Chuyên đề ôn thi HS giỏi sử mối liên hệ giữa lịch sử thế giới với lịch sử việt nam từ năm 1919 đến năm 1945 su09

Chính vìvậy, trong bài viết này tôi đã đưa ra hệ thống câu hỏi và gợi ý trả lờitheo tôi là cần thiết và hữu ích giúp các thầy cô và các em học sinh cóthể dễ dàng và hứng thú hơn trong vi

CHUYÊN ĐỀ:

“MỐI LIÊN HỆ GIỮA LỊCH SỬ THẾ GIỚI VỚI LỊCH SỬ VIỆT NAM

TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945”

A - PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc vốn là hai bộ phận riêng biệt,mỗi phần có những đặc điểm riêng Tuy nhiên, đây lại là hai bộ phậnkhông thể tách rời nhau Những chuyển biến của lịch sử thế giới sẽ tạonên xu hướng phát triển chung cho các quốc gia và những sự kiện lịch sửxảy ra ở mỗi quốc gia ít nhiều cũng ảnh hưởng tới sự phát triển của lịch

sử thế giới Mối quan hệ tác động qua lại giữa lịch sử thế giới và lịch sửdân tộc là điều không ai có thể phủ nhận Nếu chúng ta hiểu rõ được tìnhhình đang diễn ra trên thế giới thì chúng ta mới có thể giải thích đượccác sự kiện đang xảy ra trong nước tại thời điểm đó và sẽ đoán được mộtphần tương lai phát triển của một quốc gia, dân tộc mình Chính vì vậy,Lịch sử Việt Nam cũng là một bộ phận của lịch sử thế giới và luôn có mốiliên hệ, tác động qua lại lẫn nhau với lịch sử thế giới, đặc biệt là giai đoạnlịch sử từ năm 1919 đến năm 1945

Hiểu rõ tầm quan trọng trong mối liên hệ qua lại giữa hai bộ phận:lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam nên trong các bộ sách giáo khoa lịch

sử phổ thông (cả THCS và THPT) các nhà biên soạn sách đã sắp xếpphần lịch sử thế giới học trước phần lịch sử Việt Nam Nhằm giúp chocác em có một cách nhìn tổng quan trước khi đi tìm hiểu lịch sử dân tộc.Theo tôi đây là một cách sắp xếp khoa học và hợp lí, có tính chất địnhhương tư duy cho giáo viên và học sinh

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều em học sinh và một số giáo viên vẫncoi lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam là hai bộ phận tách biệt Các emhọc sang phần lịch sử Việt Nam thì quên lịch sử thế giới Vì thế, khi họcđến lịch sử Việt Nam, các em không hiểu được sự phát triển của các sự

kiện cũng như không tìm thấy được nguyên nhân sâu xa tác động từ tìnhhình thế giới đến Việt Nam.

Đây cũng chính là lí do tôi rất hứng thú khi được phân công viết

chuyên đề“Mối liên hệ giữa lịch sử thế giới với lịch sử Việt Nam từ năm

1919 đến năm 1945” cho hội thảo khoa học các trường chuyên Duyên

1 Xác định nội dung của phần Lịch sử thế giới từ năm 1919 đến năm 1945

có mối liên hệ, ảnh hưởng đến lịch sử Việt Nam và ngược lại

2 Các phương pháp trong việc sử dụng nội dung liên hệ giữa Lịch sử thếgiới với Lịch sử Việt Nam trong khi dạy học lịch sử ở trường phổ thông

3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng nội dung liên hệ giữa Lịch sử thếgiới với Lịch sử Việt Nam trong khi dạy học lịch sử ở trường phổ thông

II Mục đích của đề tài

Từ năm 1919 đến năm 1945 là một giai đoạn lịch sử rất hay nằmtrong nội dung ôn thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử, tuy nhiên đâycũng là một giai đoạn có khá nhiều vấn đề khó đối với học sinh Giaiđoạn lịch sử này có rất nhiều sự kiện quan trọng của lịch sử thế giới vàlịch sử dân tộc có tác động qua lại lẫn nhau, liên hệ mật thiết với nhau,

sự kiện này là nguyên nhân của sự kiện sau và là kết quả của sự kiệntrước vì thế học sinh rất khó nhớ, và hay nhầm lẫn Qua thực tế từng làgiáo viên lãnh đội tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử, tôi nhậnthấy học sinh rất ngại ôn tập giai đoạn này vì kiến thức khá phức tạp vàcác em cũng không được ôn luyện kiến thức này nhiều lần Chính vìvậy, trong bài viết này tôi đã đưa ra hệ thống câu hỏi và gợi ý trả lờitheo tôi là cần thiết và hữu ích giúp các thầy cô và các em học sinh có

thể dễ dàng và hứng thú hơn trong việc tìm hiểu chuyên đề “Mối liên

hệ giữa lịch sử thế giới với lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945”

