KHÁI QUÁT về NHÂN vật TRONG văn XUÔI ĐƯƠNG đại và TRUYỆN NGẮN PHONG điệp

Như vậy, nhân vật văn học là sản phẩm tinh thần củanhà văn, là nơi thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởngthẩm mỹ của nhà văn về con người.. Đó có thể là những con người được miêu tả đ

KHÁI QUÁT VỀ NHÂN VẬT TRONG VĂN XUÔI ĐƯƠNG ĐẠI VÀ TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP

Khái quát về nhân vật văn học

Khái niệm chung về nhân vật văn học

Thế giới nhân vật là sự sáng tạo nghệ thuật, là sản phẩmcủa hoạt động có ý thức của nhà văn Thế giới đó không chỉtồn tại trong tác phẩm văn học mà còn tồn tại trong trí tưởngtượng của độc giả Nó có thể thống nhất nhưng không đồngnhất với thực tại

Nhân vật là phạm trù rất quan trọng trong tác phẩm vănhọc nói chung và trong truyện ngắn nói riêng Có rất nhiềucách định nghĩa khác nhau về nhân vật văn học Nhân vật cóthể hiểu là đối tượng (thường là con người) được miêu tả, thểhiện trong tác phẩm văn học, nghệ thuật

Theo Từ điển Tiếng Việt (Viện ngôn ngữ học): Nhân vật là

đối tượng (thường là con người) được miêu tả thể hiện trong tácphẩm văn học nghệ thuật

Từ điển thuật ngữ văn học định nghĩa: Nhân vật văn học

là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học.Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, Chị Dậu,Anh Pha) cũng có thể không có tên riêng như thằng bán tơ,

một mụ nào trong truyện Kiều [25]

Còn theo cuốn Giáo trình lý luận văn học của tác giảPhương Lựu chủ biên thì nhân vật văn học được quan niệm

rộng hơn: “ Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm, bằng phương tiện văn học” [tr.227] Đó không chỉ là con người có tên hoặc không

có tên, mà có thể là những sự vật, loài vật khác nhau, ít nhiềumang bóng dáng tính cách của con người, được dùng nhưnhững phương thức khác nhau để biểu hiện con người Đó lànhân vật dế mèn, võ sỹ bọ ngựa, con mèo lười trong truyệnthiếu nhi của Tô Hoài; là vầng trăng, bông hoa hồng trong thơBác;… Cũng có khi đó không phải là những con người, sựvật cụ thể mà chỉ là một hiện tượng về con người hoặc có liênquan đến con người được thể hiện nổi bật trong tác phẩm

Trong cuốn giáo trình Lý luận văn học của giáo sư Hà Minh Đức chủ biên cho rằng: “ Nhân vật văn học là một hình tượng mang tính ước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách Và cần chú ý thêm một điều: Thực ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm với một phạm vi rộng hơn

nhiều, đó không chỉ là con người, những con người có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm, mà còn có thể là sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người… Cũng

có khi đó không phải là những con người, sự vật cụ thể mà chỉ là một hình tượng con người về con người hoặc có liên quan tới con người, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm”

[20, tr.126]

Như vậy, nhân vật văn học là sản phẩm tinh thần củanhà văn, là nơi thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởngthẩm mỹ của nhà văn về con người Nhân vật văn học là mộtchỉnh thể vận động, có tính cách, được bộc lộ dần trong khônggian, thời gian và mang tính quá trình Muốn xây dựng đượcnhân vật thành công, nhà văn phải có một quá trình thainghén, có một khả năng đồng cảm, có quá trình thâm nhậpthực tế Nếu như trong tiểu thuyết, nhân vật là con người nếmtrải, được biểu hiện trong cả quá trình, đi qua nhiều cảnh ngộ,nhiều mối quan hệ và có sự thay đổi diện mạo, số phận thìtrong truyện ngắn, nhân vật thường có số lượng ít, chỉ xuấthiện trong các tình huống, nên bản thân nhân vật rất da dạng,linh hoạt Vì truyện ngắn chỉ là một lát cắt của cuộc sống, chỉ

miêu tả một đoạn đời của nhân vật nên nó đòi hỏi phải chọnlọc chi tiết, bộc lộ rõ quan điểm Như vậy, nhân vật luôn làyếu tố hàng đầu của truyện ngắn nói chung.

