CÁC PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN CHỦ đề TÌNH yêu NAM nữ TRONG TRUYỀN kì mạn lục và TIỄN ĐĂNG tân THOẠI QUA cái NHÌN đối SÁNH

- Kết cấu của các truyện viết về tình yêu nam nữ trong hai tập truyện- Sự kết hợp của yếu tố kì và yếu tố thực Yếu tố kì ảo được sử dụng để chỉ cái lạ, cái khác thườngtrong tác phẩm văn

CÁC PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN CHỦ ĐỀ TÌNH

YÊU NAM NỮ TRONG TRUYỀN KÌ MẠN LỤC VÀ TIỄN ĐĂNG TÂN THOẠI QUA CÁI NHÌN ĐỐI SÁNH

- Kết cấu của các truyện viết về tình yêu nam nữ trong hai tập truyện

- Sự kết hợp của yếu tố kì và yếu tố thực

Yếu tố kì ảo được sử dụng để chỉ cái lạ, cái khác thườngtrong tác phẩm văn học Đặc biệt trong thể loại truyện truyền

kì yếu tố kì ảo giữ vai trò quan trọng, cốt lõi làm nên đặctrưng thể loại Tác giả sử dụng yếu tố kì ảo trong tác phẩmnhư một phương thức nghệ thuật thu hút sự chú ý của bạnđọc Yếu tố kì ảo chi phối tác giả trong việc lựa chọn chi tiết,

sự kiện, khắc họa nhân vật nhằm góp phần tăng hiệu quả nghệthuật cho tác phẩm Đồng thời, những yếu tố kì ảo cũng gópphần thể hiện tư tưởng của tác giả Trong điều kiện xã hộinhiều quy định khắt khe, tác giả có thể sử dụng yếu tố kì ảonhư một phương tiện để bộc lộ suy nghĩ, ý kiến của bản thântrước những vấn đề trong xã hội đương thời

Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu và Truyền kì mạn lục

của Nguyễn Dữ đều được viết theo thể truyền kì nên việc sửdụng yếu tố kì ảo trong tác phẩm là điều hiển nhiên Cả haitác giả đều sử dụng yếu tố kì ảo trong việc miêu tả những câuchuyện tình yêu Bản thân tình yêu vốn đã mang nhiều yếu tố

thi vị, thơ mộng, nay lại được các yếu tố kì ảo trợ giúp nêncàng khiến những mối tình ấy trở nên huyền ảo

Yếu tố kì ảo rõ nhất được các tác giả thể hiện trongnhững câu chuyện tình yêu ấy là hệ thống nhân vật nữ Họ

không thuộc về thế giới thực Trong Tiễn đăng tân thoại, họ

là hồn ma như Lệ Khanh "Mẫu đơn đăng ký", Vệ Phương Hoa

"Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký", cô gái áo xanh "Lục y nhân truyện" Trong Truyền kì mạn lục, họ là hồn ma như Thị Nghi "Truyện yêu quái Xương Giang", Nhị Khanh "Truyện cây gạo", là hồn ma đầu thai báo oán như Đào thị "Truyện nghiệp oan nàng Đào thị", là yêu hoa như hai nàng Đào và Liễu "Truyện kì ngộ ở trại Tây", là tiên nữ như nàng Giáng Hương "Truyện Từ Thức lấy vợ tiên" Những nhân vật này có

những hành động, cử chỉ, ngôn ngữ như người bình thường

Họ cũng biết ân ái, ghen tuông thậm chí có những suy nghĩ

táo bạo, hiện đại như nàng Nhị Khanh "Truyện cây gạo" : "

đời người như một giấc chiêm bao", "người ta sinh ở đời cốtđược thỏa chí " Xây dựng những nhân vật ma nữ là một thủpháp độc đáo Một mặt, việc xây dựng nên những nhân vậthồn ma nữ xinh đẹp quyến rũ nam nhân ấy phù hợp với quanniệm "hồng nhan họa thủy" Mặt khác, thông qua những nhânvật này tác giả cũng bày tỏ khát vọng sống, hạnh phúc lứa đôi

trọn vẹn và tình yêu tự do vượt qua mọi rào cản của lễ giáophong kiến.

Không chỉ có nhân vật, không gian nghệ thuật trong tácphẩm cũng là không gian đặc biệt Đó là không gian trong

giấc mơ của chàng Vương sinh trong "Vị Đường kì ngộ ký".

Trong không gian kì ảo ấy, chàng đã được gặp và ân ái vớingười yêu Không gian trong mơ ấy là chiếc cầu nối cho mốitình của hai người được trọn vẹn Là phương tiện giúp haingười có thể bộc lộ tình cảm mà ngoài hiện thực họ còn engại Đó là những không gian thực xấu xí, ghê rợn của nhà

mồ nàng Nhị Khanh trong "Truyện cây gạo" với ngôi nhà mồ

"chung quanh có bức rào bằng gióng tre, thỉnh thoảng chen lẫn vào vài khóm lau khô, trong có túp nhà gianh nhỏ lụp sụp, dây vôi dây bìm leo đầy lên vách và lên mái" qua ảo giác của Trình Trung Ngộ đã trở thành "lâu đài lộng lẫy, có hương hoa ngạt ngào" Không gian tiêu điều xơ xác, hoang vắng của

Phủ Thái sư cũ đã dược các yêu hoa biến hóa trở thành khu

vườn trang nhã "cây cối xanh tươi, mùi hoa thơm ngát" trong

"Truyện kì ngộ ở trại Tây" Đặc biệt là không gian đền dao, gác ngọc chốn thần tiên trong "Truyện Từ Thức lấy vợ tiên".