Đồng thời, thông qua chuyên đề này tôi cũng mong muốn khôngchỉ giúp các em trong đội tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử cóthể nắm vững kiến thức giai đoạn này mà còn giúp các em xác địnhđược những nội dung của lịch sử Việt Nam có mối liên hệ với lịch sử thếgiới; giúp học sinh nhận thức được với tư cách là một quốc gia - dân tộc,lịch sử Việt Nam là một bộ phận của lịch sử thế giới, tồn tại và phát triểntrong mối quan hệ giao lưu với các nước trong khu vực và trên thế giới;cùng góp phần nhìn nhận Việt Nam trong mối quan hệ với lịch sử thế giớisâu sắc và toàn diện hơn Việc giải quyết các các nội dung của phần lịch sử

1919 – 1945 sẽ giúp học sinh đạt được những kiến thức lý thuyết, nhậnthức được nguồn gốc của tri thức và vai trò của tri thức khoa học đối vớithực tiễn, định hướng cho các em phương hướng ứng dụng tri thức khoahọc vào hoàn cảnh cụ thể của đất nước, của địa phương góp phần phảnánh tình hình thực tiễn vào nội dung dạy học Từ đó giúp các em học sinhtrong đội tuyển nói riêng và thế hệ trẻ nói chung có cái nhìn đúng đắn,

khôn ngoan trước các chính sách đối nội và đối ngoại của Đảng và Nhànước ta khi tình hình thế giới và khu vực có những chuyển biến mới.Cũng thông qua chuyên đề, tôi muốn góp phần giúp học sinh củng

cố chắc kiến thức lịch sử giai đoạn 1919 - 1945, giải quyết tốt các vấn

đề, câu hỏi liên quan đồng thời tạo cơ sở nền tảng để tiếp cận với kiếnthức lịch sử giai đoạn sau

Giúp các em rèn kĩ năng học và làm bài thi môn lịch sử (kĩ năng lậpbảng niên biểu, kĩ năng phân tích, kĩ năng tổng hợp…)

Đồng thời, tôi cũng mong muốn chia sẻ một kinh nghiệm nhỏ, hivọng sẽ hữu ích cho các thầy cô trong quá trình giảng dạy và hướng dẫnhọc sinh ôn tập kiến thức lịch sử giai đoạn 1919 – 1945

1.1 Nội dung cơ bản của Lịch sử thế giới từ năm 1919 đến năm 1945.

Trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 11 (chương trình nâng cao),phần Lịch sử thế giới từ 1917 đến 1945 thuộc phần Lịch sử thế giới hiệnđại, được chia làm 4 chương:

Chương I: Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1921 – 1941) với nội dung cơ bản

sau:

Cách mạng tháng Mười Nga bùng nổ và thắng lợi đã mở ra mộtthời kì phát triển mới của phong trào cách mạng thế giới Cách mạngtháng Mười Nga thành công đã dẫn đến sự ra đời của Nhà nước XHCNđầu tiên trên thế giới – Nước Nga Xô viết, sau đó là Liên bang Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô), chiếm 1/6 diện tích địa cầu CNXH

từ lý thuyết đã trở thành hiện thực Trong những năm 20, 30 của thế kỉ

XX, Nhà nước XHCN này tồn tại sừng sững trong thế giới tư bản, đạtđược nhiều thành tựu về kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa mà các dântộc đang đấu tranh tự giải phóng khỏi áp bức dân tộc và xã hội phảingưỡng mộ và hướng tới

Chương II: Các nước tư bản chủ nghĩa giữa hai cuộc Chiến tranh

thế giới (1918 - 1939) gồm các nội dung:

- Trong nửa đầu thế kỉ XX, CNTB có những bước phát triển thăngtrầm Sau sự phát triển hoàng kim những năm 1924 – 1929, CNTB thếgiới lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất trong lịch sử phát triểncủa nó (1929 – 1933) Cuộc khủng hoảng đó đã đe dọa sự tồn vong củaCNTB, buộc các nước này phải tự điều chỉnh tìm lối thoát để tồn tại

- Trong khi các nước Anh, Pháp, Mĩ lựa chọn con đường pháttriển kinh tế, xã hội để thích nghi với điều kiện mới của quá trình sảnxuất đã biến đổi so với trước đây thì Đức, Italia và Nhật Bản lại lựa chọncon đường phát xít hóa chế độ, chuẩn bị chiến tranh chia lại thế giới Vàthế là cuộc đụng độ lớn nhất lịch sử nhân loại đã diễn ra giữa hai thế lực

