CÁC kỹ THUẬT KIỂM THỬ TÍNH TIỆN DỤNG của hệ TƯƠNG tác

Nhóm FSE04Trần Thị Bích Nguyễn Thị Thu Hồng Trần Thị Thùy Linh Nguyễn Văn Việt Đề tài[BTL03] Các kỹ thuật kiểm thử tính tiện dụng của hệ tương tác Phân công công việc trong nhóm như sau:

Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn Thông | Bichtt004

Giảng viên: Vũ Thị Hương Giang

Nhóm FSE04

Trần Thị Bích Nguyễn Thị Thu Hồng Trần Thị Thùy Linh Nguyễn Văn Việt

Đề tài[BTL03] Các kỹ thuật kiểm thử tính tiện dụng của hệ tương tác

Phân công công việc trong nhóm như sau:

- Mục tiêu và kế hoạch kiểm thử: Trần Thị Thùy Linh + Nguyễn Thị Thu

Hồng

- Tìm người dùng thử và lựa chọn người dùng thử: Trần Thị Bích

- Xác định các nhiệm vụ kiểm thử: Nguyễn Văn Việt

- Đánh giá hiệu năng: Nguyễn Văn Việt

- Ví dụ minh họa: Trần Thị Bích

Các tài liệu tham khảo của nhóm:

Bibliography

1 Jakob Nielsen Usability Testing Enginering

2 Michael O Leavitt & Ben Shneiderman Research-Based Web Design & Usability

Guidelines

3 Farhad Farzaneh How many user is enough?

4 http://www.w3.org/WAI/EO/Drafts/UCD/wai-ut.html

5 http://www.usability.gov/templates/index.html

6 http://www.usabilitynet.org/tools/testing.htm

7 testing-should-be-last/

1 Thế nào là kiểm thử tính tiện dụng của hệ tương tác 4 2 Mục tiêu của kiểm thử tính tiện dụng 4 3 Kế hoạch kiểm thử tính dùng được 5

II Tìm người dùng thử và lựa chọn người dùng thử 7

1 Tại sao cần người dung thử? 7 2 Tìm người dùng thử nghiệm như thế nào? 7 3 Tại sao chỉ cần tiến hành thử nghiệm với 5 người dung? 9

III Xác định các nhiệm vụ kiểm thử

12

IV Đánh giá hiệu năng

14

V Ví dụ minh

họa………

………14

I Mục tiêu và kế hoạch kiểm thử

1 Thế nào là kiểm thử tính tiện dụng (tính dùng được) của hệ tương tác

Kiểm thử tính tiện dụng là một kỹ thuật để đảm bảo những quan tâm của người dùng về hệ thống có thể được đáp ứng một cách hiệu quả, và đem lại sự thỏa mãn cho khách hàng

2 Mục tiêu của kiểm thử tính tiện dụng

Hoạt động chính của kiểm thử tính tiện dụng là cung cấp thông tin phản hồi trong quá trình thiết kế và phát triển để đảm bảo trang web sẽ thực sự được sử dụng dễ dàng và hiệu quả, đồng thời cung cấp thông tin có giá trị cho người sử dụng Có 4 điểm chính sau:

- Kiểm thử cho chuyển hướng: chuyển hướng nghĩa là cách thức người dùng lướt web (xem các trang webs), sử dụng các điều khiển khác nhau như các nút bấm, các hộp (textobx, listbox…) hay cách người dùng sử dụng các đường links trong các trang để lướt web

- Kiểm thử tính khả dụng: trang web phải dễ sử dụng Cung cấp các hướng dẫn rõ ràng, rành mạch Kiểm thử xem các hướng dẫn đó có đúng như những gì nóphải đáp ứng không? Mỗi trang đều cần có menu chính, và menu này phải nhất quán

- Kiểm thử nội dung: nội dung trang web phải hợp lý và dễ hiểu Kiểm tra các lỗi chính tả Các màu tối sẽ gây phiền phúc cho người dùng và do đó không nên được sử dụng Bạn có thể theo một vài chuẩn nào đó được sử dụng cho việc xây dựng nội dung web Đây là những chuẩn được chấp nhận phổ biến như đã chú

