+ Cổ thụ: lớp người già như cụ Mết, gió bão không thể quật ngã, che chở cho cả cánh rừng, như cụ Mết là chỗ dựa vững chắc cho cả dân làng XM + Những cây trưởng thành: tự chữa chữ … - Tha
Trang 1RỪNG XÀ NU
Nguyễn Trung Thành
I Mức độ cần đạt
1 Kiến thức
- Hình tượng rừng xà nu – biểu tượng của cuộc sống đau thương nhưng kiên cường
và bất diệt
- Hình tượng nhân vật Tnú và câu chuyện bi tráng về cuộc đời anh thể hiện đầy đủ
nhất cho chân lí: dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng, đấu
tranh vũ trang là con đường tất yếu để tự giải phóng
- Chất sử thi thể hiện qua cốt truyện, bút pháp xây dựng nhân vật, giọng điệu và vẻ
đẹp ngôn ngữ của tác phẩm…
2 Kĩ năng: Tiếp tục hoàn thiện kĩ năng đọc – hiểu văn bản tự sự.
3.Thái độ: Trong cuộc sống thời bình, thanh niên cần phát huy truyền thống yêu
nước, chống ngoại xâm của dân tộc để góp phần xây dựng đất nước, biết yêu cuộc
sống và hãy làm tất cả vì cuộc sống của đất nước, nhân dân, cũng là của chính mình
4 Kĩ năng sống
- Lòng yêu nước chủ nghĩa anh hùng cách mạng
- Tích hợp GD: Bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên rừng
II Chuẩn bị của GV và HS
- GV: SGK và SGV Ngữ văn 12, sách tham khảo
2 Kiểm tra bài cũ (không)
3 Dạy nội dung bài mới
*Hoạt động 1: (2p) Giới thiệu bài: Để giúp các em hiểu tinh thần yêu nước, chống
ngoại xâm kiên cường của đồng bào ta ở Tây nguyên trong kháng chiến chống Mĩ
cứu nước, hôm nay, chúng ta học bài Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành).
HOẠT ĐỘNG CỦA GV- HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT
- Tác phẩm ra đời năm 1965, được
hoàn thành ở khu căn cứ của chiến
trường miền Trung Trung bộ
- HCST: 1965, Mĩ tấn công ồ ạt miền Nam, đó là lúc
cả nước sục sôi không khí đánh Mĩ, được hoàn thành ởkhu căn cứ của chiến trường miền Trung Trung bộ,
Trang 2- Mĩ tấn công ồ ạt miền Nam, đó là
lúc cả nước sục sôi không khí đánh
Mĩ → Tái hiện bối cảnh CMVN
1955 - 1959: thời kì đau thương đen
tối oanh liệt của CMVN Đó là thời
điểm ta chuyển từ chiến tranh 1 phía
của kẻ thù sang phong trào Đồng
Khởi Thế nhưng trong những ngày
trước Đồng Khởi, Mỹ đã tiến hành
chiến tranh 1 phía, chúng lê máy
chém khắp miền Nam VN, quyết
bóp chết mầm móng CM ngay từ
trong trứng nước Và những ngày
tháng ấy đã viết nên trang sử đầy
máu và nước mắt của dân làng
Xô-Man Bao chiến sĩ cách mạng kiên
trung bị giết chết, như: a Xút, bà
Nhan, Mai và con trai của Mai
- Xuất xứ: đăng trên tạp chí văn nghệ quân đội giải
phóng Trung Trung bộ, sau đó được in trong tập
quê hương những anh hùng Điện Ngọc.