đế quốc trên quy mô lớn toàn thế giới Cuối cùng chủ nghĩa phát xít bịtiêu diệt, CNTB suy yếu

Chương III: Các nước châu Á giữa hai cuộc Chiến tranh thế giới

(1918 – 1939) phản ảnh các nội dung chính sau:

- Trong những năm 1918 – 1939, phong trào cách mạng ở TrungQuốc và Ấn Độ có những chuyển biến to lớn Phong trào Ngũ Tứ (1919)

đã mở đầu thời kì cách mạng dân chủ mới ở Trung Quốc Ở Ấn Độ, cuộcđấu tranh chống thực dân Anh, đòi độc lập dân tộc do giai cấp tư sản,đứng đầu là Ganđi lãnh đạo đã vượt qua những thử thách và đạt đượcnhững bước tiến mới

- Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, cùng với những chuyển biếnquan trọng về chính trị, kinh tế và xã hội, phong trào độc lập dân tộcdiễn ra sôi nổi ở khu vực Đông Nam Á Ở nhiều nước trong khu vực,giai cấp tư sản nắm quyền lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Từ thập niên 20 của thế kỉ XX, giai cấp vô sản trẻ tuổi bắt đầu bước lên

vũ đài chính trị, mở ra một triển vọng mới cho phong trào giải phóngdân tộc ở khu vực này.

Chương IV: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) cung cấp

những nội dung cơ bản về cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất vàtàn phá nặng nề nhất trong lịch sử nhân loại Chiến tranh diễn ra trênnhiều mặt trận, bao trùm hầu như toàn bộ châu lục và đại dương Đứngtrước thảm họa của chiến tranh, các quốc gia có chế độ chính trị khácnhau đã phối hợp với nhau trong khối Đồng minh chống phát xít Nhândân thế giới đã kiên trì chiến đấu chống trả bọn phát xít xâm lược, trong

đó cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của nhân dân Liên Xô đóng vai tròđặc biệt quan trọng trong việc tiêu diệt của nghĩa phát xít Chiến tranhkết thúc với sự thất bại của phe phát xít đã dẫn tới những biến đổi cănbản trong tình hình thế giới

1.2 Nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945.

Trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 (chương trình nâng cao),phần Lịch sử Việt Nam từ 1919 – 1945 được giới thiệu qua 2 chươngđầu phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000

Chương I: Việt Nam từ 1919 đến 1930 (Từ sau Chiến tranh thế

giới thứ nhất đến trước khi Đảng ra đời) bao gồm các nội dung cơ bảnnhư sau:

- Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai (1919 – 1929) của Pháp đãlàm chuyển biến tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam, tạo cơ sở xã hội(giai cấp) và điều kiện chính trị (phong trào yêu nước) để tiếp thu luồng

tư tưởng cách mạng vô sản

- Nguyễn Ái Quốc và một số nhà yêu nước khác đến với chủnghĩa Mác – Lênin, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, những luận điểmcủa Nguyễn Ái Quốc về con đường giải phóng dân tộc Việt Nam và bài

học của Cách mạng tháng Mười Nga về trong nước, đã làm chuyển biếnphong trào yêu nước chống Pháp từ lập trường tư sản sang lập trường vôsản.

- Phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của một bộ phận tiểu

tư sản chuyển sang lập trường vô sản, cùng với phong trào công nhânchuyển sang tự giác, đòi hỏi phải có Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo

Ba tổ chức cộng sản ra đời nửa sau năm 1929 rồi thống nhất thành mộtĐảng Cộng sản Việt Nam (đầu 1930) đã đáp ứng yêu cầu đó

Chương II: Việt Nam từ 1930 đến 1945 phản ánh giai đoạn lịch sử

từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đến ngày 2/9/1945 với các nộidung chính:

- Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 – 1933)vùng với sự gia tăng áp bức, bóc lột và cuộc “khủng bố trắng” của thựcdân Pháp sau khởi nghĩa Yên Bái (9/2//1930) đã làm bùng nổ phong tràocách mạng của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng trong những năm

1930 – 1931 với đỉnh cao Xô viết Nghệ - Tĩnh

- Trong bối cảnh lịch sử những năm 1936 – 1939, khi chủ nghĩaphát xít xuất hiện, đe dọa hòa bình thế giới, ở nước ta dấy lên phong tràođấu tranh công khai rộng lớn đòi tự do, dân sinh, dân chủ dưới sự lãnhđạo của Đảng Đây là phong trào quần chúng rộng lớn với nhiều mụctiêu, hình thức đấu tranh mới

- Cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) đã tác động đếntoàn thế giới Cuộc chiến đấu của nhân dân Liên Xô và các lực lượngdân chủ thế giới chống phát xít thắng lợi đã tạo điều kiện thuận lợi chocách mạng nước ta và nhiều nước tiến lên giải phóng dân tộc

- Đầu năm 1941, Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cáchmạng Hội nghị Trung ương 8 (5/1941) đã hoàn chỉnh chủ trương đặtnhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu được đề ra từ Hội nghị Trung

ương tháng 11/1939 Từ đây, cách mạng nước ta tập trung vào mục tiêugiải phóng dân tộc, ra sức chuẩn bị, tiến tới khởi nghĩa giành chínhquyền.

- Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi là kết quả của quátrình chuẩn bị và tập dượt trong 15 năm kể từ khi Đảng ra đời năm 1930.Khởi nghĩa được tiến hành theo hình thái phù hợp, từ khởi nghĩa từngphần phát triển lên tổng khởi nghĩa Cuộc Tổng khởi nghĩa thắng lợi đãgiành được độc lập, chính quyền về tay nhân dân

2 Một số vấn đề chuyên sâu trong phần Lịch sử thế giới và Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945.

Trên cơ sở những kiến thức cơ bản học sinh đã được trang bị khihọc ở trên lớp theo chương trình sách giáo khoa, khi ôn tập cho học sinhcác lớp chuyên và học sinh đội tuyển phần Lịch sử giai đoạn từ 1919 –

1945, chúng tôi thường đi sâu vào dạy theo các chuyên đề Nội dung cácchuyên đề là những vấn đề cơ bản, quan trọng, mang tính chất tổng hợpcủa từng giai đoạn hay những vấn đề bổ dọc qua các giai đoạn Thực tếcho thấy, việc ôn tập theo từng vấn đề đem lại hiệu quả rất cao Nó làmcho kiến thức đã học trở nên phong phú, lôgic nhờ một tư tưởng mới,

nó xem xét những điều đã học dưới một góc nhìn mới và dẫn đến kếtquả là không những điều đã học được củng cố, mà các tri thức cònđược sắp xếp thành hệ thống và học sinh có ý thức sâu sắc hơn về ýnghĩa của các sự kiện, hiện tượng lịch sử ấy Vì vậy, khi giảng dạylịch sử, người giáo viên phải chú ý đến mối quan hệ ngang dọc, trướcsau của các sự kiện lịch sử, vì có nắm được tri thức theo một hệthống và trật tự lôgic thì mới có thể ứng dụng những tri thức đó đểgiải quyết những vấn đề có tính chất thực tiễn

Cụ thể, khi ôn tập phần Lịch sử Thế giới từ 1919 – 1945,chúng tôi đi sâu vào các vấn đề cơ bản sau:

1 Thành tựu trong công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1921 – 1941).

Ý nghĩa của những thành tựu đó?

2 Các giai đoạn phát triển của CNTB giữa 2 cuộc Chiến tranh thế giới (1918 – 1939).

3 Hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 Tác động của cuộc khủng hoảng này đối với thế giới và Việt Nam như thế nào?

4 Sự ra đời của chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh Thái độ của các nước lớn trước sự kiện này?

5 Sự ra đời và vai trò của Quốc tế Cộng sản đối với cách mạng thế giới.

6 Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945): Nguyên nhân bùng nổ, diễn biến chính, hậu quả và tính chất của chiến tranh Cuộc chiến này

đã tác động đến cách mạng Việt Nam như thế nào?

7 Trách nhiệm của các nước Anh, Pháp, Mĩ về sự bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ hai.

Còn đối với phần Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945, khinghiên cứu, chúng tôi đi sâu vào các vấn đề cơ bản sau:

1 Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp: Nội dung, điểm mới và tác dụng của nó đến tình hình kinh tế, giai cấp xã hội Việt Nam.

2 Phong trào công nhân từ 1926 – 1930 có ý nghĩa như thế nào đối với sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam?

3 Sự ra đời và hoạt động của 3 tổ chức cách mạng Việt Nam Vai trò của 3 tổ chức này đối với cách mạng Việt Nam?

4 Sựu ra đời của 3 tổ chức cộng sản ở Việt Nam cuối năm 1929 Vai trò của 3 tổ chức này?

5 Hoàn cảnh lịch sử, diễn biến và ý nghĩa của Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

6 Nội dung cơ bản và ý nghĩa của Cương lĩnh chính trị đầu tiên và Luận cương chính trị tháng 10/1930 của Đảng Nêu điểm giống và khác nhau của 2 văn kiện này Vì sao có sự khác nhau đó?

