhìn tổng quát nhất về thực trạng nguồn cung và nhu cầu vốn ĐTMH; (4)Thêm vào đó đề xuất mô hình quỹ ĐTMH có thể áp dụng cho Việt Nam và cho thấy tiềm năng của thị trường vốn ĐTMH Việt Nam

THESIS’s ABSTRACT

Up to now, Viet Nam has hundreds of incubated up initiatives and

start-up products that have been connected with the community and investment funds With the integration of international economy increasingly deep, Viet Nam has been receiving the attention and investment from many businesses around the world, especially investors from countries and regions there is a commitment of free trade and investment with Vietnam such as: Japan, Korea, Taiwan, Singapore, China, the United States, European Union Meeting the practical needs, on March 11, 2018, the Government issued Decree No 38/2018 / ND-CP detailing the management and operation of venture capital funds There are also more than 40 Venture Capital Funds operating in Vietnam, including some big names like IDG Ventures and CyberAgent Ventures Vietnam also has thousands of creative start-up businesses operating and attracting huge investment capital from domestic and foreign investment funds So far, start-up businesses in Vietnam mainly call for capital from state financial funds, channels such as investment funds on securities, venture capital funds, individual investors or non-governmental covered Major deals come from foreign investors, while domestic investors are still quite shy when investing

in start-up businesses Successful entrepreneurs in the previous generation are often careful and do not risk investing in new businesses Because of these opportunities and challenges is the reason I choose and implement the topic:

"POTENTIAL TO ACTRACT VENTURE CAPITAL AND DEVELOP VENTURE CAPITAL INVESTMENT IN VIETNAM"

With 3 research objectives are (1) to draw lessons learned in the process of formation, potential and development of venture capital market in Viet Nam from understanding and learning some markets leading venture capital in the world and

in Asia; (2) Identify key factors affecting the development of the venture capital market in Vietnam; (3) Proposing possible solutions for the venture capital market

in Vietnam The thesis focuses on surveying start-up enterprises nationwide At the

same time, it is combined with the understanding of the operation status of venture capital funds operating in Vietnam, the venture capital market in some countries in the world, especially in Asian countries The thesis mainly uses secondary data research methods, historical and synthetic statistics Researching factors affecting the development of the venture capital market is done by quantitative method through survey by questionnaire of start-up enterprises, with the support of SPSS 20 software

Conclusion and new points of the thesis, on the basis of studying issues in the theory of venture capital, combined with understanding the status of some outstanding venture capital funds in the world, surveying start-up enterprises, essays want to identify: (1) Experience lessons learned in the process of formation, potential and development of the venture capital market that can be applied to Vietnam; (2) The main factors affecting the development of capital markets and venture capital activities; (3) Provide an overview of the current situation of supply and demand for venture capital; (4) At the same time proposing a model of venture capital fund that can be applied to Vietnam and showing the potential of the Vietnamese venture capital market

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn

2016 là năm đầu tiên Chính phủ Việt Nam thực sự quan tâm đến DN khởi nghiệp, hướng đến “Quốc gia khởi nghiệp”, cũng như có tầm nhìn sâu rộng đến năm 2020 Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/5/2016 về hỗ trợ và phát triển DN đến năm 2020 của Chính phủ xác định, Nhà nước có chính sách đặc thù để hỗ trợ DN nhỏ và vừa, DN khởi nghiệp, DN đổi mới sáng tạo và có tiềm năng tăng trưởng cao phát triển Tiếp đó, tháng 06/2017, Quốc hội thông qua Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa

đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho các hoạt động hỗ trợ DN khởi nghiệp ở VN Ngày 11/3/2018, Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về quản lý và hoạt động của các Quỹ ĐTMH trao nhiều điều kiện tích cực cho các NĐT mạo hiểm để hình thành thị trường ĐTMH chuyên nghiệp, nâng cao hơn nữa trên tất cả các nguồn lực đầu tư

Việt Nam đã có hàng trăm ý tưởng KN được gieo mầm, kiến tạo và kết nối với cộng đồng, các quỹ đầu tư Với việc hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ, Việt Nam ngày càng thu hút được nhiều sự quan tâm và rót vốn từ nhiều DN đến từ các quốc gia, khu vực như: Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Trung Quốc, Tạo ra lực kéo và sức hấp dẫn cho môi trường kinh doanh khởi nghiệp tại Việt Nam trở nên ngày một sôi động hơn

Hiện có trên 40 Quỹ ĐTMH hoạt động tại Việt Nam, trong đó có thể kể đến một

số tên tuổi lớn như Vina capital, CyberAgent Ventures Việt Nam có hàng nghìn

DN KN sáng tạo đang hoạt động và được đầu tư vốn bởi các quỹ đầu tư lớn trong

và ngoài nước Điển hình như mô hình ví điện tử Momo cung cấp các dịch vụ tiện ích như chuyển tiền, rút tiền, thanh toán hóa đơn, thu - chi hộ… Đến nay, mô hình này đã huy động thành công 600 tỷ đồng (khoảng 28 triệu USD) từ Quỹ Standard Chartered Private Equity – Quỹ đầu tư thuộc Ngân hàng Standard Chartered

Bên cạnh những tiềm năng, có thể thấy các khó khăn cũng không ít, việc đảm bảo nguồn vốn thường xuyên để hoạt động và phát triển là một trong những vấn đề cốt lõi cần quan tâm của mỗi DN khởi nghiệp Cho đến nay, các DN KN tại VN đa

số kêu gọi vốn từ các quỹ tài chính nhà nước, các kênh như quỹ đầu tư về chứng khoán, quỹ ĐTMH, các NĐT cá nhân hoặc các tổ chức phi chính phủ Những thương vụ lớn chủ yếu đến từ các NĐT nước ngoài, trong khi các NĐT trong nước vẫn còn khá e dè khi đầu tư vào các DN KN Những doanh nhân thành công ở thế

hệ trước thường cẩn thận và không ĐTMH vào những DN mới Một điều trái với những quốc gia khác trên thế giới, những NĐT ở VN thường ít quan tâm đến khởi nghiệp với tâm lý ngại rủi ro Ngoài ra, việc các quỹ, công ty, tập đoàn quốc tế do phải bảo toàn vốn nên cũng không mạnh tay ĐTMH, rót vốn một cách nhỏ giọt vào

DN KN Vì thế, các DN khởi nghiệp ở Việt Nam gặp khá nhiều khó khăn trong thu hút vốn đầu tư

Chính những cơ hội và thách thức ấy là lý do tôi chọn và thực hiện đề tài:

“TIỀM NĂNG THU HÚT VỐN MẠO HIỂM VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG

ĐẦU TƯ MẠO HIỂM TẠI VIỆT NAM”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Phân tích quá trình hình thành và phát triển của một số thị trường vốn ĐTMH khu vực Châu Á và hàng đầu thế giới để rút ra các bài học kinh nghiệm trong quá trình hình thành, tiềm năng và phát triển thị trường vốn ĐTMH tại Việt Nam Xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH tại VN, kết hợp phân tích thực tế các nhóm nhân tố này tại Việt Nam

Đề xuất các giải pháp khả thi cho thị trường vốn ĐTMH tại VN, đặc biệt cho thấy sự cấp thiết của việc ra đời Quỹ ĐTMH riêng có của VN, cũng như triển vọng phát triển của hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam thông qua việc phân tích triển vọng các doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng Nhằm cho các nhà đầu tư thấy được cơ hội đầu tư trong hoạt động ĐTMH tại VN

3 Câu hỏi nghiên cứu

Việt Nam có thể học hỏi được gì từ sự ra đời và lớn mạnh của ĐTMH trên thế giới?

Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH ở Việt Nam?