Một yếu tố không thể thiếu khi sử dụng yếu tố kì ảotrong truyện truyền kì vết về tình yêu đó là thời gian xuấthiện, gặp gỡ của nhân vật hồn ma nữ với người Hầu hết các

hồn ma nữ đều xuất hiện vào ban đêm hoặc tối muộn Theoquan niệm của cư dân Việt và một số nước trên thế giới thìngày là thời gian của con người sinh hoạt, đêm là khoảng thờigian của ma quỷ Các hồn ma xuất hiện và gặp gỡ tình nhânvào những đêm trăng đẹp, thơ mộng còn khi các hồn ma tácquái thì thời gian trở nên tối tăm mang cảm giác lạnh lẽo, ghêrợn

Yếu tố kì ảo là phương tiện để biểu hiện cái thực Vì thế,các tác giả Cù Hựu và Nguyễn Dữ khi viết những câu chuyệntình yêu đầy lãng mạn, bay bổng ấy cũng không hề thoát lykhỏi hiện thực Nguồn đề tài, cảm hứng, bối cảnh, nhân vật đều có nguồn gốc từ thực tế, mang hơi thở của xã hội đươngthời Những câu chuyện tình giữa người với hồn ma hayngười với tiên nữ ấy đều được diễn ra trong khoảng thời gian

cụ thể gắn với những năm tháng và triều đại tương ứng

"Trong năm Quang Thái đời nhà Trần Người ở Hóa Châu tên

là Từ Thức, vì có phụ ấm được bổ làm tri huyện Tiên Du"

"Truyện Từ Thức lấy vợ tiên", "Chàng Triệu Nguyên ở Thiên

Thủy, khoảng năm Diên Hựu (đời vua Nhân Tông nhàNguyên) chàng đến Tiền Đường du học, trọ ở Cát Lĩnh, gầnTây Hồ Bên cạnh nơi chàng trọ là dinh cơ cũ của Giả Thu

Hác đời Tống" "Lục y nhân truyện" Những nhân vật hồn ma

hay tiên nữ cũng có nguồn gốc xuất thân rõ ràng, cụ thể Hồn

nàng Phương Hoa trong "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký"

"Thiếp tên Phương Hoa, họ Vệ, vốn là cung nhân triều Tống

Lý Tông, chết năm 23 tuổi", hồn ma nàng Nhị Khanh trong

"Truyện cây gạo" "Thiếp họ Nhị tên Khanh, là cháu gái ông

cụ Hối, một nhà giàu trong làng" Những không gian thực tếgắn liền với đời sống sinh hoạt thường ngày như nhà, phòngtrọ, bến sông, khu vườn,

Không chỉ có thời gian, không gian thực mà cả số phậncon người nhất là người phụ nữ cũng là thực Dù là người, ma

nữ, yêu hoa hay tiên nữ thì kết cục chung của họ đều bấthạnh Tình yêu có đẹp đến mấy cũng tan vỡ Phải chăng đây

là hiện thực xã hội mà các tác giả muốn hướng tới

Bảng so sánh về việc tác giả sử dụng các yếu tố kì ảotrong hai tập truyện khi viết về chủ đề tình yêu nam nữ :

quái Xương Giang"

Yêu hoa :Hai nàng Đào, Liễu

- Dinh cơ cũ của quan

triều trước : "Truyện kì ngộ ở trại Tây"

Giấc mơ: "Vị Đường

kì ngộ ký"

Mộ : "Thúy Thúy truyện"

- Vườn : "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký"

Thời gian Đêm tối : Đêm tối:

"Truyện cây gạo"

"Truyện kì ngộ ở trại Tây"

"Truyện yêu quái Xương Giang"

"Truyện Lệ Nương"

"Truyện nghiệp oan nàng Đào thị"

"Kim phượng thoa ký"

"Mẫu đơn đăng ký"

"Thúy Thúy truyện"

"Lục y nhân truyện"

"Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký"

"Đặc điểm nổi bật của truyền kì là sự kết hợp giữa yếu

tố kì và yếu tố thực"[48, 201] Hai yếu tố này có mối quan hệ

gắn bó mật thiết Tác giả dùng cái kì để phản ánh cái thực.Cái kì ảo giúp thực tế trở nên lạ hóa hay nhờ yếu tố kì ảo màthực tế được thể hiện sinh động Những điều cấm kị trong xãhội thông qua yếu tố kì ảo được thể hiện trực tiếp công khai

mà không cần phải kiêng dè Yếu tố kì giống như một phươngtiện để tác giả thỏa sức bộc lộ quan điểm và tư tưởng củamình Thông qua những câu chuyện tình yêu đầy li kì, hấpdẫn các tác giả ngợi ca những mối tình tự do tuyệt đẹp củanhững đôi trai tài gái sắc, bày tỏ sự cảm thông trước sự chia ly

đầy oan trái của những cặp đôi tài tử giai nhân Đồng thời cáctác giả cũng xót xa trước những số phận hẩm hiu, bất hạnhcủa những người phụ nữ Họ khao khát yêu thương và mongmuốn được tự do trong tình yêu, mong muốn được giải phóngcảm xúc cá nhân và bản năng tính dục của con người Nhưngđiều này trong xã hội phong kiến là hoàn toàn không thể Yếu

tố kì ảo đã giúp những nhà nho giàu lòng nhân đạo đi sâu khaithác những hạn chế của xã hội phong kiến đương thời Đồngthời giúp họ tránh được những định kiến hà khắc trong xã hội.Yếu tố kì ảo giúp họ ngợi ca những mối tình tự do, cổ vũ,bênh vực những khao khát yêu đương của con người đặc biệt

là người phụ nữ Thông qua yếu tố kì ảo, tác giả gửi gắm tưtưởng khát vọng về một xã hội tự do, công bằng mà ở đó conngười có quyền làm những điều mà họ mong muốn để cóđược một tình yêu và hạnh phúc trọn vẹn