7 Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 đối với Việt Nam.

8 Phong trào Cách mạng 1930 – 1931 với đỉnh cao Xô viết Nghệ Tĩnh là cuộc tập dượt đầu tiên của Đảng và quần chúng cho Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

-9 Phong trào dân chủ 1936 – 1939: Điểm giống và khác so với phong trào cách mạng 1930 – 1931; ý nghĩa.

10 Sự chuyển hướng đấu tranh của Đảng trong những năm 1939 –

1945 Ý nghĩa sự chuyển hướng đó.

11 Mặt trận Việt Minh: sự ra đời và vai trò của Mặt trận.

12 Tổng Khởi nghĩa tháng Tám năm 1945: Nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa, nguyên nhân thắng lợi và bài học kinh nghiệm.

13 Hoạt động và vai trò của Nguyễn Ái Quốc giai đoạn 1917 – 1945.

Để giảng dạy các vấn đề trên có hiệu quả, nhóm Lịch sử củatrường chúng tôi đã giao cho từng giáo viên tập hợp tài liệu, biên soạn

và dạy các chuyên đề Sau mỗi một chuyên đề, chúng tôi đã trao đổi,thảo luận trong nhóm đề rút kinh nghiệm, bổ sung cho nhau về nội dung

và phương pháp Đến nay chúng tôi đã có một bộ chuyên đề khá hoànchỉnh về phần Lịch sử giai đoạn 1919 - 1945 dùng cho giảng dạy ở lớpchuyên và bồi dưỡng học sinh giỏi các cấp

Phần II: Mối liên hệ giữa lịch sử thế giới với lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nguyên lý về

mối liên hệ phổ biến là nguyên tắc lý luận xem xét sự vật, hiện tượng

khách quan tồn tại trong mối liên hệ, ràng buộc lẫn nhau tác động, ảnhhưởng lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sựvật, của một hiện tượng trong thế giới Mối liên hệ có ba tính chất cơ bản:Tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạng, phong phú Tính kháchquan của mối liên hệ biểu hiện: các mối liên hệ là vốn có của mọi sự vật,hiện tượng, không phụ thuộc vào ý thức của con người Tính phổ biếncủa mối liên hệ biểu hiện: bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào, ở bất kỳkhông gian nào và ở bất kỳ thời gian nào cũng có mối liên hệ với những

sự vật, hiện tượng khác Ngay trong cùng một sự vật, hiện tượng thì bất kỳmột thành phần nào, một yếu tố nào cũng có mối liên hệ với những thànhphần, những yếu tố khác Tính đa dạng, phong phú của mối liên hệ biểuhiện: sự vật khác nhau, hiện tượng khác nhau, không gian khác nhau, thờigian khác nhau thì các mối liên hệ biểu hiện khác nhau Các mối liên hệnày có vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và vận động của sự vật,hiện tượng

Sử dụng kiến thức liên hệ giữa lịch sử thế giới với lịch sử Việt Namtrong dạy học lịch sử ở trường phổ thông là cách tiếp cận trong mối tươngquan so sánh và liên hệ giữa Việt Nam và thế giới, trải rộng trên nhiềulĩnh vực như giao lưu văn hóa; truyền thống dân tộc; an ninh, chính trị;kinh tế; tôn giáo; quan hệ ngoại giao; môi trường góp phần nâng caokhả năng hội nhập khu vực và quốc tế trong hoạt động học tập môn Lịch

sử nói chung và học tập lịch sử dân tộc nói riêng ở trường THPT

1 Xác định nội dung của phần Lịch sử thế giới từ năm 1919 đến năm

1945 có mối liên hệ, ảnh hưởng đến lịch sử Việt Nam và ngược lại

Xác định nội dung của lịch sử thế giới có mối liên hệ với lịch sử ViệtNam giúp chúng ta nhận thức được với tư cách là một quốc gia - dân tộc,lịch sử Việt Nam là một bộ phận của lịch sử thế giới, tồn tại và phát triển

trong mối quan hệ giao lưu với các nước trong khu vực và trên thế giới;cùng góp phần nhìn nhận Việt Nam trong mối quan hệ với lịch sử thế giới

sâu sắc và toàn diện hơn Việc tìm hiểu về mối liên hệ giữa lịch sử thế giới

với lịch sử Việt Nam từ 1919 – 1945 sẽ giúp chúng ta đạt được những kiến

thức lý thuyết, nhận thức được nguồn gốc của tri thức và vai trò của trithức khoa học đối với thực tiễn, định hướng phương hướng ứng dụng trithức khoa học vào hoàn cảnh cụ thể của đất nước, của địa phương gópphần phản ánh tình hình thực tiễn vào nội dung dạy học

