Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp ở trường cao đẳng lào cai, tỉnh lào cai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI Ngành: Quản lý giáo dục

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO

QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO

QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ TÍNH

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn “Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công

nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai” được thực hiện từ tháng 2

năm 2019 đến hết tháng 8 năm 2019

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kếtquả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trìnhnào khác

Thái Nguyên, ngày 25 tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Anh Đào

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu, điều tra, khảo sát và triển khai đề

tài: “Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở

trường cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai” tác giả đã nhận được sự động viên,

khích lệ và tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, của các thầygiáo, cô giáo, anh chị em, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Với tình cảm chân thành tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cácthầy giáo, cô giáo Khoa Tâm lý - Giáo dục, bộ phận sau đại học Phòng Đào tạo

- trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã nhiệt tình giảng dạy và tưvấn giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với: PGS.TS.Nguyễn Thị Tính, cô giáo trực tiếp hướng dẫn, đã tận tình định hướng, chỉ dẫn,giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả vượt qua những khó khăn trong suốt quátrình hoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo trường Cao đẳng Lào Cai, tỉnhLào Cai, cán bộ giảng viên Khoa Điện công nghiệp; các bạn sinh viên và cựusinh viên khoa Điện công nghiệp, trường Cao đẳng Lào Cai; các bạn đồngnghiệp cùng gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ, đóng góp ý kiến và tạomọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã rất nỗ lực, cố gắng rất nhiều trong việc nghiên cứu, song dothời gian và kinh nghiệm thực tiễn của bản thân còn hạn chế, đề tài không tránhkhỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các thầy (cô),các bạn đồng nghiệp và các nhà khoa học để luận văn của tác giả được hoànchỉnh hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 25 tháng 11 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Anh Đào

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG 6

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 6

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 8

1.2 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Chương trình đào tạo 10

1.2.2 Phát triển chương trình đào tạo 13

1.2.3 Quản lý phát triển chương trình đào tạo 19

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

1.3 Những vấn đề cơ bản về phát triển chương trình đào tạo nghề Điện

công nghiệp ở trường cao đẳng 20

1.3.1 Các cách tiếp cận xây dựng chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 21

1.3.2 Quy trình phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 24

1.3.3 Các lực lượng tham gia phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 25

1.4 Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 26

1.4.1 Lập kế hoạch phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 26

1.4.2 Tổ chức thực hiện triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 30

1.4.3 Chỉ đạo phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 31

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 33

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng 35

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 35

1.5.2 Các yếu tố khách quan 36

Kết luận Chương 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI 39

2.1 Khái quát về khách thể khảo sát và tổ chức khảo sát 39

2.1.1 Một vài nét về trường Cao đẳng Lào Cai 39

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

2.1.2 Tổ chức khảo sát 43

2.2 Thực trạng phát triển chương trình nghề Điện công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai 44

2.2.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên tham gia thực hiện phát triển chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 44

2.2.2 Quy trình phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 48

2.2.3 Các lực lượng tham gia phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai 50

2.3 Thực trạng về quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 53

2.3.1 Lập kế hoạch phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 53

2.3.2 Tổ chức thực hiện triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 55

2.3.3 Chỉ đạo phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 58

2.3.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 62

2.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 64

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai 66

2.4.1 Những mặt đạt được 66

2.4.2 Những hạn chế tồn tại 67

2.4.3 Nguyên nhân hạn chế 68

Kết luận Chương 2 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG CAO

ĐẲNG LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI 70

3.1 Nguyên tắc khi xây dựng biện pháp quản lý phát triến chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai .70

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 70

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 70

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm cung - cầu 70

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 71

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, bền vững 71

3.2 Một số biện pháp quản lý phát triển chương trình đào tạo 73

3.2.1 Tổ chức khảo sát thị trường lao động ngành Điện công nghiệp 73

3.2.2 Bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và giảng viên ngành Điện công nghiệp về phát triển chương trình đào tạo 77

3.2.3 Chỉ đạo khoa chuyên ngành, giảng viên định kỳ rà soát mục tiêu, chuẩn đầu ra để cập nhật, hoàn thiện chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 80

3.2.4 Tổ chức đào tạo gắn với thị trường lao động điện công nghiệp 83

3.2.5 Tổ chức đánh giá chất lượng chương trình và hoàn thiện chương trình .89

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 91

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 92

3.4.1 Quy trình khảo nghiệm 92

3.4.2 Kết quảkhảonghiệm 93

Kết luận Chương 3 96

KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

1 Kết luận 97

2 Khuyến nghị 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

PHỤ LỤC

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

KHCN&MT Khoa học công nghệ và môi trường

PTCTĐT Phát triển chương trình đào tạo

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Cơ cấu chọn mẫu khảo sát 43Bảng 2.2: Ý kiến của đánh giá nhận thức của các đối tượng khảo sát 45Bảng 2.3: Thực trạng đánh giá cách tiếp cận phát triển chương trình 46Bảng 2.4: Quy trình phát triển chương trình đào tạo ngành Điện công

nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai 48Bảng 2.5: Thực trạng các nguồn lực được huy động để phát triển

chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường Caođẳng Lào Cai 51Bảng 2.6a: Thực trạng lập kế hoạch theo quy trình phát triển chương trình

đào tạo ngành Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào cai 53

Bảng 2.6b: Thực trạng công tác lập kế hoạch phát triển chương trình đào

tạo theo các khóa đào tạo ngành Điện công nghiệp 54Bảng 2.7: Thực trạng công tác tổ chức hoạt động phát triển chương

trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 56Bảng 2.8: Thực trạng công tác chỉ đạo hoạt động phát triển chương

trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 59Bảng 2.9: Thực trạng thời gian tiến hành công tác kiểm tra, đánh giá

chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 62Bảng 2.10: Các căn cứ đánh giá chương trình đào tạo nghề Điện công

nghiệp trường Cao đẳng Lào Cai 63Bảng 2.11: Nhân lực tham gia đánh giá chương trình nghề Điện công

nghiệp trường Cao đẳng Lào Cai 63Bảng 2.12: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển chương trình

đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai 65Bảng 3.1: Kết quả đánh giá tính cần thiết của các biện pháp 93Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 94Bảng 3.3: Xét tính tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi

của các biện pháp 95

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ:

Biếu đồ 2.1 Các nguồn lực được huy động để phát triển chương trình đào

tạo nghề Điện công nghiệp 52Biểu đổ 2.2 Mức độ thực hiện và mức độ đáp ứng công tác tổ chức hoạt

động phát triển chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 58Biểu đồ 2.3 Tương quan về mức độ thực hiện và mức độ đáp ứng công tác

chỉ đạo hoạt động phát triển chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp 61

Sơ đồ:

Sơ đồ 1.1 Khái niệm chương trình đào tạo của Bobbitt 10

Sơ đồ 1.2 Khái niệm chương trình đào tạo của Hollis và Doak

Campbell 11

Sơ đồ 1.3 Thành tố cơ bản trong chương trình đào tạo 12

Sơ đồ 1.4 Quan niệm của Saylor, Alexander và Lewis về quá trình

hoạch định chương trình 15

Sơ đồ 1.5 Cơ sở chương trình của Tyler .18

Sơ đồ 1.6 Sơ đồ cấu trúc 5 bước của quá trình phát triển CTĐT rút ra từ

ba mô hình trên 19

Trong những năm qua, công tác đào tạo nghề đã có nhiều giải pháp vàhình thức tổ chức phù hợp, tạo chuyển biến tích cực, quy mô và mạng lưới đàotạo nghề phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên vẫn còn bất cập về chất lượng đào tạo.Việc nâng cao chất lượng đào tạo là việc làm hết sức cấp thiết và quan trọng nóphụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Chính sách quản lý, chương trình đào tạo, độingũ giáo viên, đội ngũ làm công tác quản lý, thiết bị dạy học và các nguồn lựckhác

Các Doanh nghiệp cả nước nói chung và các doanh nghiệp trên địa bàntỉnh Lào Cai nói riêng đều nhận định: Sinh viên tốt nghiệp ra trường chưa thểbắt tay ngay vào công việc thực tế mà cần phải có một thời gian đào tạo lại,chính vì thế các doanh nghiệp tuyển dụng đều muốn tuyển người có kinhnghiệm thực tế Vấn đề này gây khó khăn cho nhà tuyển dụng và sinh viên mớitốt nghiệp Một là sinh viên thiếu tự tin và thiếu kiến thực tế để nắm bắt côngviệc được giao Hai là các doanh nghiệp phải bỏ ra thời gian và một khoản kinhphí để đào tạo lại Sở dĩ còn tồn tại như vậy một trong các nguyên nhân quantrọng đó là chương trình đào tạo hiện nay của các trường còn nhiều bất cập

Xuất phát từ những vấn đề trên, tác giả chọn vấn đề “Quản lý phát triển

chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai” làm đề tài luận văn để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng phát triển chương trình đàotạo nghề Điện công nghiệp, tác giả đã nghiên cứu và đề xuất một số biện phápquản lý phát triển chương trình đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghềĐiện công nghiệp trình độ cao đẳng ở trường Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp ởtrường Cao đẳng

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện côngnghiệp ở Trường Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào cai

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đã đề ra, luận văn tập trung thực hiện

5 Giả thuyết khoa học

Chất lượng đào tạo nghề điện công nghiệp phụ thuộc vào chương trìnhđào tạo và quản lý phát triển chương trình đào tạo, nếu đề xuất được các biệnpháp quản lý phát triển chương trình đào tạo: Khảo sát thị trường lao động;hoàn thiện chuẩn đầu ra của chương trình đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp; tổchức quá trình đào tạo gắn với thị trường lao động; tăng cường kiểm tra giámsát quá trình đào tạo,… thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề điệncông nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một số biện pháp quản lý phát triển chương trình đàotạo nghề Điện công nghiệp tại trường Cao đẳng Lào Cai theo định hướng pháttriển năng lực

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Trường Cao đẳng Lào Cai, Phường Bắc Cường, thành phố Lào Cai, tỉnhLào Cai

6.3 Giới hạn khách thể khảo sát

Phó hiệu trưởng phụ trách đào tạo; lãnh đạo các phòng, khoa; các giáoviên giảng dạy nghề điện công nghiệp; các giáo viên giảng dạy các môn học cơ

sở cho ngành Điện công nghiệp; một số học sinh, sinh viên và cựu sinh viêncủa Khoa Điện - điện tử

7 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ nghiên cứu, trong luận văn tácgiả kết hợp áp dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp các tàiliệu công trình đi trước, hệ thống các văn bản có liên quan đến phát triểnchương trình đào tạo nói chung và đào tạo trình độ cao đẳng nói riêng, trên cơ

sở đó xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Tác giả sử dụng phương pháp quan sát, điều tra, khảo sát để điều tra,đánh giá về chương trình đào tao, phát triển chương trình đào tạo nghề Điệncông nghiệp theo tiêu chí về kiến thức, kỹ năng, thái độ và chuẩn đầu ra… từ

đó phân tích đánh giá được thực trạng phát triển chương trình đào tạo nghềĐiện công nghiệp của trường Cao đẳng Lào Cai trong những năm qua)

Tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, giảng viên

về phát triển chương trình đào tạo và quản lý phát triển chương trình đào tạonhằm thu thập thông tin, dữ liệu nhằm đánh giá thực trạng nghiên cứu của đề tài

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu sản phẩm đó là chương trìnhđào tạo trình độ cao đẳng ngành Điện công nghiệp và hệ thống các văn bảnquản lý của trường để thu thập thêm các dữ liệu về thực trạng

Tác giả sử dụng phương pháp chuyên gia (thu thập xin ý kiến của cácchuyên gia trong lĩnh vực phát triển chương trình đào tạo, các doanh nghiệp sửdụng lao động)

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm (thông qua các báo cáo của nhàtrường về lĩnh vực phát triển chương trình đào tạo trong các năm để từ đó rút

ra các bài học kinh nghiệm)

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu thamkhảo, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề

điện công nghiệp ở trường cao đẳng

Chương 2: Thực trạng quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện

công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai

Chương 3: Biện pháp quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện

công nghiệp ở trường Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG 1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Ở các nước trên thế giới, nghiên cứu về đào tạo nghề, chất lượng và hiệuquả đào tạo nghề được nhiều tổ chức quốc tế, các trường đại học, các việnnghiên cứu, các tổ chức chính phủ, các tổ chức phi chính phủ quan tâm

Nhìn chung, các nghiên cứu có thể được thực hiện dưới 2 dạng: Nghiêncứu về vấn đề đào tạo nghề nói chung và các cơ sở đào tạo nghề nói riêng.Nghiên cứu chuyên sâu về chất lượng và hiệu quả của việc đào tạo nghề Nộidung chủ yếu mà các nghiên cứu đề cập đến là xác định kế hoạch đào tạo,phương pháp đào tạo, nội dung đào tạo, thực trạng đào tạo…

Tổ chức Giáo dục- Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO)

là tổ chức quốc tế lớn nhất dành sự quan tâm, sâu sắc đến giáo dục, đào tạo,hiệu quả và chất lượng của giáo dục và đào tạo Các nghiên cứu, cẩm nanghướng dẫn, chương trình hợp tác, dự án phát triển của UNESCO khá nhiều, đadạng về thể loại, phong phú về nội dung Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống, chấtlượng và hiệu quả của giáo dục và đào tạo, năm 2013, UNESCO xuất bản cuốn

