SÁNG KIẾN KINH NGHIÊM HÌNH THÀNH kỹ NĂNG GIẢI QUYẾT vấn đề CHO TRẺ 4 5 TUỔI

Sáng kiến kinh nghiệm: HÌNH THÀNH KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG TỰ PHỤC VỤ. Đạt giải A cấp quận năm 2015 2016. SÁng kiến đã có những biện pháp thiết thực mang lại hiệu quả cao cho việc hình thành các kỹ năng tự giải quyết vấn đề cho trẻ trong hoạt động tự phục vụ

TRƯỜNG MẦM NON KLF HÀ NỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HÌNH THÀNH KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG TỰ PHỤC VỤ

Lĩnh vực/Môn: Kỹ năng sống

NĂM HỌC 2015 - 2016

PHÒNG GD&ĐT QUẬN NAM TỪ LIÊM TRƯỜNG MẦM NON KLF HÀ NỘI

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HÌNH THÀNH KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG TỰ PHỤC VỤ

Môn/Lĩnh vực: Kỹ năng sống Tên tác giả: Nguyễn Thúy Hằng Giáo viên: Trường mầm non KLF Hà Nội

NĂM HỌC 2015 - 2016

MỤC LỤC

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2

1 Cơ sở lý luận của vấn đề 2

1.1 Một số nghiên cứu về vấn đề 2

1.2 Cở sở lý luận 2

2 Thực trạng của vấn đề 5

2.1 Thuận lợi 5

2.2 Khó khăn 6

3 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề 7

3.1.Các nguyên tắc xây dựng biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 7

3.2 Một số biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi trong hoạt động tự phục vụ 7

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 13

4.1 Nội dung thực nghiệm 13

4.2 Đối tượng thực nghiệm 13

4.2.1 Tiêu chí và thang đánh giá 13

4.2.2 Kết quả 14

III KẾT LUẬN 17 PHỤ LỤC

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Khi con người càng vươn tới cuộc sống hiện đại cũng đồng thời phải đốimặt với những vấn đề tiêu cực ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống Đó làvấn đề về môi trường, về kinh tế, y tế, văn hóa,…Trong bối cảnh đó, nền giáodục ở kháp nơi trên thế giới cũng phải đương đầu với những vấn đề có mức độnghiêm trọng khác nhau Từ bạo lực học đường, tình trạng nghiện game của trẻcho đến những vụ xâm hại tình dục trẻ em, bạo hành trẻ em…Với một đất nướcphát triển như Việt Nam thì sự bao bọc quá chu đáo của gia đình và của chínhgiáo viên lại gây ra vấn đề không nhỏ cho đứa trẻ, đó là khiến chúng trở nên thụđộng trước các tình huống trong cuộc sống Việc trang bị cho trẻ những kỹ năngcần thiết đang trở thành nhu cầu cấp thiết của xã hội, trong đó có kỹ năng giảiquyết vấn đề, đặc biệt ngay từ lứa tuổi mầm non

Trong các hoạt động của trẻ tại trường mầm non, hoạt động tự phục vụchiếm một ưu thế lớn trong việc hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề cho bảnthân đứa trẻ Bởi đây là giai đoạn đứa trẻ bắt đầu làm quen với thế giới xungquanh, bắt đầu lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử xã hội đơn giản nhất của conngười, cụ thể như kinh nghiệm chăm sóc bản thân như đánh răng, rửa mặt, mặcquần áo,…Những hoạt động này diễn ra hàng ngày và thường xuyên lặp lạitrong những hoàn cảnh khác nhau vì vậy đó chính là cơ hội cho trẻ luyện tậpcủng cố kỹ năng giải quyết những vấn đề chúng gặp phải

Hiện nay, giáo dục mầm non đang tiến hành đổi mới, giáo viên chú trọnghơn đến việc dạy kỹ năng cho trẻ thông qua lồng ghép trong các hoạt động.Nhưng trên thực tế, việc rèn kỹ năng chưa đạt hiệu quả tương xứng với tầmquan trọng của nó, cũng chưa tương xứng với yêu cầu của xã hội đặt ra cho trẻ.Hiện các bậc phụ huynh đã phần nào ý thức được tầm quan trọng của khả năng

tự lập ở trẻ, tuy nhiên tư tưởng quá bao bọc trẻ vẫn còn nhiều Đặc biệt việc hìnhthành kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ còn khá mới, ít nguồn tài liệu nên giáoviên cũng như phụ huynh chưa hiểu rõ và thực hiện sâu rộng vấn đề này