Các DN khởi nghiệp và Chính phủ Việt Nam cần phải làm gì để hình thành và thu hút đầu tư vào thị trường vốn ĐTMH tại Việt Nam?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn khảo sát các DN khởi nghiệp trên phạm vi toàn quốc Đồng thời kết hợp với việc tìm hiểu thực trạng hoạt động của các Quỹ đầu tư mạo hiểm đang hoạt động tại Việt Nam, thị trường VMH tại một số quốc gia trên thế giới đặc biệt là các nước khu vực Châu Á

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng chủ yếu phương pháp nghiên cứu, thu thập dữ liệu thứ cấp, thống kê lịch sử và tổng hợp Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH được thực hiện bằng phương pháp định lượng thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi các doanh nghiệp khởi nghiệp, phần mềm SPSS 20 được sử dụng xử lý dữ liệu

6 Kết luận, những điểm mới của Luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề về mặt lý thuyết đầu tư mạo hiểm, kết hợp với việc tìm hiểu thực trạng hoạt động của một số quỹ đầu tư mạo hiểm nổi bật trên thế giới, khảo sát các doanh nghiệp khởi nghiệp, luận văn mong muốn xác định được:

Các bài học kinh nghiệm trong quá trình hình thành và phát triển thị trường vốn ĐTMH có thể áp dụng với VN;

Các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường vốn và hoạt động ĐTMH;

Cung cấp một cái nhìn tổng quát nhất về thực trạng nguồn cung và nhu cầu vốn ĐTMH;

Đồng thời đề xuất mô hình quỹ ĐTMH có thể áp dụng cho Việt Nam và cho thấy tiềm năng của thị trường vốn ĐTMH VN

7 Kết cấu Luận văn

Mở đầu

Chương 1: Tổng quan về thu hút VMH và ĐTMH

Chương 2: Thực trạng hoạt động của thị trường vốn ĐTMH các doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam

Chương 3: Giải pháp thu hút vốn và phát triển hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam

Kết luận

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THU HÚT VỐN MẠO HIỂM VÀ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

1.1 Đầu tư mạo hiểm

Mặc dù đầu tư mạo hiểm (ĐTMH) đã xuất hiện từ lâu và không còn mới mẻ đối với nhiều người nhưng hiện nay trên thế giới vẫn chưa có một định nghĩa chung thống nhất ĐTMH là gì Hơn nữa do đặc thù kinh doanh của từng khu vực trên thế giới có sự khác biệt nên có khá nhiều cách hiểu tương đối khác nhau về ĐTMH

Về mặt ngữ nghĩa học, ĐTMH là được sử dụng từ tiếng Anh là “Venture Capital” Thuật ngữ venture có nghĩa tổng quát là một hành vi dám chấp nhận rủi

ro, được gọi là mạo hiểm ngoài ra, “venture” cũng được hiểu tương đương với một hành vi đầu tư dưới các hình thức của đầu tư trực tiếp Tuy nhiên, sở dĩ chúng ta cần thiết gọi tên loại hình đầu tư này là “ đầu tư mạo hiểm” là để phân biệt với hoạt đông đầu tư trực tiếp thông thường, là để nhấn mạnh tới tính rủi ro cao hơn mà các nhà đầu tư phải chấp nhận khi tiến hành đầu tư cho các dự án nhiều tính sáng tạo

Về mặt kinh tế học: ĐTMH là một thuật ngữ chung nhằm miêu tả việc đầu tư cho các dự án công nghệ hay khoa học đặc bịêt đang trong tình trạng “khát vốn”, điển hình là các công ty vừa và nhỏ, mới thành lập hoặc đang trong giai đoạn khởi

sự, có ý tưởng hay kế hoạch kinh doanh tốt Nhà đầu tư sẽ được hưởng cổ phần hay lợi nhuận nếu công ty đó phát triển tốt, ngược lại nếu công ty thất bại, nhà đầu tư bị mất phần đã đầu tư vào Do đó, ĐTMH nhìn chung là một hoạt động mang tính rủi

ro rất lớn nhưng đồng thời cũng hàm chứa tiềm năng mang lại lợi nhuận cao

ĐTMH ở từng khu vực mà có cách hiểu khác nhau

Tại châu Á: thuật ngữ này đề cập đến việc đầu tư vốn cổ phần vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa được niêm yết chứng khoán và ở mức độ nào đó, có sự tham gia của các nhà đầu tư vào quá trình quản lý công ty

Tại châu Âu: theo ngân hàng Natwest – Anh Quốc thì ĐTMH là một hoạt động được quản lý bởi các tổ chức hoặc cá nhân đầu tư dài hạn với độ rủi ro tài chính cao cho những doanh nghiệp vừa và nhỏ, mới thành lập hoặc đã phát triển, chưa niêm

yết trên thị trường chứng khoán nhưng có tiềm năng tăng trưởng Đây là cách hiểu chung của các nước Châu Âu về ĐTMH và được coi là cách hiểu theo nghĩa rộng, bởi vì: xét về giai đoạn đầu tư, nó bao gồm cả khoản đầu tư vào doanh nghiệp đã tăng trưởng rồi (tức là không chỉ đầu tư cho doanh nghiệp từ lúc khởi đầu) và thậm

chí cả khoản đầu tư mua lại công ty (MBOs (Management buy out – Mua laị từ đối

tác bên ngoài MBOIs: Management buy in - Mua lại trong nội bộ), MBIs)1; về lĩnh vực đầu tư, ĐTMH có thể đầu tư vào tất cả các lĩnh vực trong nền kinh tế, kể cả những lĩnh vực không phải là những ý tưởng sáng tạo và công nghệ mới

Tại Mỹ, theo Hiệp hội ĐTMH Mỹ: ĐTMH là đầu tư vốn vào doanh nghiệp mới khởi nghiệp, doanh nghiệp trẻ, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán, có khả năng tăng trưởng nhanh, có tính sáng tạo và dựa vào công nghệ Điểm khác biệt trong quan niệm về ĐTMH giữa Mỹ và châu Âu đó là: theo quan điểm của Mỹ, ĐTMH không bao gồm những khoản đầu tư vào doanh nghiệp đã phát triển và mua quyền quản lý công ty như ở châu Âu, và lĩnh vực đầu tư chủ yếu là những ý tưởng sáng tạo mới và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao (Công nghệ thông tin, công nghệ y - sinh học, công nghệ vũ trụ, công nghệ nano, công nghệ năng lượng mới, công nghệ vật liệu mới Tuy nhiên, theo quan điểm của một số nước châu Á thì công nghệ cao còn bao gồm cả lĩnh vực tự động hoá.) Đây được coi là cách hiểu theo nghĩa hẹp và được nhiều người chấp nhận

Như vậy, có thể tổng quát lại và đưa ra một khái niệm về ĐTMH như sau:

“ĐTMH là sự kết hợp giữa hoạt động đầu tư và tài chính Nó không chỉ hoạt động đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao mà còn bao gồm cả mọi hoạt động khác trong nền kinh tế Dưới góc độ đầu tư, ĐTMH là quá trình đưa vốn vào lĩnh vực nghiên cứu phát triển công nghệ và sản phẩm tiềm ẩn nhiều rủi ro nhằm thúc đẩy nhanh chóng quá trình thương mại hoá để có được lợi nhuận cao Nếu thể hiện cả quá trình thì ĐTMH là một phương thức đầu tư trong đó vốn được cung cấp vào công ty mới khởi nghiệp, chưa niêm yết chứng khoán, công ty có thể phải chịu rủi ro rất lớn, nuôi dưỡng doanh nghiệp phát triển nhanh chóng, sau vài năm thông qua niêm yết trên thị trường chứng khoán, hợp nhất và chuyển nhượng cổ phần để thu được sự

hoàn vốn đầu tư với mức cao”

ĐTMH có hai đặc điểm như sau:

(1) ĐTMH thực chất là một dạng kinh doanh vốn Các nhà tư bản mạo hiểm cung cấp vốn chủ yếu cho các doanh nghiệp mới khởi sự, thường là trong lĩnh vực công nghệ cao, có tính đổi mới mạnh mẽ, có khả năng tăng trưởng cao Tỉ lệ thất bại của doanh nghiệp trong giai đoạn đầu có thể rất cao, tới 80 – 90%, tức là tỉ lệ thành công hoàn toàn của nó thấp hơn 30% Tất nhiên, mức độ mạo hiểm càng cao thì khi thành công sẽ cho lợi nhuận càng lớn Do đó, ĐTMH là một hoạt động kinh doanh mang tính rủi ro cao nhưng hàm chứa tiềm năng lợi nhuận lớn