“UNESCO Handbook on Education Policy Analysis and Programming” [1](Cẩm nang phân tích chính sách và kế hoạch hóa giáo dục) Theo UNESCO,lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề dường như quá rộng lớn và phức tạp nêumuốn phân tích nó Cẩm nang này của UNESCO đề xuất một phương pháp hệthống và cấu trúc hóa nhằm hỗ trợ việc phân tích các chính sách giáo dục vàđào tạo cũng như kế hoạch hóa lĩnh vực này để tăng cường khả năng tiếp cận,nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý, giải quyết các vấn đề liên ngành, liênlĩnh vực đối với mọi cấp trình độ cũng như loại hình giáo dục, đào tạo của mỗiquốc gia Cẩm nang cung cấp khung lý thuyết cho việc phân tích chính sách,

hoạch định kế hoạch, khuyến khích sự đối thoại chính sách giữa các cơ quanchính phủ với các đối tác phát triển; từ đó đưa ra các hướng dẫn từng bướcphân tích chính sách và hoạch định chương trình giáo dục và đào tạo

Hiệp hội phát triển giáo dục (Development Education Association)Vương quốc Anh là một tổ chức nghề nghiệp, hoạt động vì mục tiêu phát triển

hệ thống giáo dục và đào tạo, nâng cao năng lực của các thành viên hiệp hội,thúc đẩy việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục và đào tạo nghề.Năm 1001, Hiệp hội nghiên cứu và công bố xuất bản tác phẩm với tên gọi

“Measuring effectiveness in development education” Đo lường hiệu quả trong giáo dục phát triển) Nghiên cứu này đưa ra các nguyên tắc khi phân tích, đánh

giá một hệ thống giáo dục; các mục tiêu đánh giá, đo lường hiệu quả; địnhnghĩa các khái niệm về đánh giá, hiệu quả, tác động lan tỏa, các chỉ số đo lườnghiệu quả; các cấp độ hiệu quả: cấp độ cá nhân người học; cấp độ cơ sở giáodục, đào tạo; cấp độ đầu tư của nhà nước; cấp độ hiệu quả nền trên toàn bộbình diện nền kinh tế và bình diện xã hội [36]

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về CT và phát triển CT rất phongphú, như: Dự án phát triển giáo dục THPT - Khóa tập huấn về phát triểnchương trình (tài liệu dịch tham khảo) của Ian Macpherson và ChristineLudwig, Australia, 2005; Peter F.Oliva - Xây dựng chương trình học -Development the Curriculum, người dịch Nguyễn Kim Dung; công trình củatác giả I.K Davies Objectives in curriculum design; Tài liệu của The VAT -Các tập bài giảng mẫu về thiết kế chương đào tạo, Hà Nội (1999- 2000) Ngay

từ năm 60 của thế kỷ XX, ở các nước tư bản phát triển như Đức, Mỹ, Anh đãquan tâm đến vấn đề quản lý và phát triển chương trình đào tạo Nhằm đáp ứngyêu cầu phát triển của xã hội, do đặc điểm, yêu cầu về nguồn lực ở mỗi nướckhác nhau nên không chỉ có lĩnh vực về phát triển chương trình đào tạo mà cảphương pháp, hình thức, quy mô đào tạo nghề cũng khác nhau, song có đặcđiểm chung là đều chú trọng đến sự phát triển kiến thức, kỹ năng và thái độnghề nghiệp cho người học

Ngoài ra, còn có các hướng nghiên cứu kết hợp đánh giá tới chất lượngcủa các mô hình, cơ sở đào tạo nghề khác nhưng có thể nhận thấy đều đề cậpđến nội dung cơ bản của việc đào tạo nghề như tầm quan trọng, kế hoạch,phương pháp đào tạo… và được các tổ chức cá nhân nghiên cứu dưới các góc

độ và khía cạnh khác nhau để phù hợp, gắn liền với bối cảnh xã hội thực tiễn

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về đàotạo nghề nói chung và nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói riêng

Nghiên cứu về “Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp

ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác

giả Phan Chính Thức đã đi sâu nghiên cứu đề xuất những khái niệm, cơ sở lýluận mới của đào tạo nghề, về lịch sử đào tạo nghề và giải pháp phát triển đàotạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa ở nước ta [32]

Tác giả Nguyễn Viết Sự đã có một nghiên cứu khá công phu về “Giáo

dục nghề nghiệp - những vấn đề và giải pháp” Trong nghiên cứu này, tác giả

đã nhận diện những vấn đề tồn tại phổ biến trong hệ thống giáo dục nghềnghiệp của Việt Nam, từ chương trình, phương pháp, nội dung, đội ngũ giáoviên, chất lượng giảng dạy, khả năng thích ứng với môi trường làm việc, tácphong nghề nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của

hệ thống giáo dục nghề nghiệp [31]

Các tác giả Đỗ Minh Cương và Mạc Văn Tiến đã có nghiên cứu về Phát

triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn Trong nghiên cứu

này, các tác giả đã đề cập đến nhu cầu đào tạo lao động kỹ thuật của Việt Namnhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Những nộidung về đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường đầu tư thiết bị, công nghệphù hợp với thiết bị, công nghệ của sản xuất, nâng cao chất lượng và chuẩn hóađội ngũ giáo viên; đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá; kiểm định chấtlượng các trường nghề; đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật của nền kinh tế cả

về số lượng, chất lượng và cơ cấu để đảm bảo hiệu quả đầu tư cho giáo dục vàdạy nghề [9]

Các công trình nghiên cứu về quản lý phát triển chương trình đào tạo

nghề ở trình độ cao đẳng như: “Quản lí và phát triển chương trình đào tạo

ngành Kế toán ở Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên” của tác giả

Phạm Ngọc Huyền; “Phát triển chương trình đào tạo cao đẳng công nghệ cơ

khí đáp ứng yêu cầu thị trường lao động tại trường cao đẳng Công nghiệp Nam Định” của tác giả Nguyễn Duy Phấn; “Quản lý phát triển chương trình đào tạo ngành Tài chính- Ngân hàng theo học chế tín chỉ ở Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên” của Phạm Nguyệt Linh… Các công trình nghiên cứu

này đều nghiên cứu cơ sở lí luận, tìm hiểu thực trạng và đưa ra các giải phápquản lý phát triển chương trình giáo dục