"Truyện Lệ Nương" trong Truyền kì mạn lục và "Thúy Thúy truyện" trong Tiễn đăng tân thoại là hai câu chuyện gắn chủ đề

tình yêu nam nữ với vận mệnh lịch sử đất nước Trong

"Truyện Lệ Nương", đôi nam nữ được hứa hôn từ nhỏ nhưng vì

liên quan tới việc Trần Khát Chân dấy binh nên nàng bị bắtsung cung, phải xa hôn phu Sau xảy ra chiến tranh xâm lược,nàng bị giặc bắt Nàng thà chết để giữ gìn tấm lòng trungtrinh Hồn ma nàng hiện về khuyên chàng nên trở về góp sức

giết giặc Còn trong "Thúy Thúy truyện", hai người gặp gỡ và

yêu thương nhau ở trường học Cuộc sống hôn nhân hanhphúc chưa đầy năm thì xảy ra loạn Trương Sĩ Thành ThúyThúy bị bắt đi Chồng nàng đi tìm Cuối cùng cả hai đều chết.Hồn hai người vĩnh viễn bên nhau yên nghỉ nơi nội cỏ, xa rờitrần tục nhiễu loạn Trong cả hai tác phẩm, các tác giả đều sử

dụng chi tiết kì ảo ở phần cuối truyện Trong "Truyện Lệ Nương", hồn nàng hiện lên gặp lại hôn phu Trong "Thúy Thúy truyện", cảnh hai ngôi mộ lạnh lẽo biến thành cửa son nhà lớn

và chi tiết hồn ma vợ chồng Thúy Thúy hiện về gặp lại người

thân kể lể sự tình Với chi tiết kì ảo cuối truyện "Thúy Thúy Truyện", Cù Hựu mong muốn có một kết thúc có hậu cho một

mối tình đẹp Vấn đề của ông chủ yêu xoay quanh một câu

chuyện tình yêu Còn với chi tiết kì ảo trong "Truyện Lệ Nương", Nguyễn Dữ không chỉ nói lên kết thúc một câu

chuyện tình không có hậu mà còn chú ý tới số phận con ngườitrong thời kì chiến tranh loạn lạc đồng thời nhấn mạnh vị trí,vai trò của nam nhi đối với quốc gia, dân tộc

Tóm lại, kì ảo là yếu tố không thể thiếu trong thể loạitruyện truyền kì Thông qua yếu tố kì ảo, hiện thực được phảnánh Tác giả dùng cái kì để phản ánh cái thực Kì ảo cũng làyếu tố thể hiệ sự sáng tạo của ngòi bút nhà văn

- Các kiểu kết thúc

- Kết thúc có hậu

Một câu chuyện tình kết thúc có hậu là câu chuyện đó cókết thúc tốt đẹp, đôi tình nhân hạnh phúc bên nhau đến già.Môtip thường gặp là GẶP GỠ - TRẮC TRỞ - KẾT THÚCTRỌN VẸN Một câu chuyện tình yêu có kết thúc có hậumang lại cho người đọc cảm giác ấm áp, vui mừng, hạnh phúctrọn vẹn Tuy nhiên số lượng những câu chuyện tình có hậuthường rất ít

Trong bảy chuyện viết về chủ đề tình yêu nam nữ, Tiễn đăng tân thoại có hai truyện là có kết thúc có hậu Đó là hai mối tình giữa người với người trong "Liên Phương lâu ký" và

"Vị Đường kì ngộ ký"

Trong "Liên Phương lâu ký", hai nàng Liên Anh và Huệ

Anh với chàng Trịnh sinh cuối cùng cũng có kết cục tốt đẹp.Tiết ông lên phòng con gái, vô tình thấy được thơ từ của hainàng với Trịnh sinh lập tức viết thư cho cha Trịnh sinh ngỏ ýthông gia Vì hai bên gia đình đều môn đăng hộ đối nên mốinhân duyên của họ đã được chấp nhận Cũng như vậy, chàng

Trịnh sinh và cô gái trong "Vị Đường kì ngộ ký", sau một năm

nhớ nhung và chỉ gặp nhau trong mơ thì họ đã có thể gặp

nhau ngoài đời thực Được cha mẹ đôi bên tác thành, họ hạnhphúc bên nhau tới già.

"Truyện nàng Túy Tiêu" là câu chuyện tình duy nhất trong Truyền kì mạn lục có kết thúc có hậu Nàng Túy Tiêu và

chàng Dư Nhuận Chi sau khi trải qua bao khó khăn, vất vả vànguy hiểm cuối cùng cũng được bên nhau Hai người khôngchỉ có hôn nhân hạnh phúc mà công danh của chàng cònthuận lợi : "chàng thi đậu tiến sĩ, làm quan to" Đây quả làmột kết thúc thật viên mãn Tuy nhiên đây cũng không hẳn làmột kết thúc trọn vẹn Nàng bị chê là kẻ xướng ca vô loài,không chính chuyên nên không xứng được hưởng hạnh phúc.Nàng vẫn sống trong sự khinh miệt của người đời

- Kết thúc không có hậu

Một câu chuyện tình kết thúc không có hậu là khi kếtthúc tác phẩm đôi nam nữ bị chia lìa, chàng hoặc nàng chết,cuộc tình tan vỡ, để lại nhiều nuối tiếc Môtip là GẶP GỠ -TRẮC TRỞ - TAN VỠ