• Khác với ngân hàng và các quỹ tương hỗ, các nhà cung cấp vốn mạo hiểm không thu hồi vốn và lãi của công ty tiếp nhận vốn đầu tư mà thoát vốn bằng cách bán cổ phần khi công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán hoặc bán lại hay sáp nhập công ty

• ĐTMH là một khoản đầu tư mang tính chất lâu dài, là một loại hình đầu tư mang tính chất “động” hay có thể nói là mang tính chu kỳ Tính chu kỳ của nó thể hiện ở chỗ các khoản đầu tư sẽ kết thúc trong một thời gian nhất định (thường là 7 đến 10 năm) Nếu quỹ đó hoạt động tốt, đội ngũ quản lý có năng lực thì có thể gọi vốn thêm, hoặc công ty quản lý quỹ thu hút thêm vốn đầu tư lập nên những quỹ mới (2) Nhà cung cấp vốn mạo hiểm không chỉ đầu tư vốn mà còn sử dụng kinh nghiệm, tri thức và mạng lưới thông tin tích luỹ lâu năm của mình hỗ trợ cho cán bộ quản lý doanh nghiệp để tiến hành kinh doanh sao cho tốt hơn Thay vì thu hồi vốn

và lãi của khoản đầu tư, nhà cung cấp vốn mạo hiểm chỉ yêu cầu nắm giữ một số cổ phần, đôi lúc kiểm soát tổ chức và chiến lược kinh doanh của công ty nhận vốn

• ĐTMH là quá trình làm gia tăng giá trị của doanh nghiệp được đầu tư không những bằng tài sản hữu hình mà còn bằng tài sản vô hình là chủ yếu, do đó yếu tố then chốt trong quá trình đầu tư là con người Tức là các nhà ĐTMH quan tâm trước hết để một doanh nghiệp nhận được vốn mạo hiểm đó là ý tưởng kinh doanh khả thi, là đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực và song song với quá trình cung cấp vốn

sẽ là việc đào tạo cho các cán bộ của doanh nghiệp đó Đây là một đặc điểm nổi bật

của loại hình ĐTMH

Như vậy, thực chất, ĐTMH là một dạng kinh doanh vốn, trong đó người có vốn thông qua một người có kinh nghiệm quản lý đầu tư để đầu tư vào những doanh nghiệp chưa trưởng thành và có khả năng thu lợi nhuận cao Xét về khả năng cung cấp vốn, ĐTMH chỉ là một hình thức cấp vốn mang tính chất bổ sung, không thể thay thế các loại hình cấp vốn khác (như cấp vốn qua ngân hàng, vốn từ ngân sách Nhà nước, v.v.)

Bảng 1.1 So sánh ĐTMH và Đầu tư từ vay ngân hàng

Đầu tư từ Vay ngân hàng

Thu hồi vốn vay

chứng khoán

Không có

Nguồn: Sunil Mani and Anthony Bartzokas, 2002, tr.16

1.2 Những yếu tố tạo thành ĐTMH

1.2.1 Vốn mạo hiểm

Theo Ronald J.Gibson và Bernard Black – Journal of Applied Corporate Finance (Page 36 – 48, mùa đông 1999) thì “vốn mạo hiểm là khoản đầu tư do những tổ chức chuyên môn hoá thực hiện tới những hãng tăng trưởng cao, rủi ro cao và thường là có công nghệ cao đang cần vốn cổ phần để tài trợ cho phát triển sản phẩm hoặc tăng trưởng”

Khái niệm vốn mạo hiểm, theo một số tài liệu giáo khoa và nghiên cứu, được dùng để chỉ các nguồn vốn chuyên dụng được quản lý một cách độc lập, tập trung đầu tư vào vốn cổ phần hoặc liên quan đến vốn cổ phần của các công ty tư nhân tăng trưởng cao Tuy nhiên, xét về bản chất, vốn mạo hiểm có thể hiểu một cách đơn giản là nguồn tài chính cung cấp cho các công ty tư nhân dưới hình thức vốn cổ phần hoặc các khoản đầu tư gần giống như vốn cổ phần có thời gian tối thiểu là một vài năm Đầu tư vốn mạo hiểm là sự vận động của vốn (mạo hiểm) từ những người

có tiền, sẵn sàng chấp nhận rủi ro, dù ở mức độ khá cao, để tìm kiếm lợi nhuận sang những người có ý tưởng, cơ hội kinh doanh nhưng không có khả năng tự biến ý tưởng đó thành hiện thực Nếu thiếu một trong hai yếu tố trên, luồng chu chuyển vốn này sẽ không xuất hiện và đó chính là những yếu tố cơ bản phân biệt vốn mạo hiểm với các nguồn vốn đầu tư thông thường khác

Vốn mạo hiểm có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó cách phổ biến nhất là phát hành cổ phiếu Tuỳ thuộc vào tình hình phát triển với những đặc thù của nghành công nghiệp vốn mạo hiểm ở mỗi nơi khác nhau mà có sự tham gia ở mức độ khác nhau của các nhà đầu tư Cho tới nay, một phần đáng kể nguồn vốn mạo hiểm trên thế giới là xuất phát từ các quỹ hưu trí, các ngân hàng và các doanh nghiệp bảo hiểm Bên cạnh đó chính phủ ngày càng có những tác động tích cực vào thị trường vốn đầu tư mạo hiểm thông qua việc cung cấp các khoản vay giá

rẻ cho có công ty kinh doanh nhỏ để các công ty này đem cho các doanh nhân mà

họ thấy xứng đáng vay lại hoặc góp vốn trực tiếp cho các quỹ đầu tư mạo hiểm với

tư cách như là một cổ đông nhưng được tư nhân quản lý một cách chuyên nghiệp

Sự can thiệp của chính phủ sẽ có những tác động tích cực đến sự phát triển của thị trường vốn đầu tư mạo hiểm và đến lược nó thúc đẩy sự ra đời của các doanh nghiệp khởi sự

Cách thức huy động vốn tuỳ thuộc vào việc quỹ mạo hiểm được thành lập theo hình thức tổ chức pháp lý nào, thông thường là phát hành cổ phiếu, trái phiếu, góp vốn liên doanh, vay vốn ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác, v.v…

Quy mô vốn mạo hiểm: theo kinh nghiệm tổ chức của nhiều quỹ ở Mỹ và các nước Tây Âu, một quỹ mạo hiểm trung bình chỉ đủ khả năng cung cấp vốn và tham gia quản lý danh mục đầu tư vào khoảng 15 – 20 doanh nghiệp với tổng mức vốn cấp trên một doanh nghiệp khoảng 2 -3 triệu USD Như vậy, tính trung bình quy mô vốn hoạt động của một quỹ mạo hiểm ước tính khoảng 30 – 50 triệu USD Quy mô của các quỹ mạo hiểm nhỏ chỉ khoảng 10 triệu USD hoặc ít hơn, cũng có một số rất

ít quỹ có vốn lớn, lên đến hàng tỷ USD Các quỹ mạo hiểm do nhà nước thành lập thường có số vốn rất lớn

Như vậy các nguồn tài trợ cho quỹ đầu tư mạo hiểm rất đa dạng Tính đa dạng cũng như tỷ trọng của từng loại nguồn vốn của quỹ phụ thuộc vào sự phát triển của thị trường tài chính, sự phát triển của các định chế tài chính, sự phát triển của các ngành công nghệ cao và sự quan tâm của nhà đầu tư tư nhân cũng như của chính phủ đối với hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm ở từng quốc gia

1.2.2 Chủ thể tham gia hoạt động ĐTMH

Các chủ thể chủ yếu tham gia trực tiếp vào quá trình ĐTMH:

Các nhà đầu tư: Họ có thể là những nhà tư bản cá nhân giàu có (angle capitalist),

có thể là ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí, các tập đoàn sản xuất Họ có lượng tiền lớn sẵn sàng để đầu tư và chấp nhận rủi ro cao, hy vọng đạt được mức lợi nhuận lớn