→Viết về sự kiện nổi dậy của dân làng Tây Nguyên
trong thời kì đồng khởi trước 1960 Qua đó ca ngợiphẩm chất tốt đẹp của con người Tây Nguyên dưới sựlãnh đạo của Đảng
- Đêm hôm đó, cụ Mết đã kể cho cả dân làng nghe về cuộc đời Tnú Hồi đó Mĩ Diệm khủng bốgắt gao, được anh Quyết dìu dắt Tnú cùng Mai tham gia nuôi giấu cán bộ cách mạng từ nhỏ.Giặc bắt anh, sau 3 năm anh lại vượt ngục Kontum trở về Lúc này anh Quyết đã hi sinh, Tnúlấy Mai Anh tiếp tục cùng dân làng mài giáo mác chuẩn bị chiến đấu Giặc nghe tin, chúng vềlàng càn quét, khủng bố Kẻ thù bắt vợ con anh, tra tấn tàn bạo ngay trước mắt anh Căm hờncháy bỏng, anh đã nhảy xổ ra giữa bọn lính nhưng cũng không cứu được mẹ con Mai Giặc bắtanh, quấn giẻ tẩm nhựa xà nu đốt mười đầu ngón tay anh Cụ Mết cùng thanh niên trong làng
đã nổi dậy giết sạch bọn lính cứu Tnú Sau đó anh gia nhập lực lượng quân giải phóng Câuchuyện kết thúc bằng cảnh cụ Mết và Dít tiễn Tnú trở lại đơn vị, trước mắt họ là những cánhrừng xà nu nối tiếp đến tận chân trời
(?) Vì sao tác giả không đặt tên tác
phẩm là Cây xà nu, Làng Xôman
hoặc Câu chuyện về Tnú mà lấy
nhan đề là “Rừng xà nu”?
- Hình ảnh được khắc họa ở phần
đầu tác phẩm, xuất hiện xuyên suốt
tác phẩm
- Có mặt trong đời sống hằng ngày
của dân làng XM từ ngàn đời qua
II Đọc – hiểu văn bản
Trang 3+ Cổ thụ: lớp người già như cụ
Mết, gió bão không thể quật ngã,
che chở cho cả cánh rừng, như cụ
Mết là chỗ dựa vững chắc cho cả
dân làng XM
+ Những cây trưởng thành: tự chữa
chữ …
- Tham dự vào những sự kiện trọng đại:
+ Đuốc xà nu cháy sáng soi đường cho cụ Mết và dânlàng vào rừng lấy giáo, mác chuẩn bị nổi dậy
+ Mười ngón tay Tnú bị giặc đốt bằng giẻ tẩm nhựa
xà nu
+ Soi rõ xác mười tên lính giặc ngổn ngang
- Tượng trưng cho số phận đau thương mất mát nhân dân Tây Nguyên
- Rừng XN nằm “trong tầm đại bác của đồn giặc” Hứng chịu sự bắn
phá huỷ diệt của đại bác
Mĩ suốt trong một thờigian dài Cây xà nu đầythương tích , chết chóchàng vạn cây không cócây nào là không bị
thương:
+ “Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão”
+ “Ở chỗ vết thương nhựa ứa ra tràn trề rồi bầm đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn”
- Dân làng XM hứng chịunhiều đau thương, bchiến sĩ cách mạng kiêntrung bị giết chết, như: aXút - là thanh niên làngXô-Man bị địch phát hiệnvào rừng nuôi cán bộ,chúng bắt anh treo cổ lêncây vả đầu làng, đến ônggià bà già như bà Nhanchúng cũng bắt đem chặtđầu cột tóc treo đầu súng,Mai và con trai của Mai
bị thằng giặc cầm cây sắtđánh cho đến chết, Tnu bịtra tấn dã man, bị đốt 10đầu ngón tay
- Tượng trưng cho phẩm chất, sức sống mãnh liệt của nhân dân Tây Nguyên