ý về màu sắc, fonts, frames…

Nội dung cần phải đầy đủ ý nghĩa.Tất cả các đướng links được gán phải làm việc tốt Các tranh ảnh phải được đặt đúng chỗ với đúng kích thước Có một vài chuẩn

cơ bản nên theo khi phát triển ứng dụng web Nhiệm vụ là phải xác minh tất cả khikiểm thử giao diện

- Các thông tin hỗ trợ người dùng: như lựa chọn tìm kiếm, sơ đồ trang web, các file hỗ trợ… Sơ đồ trang web cần có trong tất cả các links trong trang web với cây thư mục để hỗ trợ chuyển hướng Kiểm tra tất cả các links trong sơ đồ

Tùy chọn “tìm kiếm trong trang web” sẽ giúp người dùng tìm kiếm các trang nội dung một cách dễ dàng và nhanh chóng Tất cả ác mục cần được phô bày và phải được xác minh

Kiểm thử tính khả dụng là kỹ thuật kiểm thử hộp đen Mục đích của nó là quan sátnhững người sử dụng sản phẩm để phát hiện ra các lỗi và những nơi cần sửa đổi Nói chung khả năng đạt mục tiêu của việc kiểm thử liên quan đến việc đo lường phản ứng của đối tượng thử nghiệm trong 4 lĩnh vực: hiệu quả, chính xác, gọi lại

và cảm xúc phản ứng Kết quả của phép thử nghiệm đầu tiên được coi như một phép đo cơ vản hoặc để kiểm soát tất cả các phép kiểm thử tiếp theo nhằm so sánh với mốc ban đầu để cải thiện hiệu năng

- Hiệu suất – bao nhiêu thời gian và bao nhiêu bước được yêu cầu để người dùng hoàn thành tác vụ cơ bản của mình? (ví dụ,tìm một cái gì đó để mua, tạo ra một tài khoản mới và sắp xếp các thư mục…)

- Độ chính xác – mọi người đã mắc bao nhiêu lỗi? (và họ đã làm hỏng hay phục hồi được những thông tin cần thiết)

- Tính gọi lại – làm thế nào người ta có thể nhớ được sau một thời gian sử dụng?

- Cảm xúc phản ứng – làm thế nào để người dùng biết tác vụ của họ đã hoàn thành? Liệu người dùng có giới thiệu hệ thống cho bạn của họ không?

3 Kế hoạch kiểm thử tính dùng được

a Phát triển kế hoạch kiểm thử

Bước đầu tiên trong mỗi vòng kiểm thử tính khả dụng là phát triển một kế hoạch cho việc kiểm thử này Mục đích của kế hoạch là ghi lại thành tài liệu những gì sẽ làm, tiến hành kiểm thử như thế nào, những số liệu cần nắm bắt, số lượng người sẽtham gia kiểm thử,và những kịch bản nào sẽ được sử dụng.

Thông thường, những chuyên gia về tính khả dụng sẽ gặp những người còn lại củađội phát triển để quyết định những việc chính của kế hoạch đó Thường thì các chuyên gia về tính khả dụng đó sẽ dự thảo kế hoạch được chuyển đi để quản lý và phần còn lại của đội phát triển Khi tất cả mọi người đều có ý kiến riêng và phải điđến thương lượng, thì các chuyên gia tính khả dụng sẽ điều chỉnh lại kế hoạch đó bằng văn bản để đưa đến quyết định cuối cùng

*** Mục đích

Xác định những mối quan tâm, câu hỏi và mục tiêu cho việc kiểm thử Việc này cóthể bao gồm khá nhiều lĩnh vực Ví dụ: “người sử dụng có thể điều hướng thông tin quan trọng từ mẫu thử của trang chủ?” Hoặc cũng có thể khá cụ thể, ví dụ:

“Người sử dụng dễ dàng tìm thấy hộp tìm kiếm ở vị trí của nó?”

Trong mỗi vòng đời thử nghiệm, có thể sẽ có một số điều chung và một số cần quan tâm cụ thể để tập trung vào đó Mối quan tâm là nên lái các kịch bản đã chọn cho các phép kiểm thử tính khả dụng

*** Lập lịch và vị trí

Cho biết khi nào và nơi nào sẽ tiến hành kiểm thử Ta có thể có được một lịch trình làm việc cụ thể Ví dụ, nó có thể cho biết có bao nhiêu phiên tiến hành trong một ngày và thời gian chính xác các phiên sẽ diễn ra (Ta sẽ cần những thông tin