Cá nhân tự đầu tư: Theo cách này, sự chủ động của người đầu tư rất cao Họ có tầm nhìn và nắm bắt các cơ hội, tự lựa chọn đối tượng nhận đầu tư thích hợp, đồng

thời hưởng toàn bộ lợi nhuận thu được sau này mà không phải chia sẻ với ai Lợi nhuận cao nên tính rủi ro phải gánh chịu càng cao hơn vì thực tế, một cá nhân khó

có thể có một lượng vốn lớn cũng như được trang bị những kỹ năng, kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn đủ để thu được thành công

Tổ chức đầu tư: nhiều NĐT cùng góp vốn với nhau để thực hiện đầu tư nhằm hướng tới mục tiêu chung Ưu điểm của hình thức này thể hiện rõ nhất ở khả năng phân tán và chia sẻ rủi ro Sự kết hợp này có thể diễn ra dưới nhiều dạng: hợp đồng hợp tác kinh doanh, thành lập công ty liên doanh, thành lập quỹ ĐTMH, v.v…Quỹ ĐTMH tuy xuất hiện sau, song càng ngày càng chứng minh được nhiều điểm nổi trội so với những phương thức đầu tư vốn mạo hiểm có tổ chức khác Các vấn đề về quỹ ĐTMH sẽ được xem xét kỹ hơn ở phần sau

Các nhà quản lý vốn mạo hiểm: Họ là những người hành nghề ĐTMH chuyên nghiệp, vừa có tri thức về công nghệ, có năng lực quản trị, họ vừa có thể đảm nhiệm chức năng huy động vốn từ các NĐT, tìm kiếm và đánh giá cơ hội đầu tư, tiến hành đầu tư theo những chiến lược nhất định để làm tăng giá trị cho công ty nhận đầu tư,

và cuối cùng là thực hiện thoát vốn để thu hồi vốn và lợi nhuận, hoàn trả cho các nhà đầu tư

1.2.3 Quy trình đầu tư mạo hiểm

1.2.3.1 Xác định và chọn dự án

Những tiêu chí các nhà ĐTMH lựa chọn dự án như:

• Quy mô thị trường, mức độ hấp dẫn trên thị trường;

• Tính độc đáo và thương mại hóa của sản phẩm;

• Ý tưởng rõ ràng, hoạt động minh bạch, năng lực của đội ngũ dư án;

• Quy mô vốn đầu tư;

• Rủi ro và lợi nhuận

1.2.3.2 Giai đoạn cấp vốn

Cơ chế này giải quyết mối quan hệ giữa DN và Quỹ ĐTMH Có thể chia quá

trình đầu tư đầy đủ thành 5 giai đoạn (theo Lawrence Rausch, 2002, trang8 Việc

phân chia chỉ mang tính tương đối và tuỳ thuộc vào quyết định của từng quỹ Phân

chia càng nhỏ sẽ càng giảm mức độ rủi ro cho quỹ nhưng trong nhiều trường hợp có thể không cần thiết Có tài liệu chỉ chia thành 3 giai đoạn tài trợ trong đó gộp thành giai đoạn khởi động và giai đoạn đầu làm một, giai đoạn mở rộng và giai đoạn tăng tốc làm một): tài trợ vốn mồi/ươm tạo, tài trợ khởi động, tài trợ giai đoạn đầu, tài trợ

mở rộng và tài trợ tăng tốc

Bảng 1.2 Rủi ro và lợi nhuận dự kiến trong quy trình vốn mạo hiểm

Ươm tạo công nghệ Phát triển sản phẩm

Thấp nhất LBO

Khả năng lợi nhuận

Trong đó, LBO:– Mua lại nhờ vốn vay và ROI – Suất sinh lời của vốn đầu tư

Thoát vốn cũng có tác động tới mối quan hệ giữa một quỹ mạo hiểm và các nhà đầu tư vào quỹ Thoát vốn đáp ứng ba vấn đề trong mối quan hệ nhà tư bản mạo hiểm – nhà cung cấp vốn Một là, những người cung cấp vốn cần có một phương thức để đánh giá kỹ năng của nhà tư bản mạo hiểm, để còn quyết định sẽ cung cấp những lượng tiền mới cho những nhà quản trị nào Hai là, những người cung câp vốn cần phải đánh giá rủi ro và lợi nhuận trên các khoản đầu tư vốn mạo hiểm trong tương quan với các khoản đầu tư khác, để quyết định có đầu tư hay không và đầu tư bao nhiêu Ba là, các nhà cung cấp vốn cần có khả năng rút lại vốn từ các nhà quản

trị kém thành công Việc các quỹ mạo hiểm thoát vốn khỏi những danh mục đầu tư

cụ thể sẽ tạo ra một tiêu chuẩn so sánh cho phép những nhà cung cấp vốn đánh giá

cả kỹ năng của nhà tư bản mạo hiểm khác nhau cũng như khả năng thu lợi nhuận của vốn mạo hiểm so với những khoản đầu tư khác Đồng thời, việc thanh toán số tiền nhận được sau khi thoát vốn cho các nhà cung cấp vốn sẽ cho phép họ quay vòng quỹ từ những nhà quản trị vốn mạo hiểm ít thành công sang các nhà quản trị thành công hơn

Các kênh thoát vốn

- Chào bán chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO): là việc một công ty lần đầu tiên niêm yết trên thị trường chứng khoán và bán cổ phiếu lần đầu tiên ra công chúng Nếu một công ty trẻ phát đạt và cần thêm vốn cổ phần thì đây là một việc đáng làm

Kênh thoát vốn này, mặc dù đòi hỏi những khoản chi phí không nhỏ, là kênh được ưa thích vì nói chung, nó đem lại sự định giá cao nhất đối với công ty trong khi vẫn bảo toàn được tính độc lập của ban quản lý Tiềm năng thoát vốn thông qua hình thức IPO cho phép người khởi nghiệp và quỹ vốn mạo hiểm tham gia vào một hợp đồng ngầm tự động có hiệu lực đối với vấn đề kiểm soát, trong khi đó quỹ vốn mạo hiểm thoả thuận trả lại quyền kiểm soát cho doanh nghiệp khởi nghiệp thành công, bằng cách thoát vốn thông qua hình thức IPO với giả định là người khởi nghiệp sẽ giữ lại quyền kiểm soát đối với một khối lượng cổ phần đủ lớn

Thông qua hình thức IPO, phần đóng góp của quỹ mạo hiểm bị giảm đi và doanh nghiệp tiếp nhận vốn sẽ không còn bị phụ thuộc vào sự tài trợ theo giai đoạn của nhà tư bản mạo hiểm nữa IPO giảm bớt những hạn chế về tính thanh khoản của doanh nghiệp khởi nghiệp và thị trường cổ phiếu giảm bớt nhu cầu về sự giám sát chặt chẽ của nhà tư bản mạo hiểm Cuối cùng, hợp đồng công khai giữa quỹ mạo hiểm và công ty tiếp nhận vốn đảm bảo rằng những quyền kiểm soát quan trọng mà lúc đầu được trao cho quỹ sẽ mất đi sau khi áp dụng hình thức IPO, bất kể quỹ có bán cổ phần hay không

- Bán thương mại: là kênh thoát vốn khá phổ biến, nhất là ở châu Âu nơi mà

đa số các quốc gia đều có thị trường tài chính dựa vào ngân hàng là chính Đó là việc bán (hoặc sáp nhập) một công ty mới cho công ty khác lớn hơn Cách này hấp dẫn cả các thành viên hợp danh hữu hạn và thành viên quản lý đầu tư vốn, bởi nó là

sự hoàn trả tiền hoặc các chứng khoán dễ mua bán, và kết thúc sự tham gia của thành viên hợp danh vào quỹ mạo hiểm So với kênh thoát vốn chào bán lần đầu ra công chúng (IPO), bán thương mại được coi là phương thức nhanh và rẻ hơn