Trong xã hội phong kiến, tình yêu tự do là điều khôngtưởng Vì vậy, kết quả của những mối tình dám vượt qua luật

lệ phong kiến ấy đa phần là không có hậu Điều này đã đượccác tác giả phản ánh trong văn học Mặc dù ở trong thể loạitruyền kì, tác giả đưa nhân vật của mình vào trong một thế

giới khác Ở thế giới đó, họ được tự do yêu đương, tự do làmđiều mình mơ ước Nhưng dù ở thế giới của thần tiên, yêu quỷthì đó vẫn là tấm gương phản ánh của thế giới thực Hiện thựcvẫn là hiện thực Con người không thể trốn tránh mà phải đốidiện với nó

Các kiểu kết

thúc không có

hậu

Truyền kì mạn lục Tiễn đăng tân thoại

Bị trừng phạt "Truyện cây gạo"

"Truyện nghiệp oan nàng Đào thị"

"Truyện yêu quái Xương Giang"

"Mẫu đơn đăng ký"

Điểm chung thứ nhất trong phần kết thúc của hai tập

truyện đó là kết thúc các câu chuyện tình giữa người và hồn

ma đều là không có hậu Họ gặp và yêu nhau trong thời gianngắn, nhiều nhất là ba năm còn ít nhất là gần một tháng Họyêu nhau chân thành tha thiết đến mấy thì cuối cùng vẫn phải

chia lìa Chàng Triệu Nguyên và cô gái áo xanh trong "Lục y nhân truyện" bên nhau ba năm hạnh phúc rồi kết cục "ba năm

ở cùng chàng, ước nguyện đã thỏa, xin giã biệt chàng từ đây, mong đừng thương nhớ nữa " Đằng Mục cùng Phương Hoa trong "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký" sau ba năm ân ái cũng phải chia lìa "rồi nàng dứt áo ra đi, nhưng còn ngoảnh lại mấy lần, lúc lâu mới mất hút" Nàng Hưng Nương trong

"Kim phượng thoa ký" vì mối duyên đã định với Thôi sinh nên

hiện hồn trong thân xác em gái sống với chàng gần một năm.Kết quả nàng cũng phải quay lại cõi âm, để lại chàng kết

duyên cùng Khánh Nương Chàng Hà Nhân trong "Truyện kì ngộ ở trại Tây" yêu thương hai nàng Đào, Liễu sâu đậm trong

khoảng một năm thì hai nàng phải thác hóa Hồn ma Thị Nghi

và viên quan họ Hoàng trong "Truyện yêu quái Xương Giang"

và hồn nàng Nhị Khanh với Trình Trung Ngộ trong " Truyện cây gạo" cũng không có kết quả tốt đẹp

Tóm lại, những mối tình giữa người với hồn ma tronghai tập truyện đều kết thúc không có hậu Dù mối tình ấy có là

sự tình cờ gặp gỡ hay nhân duyên từ kiếp trước thì họ vẫnphải chia tay Lý do của những cuộc chia tay ấy là do ngườivới ma không thể đến với nhau Người và hồn ma là hai thếgiới khác nhau, dù cho có cưỡng cầu đến với nhau thì cuốicùng vẫn là chia ly Duyên hết tình ly biệt Nhưng suy chocùng, nguyên nhân của những kết thúc không có hậu ấy là dohiện thực xã hội phong kiến không cho phép Chiến tranh loạnlạc, định kiến xã hội khiến con người không thể có hạnh phúc.Tình yêu tự do, tình yêu do người phụ nữ chủ động cũngkhông thể có kết quả tốt đẹp vì người phụ nữ phải phụ thuộcngười đàn ông.

Điểm chung thứ hai là trong kết thúc truyện tình ở hai tập truyện đều có kiểu kết thúc bị trừng phạt Trong Truyền kì mạn lục có ba câu chuyện có kết thúc là các nhân vật bị trừng phạt Nàng Đào Hàn Than và sư Vô Kỷ trong "Nghiệp oan nàng Đào thị" sau khi chết đầu thai thành hai đứa con trai nhà

quan Hành khiển họ Ngụy để trả mối thù cho Hàn Than ngàytrước Nhưng chưa kịp thực hiện thì bị phát hiện Hồn haingười bị sự cụ Pháp Vân sai thiên tướng xuống trừng trị Hồn

Thị Nghi trong "Truyện yêu quái Xương Giang" Nghi sau khi

bị đạo nhân đánh đuổi đã xuống âm ty kiện Hoàng Kết quảnàng bị đày vào ngục Cửu U còn Hoàng bị giảm thọ Trình

Trung Ngộ trong "Truyện cây gạo" sau khi chết cùng với hồn

nàng Nhị Khanh hóa thành yêu ma, nhiễu loạn dân lành Họ

bị một đạo nhân sai lính đầu trâu bắt đi Kiều sinh trong "Mẫu đơn đăng ký" sau khi chết cùng hồn nàng Lệ Khanh và Kim

Liên quấy phá người dân Cuối cùng cả ba bị đạo nhân ThiếtQuan trừng phạt Cũng là mối tình giữa người với hồn manhưng cô gái áo xanh, Phương Hoa và Hưng Nương đềukhông bị phạt mà Thị Nghi, Lệ Khanh, Nhị Khanh lại bị đàyvào ngục Diêm Vương Đó là do những hồn ma này gây hạicho người khác Nói cách khác, trong họ không chỉ có tìnhyêu mà còn có sự thù hận Họ không như Phương Hoa và côgái áo xanh ra đi vì sợ ảnh hưởng tới tình lang Quyết liệtmuốn trả thù như Hàn Than, cướp đi sinh mạng của người yêunhư Nhị Khanh và Lệ Khanh, hút tinh khí của người yêu rồicòn xuống âm phủ kiện chàng như Thị Nghi Những cô gáinày đã làm mất đi sự trong sáng của tình yêu Có thể, nỗi đaucủa họ quá lớn, họ không cam tâm, họ không muốn đầu hàng

số phận, họ muốn đấu tranh, họ muốn trả thù Nhưng dù thếnào thì họ cũng không thể đạt được mục đích Điều họ làm làsai trái Cái ác phải bị trừng phạt Cũng có thể mục đích củacác tác giả là phái nữ cho dù có đấu tranh mạnh mẽ, quyết liệtđến đâu thì kết quả họ vẫn không thể vượt qua được định kiến

xã hội, những luật lệ hà khắc của xã hội trọng nam khinh nữ.Người phụ nữ chỉ có thể tuân theo chữ duyên - những quy