Bên cạnh đó, còn có một số công trình nghiên cứu, các bài báo, đề tàinghiên cứu khác được nêu trong tài liệu tham khảo của luận văn Những nghiêncứu trên có các cách tiếp cận khác nhau về đào tạo nghề, trong đó có nâng caochất lượng về đào tạo nghề ở nước ta Tuy nhiên, để có nghiên cứu chuyên sâu,đánh giá về thực trạng đào tạo nghề tại một tỉnh thành nào đó và nâng cao chấtlượng cũng như hiệu quả của chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp thì

chưa có nghiên cứu nào đáp ứng được nhu cầu thực tiễn Do vậy đề tài: “Quản

lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai” là một đề tài mới, chưa được nghiên cứu một cách có

hệ thống ở Việt Nam Trong quá trình thực hiện đề tài, bên cạnh việc kế thừa

có chọn lọc những thành tựu nghiên cứu đã có, tác giả cũng tham khảo, kết hợpviệc khảo sát những vấn đề mới phát sinh nhất là về lý luận và thực tiễn củachất lượng và hiệu quả trong chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ởtrường Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai Từ đó, tác giả đưa ra các giải phápnhằm quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trườngcao đẳng Lào Cai cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương trong thờigian tới

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Chương trình đào tạo

Trong lịch sử giáo dục, thuật ngữ “chương trình đào tạo” xuất hiện từnăm 1820, tuy nhiên phải đến giữa thế kỉ XX, thuật ngữ này mới được sử dụngmột cách chuyên nghiệp ở Hoa Kì và một số nước có nền giáo dục phát triển

Chương trình đào tạo có gốc Latinh là Currere, có nghĩa là “torun” (chạy, điều hành hoặc “to run a course” - điều hành một khoá học) Do vậy, định nghĩa truyền thống của chương trình đào tạo là “một khoá học” (Course of Study).

Phát hiện khả năng người học

Chương trình

đào tạo

Chuỗi hoạt động

Hoàn thiện

Sơ đồ 1.1 Chương trình đào tạo của Bobbinttgười học

Hollis và Doak Campbell (1935) cho rằng chương trình đào tạo “baogồm tất cả những hiểu biết và kinh nghiệm mà người học có được sự hướng

dẫn của nhà trường” Chương trình đào tạo được xem là một chuỗi những kinh

nghiệm được nhà trường phát triển nhằm giúp người học tăng cường tính kỉ

luật, phát triển năng lực tư duy và hành động Chương trình đào tạo gồm tất cả

những gì người học có được nhằm đạt các mục đích và mục tiêu cụ thể.

Chương trình đào tạo được xây dựng theo khung lí thuyết và nghiên cứu hoặcnhững thực tiễn nghề nghiệp trong quá khứ hay hiện tại [34]

ạnh mẽ của x

i phong phú kộng hơn là bả

ể đạt mụcđích

Kế hoạch cung cấp

cơ hội học tập Chương

Từ những năm 60 của thế kỉ XX, hiệu quả của chương trình đào tạo đượcnhắc đến nhiều hơn Chương trình đào tạo nhấn mạnh đến những gì người họcphải làm, những gì họ sẽ học được hay kết quả cuối cùng của quá trình học tập

Đó là những hoạt động học tập được hoạch định và chỉ đạo bởi nhà trường

nhằm giúp người học phát triển năng lực cá nhân và xã hội một cách liên tục

Từ những năm 90 đến những năm đầu của thế kỉ XXI, quan niệm vềchương trình đào tạo có những thay đổi to lớn William Doll Jr (1993) chorằng một hệ thống giáo dục theo trình tự tuyến tính và định lượng như hiện nay

sẽ nhường chỗ cho một hệ thống giáo dục đa dạng và phức tạp hơn, ít có tính

ổn định hơn Theo Wentling (1993) “Chương trình đào tạo là một bản thiết kế

tổng thể cho một hoạt động đào tạo cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ

những gì có thể trông đợi ở người học sau khoá đào tạo, phác thảo ra quy trìnhcần thiết để thực hiện nội dung đào tạo, các phương pháp đào tạo và cách thức

kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và tất cả những cái đó được sắp xếp theo một

thời gian biểu chặt chẽ” [1] Về cấu trúc, Tyler (1949) cho rằng chương trình

đào tạo phải bao gồm các thành tố cơ bản: Mục tiêu; Bối cảnh xã hội; Nộidung; Phương pháp dạy học và quy trình; Phương pháp đánh giá; Kết quả

Hiện nay, quan niệm về chương trình đào tạo ngày càng rộng và hoànchỉnh hơn, không chỉ là việc trình bày mục tiêu cuối cùng và bảng danh mụccác nội dung giảng dạy Gatawa B.S.M (1990) [38] đã mô tả bốn nhóm thành tố

cơ bản và mối quan hệ giữa chúng được đặt trong bối cảnh quốc gia:

Phạm vi

và nội dung

Sơ đồ 1.3 Thành tố cơ bản trong chương trình đào tạo

Chương trình vừa cần cụ thể, bao quát hơn, vừa là một phức hợp baogồm các bộ phận cấu thành NhữnPghtưhơànnhg tố nói trên thường đượctrình bày ở nhiều loại văn bản, chương trình khpáhcánph,au như: định hướngphát triển chương

Như vậy, cấu trúc của chương trình bao gồm hai nhóm thành phần chính:

kết quả kì vọng mà người học sẽ đạt được sau một thời gian học tập và cách thức, phương tiện, con đường, điều kiện để đạt được những kì vọng đó.

Từ những phân tích trên đây, có thể xem chương trình đào tạo là kế

hoạch tổng thể, hệ thống về toàn bộ hoạt động đào tạo, bao gồm: mục đích đào

tạo,mục tiêu, chuẩn đầu ra, nội dung đào tạo (với độ rộng và sâu), phương thức

đào tạo và hình thức tổ chức đào tạo (với các phương pháp, phương tiện, công

cụ dạy học), phương thức đánh giá kết quả đào tạo (trong so sánh, đối chiếu vớichuẩn đầu ra)

1.2.2 Phát triển chương trình đào tạo

Phát triển chương trình đào tạo là quá trình liên tục nhằm hoàn thiệnkhông ngừng chương trình đào tạo để phù hợp với trình độ phát triển của kinh

tế - xã hội, khoa học kỹ thuật của đời sống xã hội nói chung…

Theo quan điểm này, chương trình đào tạo là một thực thể không phảiđược thiết kế một lần dùng cho mãi mãi, mà được phát triển, bổ sung, hoànthiện theo sự phát triển kinh tế - xã hội, thành tựu khoa học - kỹ thuật và theoyêu cầu của thị trường lao động Đây là quá trình diễn ra liên tục nên chươngtrình đào tạo cũng phải không ngừng phát triển và hoàn thiện Nhu cầu của xãhội thay đổi theo sự phát triển và vì vậy chương trình đào tạo cũng phải liên tụccập nhật

Đúng như quan điểm tác giả Nguyễn Văn Khôi: “Phát triển chương

trình là một quá trình thường xuyên, liên tục làm cho chương trình ngày càng hoàn thiện; thực chất đó chính là các đợt cải cách giáo dục để đổi mới/điều chỉnh chương trình” [12, tr16].

