Đảng bộ hà nội lãnh đạo xây dựng chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống mỹ, cứu nước (1965 1975)

Đặc biệt, trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội, chính quyền thành phố được xây dựng để đáp ứng yêu cầu phải trực tiếp chống Mỹ, chi viện miền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu, phương pháp nghiên cứu 9

6 Đóng góp của luận văn 10

7 Bố cục của luận văn 10

CHƯƠNG 1: ĐẢNG BỘ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN PHỤC VỤ SỰ NGHIỆP KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1968 11

1.1 Hoàn cảnh lịch sử 11

1.2 Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác xây dựng chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến năm 1968 14

1.2.1 Nhận định tình hình và điều chỉnh bộ máy chính quyền phù hợp với nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ thủ đô, làm tốt vai trò là hậu phương lớn cho cách mạng miền Nam 14

1.2.2 Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác xây dựng chính quyền phục vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, tăng cường chi viện cho tiền tuyến miền Nam 26

1.3 Xây dựng chính quyền kết hợp với ổn đinh đời sống nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện chiến tranh 33

1.3.1 Xây dựng chính quyền gắn với phát triển kinh tế và sản xuất 34

1.3.2 Xây dựng, củng cố chính quyền kết hợp với phát triển văn hoá, giáo dục và y tế 37

1.3.3 Xây dựng củng cố chính quyền gắn với huy động sức người, sức

của cho tiền tuyến những năm 1965-1968 41

CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ HÀ NỘI ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN, ỔN ĐỊNH TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI, PHỤC VỤ SỰ NGHIỆP CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC TỪ NĂM 1969 ĐẾN NĂM 1975 45

2.1 Tình hình Hà Nội trong những năm1969 đến 1975 45

2.2 Đảng bộ Hà Nội đẩy mạnh công tác xây dựng chính quyền, ổn định kinh tế xã hội, phục vụ sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước từ năm 1969 đến năm 1975 47

2.2.1 Chủ trương và quá trình chỉ đạo công tác xây dựng chính quyền sau chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ 47

2.2.2 Chủ trương và quá trình chỉ đạo công tác xây dựng chính quyền sau chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ 57

2.3 Xây dựng chính quyền gắn với chăm lo đời sống nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh chi viện chiến trường miền Nam, hoàn thành sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1969- 1975) 64

2.3.1 Xây dựng, củng cố chính quyền gắn với ổn định phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống nhân dân những năm 1969-1975 64

2.3.2 Xây dựng củng cố chính quyền gắn với động viên nhân lực, vật lực chi viện tiền tuyến 69

CHƯƠNG 3: THÀNH TỰU, HẠN CHẾ VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU 74

3.1 Thành tựu và hạn chế 74

3.1.1 Thành tựu 74

3.1.2 Hạn chế 77

3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu 80

KẾT LUẬN 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC 107

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 HĐND: Hội đồng nhân dân

2 UBHC: Ủy ban hành chính

Trong lịch sử, Hà Nội đã tồn tại với vai trò là trung tâm chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng…của cả nước Thủ đô Hà Nội là thành phố trực thuộc Trung ương, nơi đặt cơ quan đầu não Trung ương Do

đó, việc xây dựng chính quyền Hà Nội luôn là vấn đề cấp thiết được đặt ra trong mọi thời kỳ

Đặc biệt, trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội, chính quyền thành phố được xây dựng để đáp ứng yêu cầu phải trực tiếp chống Mỹ, chi viện miền Nam, phát huy hết sức mạnh cho sự nghiệp kháng chiến, xứng đáng với vai trò là Thủ đô của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Những năm 1965-1975 có thể coi là thời kỳ đặc biệt trong lịch sử đất nước và Thủ đô Hà Nội Thời kỳ này đặt ra rất nhiều khó khăn cho việc xây dựng bộ máy chính quyền thủ đô Hà Nội là thủ đô – trái tim của cả nước, nơi Trung ương Đảng, Chính phủ đặt trụ sở nên Đảng bộ, chính quyền vừa phải bảo vệ các cơ quan đầu não, vừa phải trực tiếp phấn đấu chống Mỹ, chi viện cho miền Nam

Khi Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, chúng đặc biệt quan tâm đến Thủ đô Hà Nội Chính vì vậy, có thể nói Hà Nội trở thành mục tiêu bắn phá ác liệt của kẻ thù Trong bối cảnh đất nước đất nước có chiến tranh, Thủ đô Hà Nội vừa có hoà bình vừa phải đối mặt với cuộc chiến tranh phá hoại bất cứ lúc nào vừa phải đẩy mạnh chi viện cho chiến trường miền Nam Từ bối cảnh lịch sử và vị trí vai trò của Hà Nội, Trung ương Đảng phải

có những định hướng đúng để xây dựng bộ máy chính quyền Thủ đô Đồng thời Đảng bộ Hà Nội phải biết vận dụng sáng tạo để có những chủ trương, biện pháp xây dựng bộ máy chính quyền ở địa phương vừa phù hợp với thời chiến và không ngừng lớn mạnh

Để tìm hiểu về vấn đề này, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo xây dựng chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước (1965-1975)” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử

Đảng Cộng sản Việt Nam

Nghiên cứu đề tài này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có

ý nghĩa thực tiễn Những kinh nghiệm lịch sử về việc chỉ đạo xây dựng bộ máy chính quyền Thủ đô 1965 -1975 của Trung ương và Đảng bộ Hà Nội vẫn còn giá trị phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển thủ đô nói riêng và cả nước nói chung trong điều kiện, hoàn cảnh mới hịên nay

Chính vì vậy, Thăng Long – Hà Nội đã trở thành chủ đề phong phú cho các nhà nghiên cứu lịch sử nói riêng và các nhà nghiên cứu văn hóa, xã hội nói chung

Nghiên cứu về lịch sử Hà Nội có rất nhiều công trình đã đề cập đến lịch sử chính quyền của thủ đô Tuy nhiên, về vấn đề xây dựng bộ máy chính quyền

Hà Nội trong những năm 1965- 1975 để phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thì chưa có một công trình nghiên cứu cụ thể nào lấy đó làm đối tượng nghiên cứu chính

- Các công trình có đề cập đến vấn đề chính quyền nhà nước nói chung Trong những nghiên cứu chung về tổ chức chính quyền nhà nước, trước hết phải kể đến công trình “Nhà nước dân chủ nhân dân Việt Nam” của Phạm Văn Đồng (Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1964) Ông đã nêu rất rõ vấn đề lý luận và thực tiễn trong công cuộc xây dựng nhà nước dân chủ nhân dân Việt Nam Bên cạnh đó, các công trình liên quan đến vấn đề lý luận về nhà nước cách mạng đã được chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập và phân tích rất nhiều Cụ thể trong Hồ Chí Minh Toàn tập: “Những nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà”, “Gửi các Uỷ ban nhân dân các bộ, tỉnh, huyện, làng”…Ngoài ra, có công trình “Lịch sử Quốc hội 1946 - 1960” của Văn phòng Quốc hội (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1994) Công trình công bố những văn kiện của Quốc hội về quản lý đất nước trên mọi lĩnh vực, trong đó có một số văn kiện riêng cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Ngoài những công trình trên còn có rất nhiều các công trình nghiên cứu

về vấn đề xây dựng chính quyền nói chung và chính quyền Hà Nội nói riêng Những sách chuyên luận, chuyên khảo về vấn đề chính quyền: PGS Lê Mậu Hãn “Lịch sử Chính phủ Việt Nam” tập I Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 2005) TS Vũ Thị Phụng “Lịch sử Nhà nước và pháp luật Việt Nam”, (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993) Tuy nhiên, đây là những công trình đề cập đến những chủ trương chung, những định hướng cơ bản ban

đầu cho công tác tổ chức và quản lý đối với cả nước nói chung và với Thủ đô nói riêng

- Các công trình đề cập đến xây dựng chính quyền thành phố Hà Nội

Cùng với những công trình nghiên cứu chung còn có những công trình nghiên cứu trực tiếp về Đảng bộ và chính quyền Hà Nội như: cuốn “Lịch sử Đảng bộ Hà Nội” của Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội (Nhà xuất bản Hà Nội, 1995) Cuốn sách đi sâu nghiên cứu phong trào cách mạng Hà Nội trong từng thời kỳ lịch sử, sự ra đời của Đảng bộ và quá trình hoạt động của Đảng bộ Về công tác xây dựng chính quyền Thủ đô, tác phẩm chủ yếu nói đến sự chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội trên các lĩnh vực quản lý chuyên môn, chỉ đạo bộ máy chính quyền thực hiện chức năng của mình, còn về việc xây dựng bộ máy chính quyền thì chỉ điểm qua với những nét cơ bản nhất Tuy nhiên, nhân kỷ niệm một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, một loạt các công trình nghiên cứu về thủ đô đã được công bố Những công trình về chính quyền Hà Nội có công trình của PGS.TS Ngô Đăng Tri: “Về công tác chính quyền của Đảng bộ Hà Nội 1954 - 1991”; đặc biệt có cuốn “Lịch sử chính quyền Thành phố Hà Nội (1945 - 2005)” của TS Đoàn Minh Huấn, TS Nguyễn Ngọc Hà (Nhà xuất bản Hà Nội, 2009) Các công trình của các nhà khoa học trên đây đã trình bày cụ thể quá trình xây dựng và phát triển của chính quyền thủ đô qua các thời kỳ một cách hệ thống, cơ bản và toàn diện các vấn đề về chính quyền thành phố Hà Nội từ 1945 đến nay, bao gồm cả việc tổ chức bộ máy và hoạt động, đồng thời nhấn mạnh đến các yếu tố đặc thù của địa phương Hà Nội

Đây là cách tiếp cận từ góc độ thông sử giúp cho tác giả kế thừa trong quá trình nghiên cứu Mặt khác, các công trình trên đây thực sự rất cần thiết cho tác giả trong quá trình thực hiện đề tài Tác giả đã có sự kế thừa những nội dung quan trọng về tư liệu để vận dụng phân tích vào đề tài luận văn của mình Tuy nhiên, chưa có một công trình nào đề cập tới nội dung của đề tài từ

cách tiếp cận của góc độ lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; và trình bày về sự lãnh đạo của Đảng trong xây dựng chính quyền thời kỳ 1965 - 1975