định, lề luật hà khắc trong xã hội đương thời Thông qua đây,người đọc có thể nhận thấy tác động của quan niệm đạo đức,ảnh hưởng của đấu tranh xã hội được phản ánh vào trong cáctác phẩm của Nguyễn Dữ mạnh mẽ và sâu sắc hơn hẳn so với

Cù Hựu

Kết thúc của những nhân vật nữ đầy bất hạnh trong

Truyền kì mạn lục là những kết thúc bi kịch đầy nước mắt và

oán hờn Kết thúc của họ là kết thúc chung cho những ngườiphụ nữ sống trong xã hội khắt khe và đầy rẫy bất công với họ

Họ là những người phụ nữ có tài, có sắc nhưng cuộc sống đầy

éo le đã dồn họ vào bế tắc Họ chết tưởng như có thể giảithoát nhưng không Bi kịch vẫn còn khi mà trong họ khátvọng sống vẫn mạnh mẽ, tình yêu vẫn dâng tràn Họ trở lạidương gian kiếm tìm hạnh phúc nhưng hành động của họ tráivới quy luật, trái với luân thường đạo lí nên họ lại phải chịutrừng phạt nặng nề hơn Có thể nói nàng Đào thị là nhân vật

bị trừng phạt nhiều nhất Nàng thuê thích khách trả thù vì bịđánh ghen nhưng không thành Với hành động này nàng đãchịu sự trừng phạt của con người trong xã hội đương thờikhiến nàng phải ẩn mình nơi cửa Phật Vào chùa, vì còn trẻnên nàng không cam chịu số phận và đã nảy sinh tình yêu với

Vô Kỷ Hành động này càng không thể được xã hội đươngthời chấp nhận Nàng phải chịu sự trừng phạt đau đớn cả về

thể xác lẫn tinh thần Nàng chết trên giường cữ Khi chết rồioan hồn nàng đi báo thù nhưng kết cục Hàn Than đã phải chịuchết lần hai thảm thương hơn.

Điểm chung thứ ba là kiểu kết thúc có nhân vật nam ở

vậy, không kết hôn với người khác nữa Chàng Triệu Nguyên

trong "Lục y nhân truyện" xuống tóc xuất gia làm sư Chàng Đằng Mục trong "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký" thì vào

núi hái thuốc rồi không về nữa Chàng Phật sinh trong

"Truyện Lệ Nương" suốt đời không lấy ai nữa Cả ba chàng

trai đều giữ trọn tấm lòng thủy chung với người mình yêu.Vậy mục đích khi viết những kết thúc này của các tác giả làgì? Có thể là họ đề cao tấm lòng chung thủy của những bậcnam nhân trong xã hội Có thể họ muốn đòi một chút côngbằng cho người phụ nữ Mong ước về hôn nhân một vợ mộtchồng, xóa bỏ chế độ đa thê

Tóm lại, văn học là tấm gương phản chiếu hiện thựccuộc sống Kết thúc không có hậu của những câu chuyện tìnhyêu trên đây là bức tranh phản ánh hiện thực xã hội đương

thời Nàng Thúy Thúy và chàng Kim Định trong "Thúy Thúy truyện" khi chết mới được bên nhau Câu chuyện phản ánh

tình hình chiến tranh loạn lạc cũng như sự độc ác cuả tầng lớpthống trị Chiến tranh loạn lạc khiến gia đình ly tán Bọn quantướng nhân buổi loạn lạc mà đục nước béo cò, cướp bóc phá

hoại Nàng Lệ Nương và chàng Phật sinh trong "Truyện Lệ Nương" cũng vì tầng lớp thống trị và chiến tranh mà phải chia

lìa Ở hai tác giả đã có sự đồng cảm về một xã hội loạn ly vìchiến tranh Chiến tranh gây ra bao đau khổ cho dân lành Cáctác giả lên án, tố cáo những cuộc chiến tranh tàn khốc, là đầumối gây ra bao đau thương cho người dân Họ mơ ước mộtcuộc sống thái bình Nếu không có chiến tranh, nếu không có

sự hà khắc của tầng lớp thống trị thì những đôi tình nhân đã

có cuộc sống hạnh phúc Những kết thúc không có hậu để lạinhiều suy nghĩ và tiếc nuối trong lòng người đọc

- Lời bình cuối truyện trong Truyền kì mạn lục

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thốngNho học nên từ nhỏ Nguyễn Dữ đã thấm nhuần tư tưởng củaKhổng gia Ông thi đậu rồi làm quan nhưng chỉ được mộtnăm rồi lui về ở ẩn Từ đó, chân không bước tới thị thành nữa

Lý do nào đã khiến ông làm như vậy? phải chăng là thựctrạng xã hội rối ren, khủng hoảng đã khiến ông phải làm nhưvậy Tấm lòng luôn nặng trĩu ưu tư vì thời thế Ông chỉ cònbiết gửi gắm tâm sự của mình vào trong sáng tác văn chương