Những công ty lớn, đặc biệt là các công ty đã có sản phẩm hoàn chỉnh và các luồng thu nhập ổn định, thường quan tâm nhiều tới việc mua những doanh nghiệp mới khởi sự có khả năng lợi nhuận hơn là xây dựng từ đầu những doanh nghiệp mới Phương thức này xác nhận khả năng được tái tài trợ bởi một nhà đầu tư mới tại thời điểm kết thúc một quỹ đóng, trong khi cũng đảm bảo được sự định giá độc lập Ngoài ra, nó cho phép ban quản lý của doanh nghiệp nhận đầu tư vẫn ở lại ngay cả khi không lựa chọn IPO, và cho phép một doanh nghiệp được tái vay vốn Tuy nhiên, kênh thoát vốn này thể hiện một bất lợi thế quan trọng của ban quản lý công

ty, bởi họ sẽ mất tính độc lập khi bị thôn tính hoặc bị sáp nhập với một công ty lớn hơn

- Mua lại cổ phần: là kênh thoát vốn phổ biến trong ĐTMH và rất quan trọng cho các nhà đầu tư Đồng thời nó cũng cho phép công ty tiếp nhận vốn giành lại quyền kiểm soát sau khi sẽ phải chia sẻ và chịu sự chi phối của quỹ mạo hiểm Khi tiến hành hình thức này, doanh nhân đối tác sẽ mua lại phần sở hữu của quỹ mạo hiểm trong doanh nghiệp với giá trị cao hơn mức định giá vốn cổ phần mà họ đang nắm giữ bằng cách vay vốn từ chính quỹ (cũng như từ bất kỳ nhà ĐTMH khác cùng tham gia) Họ sẽ trả nợ dần về sau bằng các khoản thu nhập lấy từ doanh nghiệp được mua lại và việc thanh toán nợ sẽ phải hoàn tất ở khâu kết thúc

1.3 Quỹ ĐTMH và các hình thức hoạt động của quỹ ĐTMH

1.3.1 Quỹ ĐTMH

Quỹ ĐTMH là quỹ đầu tư có tính chuyên biệt hoá (specialised funds) Điều đó thể hiện ở việc nó chuyên cấp vốn theo phương thức ĐTMH vào một số lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh và chủ yếu là các nghành công nghệ cao Do đó, cũng có

thể coi nó là một loại quỹ tăng trưởng Ngoài ra một số quỹ mạo hiểm cũng chuyên biệt cả theo hướng đầu tư vào một địa bàn nào đó hoặc một quốc gia nào đó (country fund), có quỹ chuyên đầu tư vào một quỹ mạo hiểm khác nhằm chia nhỏ rủi ro, gọi là quỹ trung gian (fund of funds)

Một điểm đáng chú ý khi đề cập tới khái niệm quỹ ĐTMH là khái niệm này cần được phân biệt với khái niệm quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân (Private equity fund)

Ở Mỹ, đây là hai khái niệm tương đối độc lập và phân biệt với nhau Quỹ cổ phần

tư nhân bao gồm những quỹ mà vốn góp hình thành nên do quỹ đó được dành cho nhiều hoạt động khác nhau: ĐTMH, mua cổ phiếu giành quyền kiểm soát bằng cách

sử dụng đòn bẩy, các vụ sáp nhập, đầu tư sử dụng nợ thứ cấp có quyền ưu tiên thấp hơn nợ ngân hàng nhưng lại cao hơn so với chứng khoán vốn cổ phần và thường gắn kèm chứng quyền, đầu tư vào chứng khoán nợ mà tổ chức phát hành có nhiều nguy cơ bị mất khả năng thanh toán (chiến lược đầu tư nhằm mua trái phiếu chiết khấu của một công ty bị cạn kiệt về mặt tài chính, sau đó chuyển các chứng khoán đang nắm giữ thành chứng khoán vốn cổ phần và tham gia quản lý công ty đó) và nhiều hoạt động hỗn hợp khác như cho thuê tài sản mạo hiểm và mua nợ mạo hiểm (mua các khoản phải thu của những công ty non trẻ có độ rủi ro cao) Còn khái niệm quỹ ĐTMH chủ yếu được dành cho những quỹ đầu tư vào vốn cổ phần và những sản phẩm có liên quan đến vốn cổ phần trong các công ty định hướng tăng trưởng Tuy nhiên, ở một số khu vực khác, chẳng hạn như châu Âu là nơi hoạt động của các quỹ đầu tư cũng tương đối phát triển, khái niệm quỹ ĐTMH và quỹ cổ phần tư nhân thường được sử dụng thay thế nhau và không được phân biệt rõ ràng

Về nguyên tắc, quỹ cổ phần tư nhân có thể đầu tư vào một công ty ở mọi giai đoạn như: hình thành ý tưởng, khởi sự, mở rộng, mua lại hoặc sáp nhập, cứu vãn hoặc xoay chuyển tình thế, mua lại cổ phiếu đã niêm yết, v.v… Còn quỹ ĐTMH thường tập trung vào các công ty ở giai đoanh hình thành ý tưởng, thành lập, khởi

sự và mở rộng

1.3.2 Các đặc điểm của quỹ ĐTMH

Quỹ ĐTMH thường gắn liền với nguồn VMH và hoạt động ĐTMH Vì vậy, đặc

điểm của quỹ ĐTMH cũng không tách rời và được bắt nguồn từ chính những đặc điểm của hoạt động trên Có thể nêu ra ở đây ba đặc điểm nổi bật của quỹ ĐTMH so với các loại hình quỹ đầu tư thông thường khác

Tính rủi ro của các khoản đầu tư: ĐTMH có tính rủi ro rất cao do đối tượng được nhận vốn đầu tư chủ yếu là những công ty tư nhân mới thành lập hay hoạt động trong những lĩnh vực mới hình thành Sự rủi ro xuất phát từ bốn yếu tố, cũng đồng thời là bốn đặc điểm của các công ty nhận đầu tư, đó là: Sự không chắc chắn, thông tin không cân xứng, tính chất của tài sản và các điều kiện trong thị trường tài chính và thị trường sản phẩm có liên quan Đa phần công ty được đầu tư thường có giá trị tài sản vô hình chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị tài sản, đó là những tài sản rất khó định giá và có thể không bán được trong trường hợp hoạt động kinh doanh của công ty bị thất bại Sự biến đông của thị trường mà các ngành được đầu

tư là rất cao Hơn nữa, có các sản phẩm mới còn ở trong giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm, chưa được công chúng thừa nhận rộng rãi Do đó, thành công của công ty nhận vốn và lợi nhuận mà nhà đầu tư kỳ vọng nhận được trong tương lai, cũng có tính không chắc chắn rất cao

Thời hạn của các khoản đầu tư: hầu hết là trung đến dài hạn Đối tượng nhận vốn của quỹ ĐTMH chủ yếu là công ty cổ phần tư nhân, chưa được niêm yết trên TTCK, thậm chí mới trong giai đoạn hình thành ý tưởng Điều này có thể kéo dài một vài năm, hoặc đến bảy hay mười năm mới có thể mang lại lợi nhuận và thoát vốn tối ưu

Người đầu tư: hai đặc điểm trên dẫn đến đặc điểm thứ ba của quỹ ĐTMH, đó là đặc điểm về người đầu tư Bởi vì các khoản đầu tư mà quỹ ĐTMH thực hiện vừa có tính rủi ro cao vừa là những khoản đầu tư dài hạn nên không phải bất kỳ ai có một khoản tiền tiết kiệm trong tay cũng có thể tham gia vào các quỹ này như trong trường hợp của quỹ tương hỗ Người đầu tư vào quỹ thường là các định chế (nhà đầu tư có tổ chức) như các quỹ hưu trí, quỹ bảo trợ của các trường đại học, công ty bảo hiểm, DN kinh doanh thông thường hoặc một số ít những cá nhân giàu có

Bảng 1.3 So sánh quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ đầu tư chứng khoán

Loại quỹ Quỹ đầu tư mạo hiểm Quỹ đầu tư chứng khoán

Cơ cấu huy động vốn Kết thúc đóng Kết thúc đóng hoặc mở

Hình thức Đầu tư trực tiếp (vốn cổ

Đối tượng Các doanh nghiệp nhỏ,

chưa niêm yết, chủ yếu trong lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng nhanh như công nghệ cao