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích

- Làm rõ quá trình Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ 1965 đến

1975

- Khẳng định những thành tựu và hạn chế trong xây dựng chính quyền

ở Hà Nội, để từ đó rút ra những kinh nghiệm, góp phần vào việc tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội trong công tác xây dựng và bảo vệ chính quyền hiện nay

* Nhiệm vụ

- Sưu tập và hệ thống hoá các tư liệu lịch sử liên quan đến vấn đề Đảng

bộ Hà Nội lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến 1975

- Trình bày và nêu lên những thành tựu, hạn chế trong sự lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến 1975

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những nhận thức, chủ trương, chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội trong lĩnh vực xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến 1975

* Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội với việc xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước

- Về thời gian: nghiên cứu sự lãnh đạo, kết quả, kinh nghiệm của Đảng

bộ Hà Nội với việc xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến năm 1975

- Về không gian: địa bàn thành phố Hà Nội bao gồm các quận, khu, huyện, xã nội, ngoại thành trong những năm 1965 đến năm 1975

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu, phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề Nhà nước

* Nguồn tài liệu

Các văn kiện của Đảng, Nhà nước, các văn kiện của Thành uỷ Hà Nội,

Uỷ ban nhân dân, Hội đồng nhân dân thành phố Ngoài ra còn những tư liệu sách tham khảo…Tất cả các tài liệu có nguồn gốc rõ ràng, có độ tin cậy được khai thác từ các Trung tâm lưu trữ ở Trung ương và Hà Nội

* Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng chủ yếu hai phương pháp phổ quát của khoa học lịch sử : phương pháp lịch sử và phương pháp logic

- Phần mô tả, trình bày những diễn biến luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử và mô tả để làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trên cơ sở các nguồn tư liệu lịch sử

- Phần nhận xét, đánh giá, luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp logic, định lượng sử học… để có thể thấy rõ được vai trò của Đảng bộ Hà Nội trong công tác lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền Hà Nội phục

vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ 1965 đến 1975 và liên hệ đối với công tác xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền hiện nay

6 Đóng góp của luận văn

- Làm sáng tỏ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội đối với việc xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền phục vụ cho sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ 1965 đến 1975

- Khẳng định những thành tựu và hạn chế để từ đó rút ra kinh nghiệm, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội trong công tác xây dựng và bảo

vệ chính quyền hiện nay

- Luận văn là tài liệu tham khảo về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ

Hà Nội đối với công tác xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền nhằm phục

vụ cho sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến 1975 Bên cạnh đó, luận văn còn phục vụ cho nghiên cứu, giảng dạy lịch sử hiện đại, lịch sử Đảng bộ trong các trường ở thủ đô và những người quan tâm

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo xây dựng chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến năm 1968

Chương 2: Đảng bộ Hà Nội đẩy mạnh công tác xây dựng chính quyền,

ổn định tình hình kinh tế xã hội, phục vụ sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước từ năm 1969 đến năm 1975

Chương 3: Thành tựu, hạn chế và một số kinh nghiệm chủ yếu

CHƯƠNG 1 ĐẢNG BỘ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN PHỤC VỤ SỰ NGHIỆP KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ,

CỨU NƯỚC TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1968

bộ ở miền Nam, đế quốc Mỹ nhằm thực hiện âm mưu:

- Nhanh chóng tạo ra ưu thế về binh hoả lực có thể áp đảo chủ lực ta bằng chiến lược quân sự mới “tìm diệt” cố giành lại thế chủ động trên chiến trường, hòng đẩy lực lượng vũ trang của ta về phòng ngự, buộc ta phải phân tán lực lượng đánh nhỏ lẻ và đi đến thất bại

- Tăng cường mở rộng và củng cố hậu phương của chúng, lập đội quân bình định kết hợp hoạt động càn quyét với các hoạt động chính trị và xã hội lừa bịp Ngân sách thực hiện chiến lược chiến tranh mới của Mỹ nhiều hơn,

cố thực hiện cho kỳ được mặt trận thứ hai nhằm giành lại dân (trước hết là nông dân ở vùng giải phóng), bắt họ trở lại ách kìm kẹp của Mỹ ngụy

Thực hiện những âm mưu trên, khi Mỹ đến miền Nam, dựa vào ưu thế quân sự với đội quân đông, vũ khí hiện đại, hoả lực mạnh, cơ động nhanh, đã cho quân viễn chinh mở ngay cuộc hành quân “tìm diệt” tiến công quân giải phóng ở Vạn Tường - Quảng Ngãi (8-1965) Tiếp đó, Mỹ mở liền hai cuộc phản công chiến lược mùa khô 1965-1966 và 1966-1967 bằng hàng loạt cuộc hành quân vào chiến khu cách mạng của ta

Cùng với phát động chiến tranh cục bộ ở miền Nam, đế quốc Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại ở miền Bắc Chúng mở rộng chiến tranh bằng không quân, hải quân ra miền Bắc nhằm: đánh vào ý chí độc lập của dân tộc

ta, phá hoại sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, phá hoại hậu phương lớn của cuộc chiến tranh Đặc biệt, Mỹ muốn ngăn chặn sự chi viện từ bên ngoài đối với miền Bắc và của miền Bắc đối với miền Nam

Ngày 05/8/1964, đế quốc Mỹ gây ra sự kiện “Vịnh Bắc Bộ” Ngày

7-2-1965 lấy cớ “trả đũa” cuộc tiến công của quân giải phóng vào sân bay Plây

ku, chúng ném bom ồ ạt miền Bắc, chính thức tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc Để thực hiện âm mưu trên đây, Mỹ đã huy động vào cuộc chiến tranh này một lực lượng không quân và hải quân rất lớn gồm hàng ngàn máy bay tối tân thuộc nhiều chủng loại, kể cả những loại tối tân nhất Không quân, tàu chiến Mỹ được lệnh tập trung đánh vào các trung tâm kinh tế, đường giao thông, trường học, bệnh viện trên toàn lãnh thổ miền Bắc

Từ phân tích, nhận định tình hình bối cảnh đất nước, Trung ương Đảng

đã triệu tập Hội nghị Trung ương lần thứ 11(3-1965), Hội nghị Trung ương lần thứ 12 (12-1965) và đề ra đường lối kháng chiến chống Mỹ trên phạm vi

cả nước Trung ương Đảng cho rằng Mỹ tiến hành chiến tranh cục bộ trong thế thua, thế bị động, cho nên nó chứa đầy mâu thuẫn về chiến lược Chiến tranh cục bộ vẫn là cuộc chiến tranh xâm lược thực dân kiểu mới Trên cơ sở phân tích đó, Trung ương Đảng quyết định phát động cuộc kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước trên phạm vi toàn quốc, coi chống Mỹ cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng của cả dân tộc từ Bắc chí Nam Nêu cao quyết tâm đánh Mỹ trong bất kỳ tình huống nào để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam Khẩu hiệu hành động của toàn Đảng, toàn dân là “Tất cả cho tiền tuyến tất cả để đánh thằng giặc Mỹ xâm lược” Miền Bắc là hậu phương lớn , miền Nam là

tiền tuyến lớn Hội nghị Trung ương lần thứ 11, khóa III (3-1965) nhận định đặc điểm tình hình của cách mạng Việt Nam lúc này là: “từ một nửa nước có chiến tranh, một nửa nước có hòa bình đã biến thành tình hình cả nước có

chiến tranh với hình thức và mức độ khác nhau ở mỗi miền” [15, tr 218]

Hội nghị chỉ ra nhiệm vụ của miền Bắc là phải tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội, hết sức coi trọng phòng thủ, trị an, bảo vệ miền Bắc

Từ những đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng, Đảng ta đã phải kịp thời

có những quyết định mới, chuyển hướng công tác tổ chức và công tác tư tưởng Trong đó, việc quan trọng nhất là chuyển hướng công tác xây dựng củng cố bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương cho phù hợp với điều kiện chiến tranh lan ra cả nước

Đặc biệt, trong cuộc chiến tranh phá hoại, đế quốc Mỹ coi Hà Nội là mục tiêu tổng hợp để đánh phá Bởi Hà Nội là thủ đô của nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa và là nơi đặt trụ sở cơ quan đầu não Trung ương Vì vậy, Hà Nội trở thành chiến trường và mục tiêu có tầm quan trọng quyết định đối với

sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta Trong bối cảnh đó, chính quyền và nhân dân Hà Nội đứng trước những yêu cầu và nhiệm vụ hết sức to lớn Cùng với cả nước, thủ đô Hà Nội luôn nêu cao tinh thần chiến đấu vì độc lập, tự do, vì Chủ nghĩa xã hội Tất cả hoạt động của thành phố từ tư tưởng, chính trị, tổ chức đều phải chuyển hướng để tập trung cho nhiệm vụ trọng tâm nhất, mục tiêu lớn nhất: “Tất cả đều cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc

Mỹ xâm lược” Ngày 10-4-1965, phát biểu trong kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa III, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ: “Nhân dân ta đang sống tại một thời

kỳ lịch sử oanh liệt…Lúc này chống Mỹ cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng

nhất của mọi người Việt Nam yêu nước” [35, tr 22]

1.2 Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác xây dựng chính quyền phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1965 đến năm 1968

1.2.1 Nhận định tình hình và điều chỉnh bộ máy chính quyền phù hợp với nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ thủ đô, làm tốt vai trò là hậu phương lớn cho cách mạng miền Nam

Bước vào đầu năm 1964, khi chiến lược chiến tranh đặc biệt của đế quốc Mỹ bị thất bại liên tiếp, Đảng và Nhà nước ta đã có dự báo Mỹ sẽ chuyển sang chiến lược chiến tranh cục bộ và mở rộng chiến tranh ra miền Bắc Từ nhận định trên, Đảng ta đã kịp thời chuyển hướng mọi mặt công tác, kiện toàn một bước chính quyền dân chủ nhân dân nhằm đáp ứng yêu cầu thời chiến Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định công tác trước hết cần phải làm là tổ chức bầu cử Quốc hội khoá III và HĐND, UBHC các cấp