Trong khi đó ở lứa tuổi mẫu giáo, đặc biệt là mẫu giáo nhỡ trẻ có nhu cầucao trong mọi hoạt động, mong muốn được hoạt động độc lập, đặc biệt là tựphục vụ bản thân Cùng với đó là ở độ tuổi này trẻ đã có khả năng thực hiện cáchoạt động nhờ sự phát triển và hoàn thiện dần chức năng vận động, khả năngphối hợp vận động; sự phát triển của tự ý thức Đây là tiền đề của việc hìnhthành kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ và cũng là cơ hội mà người lớn cũngnhư nhà giáo dục không nên bở lỡ

Từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Hình thành kĩ năng giải quyếtvấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi trong hoạt động tự phục vụ”

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

1.1 Một số nghiên cứu về vấn đề

Từ thập niên 70, các nhà tâm lý học – giáo dục học đã dành nhiều tâmhuyết nghiên cứu kỹ năng giải quyết vấn đề của con người Và cho đến nay córất nhiều công trình nghiên cứu vấn đề này theo các hướng khác nhau

Hướng nghiên cứu phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

Hướng nghiên cứu quan tâm đến kỹ năng giải quyết vấn đề nhận thức.Hướng nghiên cứu kỹ năng giải quyết vấn đề trong công việc

Hướng nghiên cứu xác định kỹ năng giải quyết vấn đề theo các bước.Hướng nghiên cứu kỹ năng giải quyết vấn đề trong mối quan hệ với giáodục kĩ năng sống

Ngoài ra những nghiên cứu trong nước của chúng ta chú ý tới : nghiêncứu về phương pháp dạy học giải quyết vấn đề; nghiên cứu kỹ năng giải quyếtvấn đề trong mối quan hệ với giáo dục kĩ năng sống; xác định các bước để giảiquyết vấn đề

Như vậy, ngành giáo dục nước ta đã bắt đầu quan tâm tới việc dạy chongười học kỹ năng giải quyết vấn đề để trở thành một người lao động năngđộng, sáng tạo trong tương lai Mặc dù Bộ giáo dục đã đưa ra hướng dẫn giáoviên thực hiện dạy học sinh kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua việc lồng ghép,tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào các môn học nhưng việc thực hiện của giáoviên chưa đồng bộ và hiệu quả

Tuy nhiên, nhìn chung các công trình nghiên cứu của các tác giả đặc biệt

là bộ sách hướng dẫn giáo dục kỹ năng sống dành cho giáo viên

Tóm lại, nghiên cứu về kỹ năng giải quyết vấn đề đã được nhiều nhà khoahọc trên thế giới cũng như ở Việt Nam quan tâm theo nhiều hướng khác nhau.Mặc dù còn một số hạn chế như: các nhà nghiên cứu ngoài nước chủ yếu quantâm đến kỹ năng giải quyết vấn đề của người lớn và trẻ em, rất ít những nghiêncứu ở lứa tuổi mẫu giáo; các nghiên cứu trong nước lại chưa chuyên sâu về kĩnăng này Nhưng những nghiên cứu đó sẽ là cở sở khoa học cho tôi xây dựngsáng kiến này

1.2 Cở sở lý luận

a) Khái niệm “kĩ năng giải quyết vấn đề”

 Khái niệm “kĩ năng”

Kĩ năng là một đề tài được rất nhiều nhà nghiên cứu trong nước và nướcngoài quan tâm phát triển Tuy nhiên có hai quan điểm lớn xem xét kĩ năng ởgóc độ khác nhau

Quan điểm thứ nhất xem kĩ năng từ góc độ kĩ thuật của hành động, củathao tác mà ít quan tâm đến kết quả của hành động “Kĩ năng có nghĩa là mộtloại kĩ thuật về trí tuệ hay tay chân tương đối chính xác mà các cá nhân tự họchỏi thông qua đào tạo hay qua trường lớp, mặc dù chúng có thể phụ thuộc vàonăng lực của mỗi người Hay nói cách khác theo quan điểm này, kĩ năng làphương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện hành động

mà con người đã nắm vững

Quan điểm thứ hai xem xét kĩ năng từ góc độ không đơn thuần chỉ là mặt

kĩ thuật hành động mà còn là biểu hiện năng lực của chủ thể hành động và nhấnmạnh đến kết quả của hành động

Như vậy có thể thấy kĩ năng vừa là năng lực cá nhân, vừa đòi hỏi mặt kĩthuật, và phải dựa trên sự vận dụng kiến thức thu nhận được áp dụng vào thựctiễn vì vậy ta có khái niệm

Kĩ năng là năng lực thực hiện có kết quả một hành động, công việc nào đócủa cá nhân dựa trên việc vận dụng kiến thức thu nhận áp dụng vào thực tiễn

 Khái niệm “vấn đề”

Vấn đề là tình huống khó khăn mà chủ thể chưa từng gặp trước đó nhưngcần phải giải quyết dựa trên những tri thức, kĩ năng đã có của mình