Cuối mỗi truyện trong Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ đều

viết lời bình thể hiện quan điểm của ông trước những vấn đềđược nhắc tới trong truyện Lời bình của ông chủ yếu nhắm

vào đối tượng là nam nhân Họ là những chàng trai trẻ làmnghề buôn bán, thư sinh, quan lại và sư sãi Ông phê phánnhững chàng thư sinh vì tình mà quên đi nghĩa vụ với gia đình

như chàng Phật sinh trong "Truyện Lệ Nương" vì hôn thê trải

qua bao khó khăn vất vả đi tìm nàng rồi khi nàng chết chàng

phẫn uất không lấy vợ nữa, Nguyễn Dữ đã viết "Cảm tình mà

đi tìm thì nên, liều chết mà đi tìm thì không nên Liều chết mà

đi tìm đã không nên, huống nữa lại thôi không lấy vợ, để dứt dòng giống tiên nhân phỏng có nên không? Cho nên người quân tử phải biết tòng quyền chứ không nên chấp nhất" Chàng Nhuận Chi "Truyện nàng Túy Tiêu" vì tình mà ngu muội "Túy Tiêu là một ả ca xướng, chẳng phải là người chính chuyên, không hiểu Nhuận Chi ham luyến vì cái gì? Vậy mà lại khinh thường sự đi sự đến, nhẫn nhục tới ở với người, sờ đầu cọp, vuốt râu cọp, suýt nữa thì không thoát khỏi miệng cọp Như chàng Nhuận Chi thực là một người ngu vậy." Chàng Hà Nhân "Truyện kì ngộ ở trại Tây" vì ham mê nữ sắc mà "bút nghiên chí nản" "Chàng họ Hà lòng trẻ có nhiều vật dục nên loài kia mới thừa cơ quyến rũ Kẻ sĩ gánh cặp đến học ở Trường An, tưởng nên chăm chỉ về học nghiệp " Viên quan

họ Hoàng "Truyện yêu quái Xương Giang" vì nữ sắc mà suýt mất mạng "Phương chi xem thấy yêu nữ mê người, sẽ biết răn

sợ trước sắc đẹp, xem thấy linh từ xử án, sẽ biết kính tránh trước thần thiêng"

Không chỉ thiên về phê phán mà Nguyễn Dữ còn thểhiện tâm trạng đau lòng trước thời thế Đất nước rơi vàokhủng hoảng, ông phải cáo quan về ở ẩn Xã hội loạn lạc, ôngtrông mong vào những người có tài sẽ đứng ra khôi phục lạiđất nước nhưng nhân tài vắng bóng Thư sinh như Hà Nhân,Nhuận Chi, Phật sinh, quan lại trẻ tuổi như Hoàng là hi vọng,

là rường cột của nước nhà vậy mà lại chìm đắm trong nữ sắc,sao nhãng chuyện học hành Quả thực, sống trong một xã hộiloạn lạc thì luân thường đạo lý sẽ bị đảo lộn, những mục đíchtốt đẹp của cuộc sống sẽ bị đẩy xuống Thay vào đó là những

tệ nạn, sự hủ lậu, những thói xấu xa sinh ra trong thời buổinhiễu nhương ấy Xã hội khủng hoảng, trật tự rối ren, đạo đứcsuy đồi, con người trở nên tha hóa, biến chất Thật đáng buồnlắm thay

Không chỉ có vậy, ông còn phản ánh xã hội đảo điên, sựsuy đồi về đạo đức, tín ngưỡng Sư sãi tu hành không chuyêntâm kinh kệ, lại còn phạm vào điều cấm Đối với nhà nho, thì

những đạo khác Nho gia đều là tà hại."Than ôi! Theo về dị đoan chỉ có tà hại Huống chi đã theo lại còn không giữ cho đúng phép, thì mối hại phỏng còn xiết nói được ư?" "Nghiệp oan nàng Đào thị" Ông cũng tỏ thái độ không thích lái buôn

"Than ôi cái giống ma quỷ, tuy từ xưa không phải cái nạn đáng lo cho thiên hạ, nhưng kẻ thất phu đa dục thì thường khi mắc phải Trung Ngộ là một gã lái buôn không có tri thức, không đủ trách vậy" "Truyện cây gạo".

Tóm lại, thôngqua những lời bình cuốitruyện, Nguyễn

Dữ đã thể hiện quan niệm của mình trước thực tại Nhiều mặtcủa cuộc sống đã được tác giả kín đáo tái hiện thông quanhững câu chuyện tình yêu Tuy nhiên, Nguyễn Dữ cũng thểhiện mâu thuẫn của con người cá nhân và con người tráchnhiệm trong ông Con người cá nhân thể hiện qua những trangviết về tình yêu vô cùng phóng túng Nhưng ông còn là mộtnhà nho Vì thế con người trách nhiệm trong ông bắt buộc phảigiữ gìn trật tự khuôn phép của xã hội Một mặt ông đề caonhững mối tình tự do nhưng mặt khác ông lại phê phán, lên ánnhững con người vì tình cảm riêng tư mà chối bỏ, sao nhãngtrách nhiệm với cộng đồng Những lời bình cuối truyện thểhiện rõ mâu thuẫn phức tạp trong tư tưởng và sáng tác củaNguyễn Dữ

- Thời gian và không gian nghệ thuật

- Không gian và thời gian thực

Các sự kiện đời sống đều diễn ra trong một không gian

và thời gian cụ thể Sáng tác văn học là công việc tái hiện các

sự kiện đời sống Vì thế, khi tái hiện các sự kiện đời sống, nhàvăn cũng phải tái hiện không gian, thời gian gắn với các sựkiện đó Mọi sự vật, hiện tượng đều được gắn với hệ không –thời gian xác định Không có bất kì sự vật, hiện tượng nào tồntại bên ngoài không gian và thời gian