Các doanh nghiệp đã phát hành chứng khoán ra công chúng

Quy mô vốn trung bình Nhỏ, từ vài triệu đến vài

chục triệu USD

Lớn hơn, từ vài chục đến hàng trăm triệu USD

1.3.3 Chức năng của quỹ ĐTMH

1.3.3.1 Nhóm chức năng tài chính của quỹ ĐTMH

Huy động vốn: tuỳ thuộc vào hình thúc tổ chức pháp lý, quỹ ĐTMH được lựa chọn hình thức và cách thức huy động vốn mà pháp luật cho phép như phát hành cổ phiếu, trái phiếu (nếu được tổ chức theo kiểu doanh nghiệp), chứng chỉ quỹ (nếu theo kiểu tín thác đầu tư), vay vốn các tổ chức tín dụng theo quy định

Cấp vốn mạo hiểm dưới các hình thức

- Hợp đồng khoa học và công nghệ: Việc triển khai dự án cấp vốn mạo hiểm dưới hình thức này cho phép giải phóng tối đa các nguồn lực khoa học và công nghệ được tham gia vào hoạt động phát triển và đổi mới

- Cấp vốn cổ phần - vốn góp: đây là hình thức phổ biến nhất

Cho doanh nhân đối tác vay để mua lại doanh nghiệp

Doanh nhân đối tác vốn là những nhà nghiên cứu – triển khai công nghệ, những người đưa ra sáng kiến công nghệ cao và kế hoạch thương mại hoá sản phẩm, có tinh thần kinh doanh và đã đứng ra thành lập doanh nghiệp với tư cách sáng lập viên

doanh nghiệp Sau một quá trình được tài trợ bởi vốn mạo hiểm thì phần sở hữu của

họ trong doanh nghiệp sẽ bị giảm sút về tỷ lệ mặc dù số tiền thực tế mà họ thu về là lớn (do giá trị gia tăng của doanh nghiệp dẫn tới phần sở hữu của họ cũng tăng lên nhiều) Tuy nhiên các doanh nhân đối tác lúc này trong vai trò nhà kinh doanh, có thể rất muốn dành lại quyền kiểm soát doanh nghiệp để tự mình quản trị một cách độc lập doanh nghiệp

1.3.3.2 Nhóm chức năng phi tài chính

Bên cạnh và không thể tách rời chức năng tài chính (cấp vốn mạo hiểm), quỹ còn phải cung cấp các dịch vụ nhằm giúp các dự án nghiên cứu ý tưởng, cải thiện hoạt động; doanh nghiệp được ươm tạo, khởi sự và từng bước phát triển thành công Đây chính là một trong những đặc trưng cơ bản của phương thức ĐTMH

Đóng góp lớn vào quản lý tổ chức doanh nghiệp: Vì các doanh nhân thành lập doanh nghiệp công nghệ cao thường xuất thân là một nhà công nghệ nên thiếu kỹ năng về quản trị doanh nghiệp Bên cạnh đó, họ cũng chưa đủ uy tín và các quan hệ rộng rãi trong giới kinh doanh khi mới kinh doanh độc lập, mà đây là một trong những yếu tố then chốt góp phần tạo nên sự thành công của sự nghiệp kinh doanh Bởi vậy, quỹ ĐTMH hỗ trợ về quản trị doanh nghiệp như các vấn đề về kế hoạch kinh doanh: sản xuất, tiếp thị, bán hàng- tài chính – kế toán, chiêu mộ và đào tạo đội ngũ quản lý năng động và được đào tạo cẩn thận, từ cấp độ tổng giám đốc cho đến những người đứng đầu các bộ phận

Tư vấn về vấn đề pháp lý: vì nhiều nhà quản lý chưa am hiểu về các vấn đề hợp đồng, tranh chấp thương mại, phát hành cổ phiếu, về pháp lý, như vấn đề quyền sở hữu trí tuệ, các thoả thuận li – xăng (Giấy phép nhượng quyền sở hữu các sản phẩm công nghiệp), nhãn hiệu hàng hóa, sáng chế, nên các chuyên gia của quỹ mạo hiểm

có thể tư vấn và giúp tránh được những chi phí tốn kém nếu thuê các công ty tư vấn luật

Tổ chức, thúc đẩy quan hệ cộng tác: khi phân tích vai trò của ĐTMH cho thấy các quỹ ĐTMH có ưu thế trong việc tổ chức các quan hệ rộng rãi trong R&D và trong kinh doanh thông qua việc tổ chức mạng lưới quan hệ, trong đó đặc biệt là

quan hệ ba bên: trường đại học - viện nghiên cứu - và nhà kinh doanh có danh tiếng Bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa vô cùng quan trọng để hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển thị trường công nghệ của mình cũng như tìm được tới nguồn tài trợ cho R&D công nghệ cũng như cho giai đoạn đầu của DN Các trường đại học, viện nghiên cứu sẽ nắm giữ quyền sở hữu đối với thành quả nghiên cứu đổi mới và chính họ mới có quyền cấp phép quyền sử dụng cho doanh nghiệp nếu một nhà nghiên cứu – triển khai cần sự đầu tư của họ để thực hiện các ý tưởng của mình Do

đó, dịch vụ tư vấn có thể giúp các nhà nghiên cứu – triển khai hưởng và khai thác được nhiều hơn thành quả nghiên cứu của họ sau khi đã đi đến những thoả thuận với quỹ ĐTMH về sự tài trợ của quỹ này

1.3.4 Các mô hình quỹ ĐTMH

1.3.4.1 Mô hình hợp danh hữu hạn

Mô hình quỹ mạo hiểm phổ biến nhất hiện nay ở Mỹ và được nhiều nước học tập là dạng Investment Trust (tín thác đầu tư) dưới hình thức Limited partnership theo luật Anh – Mỹ Theo mô hình này, nhà ĐTMH xuất phát từ mọi thành phần khác nhau, với tư cách là thành viên góp vốn TNHH (limited partner) Số vốn này được giao cho một hoặc một vài thành viên quản lý đầu tư vốn (general partner) thực hiện các hoạt động đầu tư và phải chịu trách nhiệm vô hạn (hoàn toàn) bằng toàn bộ tài sản của mình

Việc tổ chức đầu tư VMH theo mô hình này gồm 3 chủ thể tham gia: (1) doanh nhân chịu trách nhiệm nhận vốn và sử dụng vốn của quỹ; ( 2) các nhà đầu tư (tài chính thuần tuý) chịu trách nhiệm hùn vốn vào quỹ có tư cách thành viên cấp vốn; (3) tổ chức hoặc cá nhân được gọi là nhà sáng lập quỹ, đứng giữa 2 chủ thể trên chịu trách nhiệm xác định, tuyển chọn, quản lý các chủ thể trong quy trình

Doanh nghiệp, tư nhân

CT bảo hiểm, tài chính

Nước ngoài Đóng

góp

Chủ doanh nghiệp

Thành viên quản lý vốn

15 – 20% tiền lãi

 Cơ hội Sáng tạo

và Thực hiện

Điều hành

 Tạo ra giá trị thặng dư

Thu hoạch

IPO/Sát nhập/Thu mua

Lợi nhuận còn lại 75

– 85% tiền lãi vốn

Cổ phần

 Giám sát và làm gia tăng giá trị

 Tìm kiếm và gia tăng giá trị

Hình 1.1 Vốn mạo hiểm được tổ chức theo hình thức Limited partnerahip

1.3.4.2 Mô hình đơn vị tín thác

- Quỹ được hình thành khi có một công ty quản lý đầu tư chuyên nghiệp (trong quy chế áp dụng cho quỹ đầu tư chứng khoán gọi là doanh nghiệp quản lý quỹ) đứng ra thành lập quỹ, phát hành chứng chỉ quỹ đầu tư, cử người điều hành và có trách nhiệm pháp lý đối với mọi hoạt động của quỹ

- Trong quá trình hoạt động, luôn được ngân hàng giám sát, đảm nhận việc bảo quản, lưu giữ tài sản và các loại chứng từ kèm theo của quỹ nhằm bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư

- Quỹ không có tư cách pháp nhân và chỉ có một cơ quan không thường xuyên duy nhất là đại hội các nhà đầu tư do công ty quản lý quỹ hoặc ngân hàng giám sát, triệu tập khi cần thiết theo những trường hợp đã quy định trong điều lệ Đồng thời, các

quyền và nghĩa vụ của công ty quản lý đầu tư đã thành lập quỹ có thể được chuyển giao cho một công ty quản lý khác, nếu được các nhà đầu tư đồng ý và cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền phê chuẩn

1.3.4.3 Mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn

Theo kinh nghiệm tổ chức các quỹ ĐTMH trên thế giới thì mô hình này ít xuất hiện và không phát triển nhiều Do bản chất của các quỹ rất gần với tính chất xã hội hoá đầu tư, nghĩa là huy động vốn một cách rộng rãi để tập trung vào một bộ phận quản lý đầu tư chuyên nghiệp Vì vậy, mô hình công ty TNHH không phát huy thật

sự được những ưu điểm đặc trưng của quỹ đầu tư, cho dù số vốn của quỹ dưới hình thức công ty TNHH có thể rất lớn

1.3.4.4 Mô hình công ty cổ phần

Mô hình này cho thấy không có sự tách biệt thành bộ phận quản lý đầu tư chuyên nghiệp và các nhà đầu tư chỉ cấp vốn và chịu trách nhiệm đối với phần vốn góp Mô hình này cũng cho phép một quỹ ĐTMH được hình thành cả dưới dạng quỹ đóng (ngưng góp cổ phần sau một thời hạn nhất định), và quỹ mở (được phép phát hành liên tục và rộng rãi cổ phần để tăng vốn, đồng thời sẵn sàng thu mua lại các cổ phiếu đã phát hành

Hình 1.2 Mô hình quỹ – công ty cổ phần

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động thu hút VMH và ĐTMH

1.4.1 Cấu trúc thị trường tài chính

Làm thế nào để các quốc gia có thể thúc đẩy sự phát triển của TTCK nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp trẻ? Hệ thống pháp lý cho sự phát triển của TTCK không nên được nới lỏng một cách đồng đều Thay vào đó các điều kiện niêm yết nên được thay đổi cho phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, các yêu cầu về công khai nên được duy trì nghiêm ngặt để đảm bảo niềm tin của nhà đầu tư Tuy nhiên, có một số nghi vấn về tầm quan trọng liên quan của TTCK là: Thứ nhất, các nhà ĐTMH hầu như có thể sử dụng kênh thoát vốn khác như bán thương mại để thay thế cho IPO để đạt được tính thanh khoản Thứ hai, các sàn giao dịch chứng khoán quốc tế như NASDAQ có thể cung cấp kênh thoát vốn cho các doanh nghiệp ở nhiều quốc gia khác nhau Điều này chỉ ra rằng sự phát triển của TTCK nội địa không phải luôn luôn là yếu tố ưu tiên hàng đầu

Bên cạnh đó, một nền công nghiệp vốn mạo hiểm cần các nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư cho các dự án rủi ro cao, với tài sản lợi nhuận cao đó là các nhà đầu tư tổ chức lớn không bao gồm các ngân hàng, bởi ngân hàng không có khả năng và động

cơ đúng đắn để phát triển thị trường vốn mạo hiểm, họ tránh các giao dịch mạo hiểm ở giai đoạn đầu

1.4.2 Khả năng về nguồn nhân lực

Thị trường vốn mạo hiểm chỉ có thể thịnh vượng với một nguồn cung các doanh nghiệp đầy đủ Có hay không người dân của một quốc gia muốn trở thành doanh nhân phụ thuộc vào các nhân tố như truyền thống kinh doanh của quốc gia, sự thừa nhận của xã hội đối với doanh nghiệp, sự linh động của môi trường lao động, mức độ đảm bảo công ăn việc làm ở những tổ chức lớn

Ngoài các doanh nghiệp, nền công nghiệp vốn mạo hiểm cần các nhà ĐTMH có

kỹ năng Sự khác biệt giữa một tổ chức ĐTMH độc lập và một tổ chức ĐTMH phụ thuộc, được thành lập bởi một công ty lớn hay ngân hàng là nhà quản lý quỹ của tổ chức ĐTMH độc lập được hưởng một tỷ lệ nhất định lợi nhuận mang lại từ quyết

định đầu tư của họ (tỷ lệ chuẩn được áp dụng tại Thung lũng Silicon là 20%) trong khi các nhà quản lý quỹ của tổ chức ĐTMH phụ thuộc được được trả công để thực hiện điều này Chính vì thế nhà quản lý quỹ của tổ chức ĐTMH phụ thuộc có rất ít khả năng để phát triển nếp suy nghĩ thích hợp để trở thành một nhà ĐTMH giỏi, họ như là một ông chủ nhà băng truyền thống bảo thủ hơn là một nhà ĐTMH, tránh thua lỗ hơn là thực hiện các quyết định đầu tư có rủi ro, đó là mối quan tâm nghề nghiệp của họ

Khả năng nguồn nhân lực cũng quyết định đến sự phát triển của các công ty mới Ở Thung lũng Silicon, hầu hết các công ty thành công đều được điều hành không chỉ bởi các nhà sáng lập công ty mà còn bởi những nhà quản lý chuyên nghiệp giàu kinh nghiệm từ các Quỹ ĐTMH Một vấn đề cho các quốc gia là có hay không người dân muốn trở thành một doanh nhân hay một nhà ĐTMH, nhưng có hay không những con người tài năng để làm điều đó

1.4.3 Cơ hội đầu tư

Khả năng sẵn có của các cơ hội đầu tư – nền tảng cho việc hình thành các hợp đồng làm ăn tốt, liên quan đến một số nhân tố sau:

• Mức độ phát triển của môi trường nghiên cứu và công nghệ

• Có hay không các kênh kết nối giữa công tác nghiên cứu và nên công nghiệm vốn mạo hiểm mà nó cho phép việc thương mại hóa các nghiên cứu mới

• Mức độ dễ dàng cho các DN tiếp cận được với thị trường nội địa

• Mức độ dễ dàng cho việc lần đầu thành lập một công ty

• Hệ thống pháp lý có đủ mạnh để bảo đảm rằng các cơ hội kinh doanh không biến thành các cơ hội tham nhũng bởi các quan chức và các thế lực khác không

1.4.4 Các cơ quan hỗ trợ

Thung lũng Silicon có một hệ thống các tổ chức rất giàu kinh nghiệm giúp ích rất nhiều cho các doanh nghiệp như: các công ty săn đầu người, luật sư, kế toán, tư vấn, các công ty quan hệ cộng đồng…Môi trường hoạt động ở Thung lũng Silicon

là một môi trường rất năng động dựa trên cơ chế phân quyền mà các quốc gia khác không có được Sự phát triển của các ngành nghề kinh doanh đã tạo ra các dịch vụ

hỗ trợ đặc biệt tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành ngày càng nhiều các doanh nghiệp mới Vấn đề đặt ra cho các quốc gia là các cơ quan công quyền cần phải làm gì để thúc đẩy sự phát triển một mạng lưới phức tạp các công ty hỗ trợ cho

sự phát triển của các doanh nghiệp mới khởi sự

1.4.5 Chính sách của Chính phủ

Dựa vào cơ chế chính sách của chính phủ có thể phân thành 03 loại:

• Chính phủ đóng vai trò như nhà sáng lập thị trường

• Các chính sách của Chính phủ như chính sách thuế, các qui định của hoạt động ĐTMH tác động trực tiếp đến nền công nghiệp vốn mạo hiểm

• Luật lệ và các qui định Quỹ hưu trí của Chính phủ, TTCK, thị trường lao động

và các lĩnh vực khác ảnh hưởng gián tiếp đến nền công nghiệp vốn mạo hiểm

Vấn đề về cơ chế chính sách cụ thể bao gồm mức độ thích hợp của thuế lợi vốn và loại chương trình chính phủ áp dụng để khuyến khích hoạt động ĐTMH

1.5 Các nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển thị trường vốn ĐTMH

1.5.1 Rajarishi Nahata, Sonali Hazarika and Kishore Tandon (08/2014), Success in Global Venture Capital Investing: Do Institutional and Cultural Differences Matter?