Một vấn đề có đặc điểm:

- Yếu tố chính của vấn đề là điều chưa biết, điều mới

- Vấn đề phải chứa đựng một điều gì đó đã biết, có giữ kiện nào đó để làmđiểm xuất phát cho sự suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo

- Vấn đề phải gợi nhu cầu nhận thức (nhu cầu hiểu và giải quyết vấn đề)

 Khái niệm “giải quyết vấn đề”

Giải quyết vấn đề là những hành động diễn ra ở nhiều cấp độ khác nhauthuộc về các cư xử hoặc nhận thức nhằm khắc phục những tình huống khó khăn

đã có để đạt được mục đích

 Khái niệm “kĩ năng giải quyết vấn đề”

Kĩ năng giải quyết vấn đề là năng lực thực hiện có kết quả những hànhđộng diễn ra ở nhiều cấp độ khác nhau thuộc về các cư xử hoặc nhận thức nhằmkhắc phục những tình huống khó khăn đã có để đặt được mục đích

b) Bản chất quá trình giải quyết vấn đề của trẻ 4 – 5 tuổi

Bản chất quá trình giải quyết vấn đề là quá trình diễn ra các hành độngtheo một trình tự cơ bản của hoạt động nhận thức Đó là:

- Tổng hợp thông tin: bao gồm tái hiện lại những kiến thức, dữ liệu đã có,xác định cái đích cần đạt được và các điều kiện ban đầu có lien quan đến vấn đề

- Đề xuất giải pháp: bao gồm việc làm rõ mục tiêu và xây dựng kế hoạchhành động để đạt tới mục tiêu.

- Thực hiện giải pháp: bao gồm việc thực hiện kế hoạch hành động và đánhgiá kết quả Nếu hành động thành công thì dừng lại, nếu hành động thất bại thìquay trở lại tổng hợp thông tin hoặc đề xuất giải pháp

c) Hoạt động tự phục vụ ở trường mầm non và vai trò của nó đối với việc hình thành kĩ năng giải qyết vấn đề

- Trong giáo dục học, hoạt động tự phục vụ là một hình thức lao động củacon người và được định nghĩa như sau: “Lao động tự phục vụ là hình thức laođộng nhằm thỏa mãn những nhu cầu sinh hoạt cá nhân hàng ngày, nhằm chămsóc cho bản thân mình (tắm rửa, cởi quần áo, thu dọn giường, chuẩn bị chỗ làmviệc, chải đầu, đi giày dép…”

- Nội dung tự phục vụ của trẻ ở trường mầm non

Dựa vào các hoạt động trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầmnon, theo tôi có các hoạt động tự phục vụ sau:

+ Tự phục vụ trong ăn mặc

+ Tự phục vụ trong vệ sinh cá nhân

+ Tự phục vụ trong quá trình ngủ

+ Tự phục vụ trong khi học, khi chơi, …

- Vai trò của hoạt động tự phục vụ đối với việc hình thành kĩ năng giảiquyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi

Có thể nói, hoạt động tự phục vụ là lao động đầu tiên của trẻ em trong quátrình tham gia các hoạt động để hình thành nhân cách Cùng với đó trong việchình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ, vai trò của hoạt động này cũng vôcùng quan trọng Bởi trẻ chỉ có thể xử lý những vấn đề của bản thân mới có thể

xử lý những vấn đề khác lớn lao hơn trong cuộc sống Đối với trẻ 4 - 5 tuổi bắtđầu sớm có nhu cầu và khả năng tham gia hoạt động tự phục vụ, hứng thú tíchcực giải quyết vấn đề Và hoạt động tự phục vụ không chỉ đáp ứng nhu cầu cầnthiết của bản thân trẻ mà còn tạo cơ hội cho trẻ tích cực giải quyết vấn đề Hoạtđộng tự phục vụ nảy sinh nhiều vấn đề có liên quan đến hoạt động, môi trường

và các mối quan hệ Đồng thời nó luôn cụ thể rõ rang, có sản phẩm cụ thể, nhờvậy trẻ có thể kiểm tra, đánh giá kết quả bằng phương pháp trực quan phù hợpvới 4 – 5 tuổi

Như vậy, hoạt động tự phục vụ có vai trò quan trọng đối với việc hìnhthành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 - 5 tuổi đó là: đáp ứng nhu cầu hoạtđộng và tạo cơ hội cho trẻ tích cực giải quyết vấn đề; tạo ra nhiều tình huống cóvấn đề để trẻ giải quyết làm tăng vốn kinh nghiệm của trẻ và là phương tiện trực

quan để trẻ có thể kiểm tra, đánh giá kết quả, phù hợp với đặc điểm phát triểntâm lý lứa tuổi.

d)Đặc điểm việc hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ 4 – 5 tuổi trong hoạt động tụ phục vụ