Trước diễn biến âm mưu mở rộng chiến tranh leo thang đánh phá miền Bắc của đế quốc Mỹ, Hội nghị Chính trị đặc biệt của Đảng được triệu tập vào cuối tháng 3 năm 1964, giải quyết những vấn đề cấp thiết của cách mạng Việt Nam Tại hội nghị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam lúc này là: “Tăng cường không ngừng chính quyền nhân dân Nghiêm chỉnh thực hiện dân chủ với nhân dân, chuyên chính với kẻ địch

Triệt để chấp hành mọi chế độ và pháp luật của Nhà nước” [33, tr 234]

Ngày 20-1-1965, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra Thông tư số

115/TTTW về việc lãnh đạo bầu cử Hội đồng nhân dân và ủy ban hành chính

các cấp Thông tư nêu rõ:

“Cuộc bầu cử lần này là một cuộc sinh hoạt chính trị lớn, có ý nghĩa quan trọng, nhằm tăng cường Nhà nước chuyên chính dân chủ nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, động viên mạnh mẽ nhân dân hăng hái thi đua hoàn thành thắng lợi kế hoạch Nhà nước, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu

và hành động khiêu khích của đế quốc Mỹ và tay sai, góp phần củng cố miền Bắc vững mạnh, làm cơ sở cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà”

Cuộc bầu cử cần đạt những yêu cầu sau:

1 Kiện toàn Hội đồng nhân dân các cấp, làm cho Hội đồng nhân dân tiêu biểu được cho lực lượng sản xuất mới, bao gồm những người có phẩm chất, có đạo đức, có năng lực, có uy tín trong nhân dân, thể hiện được ý chí phấn đấu và tập trung trí tuệ dồi dào của nhân dân địa phương, có tác dụng động viên nhân dân tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội và quản lý đời sống của mình

2 Kiện toàn Uỷ ban Hành chính các cấp được vững mạnh, có khả năng tập trung và thống nhất quản lý mọi mặt công tác chính quyền ở địa phương

3 Nâng cao hơn nữa ý thức làm chủ Nhà nước của nhân dân ta, làm cho mọi người có nhận thức đúng đắn thêm về tính chất và chức năng của Hội đồng nhân dân, thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc lựa chọn đại biểu xứng đáng vào Hội đồng nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình

trong việc bầu cử cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương [40; tr 105]

Ngày 18 tháng 2 năm 1965, Bộ Nội vụ đã ra Thông Tư số 01/ NV về việc bầu cử HĐND tỉnh, huyện, thị xã, xã, thị trấn Thông Tư đã xác định các cấp các ngành, địa phương cần làm tốt các việc sau:

Thứ nhất là về công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng: Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục cho cán bộ và nhân dân thấm nhuần chính sách của Đảng trong việc bầu cử, nắm được tính chất, chức năng của HĐND Nội dung tuyên truyền, học tập phải thiết thực gắn liền với công tác trọng tâm như sản xuất, tình hình thực tế về hoạt động của HĐND ở địa phương Việc tuyên truyền làm cho nhân dân hiểu được quyền lợi nghĩa vụ của người công dân trong việc tham gia quản lý nhà nước, xây dựng chính quyền và nắm vững nguyên tắc, thể lệ bầu cử … là vấn đề mấu chốt có tính chất quyết định

kết quả bầu cử Bởi vậy, các ngành, các cấp cần mở đợt học tập tuyên truyền sâu rộng trong cán bộ, công nhân viên, bộ đội, nhân dân bằng mọi hình thức, mọi phương tiện Từ quá trình tuyên truyền đó, cán bộ, công nhân viên, nhân dân sẵn sàng làm tròn nhiệm vụ của đơn vị và địa phương Việc tuyên truyền

và giáo dục tư tưởng phải làm liên tiếp từ khi công bố ngày bầu cử cho tới khi kết thúc cuộc bầu cử, có kế hoạch cụ thể cho từng thời gian, từng bước công tác bằng nhiều hình thức thích hợp Mặt khác, việc tổ chức cho HĐND các cấp kiểm điểm và báo cáo với cử tri về sự hoạt động của HĐND trước khi hết nhiệm kỳ theo như hướng dẫn trong công văn số 04-TC-DCND ngày 3-1-

1965 cần đặc biệt coi trọng, nhằm nâng cao trình độ giác ngộ và ý thức trách nhiệm của đại biểu và cử tri trong cuộc bầu cử này Ngoài ra, sau ngày bầu cử cần có kế hoạch tổng kết cuộc bầu cử và kết quả của việc kiểm điểm và báo cáo với cử tri về sự hoạt động của các cấp, của HĐND trong khoá trước Từ những kết quả đã tổng kết cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong nhân dân nhằm tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân, nâng cao hơn nữa ý thức trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia quản lý Nhà nước, xây dựng chính quyền

Thứ hai là về việc chấp hành nguyên tắc thể lệ bầu cử: Trong cuộc bầu

cử đại biểu HĐND các cấp, vẫn áp dụng những nguyên tắc thể lệ đã được quy định trong Pháp lệnh về việc bầu cử đại biểu HĐND các cấp và Thông tư số 09/NV ngày 20 tháng 2 năm 1961 của Bộ Nội Vụ hướng dẫn thi hành pháp lệnh, nhưng cuộc bầu cử lần này có khó khăn phức tạp hơn vì bầu nhiều cấp cùng một thời gian, nên việc áp dụng những nguyên tắc thể lệ cần được chú trọng hơn Các ngành cần tăng cường giáo dục cán bộ và nhân dân đề cao ý thức tôn trọng pháp chế xã hội chủ nghĩa nắm vững nguyên tắc thể lệ bầu cử; UBHC và các tổ chức phụ trách bầu cử các cấp như hội đồng bầu cử, Ban bầu

cử và hội đồng giám sát việc đại biểu HĐND xã và thị trấn cần tăng cường

kiểm tra, giám sát việc chấp hành thể lệ bầu cử và kịp thời khắc phục những sai phạm

Thứ ba là về việc giới thiệu người ra ứng cử: Cuộc bầu cử được đánh giá thành công khi nhân dân chọn được những đại biểu đủ đức, đủ tài đại diện cho mình Chính vì vậy, việc giới thiệu người ra ứng cử được coi là việc làm then chốt trong công tác bầu cử Thực hiện tốt công tác này mới bảo đảm cho nhân dân chọn bầu được những người xứng đáng vào các cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, bảo đảm thực hiện đúng đắn đường lối xây dựng chính quyền của Đảng

Thứ tư là về việc tổ chức cho nhân dân đi bầu cử: Trước hết, khi tổ chức cho nhân dân đi bầu cử cần phải tuyên truyền cho cử tri nhận thức đầy

đủ ý nghĩa chính trị của cuộc bầu cử lần này Đặc biệt, cử tri cần nhận thức đúng đắn trách nhiệm của mình trong việc tham gia mọi mặt công tác bầu cử Một trong những công tác quan trọng cần thực hiện trước ngày bầu cử là cần hướng dẫn cử tri nắm vững danh sách ứng cử viên từng cấp và những nguyên tắc thể lệ cần thiết

Tiếp thu chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Đảng bộ thành phố chỉ đạo UBHC cần quy định trách nhiệm cho các ngành, các cấp trong công tác bầu cử HĐND

Để chuẩn bị cho công tác bầu cử Hội đồng nhân dân thành phố khóa III, Ban công tác bầu cử được thành lập, do đồng chí Vũ Đại - Phó Chủ tịch

Ủy ban làm Trưởng ban Ban có nhiệm vụ chuẩn bị kế hoạch và chỉ đạo toàn

bộ cuộc bầu cử, hướng dẫn kế hoạch từng bước, từng việc cho các khu, huyện, cơ sở

Ban bầu cử đã chia thành bốn tiểu ban:

- Tiểu ban tổ chức và thể lệ

- Tiểu ban nhân sự

- Tiểu ban tuyên truyền và cổ động

- Tiểu ban chuẩn bị phương tiện vật liệu

Tiếp đó, Hội đồng bầu cử của thành phố, khu phố, huyện và các xã được thành lập

Thủ đô Hà Nội là địa phương dẫn đầu trong công tác tiến hành bầu cử HĐND và UBHC các cấp, thực hiện một bước kiện toàn chính quyền địa phương Công tác bầu cử các cấp đã được Hà Nội chuẩn bị chu đáo

Để giúp Đảng bộ lãnh đạo cuộc bầu cử và giúp cho UBHC thành phố chỉ đạo tốt công tác bầu cử, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc thành phố, hội phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Liên hiệp Công đoàn có nhiệm vụ tìm chọn giới thiệu người xứng đáng ra ứng cử HĐND thành phố

Mặt khác, kết hợp chặt chẽ với cấp uỷ quận, huyện, xã hướng dẫn giũp đỡ đoàn thể có kế hoạch tuyên truyền giáo dục, vận động các đoàn viên, hội viên tham gia bầu cử một cách tự giác và đầy đủ

Đặc biệt, UBHC đã đề ra nhiệm vụ cho các ban ngành trong thành phố: + Ty văn hoá thông tin có kế hoạch hướng dẫn quận, huyện, xã về nội dung hình thức công tác thông tin, tuyên truyền, văn hoá, văn nghệ phục vụ đắc lực cho cuộc bầu cử Đài truyền thanh thủ đô có kế hoạch dành thì giờ phổ biến mục đích, ý nghĩa, luật lệ bầu cử, thông báo tin tức, động viên cổ vũ quần chúng hăng hái tham gia bầu cử

+ Ty giáo dục cần có kế hoạch hướng dẫn cho các quận, huyện, xã, trong trường soạn tài liệu làm bài học cho học sinh học tập về Nhà nước Dân chủ nhân dân, về mục đích, ý nghĩa của cuộc bầu cử

+ Ty công an có kế hoạch giữ gìn trật tự và đảm bảo an ninh trong thời gian chuẩn bị bầu cử, nhất là ngày nhân dân đi bỏ phiếu

+ Các Ty Tài chính, Giao thông, Thương nghiệp…tuỳ vào nhiệm vụ của mình mà có kế hoạch phục vụ cho bầu cử

Từ 5 giờ 30 phút sáng, ngày 25-4-1965, trên 50 vạn cử tri Hà Nội đã tham gia bỏ phiếu ở 782 địa điểm (đạt tỷ lệ 99,44%) Cử tri khu vực nội thành

bỏ phiếu bầu hai cấp: Hội đồng nhân dân thành phố và Hội đồng Nhân dân khu phố Cử tri ngoại thành bầu ba cấp: thành phố, huyện, xã Cuộc bầu cử diễn ra được tiến hành theo đúng luật pháp, bảo đảm tính chất thật sự dân chủ Cuộc bầu cử đã bầu ra 135 đại biểu vào Hội đồng Nhân dân thành phố khóa III