Nhân vật văn học hết sức đa dạng, phong phú Nó đượcthể hiện trong tác phẩm văn học dưới nhiều hình thức khácnhau Đó có thể là những con người được miêu tả đầy đủ cảngoại hình lẫn nội tâm, tính cách như nhân vật Chí Phèo trongtác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao, nhân vật chị Dậu

trong tác phẩm Tắt đèn của nhà văn Ngô Tất Tố,….; có khi

nhân vật chỉ hiện lên trong tác phẩm một vài chi tiết như tiếngnói, giọng điệu, hành động, cảm xúc,…như hình ảnh người

câu cá trong bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến, hình ảnh

cô gái mơ trong bài thơ cùng tên của Nguyễn Bính

Tóm lại, nhân vật văn học là một hình tượng nghệ thuật

do nhà văn sáng tạo nên Nhân vật trong tác phẩm văn họcchính là con người hoặc các loài cây, các sinh thể hoangđường nhưng mang những đặc điểm giống với con người.Nhân vật ấy là đứa con tinh thần của nhà văn, là máu thịt củanhà văn để thể hiện quan niệm thẩm mĩ và lí tưởng thẩm mĩcủa nhà văn về cuộc đời và con người Các nhà lí luận cũnghnấn mạnh đến tính nghệ thuật, tính ước lệ của nhân vật văn

học Nhân vật văn học không hoàn toàn giống như con ngườithật ngoài đời vì chúng có những đặc trưng nghệ thuật vàđược thể hiện trong tác phẩm bằng các phương tiện văn họcthông qua quan niệm và biện pháp nghệ thuật của nhà văn,nhưng không vì thế mà chúng kém phần chân thật Đã là tácphẩm văn học thì không thể thiếu nhân vật văn học, nhân vật

là linh hồn của tác phẩm

Vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học

Tác phầm văn học không thể không có nhân vật Nhàvăn sáng tạo ra nhân vật là để thể hiện nhận thức về con ngườicũng như quy luật của cuộc sống Nhân vật văn học giữ vaitrò quyết định nội dung tư tưởng trong tác phẩm, nhà văn luôndồn tâm huyết và tài năng của mình vào việc khắc hoạ nhânvật Chính vì thế mà chúng ta thấy có nhiều người không nhớtên tác giả nhưng lại rất nhớ tên các nhân vật do tác giả ấy tạodựng nên Nói về chức năng của nhân vật, chúng ta có thểkhái quát một số điểm chính sau:

Nhân vật văn học có chức năng khái quát những tính cách,hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộcđời Khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục đích gắn liền nó với

những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm Vìvậy, tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm, bên cạnh việc xác địnhnhững nét tính cách của nó, cần nhận ra những vấn đề của hiệnthực và quan niệm của nhà văn mà nhân vật muốn thể hiện.Chẳng hạn, khi nhắc đến một nhân vật, nhất là các nhân vậtchính, người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật

đó Gắn liền với Kiều là thân phận của người phụ nữ có tài sắctrong xã hội cũ Gắn liền với Kim Trọng là vấn đề tình yêu vàước mơ vươn tới hạnh phúc Gắn liền với Từ Hải là vấn đề đấu

tranh để thực hiện khát vọng tự do, công lí Trong Chí Phèo của

Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu manh hóacủa một bộ phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong kiến.Ðằng sau nhiều nhân vật trong truyện cổ tích là vấn đề đấu tranhgiữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu và nghèo, những ước mơ tốtđẹp của con người Do nhân vật có chức năng khái quát nhữngtính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhàvăn về cuộc đời cho nên trong quá trình mô tả nhân vật, nhà văn

có quyền lựa chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiếtbộc lộ được quan niệm của mình về con người và cuộc sống.Chính vì vậy, không nên đồng nhất nhân vật văn học với conngười trong cuộc đời Khi phân tích, nghiên cứu nhân vật, việc