Giai đoạn lịch sử từ 1919 đến 1945 có rất nhiều sự kiện lịch sử thếgiới có mối liên hệ, ảnh hưởng đến lịch sử Việt Nam và ngược lại Cụ thể là:

- Sự thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga và sự ra đời của nước Nga XôViết đã động viên, khích lệ phong trào đấu tranh theo khuynh hướng vô sản ởViệt Nam phát triển mạnh mẽ Nó củng cố niềm tin cho nhân dân ta vào cuộckháng chiến chống Pháp của dân tộc Việt Nam nhất định sẽ thắng lợi nếu có

sự lãnh đạo của một chính Đảng cộng sản với một đường lối cách mạng đúngđắn

+ Cách mạng tháng Mười Nga đã tác động đến những người yêu nước ViệtNam trên con đường tìm chân lý cứu nước, mà trước hết là đối với Nguyễn ÁiQuốc Nhờ ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười mà Nguyễn Ái Quốc đãtìm đến với chủ nghĩa Mác – Lênin và tìm thấy con đường cứu nước đúng đắncho dân tộc – con đường cách mạng vô sản

+ Dưới tác động của Cách mạng tháng Mười Nga, cuộc đấu tranh của cáchmạng Pháp và phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa của Pháp(trong đó có Việt Nam) có mối liên hệ mật thiết với nhau vì cùng chống kẻthù chung là đế quốc Pháp

- Chính sách Kinh tế mới của Liên Xô (1921) là bài học của các nước XHCNtrong sự nghiệp xây dựng kinh tế - xã hội, trong đó có Việt Nam Việt Nam đã

tiếp thu tinh thần cơ bản của Chính sách Kinh tế mới, vận dụng phù hợp vàotình hình đất nước.

- Do sự phát triển của phong trào cách mạng ở các nước tư bản chủ nghĩa,nhiều tổ chức cộng sản lần lượt được thành lập ở các nước châu Âu Trướcyêu cầu của sự nghiệp cách mạng, 3/1919, Quốc tế cộng sản (Quốc tế thứ 3)được thành lập ở Matxcơva Từ khi thành lập đến lúc giải tán, Quốc tế Cộngsản đã tiến hành 7 kì đại hội, trong đó có 2 đại hội quan trọng nhất là đại hội II

và VII:

+ Đại hội II (1920), Quốc tế cộng sản đã thông qua một loạt cương lĩnh vàvăn kiện quan trọng nhằm xác định đường lối chiến lược và sách lược của

phong trào cách mạng thế giới, trong đó đặc biệt là bản Luận cương của

Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin Đại hội này có ý nghĩa sâu

sắc đối với cách mạng Việt Nam, vì Nguyễn Ái Quốc sau khi được tiếp xúc

với Luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa đã quyết định con

đường cứu nước theo cách mạng vô sản Sự kiện này đã chấm dứt thời kỳkhủng hoảng về đường lối và giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam

+ 12/1920, Nguyễn Ái Quốc tham gia Đại hội 18 của Đảng Xã hội Pháp ởTua Người đã bỏ phiếu tán thành Quốc tế thứ ba và tham gia sáng lập ĐảngCộng sản Pháp và trở thành người Cộng sản Việt Nam đầu tiên Sự kiện nàyđánh dấu bước ngoặt trong tư tưởng chính trị của Nguyễn Ái Quốc – từ lậptrường yêu nước chuyển sang lập trường cộng sản Nó mở ra cho cách mạnggiải phóng dân tộc Việt Nam một giai đoạn mới – giai đoạn gắn phong tràocách mạng Việt Nam với phong trào công nhân quốc tế, đưa nhân dân ViệtNam đi theo cong đường Cách mạng tháng Mười

+ Đại hội VII (1935) đã chỉ rõ kẻ thù nguy hiểm trước mắt của nhân dân thếgiới lúc này không phải là chỉ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa đế quốc nói chung

mà là chủ nghĩa phát xít và kêu gọi các đảng cộng sản tích cực đấu tranhthành lập các mặt trận nhân dân nhằm thống nhất các lực lượng vì mục

tiêu chống phát xít, chống chiến tranh Sự kiện này đã ảnh hưởng đến

chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam giai đoạn 1936-1939 Cụ thể là trong Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông

 Phương pháp đấu tranh: kết hợp các hình thức công khai và bímật, hợp pháp và bất hợp pháp