Tại kỳ họp thứ nhất (17-18/5/1965), Hội đồng Nhân dân khóa III đã bầu ra Uỷ ban Hành chính thành phố, nhiệm kỳ 1965-1969:

Nguyễn Tiến Đức Trần Duy Dương Nguyễn Đức Lạc Nguyễn Tuân

- Phó chủ tịch kiêm Uỷ viên thư ký: Nguyễn Đức Lạc

Tháng 2 năm 1967, ông Nguyễn Trung Mai được bầu bổ sung làm Phó Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân thành phố; ông Hoàng Huy Giao đảm nhận chức

vụ Ủy viên thư ký thay ông Nguyễn Đức Lạc

Tháng 6 năm 1965, Hội nghị Thành uỷ Hà Nội xác định nhiệm vụ và quyết tâm của nhân dân Thủ đô là: “Phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, nhiệt tình cách mạng và ý thức giác ngộ xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn, dũng cảm và kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ trong bất kỳ tình huống nào Bước vào thời kỳ mới, phải thấy hết những vấn đề quan trọng và phức tạp được đặt ra cho Thủ đô trong nhiệm vụ sản xuất, chiến đấu bảo vệ nhân dân, bảo vệ thành phố, phát huy tác dụng của Thủ đô trong nhiệm vụ

chung” [2; tr 144]

Tại kỳ họp thứ nhất của Hội đồng Nhân dân thành phố đã thành lập 2

Ban chuyên môn:

- Ban Y tế - Vệ sinh

- Ban Giáo dục

- Ngoài ra, trong thời gian hội nghị, Hội đồng Nhân dân thành phố còn thành lập Ban Kế hoạch ngân sách Ban Kế hoạch ngân sách không có hoạt động ngoài thời gian hội nghị

Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội khóa III cùng tiến hành ba hình thức hoạt động:

Thứ nhất, hội nghị thường kỳ và bất thường của Hội đồng nhân dân thành phố Đây là phương thức hoạt động chủ yếu, là hình thức tổ chức đảm bảo cho Hội đồng Nhân dân thực hiện nhiệm vụ và sử dụng quyền hạn của mình

Thứ hai, hoạt động của các ban Giữa hai kỳ họp giúp Hội đồng Nhân dân, hoạt động của các ban thực hiện chức năng giám sát, giúp cho Hội đồng Nhân dân kiểm tra, xem xét được việc chấp hành chủ trương, chính sách, những chỉ thị, nghị quyết của cấp trên và ở Hội đồng Nhân dân các cấp Các Ban là nơi tập hợp nguyện vọng của quần chúng trong từng mặt, từng lĩnh vực sản xuất và đời sống, làm cho Hội đồng Nhân dân tiếp xúc thường xuyên với thực tế và cử tri Chủ tịch Uỷ ban Hành chính thành phố là người triệu tập các cuộc hội nghị của Hội đồng Nhân dân và sử dụng các ban chuyên môn

Thứ ba, hoạt động của từng đại biểu Hội đồng Nhân dân giúp giữ vững được mối liên hệ của đại biểu với cử tri, với quần chúng

Thay mặt các đồng chí ủy viên Uỷ ban Hành chính thành phố nhiệm kỳ 1965-1969, ông Trần Duy Hưng đã phát biểu khẳng định: “Chúng tôi gắn bó cùng với các đồng chí đại biểu trong Hội đồng nhân dân, xây dựng những quan hệ chặt chẽ giữa Hội đồng Nhân dân và ủy ban Hành chính, củng cố các

cơ quan nhà nước của thành phố làm cho chính quyền Thủ đô thực sự vững

mạnh, làm cơ sở vững chắc cho việc hoàn thành mọi nhiệm vụ kế hoạch xây

dựng và bảo vệ Thủ đô được thắng lợi” [40; tr 109]

Dưới sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, vào đầu tháng 6-1965, tất cả các khu phố, huyện, xã, thị trấn đã bầu xong Uỷ ban Hành chính Sau bầu cử các cấp, Uỷ ban Hành chính thành phố tập trung củng cố chính quyền cấp xã, chấn chỉnh tổ chức của khối dân phố Uỷ ban Hành chính thành phố tổ chức những hội nghị chuyên đề bàn về lề lối làm việc và công tác văn phòng của

Uỷ ban hành chính xã, xây dựng nội quy Uỷ ban hành chính xã Theo thống

kê của các xã báo cáo lên Ủy ban Hành chính thành phố, đã có trên 50 xã đã xây dựng được nội quy Uỷ ban Hành chính Khi xây dựng được nội quy hoạt động sẽ giúp cho Uỷ ban Hành chính xã khắc phục tình trạng thiếu nghiêm chỉnh chấp hành chỉ thị, nguyên tắc, chế độ, thiếu dân chủ bàn bạc trong Hội đồng nhân dân và Uỷ ban hành chính, sinh hoạt tuỳ tiện Từ đó, xây dựng và thực hiện nguyên tắc tập thể lãnh đạo, phân công phụ trách đúng quyền hạn

và nghĩa vụ, trách nhiệm Mặt khác, nội quy Ủy ban Hành chính giúp cho cán

bộ xã nhận thức rõ vị trí quan trọng của chính quyền xã và khắc phục được tư tưởng chưa đúng

Trước tình hình đế quốc Mỹ ngày càng tăng cường chiến tranh phá hoại

ác liệt, tổ chức chính quyền của Hà Nội được điều chỉnh Đặc biệt là các cơ quan trực tiếp phục vụ chiến đấu như: Thành đội Hà Nội được tổ chức lại thành Bộ Tư lệnh Thủ đô Các cán bộ lãnh đạo từ Bộ Tư lệnh đến các cơ sở tổ chức chiến đấu được kiện toàn Các Ban chuyên môn của Bộ Tư lệnh và biên chế cán bộ của Khu đội, Huyện đội đều được tăng cường Mặt khác, để phục

vụ công tác vừa chiến đấu, vừa sản xuất bảo vệ thủ đô, thành phố thành lập Ban Sơ tán nhân dân, Ban Đảm bảo giao thông vận tải cấp thành Ban Sơ tán nhân dân và Ban Đảm bảo giao thông vận tải là hai Ban quan trọng trong phục vụ chiến đấu và sản xuất Khi đế quốc Mỹ thực hiện chiến tranh phá

hoại, đặc biệt nhằm vào thủ đô Hà Nội Chính quyền Hà Nội đã chỉ đạo Ban

Sơ tán tập trung đưa nhân dân đi sơ tán ra khỏi vùng nguy hiểm Ban Đảm bảo giao thông vận tải đảm nhiệm đưa người và tài sản ra khỏi vùng đánh phá Đặc biệt, cùng với sự dốc sức của nhân dân, các ban ngành, Ban Đảm bảo giao thông đã thực hiện tốt nhiệm vụ tập kết vận chuyển quân, vũ khí, lương thực, thực phẩm vào chiến trường miền Nam

Trong năm 1965, Đảng bộ thành phố Hà Nội đã chỉ đạo Ủy ban Hành chính thành phố phải kiện toàn các ngành trực tiếp phục vụ cho công tác vừa chiến đấu, vừa sản xuất chống chiến tranh phá hoại và hoàn thành tốt vai trò hậu phương lớn xã hội chủ nghĩa Đó là các ngành trọng yếu như:

- Ngành giao thông vận tải: Ngành giao thông vận tải chuyển nhiệm vụ quản lý cầu đường ngoại thành sang Sở Vận tải phục vụ và đổi tên thành Sở Giao thông vận tải Bên cạnh đó, thành lập mới một số Ban, trạm vận chuyển như: Ban chỉ huy các bến phà (trực thuộc Sở Giao thông vận tải); trạm vận chuyển thống nhất bằng cơ giới và các trạm vận chuyển khu vực bằng phương tiện thô sơ để thống nhất giữa các cấp của thành phố trong việc vận chuyển hàng hoá lên Bộ Giao thông vận tải Để phục vụ công tác vận chuyển ngày càng tăng, Sở giao thông vận tải thành lập xí nghiệp công nông, xí nghiệp đóng vỏ sắt ca nô, sà lan, xí nghiệp đóng thuyền; sát nhập Sở Xe điện và Đoàn xe chở khách thành Công ty Vận tải hành khách Mặt khác, cơ chế hoạt động của Sở Giao thông vận tải thành phố cũng có sự điều chỉnh cho phù hợp với tình hình chiến tranh, chấn chỉnh lại các phòng nghiệp vụ của Sở Đặc biệt, Sở Giao thông vận tải thành phố đã thành lập Phòng giao thông vận tải huyện và Ban giao thông vận tải xã Đây là một mắt xích rất quan trọng trong việc chuyển hàng hóa từ địa phương lên cấp Trung ương để phục vụ công tác chi viện cho tiền tuyến Miền Nam

- Ngành thông tin liên lạc: Sở Bưu điện thành lập Phòng Bưu điện đặc

biệt phục vụ sự chỉ đạo của các cơ quan đầu não của thành phố Giai đoạn này, phòng Bưu chính được chia thành 4 trạm liên tịch để đảm bảo chuyển công văn, thư từ trong hoàn cảnh giao thông gặp khó khăn Bên cạnh đó, tăng cường các đội xây dựng đường dây; chuyển phần quản lý kỹ thuật và xây dựng đường dây truyền thanh sang Sở Bưu điện phụ trách và đổi tên là Sở Bưu điện Truyền thanh

- Ngành y tế: Cùng với các ngành khác, ngành y tế cũng chuyển hướng

tổ chức nhằm phục vụ yêu cầu phòng không kết hợp với phục vụ yêu cầu chiến đấu Bệnh viện thành phố thực hiện theo chương trình sơ tán thời chiến, một vài bộ phận được phân tán đến các vùng mới Các phòng khám chuyên khoa ngoài nhiệm vụ thường xuyên còn tổ chức các tổ lưu động phục vụ nhân dân sơ tán Các bệnh viện cấp khu phố, huyện, các trạm y tế theo tiểu khu được thành lập thêm, kiện toàn lại Ngoài ra, Uỷ ban Hành chính thành phố thực hiện chế độ 2 khối dân phố có 1 y tá làm nhiệm vụ vệ sinh phòng bệnh ở gia đình và đường phố thay cho chế độ y tá trước đó do dân lập ra và phục vụ khối dân phố