Không gian là khoảng không bao trùm mọi vật xungquanh con người Không gian thực là khoảng không bênngoài liên quan đến nhân vật quê quán, nơi sinh sống, Trong

cả hai tác phẩm Truyền kì mạn lục và Tiễn đăng tân thoại, cả

hai tác giả đều giới thiệu nguồn gốc các nhân vật với nhữngđịa danh, tên quê quán rất cụ thể "Ở Vĩnh Gia có chàng Đằng

Mục mới hai mươi sáu tuổi" "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký", "Hà Nhân, người học trò quê ở Thiên Trường mỗi buổi

đi học, đường tất phải qua phường Khúc Giang Trong

phường có cái trại, gọi là trại Tây " "Truyện kì ngộ ở trại Tây".

Như vậy với việc ghi rõ quê quán, địa điểm cụ thể các tác giả

đã mang đến cho người đọc cảm giác chân thực và gần gũi.Người đọc cảm nhận được những câu chuyện tình yêu ấy tuy

là kì ảo hoang đường nhưng rất gần gũi quen thuộc Nó diễn

ra tại những vùng đất, địa danh cụ thể khiến ta có cảm giácnhững câu chuyện ấy là có thực và đã từng xảy ra tại vùng đất

ấy Đồng thời những địa danh cụ thể đó mang dấu ấn của từngđất nước, vùng miền Tên những địa danh gắn liền với ViệtNam như : Thiên Trường, Phong Châu, Xương Giang, Bạch

Hạc, Hóa Châu, Bắc Hà trong Truyền kì mạn lục Những vùng

đất nổi tiếng của Trung Hoa cũng được nhắc tới trong câuchuyện của Cù Hựu như: Lâm An, Trường An, Hoài An, KimLăng Với Nguyễn Dữ, khi ông đặt câu chuyện của mình gắnvới những địa danh vùng miền của Đại Việt cho thấy nhữngcâu chuyện ấy đã xảy ra trên đất nước mình Điều này tạo cảmgiác vừa chân thực vừa gần gũi Đồng thời thể hiện sự khácbiệt của Nguyễn Dữ với Cù Hựu

Trong tình yêu thì không gian và thời gian là những yếu

tố vô cùng quan trọng Không gian gặp gỡ, hò hẹn của nhữngcặp tình nhân thường là những không gian quen thuộc, gầngũi với họ

Trong việc xây dựng nên những không gian gặp gỡ tình

tự của những đôi tình nhân dù là những mối tình giữa ngườivới người hay người với hồn ma thì điểm tương đồng của haitác giả là đều diễn ra trong những không gian quen thuộc Họ

gặp gỡ tại lễ hội "Mẫu đơn đăng ký", "Truyện Từ Thức lấy vợ tiên", bến sông "Liên Phương lâu ký", "Truyện yêu quái Xương Giang", quán rượu "Vị Đường kì ngộ ký", gần dinh cơ cũ bị bỏ hoang "Lục y nhân truyện, Truyện kì ngộ ở trại Tây", vườn

"Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký", trường học "Thúy Thúy truyện" Sau đó, không gian ân ái là nhà, phòng ở của những

chàng trai cô gái Đây đều là những không gian quen thuộc,gần gũi, gắn bó với đời sống sinh hoạt của con người Tóm lạikhông gian những cặp tình nhân gặp gỡ, hò hẹn đều là khônggian sinh hoạt gần gũi, quen thuộc, gắn bó với họ Đây đều lànhững không gian có thực và rất cụ thể Chính những khônggian sinh hoạt quen thuộc này mang lại cảm giác chân thực,gần gũi cho dù mối tình ấy là người hay ma quỷ

Điểm tương đồng thứ hai là không gian trú ngụ củanhững hồn ma nữ thường là những nơi hoang tàn, vắng vẻ, đổnát Đó là dinh cơ cũ của vị quan đời trước "quan thái sư triều

Trần" "Truyện kì ngộ ở trại Tây", "dinh cơ cũ của Giả Thu Hác đời Tống""Lục y nhân truyện", là khu vườn bỏ hoang của vua chúa "Đằng Mục túy du Tụ Cảnh viên ký", nhà mồ "Truyện cây gạo" Những không gian này gợi cho người đọc cảm giác lạnh

lẽo, thê lương Nhờ những không gian này mà các hồn ma nữ

có thể trú ngụ an toàn và tự do tác quái, không bị con ngườichú ý

Thứ ba là không gian mang tính tâm linh cũng được các

tác giả nhắc tới Trong "Truyện cây gạo", hồn ma Trung Ngộ

và Nhị Khanh trú ngụ trong cây gạo trăm năm cạnh ngôi

chùa, hồn ma nàng Lệ Khanh "Mẫu đơn đăng ký" trú ngụ trong

ngôi chùa ở ven Tây Hồ, thi thể nàng Đào thị "Truyện nghiệp oan nàng Đào thị" sau khi chết cũng được quàn tại chùa Đình

chùa không chỉ gắn với Phật mà còn gắn với ma quỷ

Tuy nhiên, mỗi một đất nước lại có những không gianriêng gắn với đặc trưng của từng dân tộc Theo quan niệm củangười Việt "thần cây đa, ma cây gạo, cú cáo cây đề", việc hồn

ma Nhị Khanh và Trung Ngộ trú ngụ trong cây gạo làm yêuquái phản ánh tín ngưỡng của dân tộc ta Đây là một phongtục tập quán cổ xưa của người Việt Yếu tố này đã làm nên

nét riêng biệt, độc đáo của Nguyễn Dữ so với Tiễn đăng tân thoại trong quá trình tiếp thu