đó để tuyển những người sẽ tham gia, vì vậy cần phải tiến hành lập lịch sớm)

*** Các phiên

Ta sẽ muốn mô tả các phiên, độ dài của mỗi phiên (thường là từ một giờ đến 90 phút) Khi tham gia lập lịch, hãy để lại cho mình một ít thời gian giữa các phiên đểthiết lập lại môi trường và một thời gian ngắn để xem xét các phiên với các quan sát viên

*** Trang thiết bị

Liệt kê các thiết bị sẽ được sử dụng trong các phiên kiểm thử Bao gồm thông tin

về hệ thống máy tính, kích thước và độ phân giải màn hình, hệ điều hành, trình duyệt,… Ngaofi ra nếu có kế hoạch ghi âm hoặc ghi hình các buổi kiểm thử âm thanh hoặc sử dụng công cụ kiểm thử tính năng đặc biệt nào đó

*** Thành phần tham gia

Cho biết số lượng và loại những người sẽ tham gia thử nghiệm đã được tuyển dụng Mô tả cách những người đó tham gia thử nghiệm như thế nào

*** Kịch bản

Cho biết số lượng và loại nhiệm vụ được bao gồm trong thử nghiệm Thông

thường chỉ có đến 10 kịch bản là tối đa Có thể gộp nó vào kế hoạch kiểm thử để đội có thể lựa chọn các nhiệm vụ thích hợp

*** Số liệu

- Các số liệu chủ quan: bao gồm các câu hỏi ta sẽ hỏi những người tham gia trước khi phiên kiểm thử diễn ra (ví dụ, các câu hỏi về background), sau khi mỗi

kịch bản tác vụ được hoàn thành (câu hỏi về sự hài lòng của giao diện các chức năng), các câu hỏi về sự hài lòng về tổng thể sản phẩm sau khi hoàn thành các phiên kiểm thử

- Số liệu định lượng: Chỉ ra các dữ liệu định lượng, sẽ tiến hành đo trong phép kiểm thử (ví dụ, tỷ lệ hoàn thành thành công, tỷ lệ lỗi, thời gian hoàn thành tác vụ)

***Vai trò

Bao gồm danh sách của đội ngũ nhân viên, những người sẽ tham gia vào kiểm thử tính khả dụng và vai trò của từng người Các chuyên gia về tính khả dụng sẽ điều phối cac phiên Nhóm nghiên cứu tính khả dụng có thể cung cấp cho người có nhiệm vụ ghi chép Các thành viên trong các team khác nên được tham gia với vai trò là quan sát viên, chẳng hạn như người ghi chép lại các chú ý

II Tìm người dùng thử và lựa chọn người dùng thử

1 Tại sao cần người dùng thử?

Tìm người dùng thử là việc làm cần thiết trong kiểm thử tính tiện dụng

Thật vậy, người dùng thử nghiệm chính là phương pháp đem lại hiệu quả cao với mức chi phí không hề cao Và nếu thực hiện sớm và thường xuyên, nó có thể giúp người phát triển tiết kiệm hàng ngàn đô la cũng như nhiều tháng trong quá trình phát triển

Các nhà phát triển và thiết kế đồ họa là những người rất tài năng, nhưng họ không giống những người dùng sẽ tiếp xúc với sản phẩm sau này Họ có cách nhìn nhận khác nhau với những vốn từ vựng hoàn toàn khác nhau Do đó, những người thiết

kế thường tạo ra các sản phẩm không được dễ hiểu và dễ sử dụng cho lắm đối với những người sử dụng cuối

Theo Jakob Nielsen, tác giả cuốn “Usability Engineering”, thì chỉ cần 5 người dùng để có thể phát hiện ra những vấn đề nghiêm trọng trong tính tiện dụng của sản phẩm

2 Tìm người dùng thử nghiệm như thế nào?

Có rất nhiều nguồn để tìm những người tham gia làm người dùng thử nghiệm Điều quan trọng là họ có hiểu biết về những lĩnh vực mà bạn muốn kiểm thử Ví dụ:

- Chơi các trò chơi trực tuyến

- Thực hiện các cuộc bầu chọn

- Kế hoạch nghỉ ngơi

- Mua sắm một chiếc xe mới

- Điều trị một căn bệnh mãn tính nào đó

Lưu ý rằng không thực hiện các vấn đề liên quan đến dân số hay nhân khẩu ở đây Sau khi xác định được chức năng muốn tiến hành kiểm thử, tốt hơn là bằng cách quan sát những người sử dụng thiết kế chứ không phải là yêu cầu họ đưa ra ý tưởng, hãy suy nghĩ về những điều có thể làm cho người dùng cảm thấy thỏa mãn