Ngày 12-8-1965, Uỷ ban Hành chính thành phố ra Quyết định số 3852 QĐ/TCDC, tổ chức lại Ban Dân chính thành 2 ban trực thuộc Uỷ ban Hành chính thành phố: Ban Tổ chức chính quyền và Ban Dân chính

Quyết định do Phó chủ tịch UBHC Hà Nội Nguyễn Đức Lạc ký, quy định:

Ban tổ chức chính quyền có trách nhiệm nghiên cứu và chỉ đạo thực hiện các công tác:

- Công tác tổ chức bộ máy, biên chế, lề lối làm việc

- Công tác xây dựng, củng cố hội đồng nhân dân, uỷ ban hành chính các cấp

- Công tác cán bộ

Ban dân chính thành phố có trách nhiệm nghiên cứu và chỉ đạo thực hiện các công tác:

- Công tác bảo hiểm xã hội

- Công tác thương binh liệt sỹ

- Công tác hướng dẫn thi hành chính sách đối với những quần chúng

mà nhà nước có chính sách ưu đãi

- Công tác hộ tịch, quản lý công tác hộ tịch

- Quản lý công tác của uỷ ban quản lý nghĩa trang, trại nuôi dưỡng

người già cả, tàn tật, trẻ con không nơi nương tựa [64; tr 3-4]

Khi Uỷ ban Hành chính thành phố tổ chức lại Ban Dân chính thành 2 ban trực thuộc Uỷ ban Hành chính thành phố: Ban Tổ chức chính quyền và Ban Dân chính với những nhiệm vụ cụ thể như trên Tuy nhiên, sự điều chỉnh này nhằm mục đích cao nhất là phục vụ chống chiến tranh phá hoại, huy động tốt nhất lực lượng người và của chi viện cho tiền tuyến Miền Nam

Từ những phân tích, nhận định tình hình nhiệm vụ mới, yêu cầu phải chuyển hướng công tác tổ chức phục vụ sản xuất và chiến đấu, chính quyền thành phố trực thuộc trung ương phải được tăng cường vai trò chỉ đạo và quản

lý Văn phòng Uỷ ban Hành chính thành phố là cơ quan tham mưu có vị trí rất quan trọng, trực tiếp giúp việc chỉ đạo điều hành hoạt động hàng ngày Vì vậy, đầu tháng 4-1966, Bộ Nội vụ đã xây dựng đề án chỉ đạo kiện toàn bộ máy văn phòng UBHC tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Thực hiện đề

án này, Văn phòng UBHC thành phố Hà Nội được chấn chỉnh và kiện toàn đội ngũ cán bộ Tiếp đó, ngày 28-9-1967, Bộ Nội vụ ra Thông tư số 25/ NVvề viêc kiện toàn văn phòng UBHC huyện Đây cũng là bước chuẩn bị cho việc tăng cường cấp huyện sau này

Thực hiện chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chính phủ, ngày 18-5-1967, Uỷ ban Hành chính Thành phố ban hành Quyết định số

1169QĐ/TCCQ thành lập các ban thư ký các khối công tác trực thuộc Uỷ ban thành phố Đây là một bước thực hiện kiện toàn, củng cố bộ máy chính quyền cấp thành phố Theo đó, thành lập:

Ban thư ký Công nghiệp (gồm cả giao thông vận tải, bưu điện, truyền thanh);

Ban thư ký Nông nghiệp (gồm cả lâm nghiệp và ngư nghiệp);

Ban thư ký Văn hoá giáo dục, lợi ích công cộng;

Ban thư ký Nội chính

Nhiệm vụ của các ban thư ký là giúp Uỷ ban Hành chính thành phố trong công tác tổ chức, chỉ đạo các ngành Mỗi ban có 1 trưởng ban, phó ban

và một số cán bộ nghiên cứu [83; tr 5]

Để hoạt động của các cấp chính quyền đi vào nề nếp, ngày 24-11-1967

Bộ Nội vụ lại ra Thông tư số 30- NV về hoạt động của HĐND huyện, xã và các cấp tương đương theo tinh thần chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng

về tăng cường lãnh đạo hoạt động của HĐND và UBHC các cấp Chính vì vậy, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã không ngừng thực hiện kiện toàn bộ máy chính quyền cấp cơ sở huyện, xã và khu phố

Khi thực hiện phân cấp quản lý chính quyền Hà Nội hướng đến phù hợp với tình hình có chiến tranh Việc phân cấp quản lý thời gian sau đó được thực hiện theo Nghị quyết 130 ngày 23/11/1968 của Thường vụ Thành uỷ về phân cấp quản lý đối với các khu phố, huyện

Cấp huyện được quản lý toàn diện kinh tế nông nghiệp tập thể và sản xuất tiểu thủ công nghiệp, còn các mặt khác thì phân cấp có mức độ

Chính quyền khu phố quản lý tất cả mọi mặt, kể cả sản xuất tiểu thủ công nghiệp, quản lý hành chính sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất Khu phố được giao một số việc thuộc về văn hoá, xã hội, lợi ích công cộng Tuy nhiên, trên thực tế tại thời điểm này, đội ngũ cán bộ khu phố chưa kịp kiện

toàn Chính vì vây, công tác triển khai giải quyết các công việc gặp khó khăn

và chưa hiệu quả

1.2.2 Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác xây dựng chính quyền phục

vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, tăng cường chi viện cho tiền tuyến miền Nam

Khi đế quốc Mỹ leo thang mở rộng chiến tranh ra Miền Bắc, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã chuyển hướng chỉ đạo cho phù hợp với tình hình mới Nhân dân cả nước hừng hực khí thế vừa chiến đấu, vừa sản xuất chống chiến tranh đế quốc Thủ đô Hà Nội - trái tim của cả nước, là mục tiêu hàng đầu của đế quốc Mỹ trong chiến tranh phá hoại Chính vì vậy, nhân dân thủ đô luôn luôn sẵn sàng và nêu cao tinh thần vừa chiến đấu, vừa sản xuất phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Chấp hành chủ trương của Trung ương Đảng và Hội đồng Chính phủ, Đảng bộ Thành phố chỉ đạo chuyển hướng xây dựng và phát triển kinh tế từ thời bình sang thời chiến Thành phố tập trung

bố trí lại lực lượng sản xuất theo hướng sơ tán, phân tán Công tác sơ tán nhân dân đặc biệt quan tâm đến sơ tán trẻ em và người già ra khỏi vùng nguy hiểm Bên cạnh đó, đối với công tác bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa cũng được tăng cường; chuyển bớt một bộ phận công nghiệp của thành phố để tránh thiệt hại Tăng cường tiềm lực kinh tế cho vùng trung du và miền núi để phục vụ sản xuất, chiến đấu Mặt khác, lập một số xí nghiệp cơ khí ở những nơi an toàn để nghiên cứu và sản xuất một số mặt hàng cần thiết phục vụ cho quốc phòng, sản xuất, sửa chữa vũ khí; đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp theo hướng thâm canh tăng năng suất, đảm bảo đời sống và chi viện cho tiền tuyến

Ngay từ đầu năm 1965, Đảng bộ Hà Nội chỉ đạo Uỷ ban Hành chính thành phố nhanh chóng triển khai công tác sơ tán với mục tiêu đạt tới mức

cao nhất Tháng 2-1965, Ban sơ tán được thành lập, có nhiệm vụ trực tiếp

đôn đốc, chỉ đạo công tác sơ tán, tham mưu với chính quyền thành phố đề ra

các chủ trương về nhiệm vụ sơ tán Để tăng cường công tác sơ tán, tháng

1-1966, Ủy ban Hành chính có quyết định điều động cán bộ Các quyết định số

250 QĐ/TCCQ; số 149 QĐ/TCCQ tháng 1-1966 Số 360 QĐ/TCCQ; 425 QĐ/TCCQ tháng 2 - 1966 Số 328 QĐ/TCCQ tháng 4-1966 do Phó Chủ tịch Nguyễn Đức Lạc ký với nội dung:

Điều động ông Nguyễn Văn Hướng, nguyên cán bộ Sở Thương nghiệp

Hà Nội bổ sung biên chế chính thức Ban Sơ tán phòng không Hà Nội

Ông Nguyễn Văn Kiệm, thuộc Ban Sơ tán phòng không đến nhận công tác tại Sở Giáo dục Hà Nội

Ông Lương Văn Sơn, thuộc Sở ngoại thương bổ sung cho Ban sơ tán phòng không

Ông Đoàn Khắc Sỹ đến nhận công tác tại Ban sơ tán phòng không

Ông Trần Ngọc Đăng sang công tác tại Ban vật giá Hà Nội [70; tr1-4]

Rõ ràng, thời kỳ này công tác phòng không, sơ tán được coi là mục tiêu quan trọng nên trong điều động cán bộ thì ban sơ tán phòng không được bổ sung người nhiều nhất

Ban Sơ tán luôn xác định mục đích của công tác sơ tán là nhằm giảm bớt mật độ dân số nội thành, hạn chế thiệt hại do địch có thể gây ra Tuy nhiên, chính quyền thành phố vẫn phân cấp sơ tán, bố trí những lực lượng trọng yếu ở lại để chiến đấu bảo vệ thủ đô Ngày 2-7-1966, Chủ tịch Trần Duy Hưng ký Quyết định của UBHC Hà Nội quy định cho những người ở lại nội thành làm nhiệm vụ, nêu rõ:

1 Những người ở lại phải được chính quyền thành phố quy định, phân công ở lại làm nhiệm vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu và chiến đấu

2 Các cụ già, trẻ em, người làm nghề thủ công, buôn bán nhỏ, phải khẩn trương thu xếp đi sơ tán lâu dài khi tình hình ổn định mới trở lại thành phố

3 Những cơ quan hành chính sự nghiệp, trường học, các cơ sở sản xuất công nghiệp không có nhiệm vụ thì nhanh chóng sơ tán

4 Các đồng chí phụ trách các ngành, cấp hướng dẫn, giúp đỡ các cháu, các gia đình nhân dân và cán bộ công nhân viên chức tổ chức sơ tán khỏi

thành phố [76; tr 28-29]