Thời gian là khái niệm để diễn tả trình tự xảy ra của các

sự kiện, biến cố và khoảng kéo dài của chúng Các từ chỉ thờigian như : năm, tháng, mùa, triều đại Thời gian thực tuântheo một trật tự duy nhất đó là qua khứ - hiện tại - tương lai

Viết về khoảng thời gian câu chuyện diễn ra, cả hai tácgiả đều sử dụng thời gian niên hiệu Thời gian mang tính lịch

sử này cũng góp phần gia tăng tính chân thực và tính dân tộc

cho câu chuyện Các câu chuyện tình yêu trong Tiễn đăng tân thoại đa phần diễn ra vào cuối triều Nguyên Đây là khoảng

thời gian xã hội Trung Quốc đang lâm vào khủng hoảng.Triều Nguyên đang trên đà suy vong, xã hội rối ren, loạn lạc,chiến loạn nổ ra khắp nơi Thông qua những câu chuyện tình

yêu, tác giả phần nào tái hiện đời sống thực tế của xã hội thời

đó Những mối tình trong Truyền kì mạn lục diễn ra chủ yếu

là từ cuối triều Trần tới Lê sơ Đây là khoảng thời gian xã hộiphong kiến Việt Nam có nhiều biến động Triều Trần suyvong, nhà Hồ lên thay nhưng không được lòng dân nên xã hộinhiễu loạn Giặc Minh xâm lược, các phong trào vệ quốc diễn

ra Khắp nơi là cảnh binh đao khói lửa, chết chóc thươngvong vô số Vì thế, thời kì này có xuất hiện ma quỷ cũngkhông có gì lạ Thông qua những câu chuyện tình yêu, các tácgiả phần nào tái hiện được cuộc sống xã hội đất nước mìnhtrong những thời kì lịch sử nhất định Tuy câu chuyện mangtính ma quái nhưng được gắn với khoảng thời gian cụ thểmang tính lịch sử nên rất chân thực khiến người đọc cảm nhậnnhững chuyện này là có thực và đã từng xảy ra trong quá khứ

Việc các tác giả đưa vào câu chuyện của mình nhữngnhân vật có thật trong lịch sử cũng giúp người đọc xác địnhđược thời gian, niên đại mà câu chuyện diễn ra, càng làm tăngthêm tính chân thực cho câu chuyện Sự kiện Hà Nhân theo

tòng cụ Ức Trai "Truyện kì ngộ ở trại Tây" cho người đọc biết

câu chuyện này có thể diễn ra vào khoảng triều nhà Hồ hoặctriều Lê sơ Sự kiện anh em Trương Sĩ Thành dấy binh ở Cao

Bưu "Thúy Thúy truyện" giúp người đọc xác định câu chuyện

xảy ra vào những năm Chí Chính 13,14 dưới triều Nguyên(1353-1354).

Các câu chuyện diễn ra dưới các niện hiệu, triều đại khácnhau cho thấy chuyện này diễn ra trong khoảng thời gian dài,đời nào cũng có Hơn nữa, những câu chuyện này tác giả ghilại với khoảng thời gian là trong quá khứ, không phải hiện tại.Điều này giúp các tác giả tránh được áp lực trước xã hộiđương thời đồng thời thỏa sức sáng tạo trong tác phẩm cũngnhư truyền tải ý đồ cá nhân

Trong chuyện tình giữa người với người, thời gian cácđôi tình nhân gặp nhau là vào ban ngày còn mối tình giữangười và ma là ban đêm Điều này cho thấy tín ngưỡng củangười dân trong việc chia tách thời gian Theo quan niệm dângian của Việt Nam và Trung Hoa, ban ngày mặt trời tỏa sángnên dương khí nhiều, ma quỷ thuộc cõi âm nên không thểxuất hiện Vì thế, ngày là thời gian sinh hoạt của con ngườicòn đêm là thời gian hoạt động của ma quỷ Đêm tối cũnggiúp ma quỷ ẩn dấu tung tích và hành động đồng thời tránhđược con mắt soi mói của con người Bên cạnh đó, thời gianđêm khuya là thời gian cấm kị với giới nữ Những việc làmtrong đêm tối đặc biệt là gặp gỡ nam nhân bị coi là dâm loạn,đáng bị lên án và trừng phạt Do đó, việc để các nhân vật ma

nữ chủ động đến tìm người yêu trong đêm là một cách thểhiện quyền đòi được tự do trong tình yêu và ái ân

- Không gian và thời gian kì ảo

Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật là mộtphạm trù cơ bản của thi pháp văn học Nó là phương tiệnchiếm lĩnh đời sống và là mô hình nghệ thuật về cuộc sống.Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật có sự vận độngkhông trùng khít với quy luật tự nhiên Nó không phải là thờigian, không gian vật chất Nó mang tính biểu trưng hoá

Thời gian nghệ thuật là nhân tố nằm trong mạng lướinghệ thuật của tác phẩm văn học Nó là phương tiện nghệthuật để tác giả nhận thức và phản ánh đời sống Do đó, thờigian nghệ thuật chịu ảnh hưởng nhiều bởi tính chủ quan Điềunày được thể hiện ở cách cảm nhận, miêu tả thời gian của tácgiả Ở đây, tác giả có toàn quyền sử dụng, tái hiện thời giantheo nhu cầu và mục đích của riêng mình mà không gặp bất

cứ một cản trở nào Thời gian nghệ thuật tự bản thân nó đã làmột phạm trù trừu tượng trong thế giới nghệ thuật, có thểnhận biết qua sự vận động, biến đổi của chuỗi các hiện tượng,

sự kiện

Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hìnhtượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Không gian