 Chủ trương thành lập Mặt trận Thống nhất nhân dân phản đếĐông Dương

- Phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á phát triển mạnh mẽ cũng cótác động rất lớn đến phong trào cách mạng Việt Nam Đặc biệt sự kiệntháng 7/1921, Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập đã tạo điềukiện thuận lợi cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong tràocách mạng nước ta

Như vậy, các sự kiện trên đã tạo điều kiện thuận lợi cơ bản đểtruyền bá rộng rãi chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam từ sau Chiếntranh thế giới thứ nhất Từ đó, hình thành một khuynh hướng cách mạngmới ở Việt Nam đi theo con đường Cách mạng tháng Mười

- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 không chỉ để lại hậuquả nghiêm trọng đối thế giới mà còn tác động đến Việt Nam Việt Nam

là thuộc địa của Pháp, giới cầm quyền Pháp đã trút bỏ mọi gánh nặngcủa cuộc khủng hoảng lên lưng nhân dân lao động Pháp và nhân dân cácnước thuộc địa, trong đó có Việt Nam Việt Nam vốn đã phụ thuộc nặng

nề vào nền kinh tế Pháp nay lại càng suy sụp hơn Đời sống nhân dân

ngày càng cực khổ Mâu thuẫn giữa nhân dân ta với đế quốc, phong kiến

và tay sai ngày càng sâu sắc Đầu năm 1930, Đảng cộng sản Việt Nam rađời, lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam và trở thành một bộ phậncủa Quốc tế Cộng sản

- Giai đoạn 1936 – 1939, do điều kiện trong nước và những tác động củatình hình thế giới, ở Việt Nam đã diễn ra một phong trào dân chủ côngkhai rộng khắp, quy mô lớn, hình thức đấu tranh phong phú và lôi kéođông đảo nhân dân tham gia:

+ Đầu những năm 30 của thế kỉ XX, bọn phát xít cầm quyền ở Đức,Italia và Nhật Bản đã tiến hành chạy đua vũ trang, chuẩn bị Chiến tranhthế giới Sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh đã

đe dọa hòa bình thế giới.Vì thế nhiệm vụ của tất cả các dân tộc trên thếgiới lúc này là chống phát xít, ngăn chặn nguy cơ chiến tranh

+ 7/1935, Đại hội VII Quốc tế Cộng sản xác định nhiệm vụ trước mắtcủa giai cấp công nhân là chống phát xít và nguy cơ chiến tranh, bảo vệhòa bình, thành lập mặt trận nhân dân rộng rãi, đoàn đại biểu Đảng Cộngsản Đông Dương do Lê Hồng Phong dẫn đầu tham dự Đại hội

+ 6/1936, Mặt trận nhân dân Pháp thắng cử và lên cầm quyền ở Pháp.Chính phủ mới đã cho thi hành một số cải cách tiến bộ ở thuộc địa, cửphái viên sang điều tra tình hình Đông Dương và nới rộng một số quyền

tự do, dân chủ tối thiểu Tình hình đó đã mở ra khả năng đấu tranh dânchủ công khai của phong trào cách mạng nước ta

- Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) bùng nổ đã ảnh hưởng vàtác động mạnh mẽ đến cách mạng Việt Nam:

+ Bọn Pháp ở Đông Dương tiến hành phát xít hóa bộ máy nhà nước,tăng cường vơ vét, bóc lột nhân dân và đàn áp cách mạng, đẩy nhân dân

ta vào cảnh ngột ngạt về chính trị, bần cùng về kinh tế

+ 11/1939, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản ĐôngDương họp ở Bà Điểm (Gia Định) đã quyết định đặt nhiệm vụ giảiphóng dân tộc lên hàng đầu; tịch thu ruộng đất của thực dân, đế quốc,địa chủ phản bội, chống tô cao, lãi nặng; lập chính phủ dân chủ cộnghòa; thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương Hộinghị này đánh dấu sự mở đầu cho chủ trương chuyển hướng đấu tranhcủa Đảng, đưa nhân dân ta bước vào cuộc vận động giải phóng dân tộc.+ 9/1940, quân Nhật nhảy vào miền Bắc Việt Nam Nhật – Pháp tạmthời câu kết với nhau để cùng bóc lột nhân dân Đông Dương Nhật rasức tuyên truyền lừa bịp về sức mạnh của Nhật, tìm cách hất cẳng Phápkhỏi Đông Dương, các Đảng phái chính trị thân Nhật ra sức hoạt động.Pháp – Nhật cướp đất bắt nhân dân ta nhổ lúa, ngô trồng đay và thầudầu, phục vụ chiến tranh.