Những lý do chính cần PTCTĐT:

Thứ nhất: Để cải thiện nội dung giáo dục thông qua việc sửa đổi và bổ

sung những nội dung mới phù hợp hơn

Thứ 2: Làm cho giáo dục phù hợp hơn với hoàn cảnh và nhu cầu của đất

nước và đảm bảo xu thế hội nhập vùng và thế giới

Thứ 3: Lấp đi những khiếm khuyết đang tồn tại trong chương trình giáo

dục

Thứ 4: Đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Thứ 5: Đáp ứng với những bằng chứng nghiên cứu từ việc đánh giá hiệu

quả trong và hiệu quả ngoài của giáo dục

Những mô hình phát triển chương trình đào tạo [41]:

Tuỳ theo cách tiếp cận trong thiết kế chương trình mà có những quanniệm về phát triển chương trình đào tạo, xong mọi hoạt động đánh giá phảiđược căn cứ trên cơ sở mục tiêu của chương trình đào tạo đồng thời phải trả lờiđược 2 câu hỏi:

Chương trình giáo dục có đạt được mục tiêu đã xác định hay không? (về

kiến thức, kỹ năng, thái độ).

Làm thế nào để cải tiến chương trình đào tạo?

Hiện nay có một số mô hình về phát triển CTĐT được trình bày dướidạng khác nhau, như: mô hình Tyler; mô hình Taba; mô hình Saylor,Alexender và Lewis; mô hình Oliver

* Mô hình mục tiêu (The Aim Model - bắt đầu từ môi trường) Saylor,

* Với mô hình đảo ngược của Taba (bắt đầu từ lớp học)

Taba tin rằng chương trình học nên để giáo viên thiết kế hơn là được cấptrên truyền xuống Hơn thế, bà cảm thấy rằng giáo viên cần phải bắt đầu quátrình bằng cách tạo ra các đơn vị dạy - học cụ thể cho học sinh ở nhà trường củamình hơn là tham gia ban đầu vào việc lập ra một thiết kế chương trình chung

Do đó, Taba ủng hộ phương pháp qui nạp trong việc xây dựng chươngtrình, bắt đầu từ điều cụ thể và tiến đến xây dựng một thiết kế chung chứ khôngphải phương pháp suy diễn truyền thống bắt đầu bằng thiết kế chung rồi triểnkhai thành những việc cụ thể

Trình tự 5 bước để hoàn tất việc thay đổi cách xây dựng chương trìnhhọc, như sau:

- B ư ớc1: Đưa ra các đơn vị thử nghiệm tiêu biểu cho cấp độ lớp học

hay lĩnh vực môn học: Taba xem bước này như sự liên kết giữa lí thuyết và

thực hành Bà đề nghị trình tự tám bước sau đây cho những người xây dựngchương trình học đưa ra các đơn vị thử nghiệm

Chẩn đoán nhu cầu: Những người xây dựng chương trình bắt đầu bằng

cách xác định nhu cầu của học sinh để hoạch đinh chương trình giảng dạy.Taba hướng dẫn người hoạch định chương trình chẩn đoán “các lỗ hổng, cácthiếu sót và các dao động trong kiến thức (của học sinh)”

Hình thành các mục tiêu: Sau khi nhu cầu của học sinh đã được chẩn

đoán, người hoạch định chương trình xác định rõ các mục tiêu cần phải hoànthành Taba sử dụng các thuật ngữ: mục đích và “mục tiêu” hoán đổi cho nhau,điều mà chúng ta sẽ quay lại sau

Lựa chọn nội dung: vấn đề môn học hay chủ đề được nghiên cứu bắt

nguồn trực tiếp từ các mục tiêu Taba chỉ ra rằng không chỉ các mục tiêu đượcxem xét trong việc lựa chọn các nội dung mà còn “giá trị và tầm quan trọng”của nội dung được chọn lựa

Sắp xếp nội dung: Cùng với sự lựa chọn nội dung là nhiệm vụ của việc

quyết định ở mức độ nào và theo trình tự nào mà các vấn đề môn học sẽ đượcsắp xếp Sự trưởng thành của học sinh, sự sẵn sàng của chúng để đối phó vớicác vấn đề môn học và mức độ thành tựu về mặt học tập của học sinh là nhữngyếu tố cần xem xét trong việc sắp xếp các nội dung thích hợp

Lựa chọn các kinh nghiệm học tập: Các nhà hoạch định chương trình

phải lựa chọn các phương pháp và chiến lược với nội dung mà theo đó, họcsinh phải học Các học sinh tiếp thu nội dung thông qua các hoạt động học tậpđược giáo viên - nhà hoạch định lựa chọn

Sắp xếp các kinh nghiệm học tập: Người giáo viên quyết định cách kết

hợp các hoạt động học tập và bằng những kết hợp gì và cùng với những trình tựnào mà chúng sẽ được sử dụng Ở giai đoạn này, người giáo viên áp dụng cácchiến lược đối với các học sinh cụ thể mà người giáo viên đó có trách nhiệm

Xác định điều cần đánh giá cùng các phương pháp và phương tiện để thực hiện điều đó: Người hoạch định cần phải xác định xem liệu các mục tiêu

đã được thực hiện chưa Giáo viên lựa chọn từ nhiều kĩ thuật khác nhau, cácphương tiện thích hợp cho việc đánh giá thành tích của học sinh và xác địnhxem liệu các mục tiêu của chương trình đó có đạt được không.

Kiểm tra sự cân đối và trình tự: Taba khuyên những người hoạch định

chương trình tìm kiếm nhất quán giữa các phần khác nhau của các đơn vị học, sự luân chuyển thích hợp của các kinh nghiệm học tập và sự cân đối trongcác loại hình học tập và các dạng thể hiện

dạy B ư ớc 2 : Kiểm tra các đơn vị thực nghiệm: Vì mục đích của quá trình

này là để tạo ra một chương trình học bao gồm một hay nhiều cấp độ lớp haylĩnh vực môn học, và vì giáo viên đã viết các đơn vị thử nghiệm của họ cho cáclớp học của riêng họ trong nhận thức, do đó các đơn vị thử nghiệm phải đượckiểm tra “để thiết lập tính hiệu lực và tính có thể giảng dạy được của chúng và

để đặt ra các giới hạn cao hơn và thấp hơn của các khả năng được yêu cầu”

- B ư ớc 3 : Sửa chữa và củng cố: Các đơn vị thử nghiệm được sửa đổi

nhằm phù hợp với những nhu cầu và khả năng khác nhau của học sinh, với cácnguồn lực sẵn có và các phong cách giảng dạy khác nhau để chương trình học

có thể thích hợp với tất cả các loại lớp học Taba giao phó cho những ngườigiám sát, người điều phối viên chương trình và các chuyên gia chương trìnhnhiệm vụ “nêu rõ các nguyên tắc và các cơ sở lí thuyết làm căn cứ cho cơ cấucủa các đơn vị, sự lựa chọn nội dung, các hoạt động học tập và đề nghị các giớihạn mà trong đó, các sửa đổi trong lớp học có thể diễn ra Taba đề nghị rằng