- Trẻ 4 -5 tuổi có khả năng nhận biết vấn đề do sự hoàn thiện dần các giácquan và hệ thần kinh

- Trẻ 4 – 5 tuổi có khả năng lựa chon giải pháp, và lập kế hoạch cho giảipháp đó bằng phép thử ngầm trong óc

- Trẻ 4 – 5 tuổi có thể thực hiện giải pháp tương đối linh hoạt nhờ sự hoànthiện dần của chức năng vận động và sự phát triển của tư duy, tuy nhiên hànhđộng thực hiện giải vẫn diễn ra theo cơ chế thử và sai

- Do sự phát triển của tự ý thức, trẻ 4 -5 tuổi có khả năng đánh giá kết quảgiải quyết vấ đề thông qua sản phẩm cụ thể

Như vậy, qua những cơ sở lý luận trên thì kĩ năng giải quyết vấn đề củatrẻ 4 – 5 tuổi là kĩ năng tổng hợp bao gồm nhiều kĩ năng nhỏ diễn ra theo trình

tự giải quyết vấn đề Và hoạt động tự phục vụ là hoạt động có nhiều ưu thế đểhình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi Quá trình hình thành kĩnăng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi cần được tích hợp trong các hoạt độngcủa trẻ ở trường mầm non, dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên

2 Thực trạng của vấn đề

2.1 Thuận lợi

a) Về phái các cấp ban ngành lãnh đão

Vấn đề hình thành kĩ năng giải quyết cho trẻ mầm non đã được Bộ giáodục quan tâm và thể hiện ngay thông tư số 17/2009/TT-BGDT ngày 27/6/2009

đã đưa ra một trong các mục tiêu phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo là: “Cókhả năng và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cách khác nhau”

Các chỉ đạo của phòng sở tới các trường mầm non cũng được ban hànhliên tục trong việc hình thành cho trẻ kỹ năng sống trong đó có kỹ năng tự phục

vụ Nhắc nhở và thường xuyên quan tâm sát sao việc hình thành các kỹ năng tựphục vụ cho trẻ

Sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường về vấn đề rèn tính tự lập vàkhả năng tự ý thức, cách giải quyết của trẻ trong mọi hoạt động diễn ra tạitrường

b) Về phía chương trình giáo dục và giáo viên

Nhìn chung, kế hoạch hoạt động tại các trường mầm non đều xoay quanh nhữngchủ đề lớn

+ Chủ đề 1: Trường mầm non

+ Chủ đề 2: Bản thân

+ Chủ đề 3: Giao đình

+ Chủ đề 9: Nước và hiện tượng tự nhiên

+ Chủ đề 10: Quê hương – Đất nước – Bác Hồ - Tết thiếu nhi

Thực tế trong các kế hoạch hoạt động của giáo viên đều đã đề cập đếnmột số yêu cầu và có sử dụng một vài biện pháp hình thành kĩ năng giải quyếtvấn đề cho trẻ trong hoạt động tự phục vụ

Về mặt nội dung, kĩ năng giải quyết vấn đề được lồng ghép chủ yếu trongcác chủ đề về môi trường xã hội như: Bản thân, gia đình, giao thông, nghềnhiệp

Mục tiêu trong các chủ đề mà giáo viên đưa ra cũng liên quan rất nhiềuđến kĩ năng tự phục vụ của trẻ

Kĩ năng giải quyết vấn đề được giáo viên lồng ghép chủ yếu trong hoạtđộng học và hoạt động vui chơi

Giáo viên đã biết sử dụng biện pháp tạo tình huống, sử dụng hành độngiải quyết vấn đề mẫu trong tác phẩm văn học, sử dụng câu hỏi lời gợi ý để hìnhthành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ

Giáo viên và phụ huynh hiện nay đều ý thức được tầm quan trọng và vai tròcần thiết của việc hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi nóiriêng, trẻ mẫu giáo nói chung

Trên đây là những yếu tố thuận lợi để hình thành kĩ năng giải quyết vấn

đề thông qua hoạt động tự phục vụ cho trẻ 4 – 5 tuổi

Có rất ít nguồn tài liệu thông dụng cho giáo viên và phụ huynh về vấn đềnày Những tài liệu chuyên sâu của nước ngoài thì giáo viên không có cơ hộitiếp cận và cũng khó tiếp cận với họ.