đối chiếu, so sánh có thể cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật,nhất là những nhân vật có nguyên mẫu ngoài cuộc đời (anh hùng

Núp trong Ðất nước đứng lên; Chị Sứ trong Hòn Ðất ) nhưng

cũng cần luôn luôn nhớ rằng nhân vật văn học là một sáng tạonghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng của nhà văn trongviệc nêu lên những vấn đề của hiện thực cuộc sống Betông

Brecht cho rằng: "Các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà

là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả".

Nhân vật trong tác phẩm văn học là sản phẩm của sángtạo, chiêm nghiệm Có lẽ vì thế mà nó mang dấu ấn cá nhâncủa người viết Dấu ấn ấy được lặp đi lặp lại trong nhiều sángtác của nhà văn sẽ dần hình thành nên phong cách nghệ thuật

và tư tưởng nghệ thuật của nhà văn Các nhà văn lớn bao giờcũng tạo cho mình một thế giới nhân vật mang đậm dấu ấn cánhân Nếu như thế giới nhân vật của nhà văn Nam Cao lànhững con người nghèo khổ, bất hạnh, bị đẩy đến đường cùngcủa xã hội thì thế giới nhân vật của Nguyễn Tuân là nhữngnho sĩ cuối mùa, những đào hát, bồi tàu, họa sĩ,…nhất mực tàihoa, có thiên lương trong sáng, qua đó thể hiện tinh thần yêu

nước, thái độ bất hòa với xã hội thực dân, ngợi ca những giátrị văn hóa cổ truyền của dân tộc Cũng nói về con người hiệnđại, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thấy con người cô đơn giữadòng người nhộn nhịp, sự khủng hoảng làm người; Phan ThịVàng Anh phơi bày những bất ổn trong lối sống và chỉ ranhững mâu thuẫn cuộc đời;… Phong Điệp với một phongcách riêng đã thể hiện những quan niệm nghệ thuật về conngươi qua một thế giới nhân vật độc đáo.

Các kiểu loại nhân vật

Nhân vật trong truyện ngắn có vai trò đặc biệt quantrọng trong việc thể hiện giá trị nội dung tư tưởng của tácphẩm và ý đồ nghệ thuật của nhà văn Tuy nhiên, để có thểthể hiện tất cả các giá trị và ý đồ nghệ thuật đó, nhà văn phải

nỗ lực sáng tạo ra nhiều kiểu nhân vật khác nhau thì mới thựchiện được mục tiêu của mình Về cơ bản, để phân chia nhânvật văn học, người ta phải dựa vào nhiều tiêu chí, với mỗi tiêuchí lại có những cách phân chia thành nhiều kiểu loại nhân vậtkhác nhau

Thứ nhất, ăn cứ vào vai trò của nhân vật trong triển khaicốt truyện, nhân vật văn học được chia thành nhân vật chính

(đóng vai trò chủ đạo xuất hiện nhiều trong tác phẩm, trongcâu chuyện liên quan đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm là

cơ sở để tác giả triển khai đề tài của mình Trong Truyện Kiều

(Nguyễn Du) nhân vật chính là Thúy Kiều, Kim Trọng, MãGiám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, Thúc Sinh, Hoạn Thư, Từ Hải,