“các cơ sở và đề nghị như thế giống như trong quyển hướng dẫn giải thích vềviệc sử dụng các đơn vị”

- B ư ớc 4 : Phát triển khuôn khổ: Sau khi một số đơn vị đã được xây

dựng, những người hoạch định chương trình cần kiểm tra chúng về phạm vitương xứng và sự thích hợp của trình tự Các chuyên gia chương trình có thểnhận lãnh trách nhiệm soạn thảo cơ sở logic cho chương trình học đã được pháttriển thông qua quá trình này

- B ư ớc 5 : Áp dụng và phổ biến các đơn vị mới: Taba yêu cầu các nhà

quản lí sắp xếp việc đào tạo tại trường thích hợp để giáo viên có thể đưa cácđơn vị dạy học vào hoạt động trong các lớp học của mình một cách hiệu quả

* Mô hình Ends - Means củaTyler

Tyler đề nghị rằng các nhà hoạch định chương trình nên xác định cácmục tiêu tổng quát bằng cách tập hợp các dữ liệu từ ba nguồn: người học, cuộcsống đương thời diễn ra bên ngoài nhà trường và các vấn đề môn học Sau khixác định rất nhiều mục tiêu tổng quát, người làm hoạch định cải tiến chúngbằng cách gạn lọc thông qua hai tấm màn chắn: Triết lí xã hội và giáo dục củanhà trường và tâm lí học của việc học tập Các mục tiêu tổng quát nào vượt quamột cách thành công hai tấm màn chắn đó sẽ trở thành các mục tiêu giảng dạy

cụ thể Trong việc miêu tả các mục tiêu tổng quát, Tyler gọi chúng là “mụcđích”, “các mục tiêu giáo dục” và “các mục đích giáo dục”

Triết lí Giáo dục Triết lí Học tập

Các mục tiêu giảng dạy Lựa chọn các kinh nghiệm học

Sắp xếp các kinh nghiệmhọc Hướng các kinh nghiệm học Đánh giá các kinh nghiệm học

Sơ đồ 1.5 Cơ sở chương trình của Tyler [15].

Như vậy, từ các mô hình trên ta có thể xem phát triển CTĐT như mộtquá trình hoà quyện vào nhau trong quá trình đào tạo, bao gồm 5 bước:

Bước 1: Phân tích tình hình

Bước 2: Xác định mục đích chung và mục tiêu (aims and objectives).Bước 3: Thiết kế (desgisn)

Bước 4: Thực thi (implementation)

Bước 5: Đánh giá (evaluation)

Quá trình này được hiểu như là một quá trình liên tục và khép kín, do đó

5 bước trên không được sắp xếp thẳng hàng mà phải được xếp theo một vòng tròn

1 Phân tích tình hình

5 Đánh giá

chương trình đào tạo

2 Xác định mục

Sơ đồ 1.6 Sơ đồ cấu trúc 5 bước của quá trình phát triển CTĐT rút ra từ ba

4.mTôhựhcình trên

thi

1.2.3 Quản lý phát triển chươnCgTtrĐìnTh

đào tạo

3 Thiết kế CTĐT

Quản lý là những tác động có mục đích, kế hoạch hợp quy luật của chủthể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý nhằm chỉ huy, điều hành hoạtđộng của đối tượng và khách thể quản lý đạt được mục tiêu quản lý đề ra

Quản lý phát triển chương trình đào tạo là những tác động của Hiệutrưởng nhà trường thông qua thực hiện đồng bộ các chức năng quản lý tới quátrình phát triển chương trình đào tạo của nhà trường, giảng viên, người học vàcác lực lượng liên đới nhằm vận hành chương trình đào tạo đạt được mục tiêu

và chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu người học và yêu cầu thịtrường lao động.

1.3 Những vấn đề cơ bản về phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng

Trước đây, việc phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp tạitrường Cao đẳng Lào Cai đã thực hiện, xong mới chỉ dừng ở mức độ nội bộ(phát triển theo chủ quan của cán bộ, giảng viên), chưa có sự tham gia từ nhiềubên (chuyên gia, tư vấn, đại diện bên ngoài…) nên chưa mang tính khách quan:Các giảng viên, trong quá trình giảng dạy thấy bất hợp lý về cấu trúc nội dungchương trình chi tiết môn học/mô đun trực tiếp đề xuất các nội dung cần giảmbớt hay bổ sung để phù hợp với tình hình thực tế đảm bảo cập nhật kiến thứcphù hợp với sự phát triển của khoa học Công nghệ, đáp ứng nhu cầu của xã hội,của người học Nhưng việc làm này chưa đồng bộ, không qua khảo sát lấy ýkiến từ các bên liên quan mà chỉ theo cảm nhận cá nhân và chỉ được thực hiện

ở một số giảng viên có trình độ chuyên môn sâu và tâm huyết với nghề, còn lạiđại đa số các giảng viên chỉ giảng dạy theo nội dung đề cương chi tiết đã xâydựng sẵn có, chỉ khi nào có sự điều chỉnh và cập nhật của tổ môn hay lãnh đạokhoa đề xuất hội đồng khoa học cấp trường phê duyệt thì mới có sự điều chỉnh

Do vậy còn nhiều nội dung chương trình chi tiết học phần chưa được cập nhậtthường xuyên theo sự phát triển của khoa học công nghệ và không đáp ứngđược yêu cầu của nhà sử dụng lao động

Các nội dung trên được tiến hành theo kiểu giải quyết sự vụ, khi gặp vướngmắc, bất hợp lý ở khóa học này thì điều chỉnh cho khóa học sau, xây dựng nộidung chương trình của khóa học tiếp theo trên cơ sở nghiên cứu xem xét điềuchỉnh nội dung chương trình của khóa học trước nó, chưa có sự khảo sát nghiêncứu thị trường, phân tích tính hình (nhu cầu của người sử dụng lao động) Mụctiêu (chuẩn đầu ra) không được điều chỉnh mà chỉ điều chỉnh nội dung, chưađược thực hiện theo lộ trình

Hiện nay, việc xây dựng và phát triển chương trình đào tạo của trường Caođẳng Lào Cai đã có nhiều chuyển biến và được phân cấp về các khoa chuyênmôn đảm nhiệm (từ việc xây dựng hồ sơ xin mở ngành đến việc điều chỉnh bổsung mục tiêu, nội dung, tiến trình, kế hoạch đào tạo…), phòng Đào tạo cótrách nhiệm kiểm tra xác nhận và đề nghị cấp có thẩm quyền phê duyệt.