Có vô số những lựa chọn về người dùng thử

Những đối tượng nên xem xét

- Bạn bè và gia đình:

Ta có thể mời bạn bè và gia đình của mình tham gia những nghiên cứu, nếu họ chính là người có kỹ năng về vấn đề mà ta đang quan tâm Đây là một cách tuyệt vời để giữ bí mật bởi ta có thể yêu cầu họ giữ bí mật, không tiết lộ ra ngoài Họ sẽ giữ cam kết với ta

Những người này là một nguồn người dùng thử nghiệm rất tốt mà không phải lúc nào ta cũng nhận ra Ta có thể mô tả những gì mình đang cần và yêu cầu họ làm

giúp Nếu biết đưa ra những yêu cầu hợp lý và hấp dẫn thì mọi người có thể sẽ tham gia mà không yêu cầu bất cứ một khoản thù lao nào

- Người dùng của các nhóm, các tổ chức mang tính cộng đồng, các câu lạc bộ

có tính xã hội:

Hãy kêu gọi những người đứng đầu của các câu lạc bộ, các nhóm mà bạn biết như các tổ chức từ thiện, các câu lạc bộ thể thao, cờ vua, bơi lội, … hay bất cứ nhóm nào mà ta có quan hệ và có thể nghĩ tới Ta có thể sẽ thu được một lượng lớn những người quan tâm đến vấn đề của mình Những mạng lưới này sẽ làm việc thật sự tốt nếu thử nghiệm của ta có liên quan đến hoạt động của họ, cũng có nhiềungười sẽ tham gia chỉ vì họ tò mò hay thích khám phá

- Các mạng xã hội trực tuyến:

Có rất nhiều mạng xã hội trực tuyến miễn phí có lượng người dùng lớn hiện nay, như Twitter, Facebook, Google+… Hãy tham gia bất kỳ một trang mạng xã hội nào có thể, và đưa ra đề nghị của mình Có thể những người bạn của ta trên đó không hẳn là người mà ta muốn họ tham gia dùng thử, nhưng ít nhất họ cũng có thể giới thiệu cho ta những người phù hợp

Tất cả những nguồn trên tuy là phong phú và dễ tìm nhưng nó không tự xuất hiện

Ta cần chủ động tham gia và hoạt động để có được các mối quan hệ cần thiết Việc tìm người dùng thử được thực hiện với những sản phẩm cả trong cuộc sống thật lẫn trực tuyến Và nhóm đối tượng nêu trên được áp dụng cho cả hai nơi đó Trong cuộc sống thực, nó giúp tiếp cận những người đang đang hoặc thường làm những việc mà ta muốn thử nghiệm mà bản thân ta lại không thực hiện Ví dụ nếu đang phát triển phần mềm kế toán thì có thể tìm đến những người đang làm kế toán, yêu cầu họ thực hiện công việc của họ trên sản phẩm của mình và đưa ra những ý kiến, nhận xét hay góp ý

Nếu là trực tuyến (website bán hàng….), ta có thể yêu cầu những người dùng thử thực hiện việc thử nghiệm qua mạng, ngay trên chính sản phẩm của mình hoặc bảndùng thử (đã được đưa trên mạng) Ví dụ, nếu muốn thử nghiệm tính dùng được của chức năng đặt mua xe hơi của website(trong khi bản thân không có đủ tiền để mua chẳng hạn) thì ta sẽ tìm đến những đại lý xe hơi, gặp gỡ những người đang có

ý định hoặc đã mua rồi, thuê hoặc nhờ họ kiểm nghiệm sản phẩm của mình

3 Tại sao chỉ cần tiến hành kiểm thử với 5 người dùng

Nhiều người nghĩ rằng tính tiện dụng của sản phẩm rất tốn kém và phức tạp, và rằng người dùng thử dành cho dự án có thể sẽ cần một ngân sách lớn và kế hoạch lâu dài Điều đó không đúng Xây dựng một đội ngũ người dùng thử lớn là một sự lãng phí tài nguyên Kết quả tốt nhất từ các cuộc thử nghiệm không nhiều hơn 5 người và chạy các test nhỏ nhất có thể