Hồ Tôn HIến Trong Tắt Đèn (Ngô Tất Tố), nhân vật chính là

Nghị Quế, Chị Dậu Ở những tác phẩm có nhiều tuyến cốttruyện hoặc có quy mô sử thi đồ sộ, số lượng nhân vật có thểlên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm Đó là trường hợp củanhững tác phẩm như: Thủy Hử (Thi Nại Am), Tam QuốcDiễn Nghĩa (La Quán Trung), nhân vật trung tâm (là các nhânvật xuất hiện từ đầu đến cuối tác phẩm về mặt ý nghĩa nơi quy

tụ mọi mâu thuẫn của tác phẩm thể hiện vấn đề trung tâm củatác phẩm ấy, Ở một số tác phẩm, số lượng nhân vật trung tâmkhông phải chỉ có một bởi do các nhân vật đều có vai tròtương đương nhau trong việc thể hiện những xung đột cơ bảncủa tác phẩm Chẳng hạn tác phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa (LaQuán Trung), các nhân vật: Tào Tháo, Lưu Bị, Quan Công,Trương Phi, Gia Cát Lượng, Tôn Quyền đều là những nhânvật trung tâm) và nhân vật phụ (những nhân vật thể hiện tínhcách hoặc chỉ thấp thoáng trong tác phẩm để làm nổi bật nhân

vật chính, Nhân vật phụ giữ 12 vai trò thứ yếu so với nhân vậtchính trong quá trình phát triển diễn biến của cốt truyện, trongviệc thể hiện chủ đề tác phẩm Nhân vật phụ góp phần hỗ trợ

bổ sung cho nhân vật chính, không được làm mờ nhạt nhânvật chính Có nhiều nhân vật phụ vẫn được nhà văn miêu tảđậm nét, có cuộc đời và tính cách riêng, cùng với những nhânvật khác trong tác phẩm tạo nên một bức tranh đời sống sinh

động và hoàn chỉnh (Thầy thơ lại trong Chữ người tử tù của

Nguyễn Tuân, Thị Nở trong Chí Phèo của Nam Cao…)

Thứ hai, căn cứ vào tác động của nhân vật đối với sựphát triển của xã hội gắn với những đối kháng mâu thuẫntrong tác phẩm, nhân vật văn học chia thành nhân vật chínhdiện nhân vật mang vẻ đẹp lý tưởng quan điểm tư tưởng đạođức tốt đẹp được khẳng định đề cao như một tấm gương vềphẩm chất cao đẹp của con người một thời Đó là những nhânvật Chị Út, Chiến, Việt trong tác phẩm của Nguyễn Thi…) vànhân vật phản diện (là nhân vật có tính cách xấu đáng bị lênoán, phủ định Đó là những nhân vật như Bá Kiến trong tác

phẩm Chí Phèo của Nam Cao, Nghị Quế trong Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, Giave trong Những người khốn khổ của V.

Huygô)

Thứ ba, căn cứ vào cấu trúc nhân vật, nhân vật văn họcchia thành nhân vật chức năng (nhân vật không có đời sống nộitâm đặc điểm cố định từ đầu đến cuối tác phẩm tồn tại trong đấychỉ nhằm một số chức năng nhất định), nhân vật loại hình (tậptrung những phẩm chất, đặc điểm của một loại người một thời,nhằm khái quát chung loại về tính cách điển hình ví dụ nhân vậtNguyệt, Cô Đào ), nhân vật tính cách (nhân vật phức tạp có cátính nổi bật thường có những mâu thuẫn nội tại có những chuyểnhoá ví dụ như nhân vật Thúy Kiều trong khuê các đã hối hận khingười yêu đi xa, thà chết quyết liệt chứ không chịu tiếp kháchlàng chơi, nhưng cuối cùng nàng phải cam chịu cuộc sống lầuxanh…) và nhân vật tư tưởng (đó là nhân vật thể hiện rõ tưtưởng của nhà văn, nhân vật này dễ rơi vào công thức minh hoạtrở thành cái loa phát ngôn của tác giả)

Thứ tư, dựa vào thể loại văn học, ta có nhân vật tự sự,nhân vật trữ tình, nhân vật kịch

Tuy nhiên, mọi sự phân chia đều mang tính chất tươngđối Các nhân vật văn học cụ thể trong thực tế văn học hết sức