Công tác sơ tán được thực hiện theo ba mức độ:

Thứ nhất, sơ tán lâu dài đối với các đối tượng ít liên quan chiến đấu trong nội thành;

Thứ hai, sơ tán cấp tốc đối với các đối tượng có nhiệm vụ sản xuất chiến đấu trong nội thành khi cần giảm mật độ dân số;

Thứ ba, sơ tán, phân tán tại chỗ nhằm phân chia nhỏ nhân lực, phương tiện, thay đổi thời gian làm việc tránh lúc cao điểm

Đối với các cơ quan ngoại giao đoàn và đoàn chuyên gia, thông qua Chính phủ, thành phố đề nghị giảm bớt người thường trực ở Hà Nội

Đến tháng 8 năm 1965, công tác quy hoạch địa điểm sơ tán, phân tán cho các ngành, các vùng dân cư được chính quyền thành phố tiến hành khẩn trương, hoàn thành Ngày 20-6-1966 (trước 9 ngày khi đế quốc Mỹ đánh phá

vào Hà Nội), thành phố đã vận động sơ tán được 23 vạn người [2; tr 166]

Trong khi thực hiện công tác sơ tán, Đảng bộ thành phố chỉ đạo phải đảm bảo đời sống sinh hoạt cho nhân dân vùng sơ tán Chính vì vậy, các thủ tục hành chính được đơn giản nhưng vẫn giữ đúng nguyên tắc chỉ đạo cấp trên Mặt khác, Ủy ban Hành chính tổ chức đảm bảo cho nhân dân mua bán thuận lợi, đơn giản, và giải tỏa được hàng hóa nhanh chóng Uỷ ban Hành chính thành phố chỉ đạo thành lập các cửa hàng và quầy hàng di động, quy định chế độ cung cấp hàng hóa về các tỉnh, lập sổ gạo phòng không sơ tán Các gia đình đi sơ tán đều được trợ cấp theo ngân sách của Chính phủ để đảm bảo đời sống trên vùng đất mới Hình thức trợ cấp chủ yếu là lương

thực, thực phẩm và nhu yếu phẩm được phân theo nhân khẩu trong hộ gia đình và độ tuổi

Ban Sơ tán đặc biệt quan tâm đến công tác sơ tán tại chỗ Bởi bên cạnh việc sơ tán nhân dân và di dời cơ sở vật chất đến nơi an toàn thì cần phải có một lực lượng nòng cốt ở lại chiến đấu bảo vệ thủ đô Hầu hết lực lượng ở lại thủ đô chủ yếu là thanh niên, phụ nữ thủ đô, dựa vào sức mạnh tại chỗ của nhân dân là chính Trên thực tế, rất nhiều thanh niên Hà Nội (chủ yếu là nam giới) đã tình nguyện xung phong đi B trên chiền trường Miền Nam Bởi vậy, việc điều hành công tác sơ tán, chiến đấu bảo vệ thủ đô cần đến sự kết hợp chặt chẽ giữa Trung ương và thủ đô Hà Nội

Các em nhỏ và cụ già đi sơ tán theo kế hoạch của Ban Sơ tán thành phố Thành phố đề ra mục tiêu là lo cho mỗi người dân ở lại có đủ ba chỗ trú

ẩn Đó là nơi trú ẩn ở nhà, trên đường đi và nơi sản xuất, công tác Đặc biệt, Đảng bộ thành phố chỉ đạo cán bộ Ban Sơ tán phải thực hiện quyết tâm không

để một ai bị thương vì không có hầm trú ẩn

Hệ thống hầm hào, báo động được chính quyền các cấp xây dựng một cách khoa học để phòng tránh và giảm đến tối thiểu những thiệt hại của chiến tranh Nhân dân thủ đô đã huy động mọi khả năng cá nhân, tập thể và cơ quan

xí nghiệp để đào đắp công sự, hầm hào phòng không

Ngày 28-3-1966, Ủy ban Hành chính ra Công văn số 262 UB/PK về việc đào hầm, hố trên hè phố

Công văn do Phó Chủ tịch Nguyễn Đức Lạc ký, gửi Uỷ ban Hành chính các khu phố, huyện, các ngành, đoàn thể chỉ rõ tình trạng phá gạch lát ở vỉa hè để đào hầm, làm xong không thu dọn gây cản trở giao thông Các hầm

mỏ cá nhân không được trông nom bị biến thành hố rác, hố nước bẩn thỉu Do vậy, thấy rõ tầm quan trọng của việc đào hầm hố trú ẩn phòng không, giao cho các khu phố, cơ quan quản lý Mặt khác, vận động làm thêm hố cá nhân

trong gia đình, 1 cách tích cực song vẫn phải bảo đảm mỹ quan thành phố

Sở công trình thị chính chịu trách nhiệm hướng dẫn 2 cấp giấy phép trong việc chọn địa điểm đào hầm, hố Những hầm hố đào trong vườn, trong nhà do Uỷ ban Hành chính khu phố chịu trách nhiệm hướng dẫn, xét duyệt

[85, tr 1]

Tính đến cuối năm 1966, thành phố có gần 1.000 hầm tập thể, gần 1.000 km hào giao thông và hơn 10 vạn hố cá nhân, mỗi người dân trung bình

có 3,97 chỗ trú ẩn, thiết lập 36 đầu mối trọng điểm [25; tr 120]

Dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội, Uỷ ban Hành chính thành phố tăng cường các lực lượng ổn định thành phố sau đợt dội bom Những đội cứu thương, cứu sập, cứu hoả, cứu chữa điện nước, dọn dẹp vệ sinh được huy động 24/24 giờ Ngày 29-6-1966, Ủy ban Hành chính ra Quyết định số 1583 QĐ-UB/PK về tổ chức các đội cứu sập chủ lực của thành phố nhằm khắc phục hậu quả khi bị địch oanh tạc vào thành phố, Uỷ ban Hành chính thành phố Hà Nội đã quyết định các đơn vị: công ty sửa chữa nhà cửa và các công trường 102, 105, 106 thuộc Sở Kiến trúc Hà Nội; công ty Nền đất thuộc Sở Công trình thị chính Hà Nội, đội sửa chữa nhà cửa thuộc Sở quản lý Nhà đất

Hà Nội được tổ chức thành các đội cấp sập chủ lực của thành phố

Nhiệm vụ của các đội cứu sập này là: bới dỡ nhà cửa, hầm hố bị sập đổ

để cứu người, giữ tài sản cho Nhà nước và nhân dân; tham gia vận chuyển những nạn nhân bị thương, bị chết đến nơi quy định; tham gia việc giải phóng giao thông trong thành phố;

Mỗi đơn vị trên tổ chức thành tiểu, trung, đại đội, dùng các loại phương tiện dụng cụ sẵn có của các đơn vị để làm nhiệm vụ và được trang bị thêm 1

số dụng cụ cần thiết để sử dụng trong khi làm nhiệm vụ cứu sập [86; tr 1-2]

Từ năm 1965 đến năm 1968, Ủy ban Hành chính thành phố mở các đợt tập huấn cứu thương mở rộng cho nhiều đối tượng, không chỉ riêng bác sỹ, y

tá, mà những người dân bình thường cũng phải trang bị những kiến thức cứu thương để ứng biến mọi lúc, mọi nơi Tính riêng năm 1965, có 20.000 người được huấn luyện nghiệp vụ cứu thương Năm 1966, hệ thống cấp cứu gồm 3 tuyến được thiết lập Tuyến 1: là các cơ quan, xí nghiệp, khối dân phố, xã gồm 795 đơn vị có thể sơ cứu được 16.000 người Tuyến 2: là các trạm y tế nội thành, các bệnh viện khu, huyện gồm 266 đơn vị có khả năng cứu chữa được 14.000 người Tuyến 3: là các bệnh viện lớn của Trung ương có khả năng cứu chữa được 1.300 nạn nhân Bên cạnh đó, Ủy ban Hành chính còn tổ chức 64 đội cấp cứu lưu động, 11 đội phẫu thuật cơ động, với 2 vạn cán bộ nhân viên ngành y tế được trang bị phương tiện, thuốc men luôn sẵn sàng làm

nhiệm vụ [26; tr 121]

Mặt khác, Ủy ban Hành chính còn điều hành các Ban đảm bảo giao thông và điều hành vận chuyển của thành phố, các khu, huyện và của xã Thành phố tổ chức phong trào toàn dân làm công tác giao thông vận tải Các ban chuyên làm nhiệm vụ đảm bảo giao thông làm những công việc nhằm chủ động đối phó với mọi tình huống như bảo dưỡng đường bộ, đường sông… Đặc biệt, cần bảo đảm giao thông chống mùa lũ và địch phá hoại nhằm bảo đảm được khối lượng vận tải phục vụ, phòng chống lụt bão

và quốc phòng, chú ý đến các đường giao thông quan trọng Ra sức phát triển phương tiện đường rộng Tăng cường củng cố, cải tạo, quản lý tốt các lực lượng vận tải thô sơ, lực lượng bốc dỡ thuỷ, bộ và lực lượng tiếp chuyển hàng hóa Những công tác cụ thể về đảm bảo giao thông vận tải Đường bộ và bến phà: Phải đảm bảo giao thông thông suốt trên các tuyến đường quốc lộ 1A, 1B, 2, 3, 5, sửa chữa thường xuyên đường xá để đảm bảo chất lượng Tăng cường củng cố các cầu phao sẵn có Có kế hoạch tập trung phương tiện để đảm bảo giao thông thông suốt Đường rộng phải xây dựng xong nội quy bến cảng và thông báo cho các chủ hàng Yêu cầu các

ngành, các cấp nhận rõ tầm quan trọng của công tác bảo đảm giao thông vận tải trong mùa mưa có kế hoạch thực hiện chỉ thị và thường xuyên báo

cáo kết quả cho trung tâm Ủy ban.[66; tr 16-17]

Bên cạnh đó, Đảng bộ thành phố chỉ đạo Ủy ban Hành chính phát động các phong trào toàn dân kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của không quân và hải quân Mỹ ngày càng ác liệt, thì càng thu hút lực lượng thanh niên hăng hái tham gia tòng quân, mở đầu

là đêm 2-1-1965, hàng vạn thanh niên Hà Nội xuống đường khẳng định quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược Thanh niên các xí nghiệp, nhà máy, trường học, đường phố đội ngũ chỉnh tề với khí thế “Ba sẵn sàng” hô vang các khẩu hiệu “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”