Các kết luận nghiên cứu này đưa ra về kết quả đầu ĐTMH toàn cầu như sau:

1.5.1.1 Các Quỹ ĐTMH toàn cầu và hiệu quả hoạt động của nó

• Phù hợp với quan điểm của Black và Gilson (1998) về mối liên hệ giữa sự phát triển của TTCK và công nghiệp VMH, nghiên cứu đã cho thấy rằng sự phát triển TTCK ảnh hưởng mạnh mẽ đến hiệu quả hoạt động của VMH Nếu sự phát triển của TTCK gia tăng thêm 1% thì thành công trong việc thoát vốn mạo hiểm gia tăng 5,71%

• Sự khác biệt về văn hóa cũng có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của vốn mạo hiểm, phù hợp với nghiên cứu của Chakrabarti et al (2009) đồng thời phù hợp với giả thuyết cho rằng sự khác biệt về văn hóa giữa Quỹ ĐTMH và công ty nhận đầu tư đòi hỏi các Quỹ ĐTMH phải thẩm định nghiêm khắc hơn và thật sự thận

trọng bởi vì nó có ảnh hưởng đến hiệu quả, sự thành công của vốn ĐTMH Nếu sự khác biệt về văn hóa gia tăng thêm 1% thì thành công trong việc thoát vốn mạo hiểm gia tăng 8,13% - 9,54%

• Kết quả nghiên cứu cũng nhất quán với phát hiện của Brander et al (2002) và Nahata (2008), quy mô của tập các Quỹ ĐTMH có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động của công ty Nghiên cứu khám phá ra rằng sự hiện diện của các tổ chức ĐTMH của Mỹ vào hệ thống các Quỹ ĐTMH có ảnh hưởng rõ ràng đến hiệu quả hoạt động của công ty nhận đầu tư khi chưa xem xét đến sự tham gia của các Quỹ ĐTMH địa phương Khi thêm biến sự tham gia của Quỹ ĐTMH địa phương vào mô hình nghiên cứu thì kết quả cho thấy sự tham gia của các nhà ĐTMH địa phương kết hợp với đầu tư của các tổ chức ĐTMH của Mỹ thật sự là một kênh quan trọng nhất có ảnh hưởng rõ nét đến hiệu quả hoạt động của thị trường vốn mạo hiểm và công ty nhận đầu tư Nếu sự tham gia của các nhà ĐTMH địa phương tăng lên 1% thì thành công cho việc thoát vốn mạo hiểm tăng 6,28% - 6,46%

1.5.1.2 Hiệu quả hoạt động của các Quỹ ĐTMH ở các nền kinh tế đã và đang phát triển

Nghiên cứu tiến hành phân tích độc lập các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của vốn mạo hiểm ở các nước có nền kinh tế phát triển với các nước đang phát triển, với kết luận rằng:

• Môi trường pháp lý, sự khác biệt về văn hóa và sự phát triển của TTCK vẫn là các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự thành công của vốn mạo hiểm ở cả nền kinh tế

đã và đang phát triển

• Mặt khác, trong khi vấn đề sự tham gia của các nhà ĐTMH địa phương vào thị trường ĐTMH của quốc gia có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động của các công ty nhận đầu tư ở các nước phát triển, thì nó không thể hiện vai trò quan trọng đối với các nước đang phát triển

• Kết luận về sự khác biệt về văn hóa khi ĐTMH ở các nước đang phát triển là: bất

kể sự khác biệt về văn hóa đối mặt với vấn đề trách nhiệm về pháp lý của nhân tố nước ngoài (LOF: Liability of foreignness) thì đây không phải là một rào cản quan trọng

trong sự thận trọng của các Quỹ ĐTMH, họ dường như trở nên rất thận trọng, thẩm định một cách nghiêm ngặt hơn các dự án đầu tư ở các nước đang phát triển

• Kinh nghiệm của Quỹ ĐTMH được đo lường bằng số năm hoạt động của các Quỹ ĐTMH hàng đầu là một nhân tố quan trọng cho sự thành công của công ty nhận đầu tư nhưng chỉ ở các nước đang phát triển còn các nước đang phát triển thì yếu tố kinh nghiệm của các Quỹ ĐTMH không quan trọng

• Quy mô của hệ thống quỹ ĐTMH là nhân tố quan trọng cho cả các quốc gia đã

và đang phát triển

• Điều kiện của TTCK và GDP quốc gia là các nhân tố mạnh cho sự thành công của vốn ĐTMH ở quốc gia đã phát triển nhưng không quan trọng đối với các nước đang phát triển

• Các quốc gia có mức độ mở cửa hơn dễ thu hút nhiều hơn các Quỹ ĐTMH và làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các Quỹ ĐTMH cho các dự án tiềm năng, đến một lúc nào đó thường dẫn đến kết quả là các Quỹ ĐTMH “dùng tiền để có bằng được

dự án kinh doanh” vì vậy làm giảm hiệu quả hoạt động của các Quỹ ĐTMH

• Cuối cùng các công ty nhận tài trợ ở giai đoạn hạt giống hay giai đoạn đầu thì ít

có khả năng thành công hơn các giai đoạn còn lại bất kể là công ty ở đâu

Tóm lại: Nghiên cứu đã xác định được 03 nhóm nhân tố có tác động mạnh mẽ đến

sự thành công của thị trường vốn ĐTMH ở cả các nước phát triển và các nước đang phát triển là: các quy định về thể chế, sự phát triển của TTCK, sự khác biệt về văn hóa giữa quốc gia của công ty nhận đầu tư và Quỹ ĐTMH

1.5.2 N.M.P Bocken (2015), Sustainable venture capital – catalyst for sustainable start-up success?

Nghiên cứu này cũng chỉ ra các nhân tố của VMH tác động lên sự thành bại của

DN khởi nghiệp

Nghiên cứu được tổng hợp từ ý kiến khảo sát của các chuyên gia về đầu tư mạo hiểm và của các DN khởi nghiệp, chạy phân tích dữ liệu đưa ra nhận định những nguyên nhân tạo ra nhờ ĐTMH ảnh hưởng tích cực, tiêu cực đến sự thành công cho

DN khởi nghiệp như sau

Về tiêu cực:

Rào cản pháp lý giữa bên ĐTMH nước ngoài vào DN khởi nghiệp nội địa; Thiếu phù hợp, đồng nhất về mục tiêu chiến lược của nhà ĐTMH và DN khởi nghiệp;

Sự quan ngại, e dè của các tổ chức ĐTMH về tính minh bạch số liệu kế toán, tài chính của DN khởi nghiệp, ảnh đến giá trị rót vốn và phần trăm cổ phần của nhà ĐTMH

Một số nghiên cứu khác về các nhân tố tác động đến hoạt động ĐTMH và nhận vốn mạo hiểm của các DN khởi nghiệp

Laura Bottazzi, Marco Da Rin, Thomas Hellmann (2016), The Importance of Trust for Investment: Evidence from Venture Capital, chỉ ra rằng sự khác biệt về văn hóa giữa nhà ĐTMH và công ty nhận đầu tư có ảnh hưởng đáng

kể đến sự phát triển của thị trường vốn ĐTMH

Paula Gompers (1995), Optimal Investment, Monitoring, and the Staging of Venture Capital, cũng đề cập về môi trường pháp lý có ảnh hưởng rõ ràng đến các quyết định đầu tư tài chính

William A.Sahlman (1990), The structure and governance of venture-capital organizations, Bài nghiên cứu này mô tả và phân tích cấu trúc của các tổ chức đầu tư mạo hiểm, tập trung vào mối quan hệ giữa nhà đầu tư và nhà đầu

tư mạo hiểm và giữa các công ty đầu tư mạo hiểm và liên doanh mà họ đầu

tư Các vấn đề cơ quan trong các tổ chức này và các hợp đồng và quy trình vận hành đã phát triển để đáp ứng được nhấn mạnh, phát sinh rủi ro và lợi nhuận trong quá trình hoạt động