Việc hình thành các kĩ năng này cho trẻ chủ yếu được giáo viên hìnhthành trên các hoạt động học và hoạt động vui chơi Các biện pháp giáo viên sửdụng chủ yếu là hành động mẫu trong các tác phẩm văn học nhưng chưa hướngdẫn trẻ nhận biết và giải quyết vấn đề Giáo viên cũng thường xuyên dùng câuhỏi, lời gợi ý, tuy nhiên vẫn nặng về kiến thức chứ chưa chú trọng đến kĩ năng.Thực trạng này cho thấy giáo viên cần được cung cấp nhiều hơn tư liệu hướngdẫn thực hiện các nội dung, biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề chotrẻ 4 – 5 tuổi

Mặc dù giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc hình thành kĩnăng giải quyết vấn đề trong hoạt động tự phục vụ Nhưng giáo viên cho rằng

họ khó có thể rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ khi mà gia đình quábao bọc, không tạo cơ hội cho trẻ tự giải quyết vấn đề Và vì lý do để đảm bảo

an toàn cho trẻ nên giáo viên không giám để cho trẻ hoạt động một mình Đồngthời hoạt động học tập và hoạt động ngoại khóa nhiều nên giáo viên không cónhiều cơ hội để luyện tập, kiểm tra trẻ

Do vậy để nâng cao mức độ kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổitôi lựa chọn xây dựng sáng kiến này cho trẻ trong hoạt động tự phục vụ

3 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề

3.1.Các nguyên tắc xây dựng biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ

Để xây dựng các biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4– 6 tuổi trong hoạt động tự phục vụ tây dựa trên các nguyên tắc sau:

- Việc hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi phải đáp ứngmục tiêu phát triển nguồn nhân lực theo yêu cầu xã hội và mục tiêu giáo dục

- Kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ 4 – 5 tuổi được hình thành dựa vào bảnchất quá trình giải quyết vấn đề

- Kĩ năng giải quyết vấn đề chỉ được hình thành qua sựu trải nghiệm cuộcsống thực của trẻ

3.2 Một số biện pháp hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi trong hoạt động tự phục vụ

a)Nhóm biện pháp 1: Hình thành khả năng phát hiện vấn đề trong hoạt động

tự phục vụ

+ Làm nảy sinh vấn đề thông qua việc bố trí môi trường hoạt động cho trẻ

- Mục đích: Tạo cơ hội cho trẻ phát hiện nhiều vấn đề trong quá trình hoạt

động ở trường mầm non thông qua chính môi trường hoạt động của chúng

- Ý nghĩa: Môi trường hoạt động bao gồm các đối tượng mà trẻ cần tác

động trong hoạt động tự phục vụ của mình Chính môi trường hoạt động đã đápứng nhu cầu cao của trẻ khi tha gia hoạt động tự phục vụ cũng như đáp ứng vàrèn luyện khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề Nếu giáo viên biết cách sắpđặt, bố trí môi trường hoạt động làm nảy sinh vấn đề để trẻ phát hiện và giảiquyết thì khả năng này của trẻ sẽ được nâng cao

- Cách tiến hành:

Để thực hiện biện pháp này, giáo viên cần tiến hành theo 3 bước:

Bước 1: Dự kiến các hoạt động tự phục vụ của trẻ có thể diễn ra trong môitrường

Bước 2: Suy nghĩ về các vấn đề có thể xẩy ra trong những hoạt động đó củatrẻ Bước này giáo viên cần dự đoán và suy nghĩ về tình huống khó khăn có thểxảy ra, mục tiêu cần đạt và các phương án giải quyết

Bước 3: Bố trí môi trường làm nảy sinh vấn đề đã dự định trước Giáo viênsắp đặt lại vị trí, trạng thái đồ vật, đối tượng được trẻ sử dụng tỏng hoạt độngtheo mục đích của tình huống, trong đó có cả đồ vật làm nảy sinh vấn đề và đồvật được sử dụng thay thế nếu có

o Điều kiện sử dụng biện pháp: Môi trường được chuẩn bị an toàn với trẻ

và đảm bảo tính thẩm mĩ; các vật liệu dễ tìm, dễ làm và tiết kiệm; giáo viên cókhả năng tìm tòi sáng tạo; trẻ được tham gia chuẩn bị môi trường cùng cô

+ Tạo cho trẻ tích cực phát hiện vấn đề thông qua các bài tập

- Mục đích: Hình thành năng lực nhận biết vấn đề cho trẻ thông qua việc

rèn luyện các giác quan và cách thu nhận, phân tích thông tin

- Ý nghĩa: Các bài tập được thiết kế và sử dụng nhằm tạo cho trẻ nhiều cơ

hội luyện tập sử dụng giác quan vào việc thu nhận, phân tích thông tin để nhậnbiết vấn đề Việc luyện tập này không diễn ra tự phát àm nhằm hình thành nănglực nhận biết vấn đề cho trẻ một cách khoa học và có hệ thống, giúp trẻ hìnhdung được các bước cần phải làm và cách làm như thế nào để phát hiện vấn đềnhanh nhất, chính xác nhất

- Cách tiến hành: Các bài tập cần được tiến hành qua các giai đoạn:

Giai đoạn 1: Thiết kế bài tập

Giai đoạn 2: Thiết kế phương tiện và hình thức thực hiện bài tập

Giai đoạn 3: Cho trẻ thực hiện bài tập

o Điều kiện sủ dụng biện pháp: Giáo viên chịu khó tìm tòi, suy nghĩ và

vận dụng hiểu biết cảu mình để thiết kế bài tập dựa trên mục đích của việc hình

thành kĩ nanwggiar quyết vấn đề cho trẻ trong hoạt động tự phục vụ; Giáo viên

có năng lực quan sát đánh giá; Giáo viên có khả năng sáng tạo; Trẻ hứng thú vớibài tập, có mong muốn thực hiện tốt nhiệm vụ của bài tập

+ Hướng dẫn trẻ phát hiện vấn đề bằng hệ thống câu hỏi mở

- Mục đích: Sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm mục đích định hướng cho trẻ

khi quá trình tìm hiểu để xác định vấn đề diễn ra hoặc hỗ trợ trẻ khi khó khắntrong quá trình tìm hiểu xác định vấn đề

- Ý nghĩa:Trong hoạt động của trẻ nới chung và hoạt động tự phục vụ nói

riêng, có nhiều vấn đề mà chỉ bằng những kinh nghiệm riêng của trẻ, trẻ chưathế phát hiện ran gay được vì vậy vai trò của giáo viên lúc này là định hướng và

hỗ trợ cho trẻ trong việc nhận biết vấn đề Việc sử dụng hệ thống câu hỏi mở

mở giúp trẻ cảm thấy tự tin hơn trong quá trình nhận biết vấn đề bởi trẻ có cảmgiác được nâng đỡ khi có người lớn ở bên cạnh, nhất là khi gặp vấn đề khó, vìvậy mà không bỏ qua vấn đề

- Cách tiến hành: Trước hết cần xác định thời điểm có thể đặt câu hỏi, gợi

ý nếu vấn đề chưa có trong kinh nghiệm của trẻ Nếu vấn đề nảy sinh trong quátrình hoạt động của trẻ, giáo viên cần tinh tế phát hiện khi nào mới cần gợi ý chotrẻ, đó là khi thấy trẻ có biểu hiện lúng túng, long ngóng trước một việc nào đó

a) Nhóm biện pháp 2: Tổ chức cho trẻ luyện tập cách giải quyết vấn đề trong hoạt động tự phục vụ

+ BP 1: Cung cấp cách giải quyết vấn đề qua phương tiện nghệ thuật

- Mục đích: Nhằm là phong phú vốn kinh nghiệm của trẻ về các hành động

giải quyết vấn đề bao gồm: Tình huống xảy ra, các giải pháp được lựa chọn vàcách thực hiện giải pháp đó thông qua các phương tiện nghệ thuật như tranh ảnh,truyện, phim, kịch,…

- Ý nghĩa: Cung cấp các cách giải quyết vấn đề bằng phương tiện nghệ thuật

không chỉ có vai trò như một phương tiện trực quan tác động đến tri thức, kĩ năng

và thái độ của trẻ mà còn kích thích hứng thú và phát huy tính tích cực của trẻ khitham gia giải quyết vấn đề trong hoạt đọng tự phục vụ Chính các phương tiện nghệthuật làm lôi cuốn trẻ vào các hành động nhận biết vấn đề, lựa chọn giải pháp, lập

kế hoạch, thực hiện giải pháp và đánh giá kết quả tưởng như vô cùng khô khăn,khó và cứng nhắc bới giá trị thẩm mĩ và giá trị nghệ thuật của nó

- Cách tiến hành: các cách giải quyết vấn đề có thể cung cấp đến trẻ thông

qua các phương tiện nghệ thuật như: tranh ảnh, truyện, phim, kịch và một sốhình thức nghệ thuật khác (âm nhạc, hội họa…) Nổi bật lên về yêu cầu đối vớinhững phương tiện nghệ thuật là các nhân vật và các hành động giải quyết vấn

đề của nhân vật cần cung cấp đến trẻ

Các bước cung cấp cách giải quyết vấn đề qua phương tiện nghệ thuật:Lựa chọn phương tiện và nội dung chứa đựng trong đó.