đa dạng, sự phân chia trên chỉ nhằm nhấn mạnh các đặc trưng

cơ bản, phục vụ một yêu cầu nghiên cứu nhất định, xuất phát

từ một trong nhiều góc độ tiếp cận các nhân vật văn học

Như vậy, nhân vật chính là nơi tập trung mang chở nộidung phản ánh, chủ đề, tư tưởng của tác phẩm, là nơi gửigắm, thể hiện quan niệm về con người, về cuộc sống, về nghệthuật của nhà văn Một nhân vật văn học lớn bao giờ cũng thểhiện một số phận, một quan niệm nhân sinh độc đáo vàthường điển hình cho một tầng lớp xã hội, một giai cấp, thậmchí một thời đại nào đó Bởi thế, phân tích nhân vật trở thànhcon đường quan trọng nhất để xác định giá trị của tác phẩm,

để nhận ra lí tưởng thẩm mĩ cùng tài năng, phong cách nghệthuật của nhà văn

Vài nét về nhân vật trong văn xuôi Việt Nam đương đại

Từ sau chiến thắng lịch sử 1975, đặc biệt từ sau Đại hộiĐảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI (1986), trong bối cảnhđổi mới mạnh mẽ, toàn diện của đất nước, nền văn học ViệtNam đã có những chuyển đổi rõ rệt, ngày càng sâu sắc vàtoàn diện, theo xu hướng dân chủ hóa, nhân đạo hóa và hiệnthực hóa Trong sự chuyển đổi chung của cả nền văn học, với

sự năng động và ưu thế riêng, văn xuôi đã có những sự bứtphá và đạt được những thành tựu nghệ thuật nổi bật đáng chú

ý Sự đổi mới văn xuôi bắt đầu từ sự thức tỉnh ý thức cá nhân

của người cầm bút với những quan niệm mới về nhà văn, từ

sự đổi mới quan niệm về hiện thực, về con người đến nhữngchuyển đổi trong thi pháp thể loại Trên cơ sở đó, văn xuôiđương đại Việt Nam đã sáng tạo, kết tinh được những giá trịthẩm mĩ mới, đích thực Đặt trong bối cảnh chung của vănhọc Việt Nam đương đại, trong mối tương quan so sánh vớivăn học giai đoạn trước 1975 (nằm trong sự chi phối của quyluật chiến tranh) và trên cơ sở khảo sát những chặng mốc cụthể, những tác giả, tác phẩm tiêu biểu của văn xuôi đương đạiViệt Nam đã có cái nhìn mới mẻ về nhân vật Từ đó đưa ranhững khái quát về nhân vật văn học trong văn xuôi hiện đạinói chung

Những chuyển đổi của văn xuôi sau 1975 gắn với nhữngđổi mới sâu sắc trong quan niệm nghệ thuật về con người.Nhận xét về các nhân vật trong sáng tác trước 1975 củaNguyễn Minh Châu, nhà nghiên cứu Nikulin (Nga) cho rằng:

Nhân vật của Nguyễn Minh Châu luôn được “tắm rửa sạch sẽ”, được “bao bọc trong một bầu không khí vô trùng” Đó

cũng có thể coi là nhận xét chung về nhân vật của văn xuôi

Việt Nam trước 1975, kiểu “nhân vật sử thi” Theo cách nói của Bakhtin, đó là con người luôn “khoác bộ áo xã hội”, luôn

“trùng khít với địa vị xã hội của mình”, “con người đơn giản,

dễ hiểu, đẹp đến mức hoàn hảo, thánh thiện”.