- Ham ánh sáng mặt trời
- Sinh sôi nảy nở rấtnhanh, cạnh một cây XNmới ngã gục đã có bốnnăm cây con mọc lên
“Đạn đại bát không giết
- Khát vọng tự do và
niềm tin vào lí tưởngcách mạng của người dânTây Nguyên trong kháng
chiến chống Mĩ “Cán bộ
là Đảng, Đảng còn núi nước này còn”
- Tượng trưng cho sự tiếp
nối của các thế hệ làng
Xô Man Anh Quyết,Tnú, Mai, Dít, bé Heng
Trang 4lành vết thương lớp thanh niên như
Mai, Tnu, Dít Những vết thương
do bom đạn mau lành, lớp người
ấy lớn lên trong đấu tranh như
những cây XN lớn lên trong tầm
đại bác
+ Mới mọc: thế hệ thiếu nhi như bé
Heng, tuy còn nhỏ nhưng dũng
cảm, bước tiếp cha anh
nổi chúng….che chở cho làng”
- Xuất hiện ở đầu rồi kết thúc tác phẩm: “những đồi xà nu nối tiếp đến chân trời” làm nổi bật
sức sống của đại ngànTây Nguyên hùng vĩ
- Cũng như sức sống bất
diệt và mãnh liệt của conngười, thế hệ này ngãxuống, thế hệ sau tiếpnối đứng lên (anh Xút, bàNhan bị giặc giết, Tnu vàMai đi nuôi quân thay
Cứ thế các thế hệ ngườiTây Nguyên thay nhaugiữi vững truyền thốngđấu tranh, để giữ làng giữnước
*Nhận xét: Bằng biện pháp nhân hóa, hình ảnh cây
XN hiện lên không như loài cây vô tri, mà thực sự trởthành con người, mỗi cây xà nu ngã xuống, ta thấythương tâm như một người dân làng Xô Man ngãxuống Trở thành nhân chứng, đồng đội cùng chiếnđấu, cây XN còn hiện lên như một người dũng sĩ đểưỡn tấm ngực lớn của mình ra che chở cho làng Đồngthời tố cáo tội ác của kẻ thù
Có hôm ở luôn ngoài rừng, “vì để cán bộ
ngủ ngoài rừng một đêm bụng dạ không yên,
lỡ giặc lùng ai dẫn cán bộ chạy” Có lần anh
Quyết hỏi “các em không sợ giặc bát à, nó
giết như bà Nhan, anh Xút” → Tnu làm tất cả
những điều đó bằng một niềm tin vô cùng sâu
sắc “Cán bộ là Đảng, Đảng còn núi nước này
còn”
Mai học giỏi hơn 3 tháng đã đọc được chữ,
viết được cái ý trong bụng mình muốn, 6
tháng làm được toán 2 con số Còn Tnu học
2 Hình tượng nhân vật Tnú
v Lai lịch:
+ Tnú là chàng trai, người dân tộc Strá+ Cha mẹ chết sớm được dân làng Xô Mannuôi lớn
+ Sớm tham gia hoạt động cách mạng (CM),được anh Quyết dạy chữ và giáo dục lítưởng CM
Trang 5chậm hơn mà hay nổi nóng, học chữ I thì quên
mất chữ o Mai ra dỗ thì đòi đánh Mai Học
chậm mà còn hay nổi nóng nhưng thực chất
Tnu rất gan dạ kiên cường, bởi “Đời nó khổ,
nhưng bụng nó sạch như nước suối làng ta”
cho nên đêm đó anh Quyết ôm nó trong hốc
đá rủ rì “Sau này Mỹ Diệm giết anh, Tnu phải
thay anh làm cán bộ, không học chữ sao làm
cán bộ giỏi” vì vậy sáng hôm sau Tnu gọi
Mai ra chỉ mình học chữ
Khi Tnú bị bắt, bị trói Trước cái chết cận
kề, Tnú không hề run sợ mà thật bình thản,