Tạo sự chú ý của trẻ đến vấn đề và hành động của người xử lý vấn đề.Hướng dẫn trẻ nhận biết và phân tích vấn đề

Khuyến khích trẻ đưa ra các hướng giải quyết và phân tích các cách giảiquyết đó

Cho trẻ quan sát hành động giải quyết vấn đề mẫu hiệu quả nhất trongtình huống vừa xảy ra và một số cách giải quyết hợp lý khác nếu có

Tổ chức cho trẻ luyện tập, thực hành giải quyết tình huống tương tự

+ BP 2: Cho trẻ luyện tập giải quyết vấn đề qua trò chơi

- Mục đích: Giúp trẻ luyện tập giải quyết vấn đề bằng hình thức vui chơi

thoải mái

- Ý nghĩa: Trò chơi là một trong những hình thức học hiệu quả nhất với trẻ

mẫu giáo Thông qua trò chơi, trẻ lĩnh được những tri thức, kĩ năng cần thiết vớimột thái độ haò hứng, vui vẻ, tự nguyện Do vậy, sử dụng trò chơi để luyện tập

kĩ năng giải quyết vấn đề là biện pháp cần thiết và có ý nghĩa lớn đối với việchình thành kĩ năng này cho trẻ Đôi khi những vấn đề khó lại được trẻ giải quyếtbằng hình thức chơi sẽ giúp trẻ có tâm trạng thoải mái hơn, có hứng thú hơn đểgiải quyết vấn đề đến cùng Trong trò chơi, trẻ được chơi với các bạn nên đâycũng là cơ hội rèn cho trẻ tính đồng đội, tính hợp tác cao để cùng nhau giảiquyết vấn đề

- Cách tiến hành: Trò chơi có thể có sẵn hoặc do cô giáo thiết kế

Ví dụ: trò chơi bước qua dây, phân loại hột hạt, chai nào nắp ấy, nhữngchiếc giày tìm đôi, chiếc túi thần kì

o Điều kiện sử dụng biện pháp: Đồ chơi phong phú; phối hợp hình thức

chơi cá nhân và chơi theo nhóm; trò chơi có thể diễn ra mọi lúc mọi nơi, phụthuộc vào mục đích của giáo viên

+ BP 3: Cho trẻ luyện tập giải quyết vấn đề trong sinh hoạt hàng ngày

- Mục đích: Giáo dục trẻ có mong muốn tự làm công việc của bản thân,

không ỷ lại vào người khác Từ đó hình thành ý thức tự giác, và thói quen tự lập.Giúp trẻ được luyện tập kĩ năng giải quyết vấn đề thường xuyên trong cuộc sốngthực nhằm hình thành năng lực giải quyết vấn đề Nhằm năng cao kĩ năng phântích thông tin tìm ra giải pháp và lập kế hoạch thực hiện giải pháp trong nhữngtình huống mới

- Ý nghĩa: Cho trẻ luyện tập giải quyết vấn đề trong sinh hoạt hàng ngày

phải bắt đầu từ việc giáo dục nhu cầu tham gia hoạt động tự phục vụ cho trẻ Bởimội hàh động, hành vi của trẻ 4 – 5 tuổi được thực hiện dưới sự điều khiển của

nhu cầu bản thân trẻ thì mới có thể đạt được hiệu quả Khi trẻ thực sự có nhucầu thì trẻ mới tự giác, chủ động, say mê, hứng khởi khi tự hoàn thành công việccủa mình như một người lớn nếu trẻ bị ép buộc, áp đặt thì hoạt động của trẻkhông mang lại ý nghĩa đối với sự phát triển về cả nhận thức, kỹ năng, thái độ.Cho trẻ luyện tập giải quyết vấn đề trong sinh hoạt hàng ngày nhằm tạo dựngtình huống luôn có sẵn và diễn ra tự nhiên với trẻ, tạo cơ hội cho trẻ được luyệntập một cách tự giác, tự nguyện vừa giảm áp lực cho giáo viên khi không phảichuẩn bị nhiều Bên các tình huống sẵn có thì tình huống vấn đề mới tạo ra sựmới mẻ, kích thích trẻ tìm tòi khám phá trong việc giải quyết các vấn đề tronghoạt động tự phục vụ Tình huống có vấn đề mới cũng góp phần khắc phục việcthiếu tình huống hay sự lặp lại nhàm chán có thể diễn ra hàng ngày trong hoạtđộng tự phục vụ của trẻ Khi trẻ được tiếp xúc với vấn đề mới, kỹ năng giảiquyết vấn đề của trẻ sẽ được nâng lên ở mức độ cao hơn, thông qua đó, giáoviên cũng có thể phân loại được mức độ hình thành kỹ năng giải quyết vấn đềcủa từng trẻ

- Cách tiến hành: Cho trẻ luyện tập giải quyết vấn đề trong sinh hoạt hàngngày trước hết phải kích thích hứng thú, nhu cầu của trẻ tham gia tự phục vụ,tiếp đến là việc giáo viên biết tận dụng những tình huống nảy sinh trong sinhhoạt hàng ngày của trẻ và cao hơn là biết tạo tình huống vấn đề mới trong sinhhoạt hàng ngày để trẻ giải quyết

b) Nhóm biện pháp 3: Khuyến khích trẻ đánh giá kết quả giải quyết vấn

đề trong hoạt động tự phục vụ

+ Tạo cơ hội cho trẻ được đánh giá kết quả giải quyết vấn đề trong quá trình hoạt động