Khảo sát trong văn xuôi Việt Nam đương đại, có thểnhận thấy sự chuyển đổi rõ rệt, sâu sắc từ con người lịch sử,

con người cộng đồng đến con người cá nhân “đầy những nỗi niềm nguồn cơn”, đầy phức tạp và bí ẩn Lấy con người làm

điểm quy chiếu lịch sử, cảm hứng nghiên cứu đa diện về conngười ngày càng chiếm vị trí chủ đạo trong sáng tác văn xuôi

Sống với thời gian hai chiều là sự tự phán xét của lương tâm trước hai chiều thời gian: quá khứ và hiện tại Bức tranh của Nguyễn Minh Châu là con người trong sự đối diện với “tòa

án lương tâm” của chính mình; và sau đó trong hàng loạt truyện ngắn của ông như Hạnh, Cơn giông, Sắm vai, Chiếc thuyền ngoài xa, Dấu vết nghề nghiệp, Cỏ lau, Mùa trái cóc ở miền Nam… là những cuộc đối chứng về “tính chất kì lạ của con người” với những phức tạp của đời sống, những giằng xé

nội tâm khiến con người nhiều lúc như phân thân, biến dạng

Cùng với sự phức tạp là sự bí ẩn, con người là một “tiểu

vũ trụ” đầy bí ẩn, với những đột biến tâm lí, tính cách, những

hành động bất ngờ khó có thể đoán định trước Các nhân vật

của Nguyễn Huy Thiệp (Tướng về hưu, Những bài học nông

thôn, Chút thoáng Xuân Hương, Kiếm sắc, Vàng lửa…), của Triệu Bôn (Một phút và nửa đời người), của Nguyễn Bản (Ánh trăng), của Ma Văn Kháng (Chọn chồng, Thanh minh trời trong sáng…) đều hiện lên như một “tiểu vũ trụ” đầy bí ẩn trong cuộc đời “đầy ẩn mật” Sự hiện diện của những con người

phức tạp và bí ẩn như nó vốn có, không thần thánh hóa, lí tưởnghóa ấy mang ý nghĩa như một sự đối thoại với quan niệm vềcon người còn giản đơn, phiến diện, duy ý chí một thời Đó làcách nhìn và phản ánh con người phổ biến trong sáng tác củahàng loạt cây bút văn xuôi Việt Nam đương đại: từ NguyễnMinh Châu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng, Nguyễn Kiên,Nguyễn Xuân Khánh, Nguyễn Quang Thân đến Chu Lai,Nguyễn Trí Huân, Khuất Quang Thụy, Trung Trung Đỉnh, TạDuy Anh, Hồ Anh Thái, Dương Hướng, Đào Thắng, Mạc Can,Nguyễn Bắc Sơn rồi Lê Minh Khuê, Dạ Ngân, Nguyễn ThịThu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Phạm Hoa, Quý Thể, Hòa Vang,

Võ Thị Hảo, Y Ban, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Việt Hà

và lớp cây bút trẻ Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy, NguyễnĐình Tú, Phong Điệp… Ở đó, con người được khám phá trên

nhiều bình diện: con người xã hội, con người tự nhiên (bản năng) và con người tâm linh Con người xã hội vốn là dạng phổ

biến trong văn xuôi trước 1975 Tuy nhiên, ở thời đổi mới, khimiêu tả con người xã hội, nhà văn không chỉ hướng tới thể hiệnnhững sự kiện, biến cố xã hội, không còn bị gò theo tiêu chíphân tuyến xấu - tốt, thiện - ác mà đã là những con người đa

diện, phức tạp “đa đoan” Nhà văn đặt con người trong những

hoàn cảnh cụ thể, soi chiếu vào thế giới nội tâm để thấy conngười trong các mối quan hệ xã hội chằng chịt, trong sự chi

phối nhiều chiều của hoàn cảnh Giang Minh Sài trong Thời xa vắng của Lê Lựu; Hoan, Khiêm trong Ngược dòng nước lũ của

Ma Văn Kháng; Anh Khải trong Thượng đế thì cười của Nguyễn Khải; Bối trong Ba người khác của Tô Hoài… và nhiều nhân vật của văn xuôi đương đại đều được thể hiện từ “tọa độ”

mới đó

Con người tự nhiên vốn là một bình diện quan trọng,nhưng vì quan niệm còn phiến diện về con người, văn xuôimột thời có phần e ngại, né tránh Văn xuôi đổi mới quan tâmnhiều đến con người tự nhiên, khám phá con người tự nhiên

từ nhiều góc độ Điều đó cũng đồng nghĩa với việc quan tâmđến con người trong tính toàn vẹn của nó, khẳng định bản

năng tự nhiên như một “lực sống” của con người (theo cách

diễn đạt của Freud), khiến con người hiện diện trong văn học

đầy đặn và sống động hơn.