anh bình thản nghĩ: Vợ và con chết cả rồi, Tnú
cũng sắp chết Nhưng Tnú không sợ, điều làm
Tnú day dứt và băn khoăn nhất chính là “rồi
khi có lệnh của Đảng cho đánh ai sẽ lãnh đạo
dân làng Xô Man đánh giặc?… chỉ tiếc cho
Tnú không sống được tới ngày cầm vũ khí
đứng dậy với dân làng” Đến giây phút cuối
cùng Tnú hoàn toàn không nghĩ đến mình
nữa, Tnú đã đặt cái chung, cái nhiệm vụ lên
trên bi kịch của mình → biến đau thương
thành hành động Khi giặc đốt 10 đầu ngón
tay Tnu không kêu 1 tiếng Đoạn văn diễn tả
tinh thần bất khuất của người anh hùng Tây
Nguyên ? : “Một ngón tay Tnú bốc cháy Hai
ngón, ba ngón Không có gì đượm bằng nhựa
Xà nu” Mười ngón tay của Tnú nhanh chóng
thành mười ngọn đuốc sống Kì lạ thay, người
Cộng Sản ấy không hề kêu van, dù “Anh nghe
lửa cháy trong lồng ngực, cháy ở bụng Máu
anh mặn chát ở đầu lưỡi Răng anh đã cắn
nát môi anh rồi” Đúng rồi, Tnú không thèm
kêu van vì “người cộng sản không thèm kêu
van”
Không phải vô tình, chi tiết về phép của
Tnu được nhắc đi nhắc lại nhiều lần:
+ Cụ Mết: Cấp chỉ huy cho về mấy đêm,
một đêm à, được Cho 1 đêm về một đêm,
+ Có lần thua Mai, Tnú đập vỡ cái bảng, lấy
đá đập vào đầu đến chảy máu tự trừng phạtmình dốt → dẹp bỏ tính tự ái của mình, ýthức được trách nhiệm của mình với CM vớiĐảng
+ Khi đi liên lạc, không đi đường mòn
rừng mà đi”, không lội chỗ nước êm mà
“lựa chỗ thác mạnh mà bơi ngang
những chỗ nguy hiểm giặc “không ngờ
+ Khi bị kẻ thù đốt mười đầu ngón tay, ngọnlửa như thiêu đốt gan ruột nhưng Tnú khôngkêu nửa lời, anh luôn tâm niệm lời dạy của
anh Quyết : “người cộng sản không thèm kêu van”.
v Là người có tính kỉ luật cao, trung thành vớiCM:
+ Tham gia lực lượng vũ trang, nhớ nhà,nhớ quê hương nhưng khi được phép củacấp trên mới về thăm
+ Bị giặc bắt, Tnú nuốt thư vào bụng, đặt tay
lên bụng dõng dạc nói: “cộng sản ở đây này”, bị tra tấn dã man nhưng Tnú “ không khai”
w Có một trái tim yêu thương và sôi sục cămthù:
+ Yêu thương vợ con, là người chồng,
Trang 6cho hai đêm về hai đêm, phải chấp hành cho
đúng
+ Dít: Đồng chí về có giấy không? Đúng rồi
có chữ ký của người chỉ Huy
+ Cụ Mết: Nó đi giải phóng quân đánh giặc,
nay nó về thăm làng một đêm, cấp trên cho
về một đêm, có chữ ký của người chỉ huy,
chị bí thư coi rồi
Yêu thương vợ con:
u “Không đi Komtum mua vải được Tnu xé
đôi tấm dồ của mình ra làm tấm choàng cho
Mai địu con”
v Không có vũ khí trong tay, Tnu vẫn nhảy
xổ vào cứu vợ con “Hai cánh tay rộng lớn
như hai cánh lim chắc của anh ôm lấy mẹ
con Mai”
Lòng căm thù thể hiện qua hai chi tiết:
u Khi giặc bắt và tra tấn vợ con anh dã man,
lúc bấy giờ cụ Mết không nhìn ra Tnu nữa