Những cuộc hành quân rèn luyện có vũ trang trên đường phố, ngõ xóm liên tiếp được diễn ra với những tên gọi: “Tất cả cho tiền tuyến”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, “Vai trăm cân, chân ngàn dặm”, “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, chuẩn bị sẵn sàng khi Tổ quốc cần có đủ ý chí và sức khỏe trong bất kỳ hoàn cảnh và điều kiện nào đều có thể lên đường chiến đấu được ngay

Có thể nói, Hà Nội được coi là cái nôi của phong trào “Ba sẵn sàng”, tạo ra làn gió mới thổi khắp và lan tỏa nhanh đến các tỉnh, thành phố, vùng Đông Bắc Duyên Hải, Tây Bắc, Việt Bắc, các tỉnh miền Trung: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình Thủ đô Hà Nội cùng nhân dân cả nước anh dũng, kiên cường thực hiện quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược

Trước khí thế cách mạng sục sôi của quân và dân ta, đế quốc Mỹ hành động leo thang chiến tranh với diễn biến khó lường Ngày 29-7-1965, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 105-CT/CW về việc tăng cường lãnh đạo công tác vận động thanh niên trong tình hình mới: “Vấn đề đặt ra cho các cấp

ủy Đảng và các ngành là phải dựa vào Đoàn thanh niên lao động với hơn một triệu đoàn viên mà tổ chức, động viên cho được 4 triệu thanh niên nam, nữ trên miền Bắc tiến lên hàng đầu trong mặt trận sản xuất, chiến đấu, học tập và xây dựng cuộc sống mới, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, tích cực bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa và góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền

Nam, tiến tới thống nhất đất nước” [17; tr 22]

Thực hiện đúng tinh thần của chỉ thị, Đảng bộ Hà Nội đã chỉ đạo xây dựng được lực lượng tiên phong trong công tác lao động sản xuất, chiến đấu

và học tập Đội ngũ tiên phong này chủ yếu là thanh niên, sinh viên, công nhân, nông dân… Bên cạnh đó, chính quyền thành phố xác định nhiệm vụ trọng tâm trong công cuộc chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ là xây dựng lực lượng vũ trang, đặc biệt là lực lượng không quân Bộ Tư lệnh Thủ

đô tiến hành xây dựng lực lượng tự vệ gồm lực lượng chiến đấu tại chỗ và lực lượng cơ động, tăng cường bổ sung trang bị, vũ khí, trong đó ưu tiên trang bị một số khí tài hiện đại cho các lực lượng trực tiếp chiến đấu, lực lượng cơ động và các đơn vị bảo vệ vùng trọng điểm

Có thể nói, Thủ đô Hà Nội là đơn vị đi đầu trong thực hiện chỉ thị, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ thành phố, chính quyền Hà Nội đã thực hiện tốt các nghị quyết, chỉ thị của Bộ chính trị Đặc biệt, trong công tác chiến đấu, sản xuất, chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam

1.3 Xây dựng chính quyền kết hợp với ổn đinh đời sống nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện chiến tranh

Dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ, bộ máy chính quyền thành phố tích cực phát huy vai trò của mình trong công tác ổn định đời sống nhân dân, tăng cường phục vụ sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Đảng bộ thành phố đề ra chủ trương không ngừng tăng cường cơ sở vật chất và kỹ thuật, nâng

cao tiềm lực kinh tế và quốc phòng, thực hiện phát triển sản xuất, chú trọng bồi dưỡng sức dân…Phải ra sức đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu riêng của thành phố và góp phần lớn nhất cho sự nghiệp chung chống Mỹ, cứu nước, làm tròn nhiệm vụ của Thủ đô đối với cả nước

1.3.1 Xây dựng chính quyền gắn với phát triển kinh tế và sản xuất

Trong điều kiện có chiến tranh, Uỷ ban Hành chính thành phố chỉ đạo các cấp, các ngành khẩn trương tăng dự trữ, nhất là những thứ cần thiết cho sản xuất và đời sống của nhân dân thành phố Các ngành cần cơ động, linh hoạt trong triển khai công việc, tìm tòi nhiều biện pháp phục vụ đời sống và chiến đấu của thành phố Đặc biệt, ngành thương nghiệp phải sắp xếp tổ chức, xây dựng mạng lưới phục vụ trong hoàn cảnh chiến tranh Hàng trăm điểm bán hàng và quầy hàng lưu động phục vụ các cơ quan xí nghiệp, các điểm dân

cư được tổ chức Phải đảm bảo hàng hóa, lương thực cung cấp cho người dân

ở nội thành và địa bàn các địa phương có dân đi sơ tán Dưới sự chỉ đạo của

Ủy ban hành chính, mỗi huyện đều lập các trạm thu mua nông sản thực phẩm, trạm thu mua rau hoa quả và một số cửa hàng bách hoá Xác định mục tiêu chủ yếu của Mỹ là ném bom vào cơ sở trong nội thành, Đảng bộ đề ra chủ trương đẩy mạnh hoạt động thương nghiệp vùng nông thôn

Ngày 10 tháng 5 năm 1966, Thường vụ Thành ủy ra quyết định về cải tiến tổ chức bộ máy quản lý nhằm đảm bảo sự chỉ đạo hoạt động của các xí nghiệp trong tình hình mới Thực hiện chỉ đạo của Đảng bộ thành phố, Ủy ban Hành chính thành phố tạo điều kiện hỗ trợ tích cực cho các hoạt động sản xuất của các nhà máy, xí nghiệp Trung ương trên địa bàn, đồng thời tiếp tục phát triển công nghiệp địa phương

Ngày 21-6-1966, Uỷ ban Hành chính thành phố Hà Nội ban hành Chỉ thị số 067UB/KTCB cho các xí nghiệp, hợp tác xã thủ công nghiệp ra ngoại thành

Chỉ thị do Phó Chủ tịch Trần Vĩ ký nêu rõ: Để tích cực đối phó với chiến tranh không quân phá hoại của địch, nhằm bảo vệ sản xuất, phát triển sản xuất chuẩn bị chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu Thành uỷ và Uỷ ban Hành chính thành phố có chủ trương điều chuyển và phân tán xí nghiệp, hợp tác xã thủ công nghiệp ra ngoại thành

Nguyên tắc điều chuyển và phân tán: căn cứ vào quy hoạch của thành phố và quy hoạch của ngành để bố trí phân tán theo ngành nghề, căn cứ vào tính chất và quan hệ hợp tác trong sản xuất để bố trí hợp lý giữa các xí nghiệp, các hợp tác xã

Phương hướng điều chuyển và phân tán: phân tán toàn bộ các xí nghiệp, các hợp tác xã Phải xa các mục tiêu trọng điểm địch có thể bắn phá Phân tán toàn bộ các xí nghiệp, hợp tác xã thủ công nghiệp trong nội thành ra ngoại thành và phải nguỵ trang khi sản xuất Công tác sơ tán phải khẩn trương

và chỉ đạo chặt chẽ tránh thiệt hại do chiến tranh gây ra.[87; tr 31-33]

Mặt khác, để tập trung và thống nhất chỉ đạo, tháng 12-1966, Uỷ ban

Hành chính thành phố thành lập Cục công nghiệp cơ điện, Cục công nghiệp

hàng tiêu dùng và Sở tiểu thủ công nghiệp Chủ trương của Đảng bộ thành

phố chỉ đạo Ủy ban Hành chính thực hiện phân công nhiệm vụ rõ rệt cho từng

bộ phận trong mỗi ngành Từ những chủ trương điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tiễn chiến tranh nên ngành công nghiệp Hà Nội đã đạt những thành

tựu đáng khích lệ

Ngành công nghiệp Hà Nội không chỉ đáp ứng được nhu cầu của địa phương mà còn cung cấp cho các tỉnh nhiều loại động cơ điện, máy búa, máy đột dập, máy tiện, máy khoan, máy bơm chân không, máy lạnh; các loại phụ tùng xe đạp, quạt điện Các xí nghiệp phục vụ giao thông vận tải mới được xây dựng nhưng đã sản xuất được nhiều mặt hàng trước đây phải nhập khẩu như ca nô từ 90 - 150 sức ngựa, xà lan có trọng tải từ 50 - 150 tấn Các xí

nghiệp công nghiệp địa phương còn hoàn thành tốt nhiệm vụ phục vụ quốc phòng Số lượng lớn hàng hóa như kèo nhà, cầu phao, đồ dùng quân dụng, quân trang, quần áo, màn…được sản xuất phục vụ cho bộ đội Có thể kể tên đến nhiều nhà máy tiêu biểu trong sản xuất như: cơ khí Đồng Tháp, cơ khí Đống Đa, dệt kim Xuân Đỉnh, cơ khí Nam Hồng… Trong công nghiệp đã hình thành các nhóm, các ngành như công nghiệp cơ khí chế tạo, giao thông vận tải, thực phẩm, dệt, nhuộm, tiêu dùng Đặc biệt, công nghiệp cơ khí phát

triển mạnh, giá trị sản lượng năm 1968 tăng 45% so với năm 1965 [2; tr 171]

Trong nông nghiệp, Hà Nội xác định nhiệm vụ chủ yếu phát triển sản xuất nông nghiệp ở ngoại thành Thực hiện đẩy mạnh sản xuất thực phẩm làm chính, đặc biệt chủ trương chăn nuôi, đồng thời rất coi trọng cây lương thực Coi nông nghiệp ngoại thành là vùng nông nghiệp của thủ đô xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến tranh thì sản xuất nông nghiệp ở Hà Nội đi theo hướng lấy sản xuất lương thực là chính

Mặt khác, thực hiện chỉ đạo phân cấp quản lý của Trung ương Đảng

và Chính phủ, năm 1968, Đảng bộ Hà Nội chỉ đạo Ủy ban Hành chính Hà Nội phải nhanh chóng tiếp nhận, linh hoạt thực hiện phân cấp quản lý kinh tế giữa