1.3.1 Các cách tiếp cận xây dựng chương trình đào tạo

1.3.1.1 Cách tiếp cận nội dung

Với cách tiếp cận này: CTĐT nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳngchỉ là bản phác thảo nội dung đào tạo Đây là cách tiếp cận kinh điển trong việcxây dựng CTĐT, mục tiêu đào tạo chính là nội dung đào tạo, phương pháp dạyhọc nhằm truyền đạt nội dung dạy học Như vậy, bản chất của quá trình dạyhọc là quá trình truyền thụ nội dung dạy học

Ưu điểm: Xác định rõ nội dung dạy học nghề điện công nghiệp, CTĐT

chẳng khác gì mục lục của cuốn sách giáo khoa; dễ dàng truyền thụ tri thức sẵn

có của người dạy cho người học

Hạn chế: Do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật, sự bùng nổ

thông tin như vũ bão, kiến thức gia tăng theo cấp số nhân, cách tiếp cận nộidung CTĐT đào tạo không còn phù hợp vì thiếu thời gian học tập trên lớp,người học trở nên thụ động, khó đánh giá được mức độ nông sâu của kiến thức

Cách tiếp cận này coi đào tạo là công cụ để tạo nên các sản phẩm theo các tiêuchuẩn định sẵn.

Mục tiêu đào tạo phải được xây dựng rõ ràng sao cho có thể địnhlượng được và dùng nó làm tiêu chí để đánh giá hiệu quả của quá trình đàotạo Với cách tiếp cận mục tiêu có thể chuẩn hóa quy trình xây dựng CTĐTcũng như quy trình đào tạo theo một công nghệ nhất định Vì thế, có kháiniệm “Công nghệ giáo dục” và CTĐT được xây dựng theo kiểu này gọi là

“CTĐT kiểu công nghệ”

Ưu điểm: Mục tiêu đào tạo cụ thể và chi tiết, thuận lợi cho việc đánh giá

hiệu quả và chất lượng CTĐT; người dạy và người học biết rõ mình phải làm gìtrong quá trình dạy học để đạt mục tiêu; xác định rõ hình thức và phương phápkiểm tra, đánh giá kết quả học tập; dễ dàng cho việc quản lý hoạt động dạy học

Hạn chế: Sản phẩm đào tạo phải đồng nhất ở đầu ra (out put) trong khi nguyên

liệu đầu vào (in put) là những con người rất khác nhau; rèn đúc người học theomột khuôn mẫu nhất định làm người học bị thụ động, thiếu tính sáng tạo…; khảnăng tiềm ẩn, nhu cầu, sở thích của cá nhân người học không được quan tâmđúng mức; chỉ dừng lại ở một quá trình học tập mà chưa định hướng rõ ràngphương hướng phấn đấu trong tương lai của người học

1.3.1.3 Cách tiếp cận phát triển

Còn theo cách tiếp cận này: Giáo dục là một quá trình, mức độ làm chủbản thân tiềm ẩn ở mỗi người được phát triển một cách tối đa hay nói cáchkhác, đào tạo theo hướng phát triển (tiếp cận) năng lực của người học

Theo Kelly.A.V (1977), “CTĐT là một quá trình và giáo dục là một sựphát triển” Theo quan điểm này, giáo dục phải phát triển tối đa mọi tiềm năngtrong mỗi con người, giúp họ làm chủ được những tình huống, đương đầu vớinhững thách thức sẽ gặp phải trong cuộc sống và hoạt động nghề nghiệp mộtcách chủ động và sáng tạo Giáo dục là quá trình tiếp diễn liên tục trong suốt

cuộc đời mỗi con người, như vậy nó không chỉ được đặc trưng chỉ bằng mộtmục đích cuối cùng nào.

Trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm về năng lực, chúng tôi đưa ra địnhnghĩa chung về năng lực như sau:

Năng lực là hệ thống khả năng của con người đã được phát triển và được hiện thực hoá thể hiện trong việc con người thực hiện linh hoạt, sáng tạo

và hiệu quả một loại hoạt động nào đó.

Thành tố cơ bản của năng lực là tri thức, kỹ năng và động cơ thực hiện,trong đó tri thức đóng vai trò nền tảng, kỹ năng là mặt thực hiện của năng lựctrong thực tiễn, động cơ là động lực thúc đẩy con người vận dụng tri thức và kỹnăng vào thực tiễn

Nhìn chung, các tác giả thường gặp nhau ở cách phân chia năng lực ralàm hai nhóm Đó là những năng lực chung và năng lực cụ thể, chuyên biệt

+ Năng lực chung:

Là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và làm việc bìnhthường trong xã hội Năng lực này được hình thành và phát triển do nhiều mônhọc, liên quan đến nhiều môn học Năng lực này có nhiều tên gọi khác nhau, ví

dụ như: năng lực xuyên chương trình, năng lực chính hay là năng lực nền tảng,năng lực chủ yếu

+ Năng lực cụ thể, chuyên biệt:

Là những năng lực riêng được hình thành và phát triển trong một lĩnhvực hay một môn học nào đó

Ưu điểm: Sản phẩm đào tạo đa dạng, giúp người học thích ứng với cuộc

sống và hoạt động nghề nghiệp; mang tính nhân văn vì cách tiếp cận này chútrọng đến lợi ích, nhu cầu của từng cá nhân người học, chú trọng đến những giátrị mà chương trình mang lại; CTĐT nghề Điện công nghiệp đáp ứng được nhucầu của người học, quá trình đào tạo giúp người học phát triển được tính tựchủ, khả năng sáng tạo trong việc giải quyết vấn đề Việc xây dựng CTĐT theo

mođul cho phép người học với sự giúp đỡ của người dạy có thể tự mình xácđịnh lấy CTĐT cho riêng mình.

Hạn chế: Cách tiếp cận này quá chú trọng đến nhu cầu và sở thích của cá

nhân mà ít quan tâm đến lợi ích của cộng đồng Trong thực tế, nhu cầu và sởthích của các cá nhân thường đa dạng và hay thay đổi nên CTĐT khó thỏa mãn.Như vậy, mỗi cách tiếp cận CTĐT nghề điện công nghiệp ở trường cao đẳng cónhững đặc điểm riêng, có ưu điểm và hạn chế riêng Do đó, các nhà quản lý vàcác nhà sư phạm cần hiểu được bản chất của CTĐT nghề Điện công nghiệp ởtrường cao đẳng để xây dựng cho phù hợp

1.3.2 Quy trình phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng

Phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường caođẳng giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục và đào tạo trong nhà trường và đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước

Đó là một quá trình liên tục, quy trình phát triển chương trình bao gồm cácbước sau đây:

(1) Quy trình xây dựng chương trình mới

Bước 1: Khảo sát, xác định nhu cầu nhân lực theo trình độ và ngành/chuyên ngành đào tạo

Bước 2: Xây dựng mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể và chuẩn đầu ra củachương trình đào tạo;

Bước 3: Xác định cấu trúc, khối lượng kiến thức cần thiết của chươngtrình đào tạo

Bước 4: Đối chiếu, so sánh với CTĐT cùng trình độ, cùng ngành/chuyênngành của các cơ sở đào tạo khác

Bước 5: Thiết kế đề cương chi tiết các học phần theo chương trình đàotạo đã xác định

Bước 6: Tổ chức hội thảo lấy ý kiến của giảng viên, cán bộ quản lý trong

và ngoài cơ sở đào tạo, các nhà khoa học,…

Bước 7: Hoàn thiện dự thảo chương trình đào tạo trên cơ sở tiếp thu ýkiến phản hồi của các bên liên quan.