bởi vì ở chỗ hai con mắt anh bây giờ là hai
cục lửa lớn
v Để uy hiếp tinh thần cách mạng của dân
làng Xô Man và uy hiếp tinh thần của Tnú
Giặc dùng giẻ tẩm nhựa xà nu để đốt mười
đầu ngón tay của anh Chúng định dùng lửa
để thiêu rụi ý chí đấu tranh của dân làng Xô
man Nhưng chúng đã nhầm Chính ngọn
lửa trên mười đầu ngón tay của Tnú đã thắp
lên ngọn lửa đồng khởi, ngọn lửa đấu tranh
Chúng muốn đốt ta thành tro bụi
Ta hóa vàng nhân phẩm lương tâm
Chúng muốn ta bán mình ô nhục
Ta làm sen thơm ngát giữa đầm
Không hề kêu van, chỉ thét lên một tiếng
“Giết” Tiếng thét ấy trở thành ngòi nổ làm
bùng cháy nỗi căm hờn của dân làng
Xôman Với vũ khí thô sơ là giáo, là mác,
vÝ nghĩa hình tượng đôi bàn tay:
+ Khi lành lặn - gan dạ, dũng cảm, yêuthương:
Giấu gạo uôi cán bộ trong rừng
Băng rừng lội suối để làm liên lạc
Cầm phấn viết chữ
Tự lấy đá đập đầu vì học mãi không vào
Mai run rung cầm lấy, trong ngày Tnuvượt ngục, để rồi áp lên má khóc, khôngphải khóc như một đứa trẻ mà khóc như một
cô gái đã lớn, vừa xấu hổ vừa thương yêu
Và cũng chính hai bàn tay ấy vuột mất haingười quan trọng nhất đời mình
+ Khi bị thương, không còn lành lặn, mỗingón thiếu mất 1 đốt - nỗi đau thương khôngbao giờ quên, minh chứng ls hùng hồn củadân làng XM ngày ấy:
Trang 7? Ở Tnú, hình tượng đôi bàn tay mang tính
cách, dấu ấn cuộc đời?
Bàn tay Tnu là một chi tiết nghệ thuật đặc
biệt, vì qua đó có thể thấy được cuộc đời, số
phận, tính cách nhân vật
Biến đau thương thành hành động
?Bài học lịch sử từ nhân vật Tnu?
Còn hai đốt vẫn bắn súng được
Bóp chết thằng giặc
Tự mình trừng trị những kẻ là nguồn gốccủa mọi đau thương
– Hình tượng Tnú điển hình cho con đườngđấu tranh đến với cách mạng của người dânTây Nguyên làm sáng tỏ chân lí của thời đại
đánh Mĩ : “chúng nó đã cầm súng mình phải cầm giáo”.
*Nhận xét: Tóm lại, câu chuyện về cuộc đời
và con đường đi lên của Tnú mang ý nghĩatiêu biểu cho số phận và con đường của cácdân tộc Tây Nguyên trong cuộc kháng chiếnchống đế quốc Mĩ Vẻ đẹp và sức mạnh củaTnú là sự kết tinh vẻ đẹp và sức mạnh của conngười Tây Nguyên nói riêng và người ViệtNam nói chung trong thời đại đấu tranh cáchmạng
3 Hình tượng rừng xà nu và Tnú có mối quan hệ khăng khít, bổ sung cho nhau
Rừng xà nu chỉ giữ được màu xanh bất diệtkhi có những con người biết hi sinh như Tnú;
sự hi sinh của những con người như Tnú gópphần là cho những cánh rừng mãi mãi xanhtươi
4 Vai trò của các nhân vật khác: cụ Mết, Mai, Dít, Heng
* Cụ Mết: là pho sử sống của làng Xô Man,
là người giữ lửa truyền thống của cả bộ tộc.Chính cụ là người truyền cho dân làng tư
tưởng chiến đấu “Chúng nó cầm súng mình phải cầm giáo”.