Con người tâm linh cũng là phương diện nhiều cây bútvăn xuôi đổi mới quan tâm Khám phá bí ẩn của tâm linh làcon đường hữu hiệu giúp nhà văn khám phá được chiều sâu

vô tận bí ẩn trong tâm hồn con người Con người tâm linh đãhiện diện khá phổ biến trong văn xuôi đương đại, đặc biệt

trong Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Thiên thần sám hối của Tạ Duy Anh, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Người sông mê của Châu Diên, Mẫu thượng ngàn của Nguyễn Xuân

Khánh…

Có thể thấy, nhân vật trong văn xuôi đương đại ẩn chứamột nội tâm phức tạp, đầy trăn trở và gắn chặt với hiện thựcđời thường Ở đó ta không thể phân biệt rạch ròi tốt –xấu,lương thiện-bỉ ổi, tốt bụng hay vô liêm sỉ Con người luôn tồntại song hành các mặt tốt-xấu, cái được và cả cái chưa được

Vì vậy để khám phá nhân vật văn xuôi đương đại rất cần cáinhìn đa diện nhiều chiều, soi chiếu ở nhiều góc độc để hiểuhơn về con người, thời đại, xã hội mà chúng ta đang sống

Chính từ sự đổi mới cơ bản trong quan niệm nghệ thuật

về con người, thế giới nhân vật trong văn xuôi đương đại

phong phú, gần gũi và giàu sức ám ảnh đối với người đọc vớinhiều kiểu loại nhân vật mới: nhân vật tự ý thức, nhân vật côđơn, nhân vật bi kịch, nhân vật tha hóa và bị tha hóa, nhân vật

dị biệt - những dạng nhân vật chưa từng hoặc rất ít xuất hiệntrong văn xuôi trước 1975

Tiểu sử và sự nghiệp văn chương Phong Điệp

Tiểu sử

Nhà văn Phong Điệp tên khai sinh là Phạm Thị PhongĐiệp, sinh năm 1976, quê ở Nam Định Chị sinh ra trong giađình có bố mẹ làm bác sĩ nhưng với trái tim nhạy cảm và tinh

tế kết hợp với những tố chất sẵn có, Phong Điệp đã chọn conđường văn chương Ngay từ khi 9-10 tuổi, chị đã bắt đầu thíchviết, đã ghi lại cuộc sống xung quanh của mình bằng nhữngbài thơ Năm học lớp 6, chị được giới thiệu đi trại sáng táccho thiếu nhi của Hội văn học nghệ thuật tỉnh Hà Nam Ninh.Năm lớp 10, chị tham dự trại sáng tác của Hội nhà văn tổchức tại Hà Nội và được đăng báo Hoa học trò Chị đã được

nhận giải thưởng báo Hoa học trò với truyện ngắn Con của biển Năm 17 tuổi, chị được nhận giải nhất cuộc thi sáng tác văn học với truyện ngắn Huyền thoại đêm do Hội văn học

nghệ thuật tình Nam Định tổ chức 18 tuổi, Phong Điệp lên

Hà Nội sinh sống, lập nghiệp và học tập

Nói đến Phong Điệp là chúng ta nói đến một cây bút mớitrong văn xuôi đương đại Và có thể nói đây là một cây búttrưởng thành khá sớm, là một trong những hội viên Hội nhàvăn, trẻ nhất vào thời điểm được kết nạp, khi vừa tròn bamươi tuổi Đồng thời, chị còn là luật sư chính hiệu, trước khichuyển sang làm báo Nghề báo đi nhiều, tiếp xúc nhiều, có lẽ