- Mục đích: Hình thành cho trẻ kỹ năng đánh giá và tự đánh giá kết quả

giải quyết vấn đề của bạn và của mình

- Ý nghĩa: Khả năng đánh giá của trẻ còn phụ thuộc vào súc cảm, tình cảm,

do đó việc tổ chức cho trẻ tự kiểm tra, đánh giá là cơ hội cho trẻ được luyện tập

và hình thành kỹ năng đánh giá kết quả hoạt động của bản thân Quá trình kiểmtra đánh giá của trẻ có sự tổ chức, điểu khiển của giáo viên nên sẽ định hướngcho trẻ những tiêu chí để đánh giá khách quan kết quả hoạt động của mình mà ít

bị chi phối bởi cảm xúc Dần dần, khi trẻ có kỹ năng sẽ tự đánh giá được kết quảgiải quyết vấn đề mà không cần tác động của giáo viên

- Cách tiến hành: Tổ chức cho trẻ tự kiểm tra đánh giá cần được thực hiện

thường xuyên, ngay trong và sau hoạt động Nội dung đánh giá: trẻ phải đánhgiá kết quả và cách thực hiện giải pháp của mình Cách đánh giá: trẻ được tự donêu ý kiến để đánh giá bạn và tự nhận xét mình Hình thức kiểm tra, đánh giá:

Trực tiếp trong hoạt động và phiếu trắc nghiệm trẻ.Động viên khuyến khích trẻrong quá trình kiểm tra đán giá.

+ Xây dựng nhóm trẻ tự quản trong ngày

- Mục đích: Hình thành và rèn luyện cho trẻ năng lực quan sát và đánh giá

kết quả giải quyết vấn đề của bạn trong hoạt động tự phục vụ

- Ý nghĩa: Việc xây dựng nhóm trẻ tự quản trong ngày tạo cơ hội cho trẻ tự

nguyện tham gia hoạt động đánh giá và cho trẻ cảm nhận thấy trách nhiệm cũngnhư quyết tâm thực hiện đúng trách nhiệm của mình Hình thức đội tự quảnđược xem như là một đội đặc nhiệm nhỏ được cô giáo và các bạn tin tưởng,khiến cho trẻ cảm thấy tự hào khi được nhận nhiệm vụ này

- Cách tiến hành: Thành lập nhóm trẻ tự quản sau đó đánh giá kết quả

công việc của nhóm trẻ tự quản

c) Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp

Các nhóm biện pháp trên có mối quan hệ tác động qua lại chặt chẽ vớinhau, thực hiện tốt nhóm biện pháp này sẽ là điều kiện thuận lợi để thực hiệnbiện pháp kia và ngược lại Các nhóm biện pháp vừa hướng tới việc hình thànhnhững kĩ năng cụ thể, chuyên sâu của kĩ năng giải quyết vấn đề vừa hướng tớiviệc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề cho trẻ Do đó, ta cần xem trọng vai tròcủa cả ba nhóm biện pháp và phối hợp thực hiện các biện pháp với nhau trongviệc hình thành kĩ năng giả quyết vấn đề trong hoạt động tự phục vụ cho trẻ 4 –

5 tuổi

Như vậy, tôi đã xây dựng ba nhóm biện pháp nhằm hình thành kĩ nănggiải quyết vấn đề cho trẻ 4 – 5 tuổi Bên cạnh việc sử dụng riêng thì tất cả cácbiện pháp đều cần có những điều kiện chung để đạt hiệu quả cao nhất, đó là:

- Sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và gia đình nhằm đảm bảo cho việcluyện tập của trẻ diễn ra thường xuyên, thống nhất theo quan điểm giáo dụcchung Giáo viên và phụ huynh có thể trao đổi trực tiếp hoặc liên hệ qua phiếudặn dò, phiếu bài tập, sổ nhật ký…

- Các bài tập tình huống, phim, truyện… nên được xây dựng theo chủ đềnhằm đảm bảo tính hệ thống của chương trình

- Khi tiến hành các biện pháp cần có sự phối hợp hoạt động nhóm và cánhân

- Giáo viên cần có sổ nhật kí ghi chép lại biểu hiện của trẻ theo tuần hoặctheo ngày, theo hoạt động để thuận tiện cho việc đánh giá

Các nhóm biện pháp trên có mối liên hệ mật thiết, tác động qua lại, tương

hỗ lẫn nhau Khi sử dụng, giáo viên cần phải lựa chọn, phối hợp linh hoạt chophù hợp với quá trình giải quyết vấn đề của trẻ cũng như đặc điểm cá nhân của