* Mai, Dít: là thế hệ hiện tại, tiêu biểu cho thế
hệ trẻ trưởng thành trong cuộc kháng chiếnchống Mĩ
=> Dít là một trong những “cây xà nu đã
trưởng thành” của đại ngàn Tây Nguyên hùng
vĩ
* Bé Heng: là thế hệ tiếp nối, kế tục cha anh,
là một trong những “cây xà nu con” đang
vươn lên với nhựa sống tràn trề, là một thế hệđánh Mĩ mới trong tương lai
Trang 8Tự giác
Tự phát Cuộc đời bi tráng của Tnú là sự chứng minh cho chân lí: phải dùng bạo lực cách mạng để tiêu diệt bạo lực phản cách mạng: “chúng nó đã cầm súng mình phải cầm giáo” Đấu tranh bằng tay không Vì vậy Tnu tuy thừa sức mạnh, tài trí nhưng vẫn thất bại đau đớn, khi đứng trước kẻ thù hung bạo không bảo vệ được vợ con.
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Không khí, màu sắc đậm chất Tây Nguyênthể hiện ở bức tranh thiên nhiên; ở ngôn ngữ,tâm lí, hành động của các nhân vật
- Xây dựng thành công các nhân vật vừa cónhững nét cá tính sống động vừa mang nhữngphẩm chất có tính khái quát, tiêu biểu
Mết; Tnú, Dít )
- Khắc họa thành công hình tượng cây xà một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc-tạo nên màusắc sử thi và lãng mạn bay bổng cho thiêntruyện
nu Lời văn giàu tính tạo hình, giàu nhạc điệu,khi thâm trầm, khi tha thiết, trang nghiêm,…
2 Ý nghĩa văn bản
- Ngợi ca tinh thần bất khuất, sức mạnh quậtkhởi của đồng bào các dân tộc Tây Nguyênnói riêng, đất nước, con người VN nói chungtrong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
- Khẳng định chân lí của thời đại: để giữ gìn
sự sống của đất nước và nhân dân, không cócách nào khác là phải cùng nhau đứng lên cầm
vũ khí chống lại kẻ thù./
v
Trang 9*Hướng dẫn lập dàn ý
Trang 10I Mở bài
Trang 11- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
Trang 12- Trích dẫn luận đề
Trang 13II Thân bài
Trang 141 Khái niệm Sử thi
Trang 15-Sử thi là những áng văn tự sự (bằng văn vần hoặc văn xuôi), có quy mô hoànhtráng, miêu tả và ca ngợi những thành tựu, những sự kiện có tính chất toàn dân và
có ý nghĩa trọng đại đối với cộng đồng, ca ngợi những anh hùng bộ tộc mang sứcmạnh thần kỳ, tiêu biểu cho phẩm chất và khát vọng của bộ tộc
Trang 16-Một số truyện ngắn tiêu biểu minh họa cho sự tồn tại của nền văn học sử thi
trong Văn học Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 như: Truyện ngắn Những đứa
con trong gia đình, Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi, truyện ngắn Rừng xà nu, tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyễn Trung Thành, tiểu thuyết Hòn Đất của Anh Đức…
Trang 172 Chất sử thi thể hiện trong tác phẩm Rừng Xà Nu
Trang 18- LUẬN ĐIỂM 1: Chất sử thi được thể hiện qua bức tranh thiên nhiên hùng
vĩ , tráng lệ vừa đậm chất thơ của núi rừng Tây Nguyên.
Trang 19Bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật như: nhân cách hóa, ẩn dụ, tượng
trương, so sánh, bi tráng hóa… nhà văn đã dựng nên bức tranh rừng xà nu ởnhiều góc độ:
Trang 20• Rừng xà nu chịu nhiều đau thương mất mát do bom đạn của kẻ thù gây ra.
Trang 21• Sức sống mãnh liệt của cây xà nu không bom đạn nào có thể khuất phụcđược (So sánh với sức sống của con người Xô Man)
Trang 22• Cây xà nu ham ánh sáng, yêu tự do, luôn vươn lên đón ánh nắng và khítrời.