Bước 8: Đánh giá và cập nhật thường xuyên nội dung chương trình

(2) Quy trình cập nhật chương trình:

Bước 1: Lập kế hoạch cập nhật, đánh giá chương trình đào tạo

Bước 2: Thu thập thông tin, minh chứng liên quan đến sự cần thiết phảicập nhật chương trình đào

Bước 3: Đánh giá và xây dựng báo cáo đánh giá về tính hiệu quả củachương trình đào tạo đang thực hiện

Bước 4: Dự thảo những nội dung cần sửa đổi, cập nhật CTĐT và trìnhHội đồng khoa học và đào tạo xem xét thông qua

Bước 5: Hội đồng khoa học và đào tạo xem xét, thông qua nội dung sửađổi, cập nhật chương trình đào tạo và trình Thủ trưởng cơ sở đào tạo ban hànhchương trình đào tạo sửa đổi, bổ sung Nếu cần thiết, Hội đồng khoa học và đàotạo quyết định việc thẩm định chương trình đào tạo sửa đổi, bổ sung theo Quyđịnh này

Các bước nêu trên tác động qua lại lẫn nhau và phải xem xét từng yếu tốtrong mối tác động của các yếu tố khác Khái niệm phát triển chương trình giáodục có thể liên quan tới hai đối tượng: Phát triển chương trình giáo dục của mộtkhoá đào tạo và phát triển chương trình của một môn học

1.3.3 Các lực lượng tham gia phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công

nghiệp ở trường cao đẳng

Phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp cần thiết cácnguồn lực tham gia Các nhà Quản lý giáo dục cần phải tính toán và xem xét đểhuy động những nguồn lực nào? Đối tượng nào tham gia để phát triển chươngtrình? Tùy quan điểm của các nhà quản lý để lựa chọn và quyết định lựa chọnnguồn lực tham gia Có thể kể đến một số đối tượng sau:

- Cán bộ quản lý trường Cao đẳng

- Giảng viên chuyên ngành

- Giảng viên chuyên ngành thuộc cơ sở đào tạo khác.

- Cựu sinh viên điện công nghiệp đã tốt nghiệp từ cơ sở đào tạo

- Các nhà tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp

- Các doanh nghiệp trên địa bàn

1.4 Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp ở trường cao đẳng

1.4.1 Lập kế hoạch phát triển chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp

ở trường cao đẳng

Lập kế hoạch phát triển chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp ởtrường cao đẳng là vạch ra mục tiêu, xác định điểm mạnh, điểm yếu, cách bố trícác nguồn lực phù hợp với khoảng thời gian định trước Thời gian của toàn bộquy trình phát triển chương trình phụ thuộc thời gian thực hiện từng bước Lập

kế hoạch phát triển chương trình đào tạo giúp nhà quản lý hiểu rõ các hoạtđộng, những mục tiêu, nhiệm vụ chính, người thực hiện/người phối hợp, thờigian thực hiện và kết quả của mỗi bước để hỗ trợ và thúc đẩy các hoạt độngphát triển chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp

Khi lập kế hoạch phát triển, các nhà quản lý phát triển chương trình đàotạo nghề điện công nghiệp cần phải hiểu được toàn bộ mục tiêu của chươngtrình, nội dung chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện chươngtrình, đánh giá kết quả đạt được Lộ trình kế hoạch phát triển chương trình đàotạo phải thể hiện được các nội dung sau đây:

a Lập kế hoạch xây dựng mục tiêu và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo

Mục tiêu của chương trình đào tạo không chỉ là khối kiến thức thuần tuýcung cấp cho người học để tạo ra kỹ năng nghề nghiệp, mà phải bao gồm cảphát triển kỹ năng mềm, tư duy phản biện và đặc biệt là thái độ trách nhiệm củangười học đối với xã hội tự nhiên Xu hướng đa văn hoá và có cả hiệu quả vớinhững người khác Xuất phát từ mục tiêu, chuản đầu ra của chương trình để xác

định các modul kiến thức hay môn học tương ứng Mục tiêu của chương trìnhđào tạo nghề Điện công nghiệp phải phù hợp với mục tiêu, sứ mạng của trườngCao đẳng.

Chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp là nội hàm

chất lượng tối thiểu của người tốt nghiệp chương trình; là những chỉ báo

(indicators) về phẩm chất, kiến thức, kỹ năng/kỹ xảo/năng lực của người học cóđược sau khi kết thúc chương trình trong cơ sở GD và ĐT.Chuẩn đầu ra củachương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp được xác định dựa trên mục tiêuđào tạo, dựa trên khung năng lực trình độ quốc gia bậc 5 trình độ cao đẳng và ýkiến của các bên liên quan, đặc biệt là ý kiến của nhà tuyển dụng và cựu ngườihọc

Chuẩn đầu ra CTĐT nghề điện công nghiệp phản ánh đầy đủ yêu cầuphẩm chất, năng lực người tốt nghiệp cao đẳng nghề điện công nghiệp

b Lập kế hoạch xác định các modul kiến thức hay học phần đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo

Nội dung xác định modul kiến thức và các học phần phải đáp ứng nhữngyêu cầu sau đây Là những kiến thức, kỹ năng, phương pháp mà chương trìnhđào tạo muốn cung cấp cho sinh viên ngành Điện công nghiệp: Nội dung

chương trình đào tạo phải thoả mãn cùng lúc những ràng buộc: (1) Đáp ứng

chuẩn đầu ra của chương trình và mang tính hệ thống, (2) tiên tiến hiện đại, (3) phù hợp nhu cầu thực tế, và (4) có khả năng triển khai trong những điều kiện cụ thể của người học và người dạy Với những ràng buộc như trên, việc

phát triển chương trình đào tạo là quá trình phức tạp, đòi hỏi sự tham gia nhiềuthành phần liên quan

c Lập kế hoạch tổ hợp các môn học và xây dựng chương trình khung

Yêu cầu về sản phẩm của kế hoạch này là ma trận các môn học đáp ứngchuẩn đầu ra và được chia thành các khối kiến thức: Kiến thức đại cương, kiếnthức cơ sở ngành, kiến thức chuyên ngành, thực tập tốt nghiệp và đồ án tốtnghiệp

Kế hoạch nghiên cứu xem xét và rà soát lại chương trình đào tạo nghề

Điện công nghiệp nhằm xác định những nội dung, học phần không phù hợp để