vì thế mà chị tiếp cận với rất nhiều những cảnh đời, những sốphận và chính những câu chuyện đời sống thực ấy đã thúcgiục ngòi bút của chị Chị đến với văn chương bằng niềm đam

mê, bằng tình yêu câu chữ và bằng những cảm xúc thăng hoa.Chị trở thành nhà văn bởi biết trải lòng, biết căng mình ra,biết hòa mình vào số phận của người bình thường nhất Chịgóp nhặt hành trang cho con đường đến với văn chương bằngnhững trải nghiệm thực tế Tất cả những điều đó được nhà vănchiêm nghiệm, tích lũy thành vốn sống kết hợp với tâm hồnnhạy cảm đã đi vào trang văn Phong Điệp một cách sâu sắc,từng trải Cũng chính những năm tháng khó quên đó tạo nênnỗi trăn trở của nhà văn về con người, cuộc sống, nhất là vềgiới trẻ chốn đô thị Hiện nay, Phong Điệp đang công tác tại

Báo Văn nghệ Trẻ, vừa làm báo nhưng tâm hồn sáng tác vănchương vẫn hừng hực khí thế, những tác phẩm mới lần lượtđược ra đời là minh chứng tiêu biểu cho đóng góp của nữ nhàvăn vào dòng chảy văn học đương đại Phong Điệp xứng đáng

là một trong những gương mặt nữ đầy trắc ẩn, khoan dung vàngày càng tinh tế, đằm thắm, góp phần làm cho văn chươngnước nhà thêm khởi sắc

Quan niệm nghệ thuật

Giới thuyết chung về quan niệm nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Quan niệm nghệ thuật

là nguyên tắc cắt nghĩa thế giới và con người vốn có của hình thức nghệ thuật, đảm bảo cho nó khả năng thể hiện đời sống với một chiều sâu nào đó… Để tái hiện cuộc sống con người, tác giả phải hiểu cách họ giao tiếp với nhau, với thế giới và với bản thân, cách họ sống, hoạt động và suy nghĩ điều họ quan tâm và không quan tâm trong đời sống Tổng hợp tất cả những điều đó tạo thành cái mô hình nghệ thuật về thế giới và con người bao quát mà tác giả xuất phát để khắc họa hình tượng của những con người và số phận cụ thể, tổ chức quan

hệ của các nhân vật, giải quyết xung đột, xây dựng kết cấu tác

phẩm…” [25, tr.273-274].

Nói đến quan niệm nghệ thuật là nói đến sự sáng tạo vềchất trong cảm thụ và miêu tả đời sống Quan niệm nghệ thuậtcủa một nhà văn có thể được phát biểu dưới dạng những tuyênngôn, bài tiểu luận, song nó được thể hiện chủ yếu trong cácsáng tác Theo quan điểm của giáo sư Trần Đình Sử trong

“Khái niệm quan niệm nghệ thuật trong nghiên cứu văn học

Xô Viết” thì: Quan niệm nghệ thuật là một phạm trù nghệ thuật học, nó gắn bó với quan niệm thế giới quan, triết học, xã hội học về con người và thế giới nói chung, nhưng tự bản thân

nó đã là một “ý thức hệ” đặc biệt gắn liền với miêu tả nghệ thuật” Quan niệm nghệ thuật có vai trò rất quan trọng, nó chi

phối toàn bộ quá trình sáng tác của nhà văn, từ việc xây dựngnhân vật, lừa chọn đề tài, xác định thể loại,… Do vậy, quanniệm nghệ thuật chính là cánh cửa dẫn dắt người đọc đi sâuvào thế giới nghệ thuật của nhà văn Từ đó sẽ giúp chúng ta cómột cái nhìn bao quát về chân dung tinh thần và chiều sâu tưtưởng nghệ thuật của nhà văn

Phong Điệp là một nhà văn trẻ, là một cây bút trưởngthành khá sớm, có sức viết dồi dào Thông qua các phẩm ta cóthể thấy chị là một nhà văn có tinh thần trách nhiệm và có ý