Bộ Nông nghiệp và Uỷ ban Hành chính Hà Nội Theo đó, Hà Nội lập qui hoạch và kế hoạch Uỷ ban Hành chính Thành phố Hà Nội có trách nhiệm: xây dựng kế hoạch dài hạn phát triển sản xuất nông nghiệp, phân khu vực chuyên canh, xây dựng phương hướng sử dụng ruộng đất, chế độ canh tác, xây dựng kế hoạch vật tư và biện pháp kỹ thuật nông nghiệp

Từ những chỉ đạo trên đây của Đảng bộ thành phố, bộ máy chính quyền thực đã thực hiện tốt những nhiệm vụ đề ra, đạt được những kết quả to lớn Nhiều cơ sở chăn nuôi cung cấp giống tốt như Đại Mỗ, Việt Trung, Nam Hồng, Cầu Diễn Việc tổ chức chăn nuôi gia cầm ở một số hợp tác xã được duy trì Thực hiện Chương trình “Điện khí hóa ngoại thành”, đến năm 1967,

76 xã trong 102 xã ngoại thành có điện và 198 hợp tác xã có máy cơ khí chạy điện Công tác quy hoạch đồng ruộng, đắp bờ vùng bờ thửa, đào mương máng, phát triển giao thông nông thôn được tăng cường đầu tư Sản xuất lương thực gặp nhiều khó khăn nhưng đã thu được thành tích to lớn Năm

1967 năng suất lúa bình quân đạt 5,16 tấn/ha Hà Nội trở thành địa phương

thứ hai sau Thái Bình đạt và vượt mức 5 tấn/ha [2; tr 175]

Mặt khác, kế hoạch đảm bảo giao thông được xây dựng từ thành phố tới xã Thành phố dành 1/3 tổng kinh phí đầu tư trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp để đảm bảo giao thông Hàng chục bến phà qua sông Hồng, sông Đuống được xây dựng, các tuyến đường huyện, liên huyện, liên xã được củng

cố vừa phục vụ giao thông vừa phục vụ chiến đấu

1.3.2 Xây dựng, củng cố chính quyền kết hợp với phát triển văn hoá, giáo dục và y tế

Dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ thành phố, các cấp chính quyền thực hiện đẩy mạnh không ngừng công tác tư tưởng văn hoá Khi bước vào chiến tranh, Thành phố đã xác định: “Phải kịp thời chuyển hướng về tư tưởng, nội dung,

tổ chức, quyết tâm khắc phục khó khăn, trở ngại để bảo đảm cho sự nghiệp

giáo dục phát triển, phù hợp với hoàn cảnh mới” [2; tr 181]

Đảng uỷ các cấp xác định đây là một mặt trận quan trọng trong chiến đấu và bảo vệ thủ đô Hà Nội Công tác về tư tưởng văn hoá có vững mới có thể vận động quần chúng thủ đô đi đúng hướng theo đường lối lãnh đạo của Đảng Chính vì vậy, mặc dù trong hoàn cảnh vừa sản xuất vừa chiến đấu, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân vẫn phải được đảm bảo

Thực hiện chủ trương trên của Đảng bộ Hà Nội, chính quyền thành phố

đã chỉ đạo đưa 10 vạn học sinh nội thành được sơ tán theo phương thức gửi về các trường lớp ngoại thành Mặt khác, thành phố đã tổ chức những lớp học sơ tán tập trung nội trú phân tán về các thôn xóm và tổ chức theo lớp học thời

chiến, cơ động, linh hoạt, quân sự hóa và bảo đảm an toàn Những trường cấp

ba có vị trí trung tâm thành phố được chuyển ra ngoại thành Chủ yếu là sơ tán về các nông - lâm trường ngoại thành vừa bảo đảm an toàn, vừa kết hợp học đi đôi với hành và lao động sản xuất

Nhờ công tác xây dựng chính quyền đảm bảo khoa học nên những nhiệm vụ về văn hoá giáo dục được thủ đô thực hiện tốt Đây là vấn đề rất quan trọng trong việc tạo ra đội ngũ trí thức tương lai trong xây dựng và phát triển thủ đô sau hoà bình Từ năm 1965 đến năm 1968, Hà Nội tổ chức được cho 5 vạn học sinh vỡ lòng tới lớp, 24 vạn học sinh phổ thông vẫn được tiếp tục học tập Hà Nội tiếp tục thực hiện phổ cập cấp I, đáp ứng nhu cầu học sinh cấp II, đảm bảo 60% học sinh tốt nghiệp lớp 7 được vào học cấp III Từ năm

1965, Hà Nội đã hình thành một hệ thống các trường trung học, sơ học chuyên nghiệp theo các ngành kinh tế, văn hoá Năm 1969, toàn thành phố có

37 trường sơ trung học, quy mô nhỏ, khoảng 200-300 học viên [2, tr 182]

Tuy nhiên, do hoàn cảnh có chiến tranh nên ngành giáo dục vẫn còn một số hạn chế: thứ nhất, vẫn chưa thu hút được các cháu trong độ tuổi đi học mẫu giáo, vỡ lòng Tỷ lệ học sinh đi học cấp I, II và III còn chưa đảm bảo liên tục trong các năm Cơ sở vật chất thiếu nghiêm trọng, trường hợp học 3 - 4 ca khá phổ biến, cán bộ giảng dạy thiếu và yếu, chất lượng đào tạo thấp Nhìn chung, chất lượng giáo dục giảm sút so với trước 1965

Vì vậy, Đảng bộ Hà Nội đã chỉ đạo Uỷ ban Hành chính thành phố sắp xếp, tổ chức lại ngành giáo dục Đặc biệt là giáo dục chuyên nghiệp Theo đó,

hệ thống mẫu giáo mầm non được quan tâm hơn về chất lượng trường lớp và phụ cấp phần ăn cho trẻ Giáo dục phổ thông được cơ cấu, phân công nhiệm

vụ phù hợp với thời chiến Đảm bảo việc dạy học và triển khai các phong trào lao động sản xuất Hệ thống các trường chuyên nghiệp được phân thành 12 trường theo nguyên tắc: Trường chuyên nghiệp tổ chức theo chuyên ngành do

người có chuyên môn quản lý, có nhiệm vụ đào tạo cho nhu cầu chung của thành phố; mỗi trường chuyên nghiệp tuỳ theo yêu cầu có thể đào tạo cán bộ trung học và sơ học; quy mô trường chuyên nghiệp địa phương khoảng 500-

đã góp phần làm nên thành công của cuộc kháng chiến Văn hoá nghệ thuật thực sự có sức lan tỏa và ảnh hưởng sâu rộng, đi vào trái tim hàng triệu người một cách chân thực và sinh động Mặt trận đó tạo ra nguồn sống mạnh mẽ nuôi dưỡng tinh thần bộ đội, tạo thêm sức mạnh cho người lính tự tin vượt qua hy sinh mất mát Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, những bản nhạc, những bài thơ, những trang văn đã “thổi” vào lớp thanh niên thủ đô nói riêng và cả nước nói chung một khí thế hừng hực sẵn sàng ra trận, kêu gọi, thôi thúc họ đến nơi nóng bỏng nhất của cuộc chiến đấu

Chính vì sức mạnh của mặt trận văn hoá, Đảng bộ thủ đô đã chỉ đạo chính quyền các cấp phải thường xuyên phát động phong trào ca hát chống

Mỹ sâu rộng trong thanh thiếu niên, trong học sinh sinh viên và trong các nhà máy xí nghiệp Hệ thống truyền thanh được củng cố và tăng cường, đã tổ chức nhiều chương trình có nội dung sâu sắc, thiết thực giáo dục tư tưởng, tình cảm, ý chí quyết tâm chống Mỹ và phổ biến khoa học kỹ thuật sản xuất vào đời sống

Mặt khác, cùng với đẩy mạnh phát triển văn hoá, giáo dục, chính quyền thành phố không ngừng tăng cường công tác y tế để thiết thực phục vụ chiến đấu Tính riêng năm 1965, Thành phố đã đào tạo được gần 200 bác sĩ và hơn

500 y sĩ, tăng gấp đôi so với năm 1964 Các cơ sở điều trị có 4.300 giường bệnh với 20 bệnh viện, 113 bệnh xá, 32 nhà điều dưỡng và 120 trạm y tế, nhà

hộ sinh [2; tr 184] Đặc biệt, công tác cứu chữa nạn nhân trong chiến tranh

phá hoại của giặc Mỹ được giải quyết tốt ngay từ tuyến cơ sở và giải quyết triệt để ở tuyến trên, hạn chế đến mức thấp nhất tử vong Hệ thống tổ chức y

tế của Hà Nội đã thực sự phát huy được hiệu quả trong chiến tranh đã chứng

tỏ sự chỉ đạo và tổ chức hệ thống y tế thời chiến của thành phố là rất hiệu quả, kịp thời và nhanh chóng Hệ thống y tế thời chiến được kiện toàn đến cấp khu phố và xã Theo đó, mỗi khu phố và xã được trang bị những thiết yếu phục vụ công tác cứu thương và có cán bộ y tế trực tiếp đảm nhiệm công việc

Bên cạnh đó, để ổn định đời sống nhân dân, Đảng bộ chỉ đạo chính quyền thành phố phát động phong trào xây dựng các cơ sở thiết yếu phục vụ đời sống nhân dân Đặc biệt, phong trào làm giếng khơi, nhà tắm, làm hố xí hai ngăn đã được phát triển mạnh ở ngoại thành Đến năm 1968, cả ngoại thành đào được gần 20.000 giếng khơi, căn bản chấm dứt dùng nước ăn ở giếng đất công cộng, hầu hết các gia đình ở nông thôn làm được hố xí hai

ngăn [26; tr127]

Tháng 3-1968, Mỹ tuyên bố ném bom hạn chế và từ tháng 11-1968 tuyên bố ngừng hoàn toàn ném bom miền Bắc Quân và dân Hà Nội vẫn đề cao cảnh giác sẵn sàng chiến đấu đồng thời tranh thủ thời gian hòa bình để khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế, phát triển văn hóa Các kỳ họp của Ủy ban Hành chính thành phố tập trung thảo luận

và quyết nghị về kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, chuyển các hoạt động của thành phố từ thời chiến sang thời bình, khắc phục dần tình trạng buông lỏng quản lý, đầu tư phát triển công nghiệp địa phương, nông nghiệp và thủ công nghiệp để góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân sau chiến tranh Trước hết, phải chuyển phương thức lãnh đạo và làm việc sang điều