Trong một nghiên cứu trước đây, Tom Landauer và Jakob Nielsen đã chỉ ra rằng

số lượng các vấn đề về tính dùng được được tìm thấy trong các cuộc kiểm thử với

n người dùng là:

N(1-(1-L)2)Trong đó N là tổng số vấn đề của tính tiện dụng trong thiết kế và L là tỉ lệ các vấn

đề được phát hiện bởi một người dùng Giá trị điển hình của L là 31% đối với một lượng lớn các dự án mà họ đã nghiên cứu Vẽ đường cong cho L=31% cho kết quảnhư sau:

Sự thật rõ ràng nhất cùa đường cong trên là nếu không có người dùng nào thì tỉ lệ

là 0%

Ngay khi có được dữ liệu từ người đầu tiên, những hiểu biết đã vọt lên và ta đã biết được gần một phần ba các vấn đề về tính tiện dụng của thiết kế Sự khác biệt giữa 0 và một chút dữ liệu có được thật sự đáng kinh ngạc

Khi sử dụng đến người thứ hai, ta sẽ thấy rằng người này thực hiện một số điều tương tự như người đầu tiên, vì vậy sẽ có những điều chồng chéo trong tất cả những điều ta thu được Tuy nhiên, mọi người chắc chắn không ai giống ai hoàn toàn, do đó cũng sẽ có một cái gì đó mới ở người thứ hai mà ta không thấy ở người thứ nhất Vì vậy, người thứ hai sẽ cho biết thêm một số cái nhìn khá sâu sắc mới, nhưng hầu như là không nhiều như người đầu tiên

Người dùng thử thứ ba sẽ làm lại nhiều việc mà ta thu được từ người thứ nhất hoặcthứ hai, và thậm chí có những điều ta đã thấy cả 2 lần Nhưng người thứ ba này

cũng sẽ tạo ra một lượng dữ liệu nhỏ mới, dù không nhiều như người đầu tiên hoặc người thứ hai đã làm

Khi thêm càng nhiều người dùng thử hơn, ta càng thu được ít dữ liệu hơn vì ta sẽ tiếp tục phải nhìn thấy những điều tương tự nhau Khi đó ta không cần tiếp tục thực hiện các phép thử nghiệm nữa và nên quay trở lại thiết kế của mình để loại bỏcác vấn đề về tính tiện dụng đã được phát hiện

Sau người dùng thử thứ năm, ta sẽ lãng phí thời gian bằng cách tiếp tục quan sát những điều lặp đi lặp lại mà không thu được gì nhiều

Lặp đi lặp lại thiết kế

Đường cong trên rõ ràng cho thấy rằng cần phải thử nghiệm với ít nhất 15 người

để khám phá ra tất cả các vấn đề về tính tiện dụng của thiết kế Vậy, tại sao lại nênthử nghiệm với một số lượng nhỏ hơn?

Lý do chính là điều đó sẽ tốt hơn nếu phân phối ngân sách cho thử nghiệm với người dùng qua nhiều thử nghiệm nhỏ thay vì sử dụng nhiều người mà chỉ thực hiện một lần thử nghiệm Hãy thấy rằng không có kinh phí để thuê 15 khách hàng

để thử nghiệm thiết kế một lần, mà hãy chi tiêu số tiền đó để thực hiện 3 lần thử nghiệm với 5 người

Ta cần thử nghiệm nhiều lần vì mục đích thực sự của việc kiểm thử tính dùng được là để cải thiện thiết kế chứ không phải chỉ để ghi lại những điểm yếu của nó Sau nghiên cứu với 5 người dùng đầu tiên đã có thể tìm thấy 85% vấn đề, đây là lúc nên sửa lại những vấn đề trong thiết kế

Sau khi tạo ra các thiết kế mới, ta cần phải kiểm tra lại một lần nữa Mặc dù nhữngvấn đề của thiết kế đầu tiên đã được sửa, và nhiều người nghĩ rằng thiết kế mới đã hoàn toàn khắc phục được những vấn đề đó Nhưng không ai có thể thiết kế một giao diện người dùng hoàn hảo, nên không thể đảm bảo rằng thiết kế mới đã thật

sự tốt Một cuộc kiểm thử thứ hai sẽ cho thấy xem bản sửa lỗi có làm việc hay