+ Quân Pháp ở Đông Dương bị Nhật ép chia sẻ quyền lợi; phải đươngđầu với các cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Dương ngày càng cao.Pháp thực hiện chính sách “Kinh tế chỉ huy” và lệnh tổng động viên để

vơ vét cạn kiệt sức người, sức của của nhân dân Đông Dương phục vụcho cuộc Chiến tranh thế giới và đáp ứng yêu cầu của Nhật

+ Chính sách vơ vét, bóc lột của Pháp – Nhật đã đẩy nhân dân ta tới chỗcùng cực Tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội Việt Nam (trừ bọn tay sai

đế quốc, địa chủ và tư sản mại bản) đều bị ảnh hưởng bởi chính sách bóclột của Pháp – Nhật Nhiệm vụ giải phóng dân tộc trở nên cấp bách.Nhiều cuộc đấu tranh của nhân dân ta đã nổ ra: Khởi nghĩa Bắc Sơn,Nam Kỳ, Binh biến Đô Lương, song đều thất bại

+ Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Đông Dương(11/1940) xác định kẻ thù chính của nhân dân là đế quốc – phát xít Pháp– Nhật; quyết định duy trì đội du kích Bắc Sơn để xây dựng lực lượng

vũ trang cách mạng, tiến tới thành lập căn cứ địa cách mạng, quyết địnhđình chỉ khởi nghĩa Nam Kỳ vì thời cơ chưa thích hợp.

- Tiến trình cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) đã có tácđộng và ảnh hưởng mạnh mẽ đến Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam:+ Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kếtthúc, Hồng quân Liên Xô tiến công quân đội Đức, giải phóng các nướcĐông Âu và tiến công vào tận sào huyệt của chúng ở Béclin; quân Anh –

Mĩ đổ bộ vào nước Pháp phối họp với Liên Xô tấn công quân Đức

+ Ở mặt trận châu Á – Thái Bình Dương, quân Đồng minh giáng chophát xít Nhật những đòn nặng nề

+ Cùng với đó, đêm 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương Sựkiện này đã tạo nên một cuộc khủng hoảng chính trị ở Đông Dương.Đồng thời, dưới ách thống trị của Nhật – Pháp, các tầng lớp nhân dân hếsức khổ cực, vì vậy mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với phát xít – đếquốc trở nên sâu sắc

Từ năm 1941 đến năm 1945, Đảng ta đã tích cực xây dựng lựclượng cách mạng, lực lượng chính trị, vũ trang, căn cứ địa cách mạng.+ Đầu tháng 5/1945, phát xít Đức bị Hồng quân Liên Xô tiêu diệt, kể từ

đó quân phiệt Nhật bị cô lập Ngày 8/8/1945, Liên Xô tuyên chiến vớiNhật Ngày 9/8/1945, quân đội Xô viết mở màn chiến dịch công kíchđạo quân Quan Đông của Nhật ở Đông Bắc Trung Quốc Ngày 6 vàngày 9/8/1945, Mĩ ném 2 quả bom nguyên tử xuống 2 thành phốHirôsima và Nagasaki của Nhật Bản

+ Ngày 15/8/1945, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiện.Quân Nhật ở Đông Dương rệu rã Chính phủ Trần Trọng Kim hoangmang lo sợ tột độ Kẻ thù chính của nhân dân Việt Nam không thể thốngtrị như cũ được nữa Điều kiện khách quan thuận lợi cho Tổng khởinghĩa đã đến Thời cơ cách mạng đã xuất hiện

- Cuộc Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam thắng lợi ngoài nguyên nhânchủ quan, thì nguyên nhân khách quan cũng đóng vai trò quan trọng:Chính chiến thắng của Đồng minh trong cuộc Chiến tranh chống Phátxít, đặc biệt là chiến thắng phát xít Đức và quân phiệt Nhật của Hồngquân Liên Xô đã cổ vũ tinh thần, củng cố niềm tin cho nhân dân ta trong

sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, tạo thời cơ để nhân dân ta tiếnlên Tổng khởi nghĩa

- Cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 có ý nghĩa lịch sử to lớnđối với nhân dân Việt Nam, song cũng có tác động mạnh mẽ đến thếgiới:

+ Cuộc đấu tranh chống phát xít Nhật, sau đó là Cách mạng tháng Tám

đã góp phần đánh bại chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứhai

+ Cách mạng tháng Tám thành công không những giúp Việt Nam đượcđộc lập mà còn đưa nước ta đứng trong hàng ngũ các nước dân chủ nhândân và xã hội chủ nghĩa trên thế giới

+ Đây là một thắng lợi lớn, chung của phong trào giải phóng dân tộc thếgiới, có sức cổ vũ rất lớn đối với nhân dân các nước thuộc địa và phụthuộc, nhất là các nước thuộc địa của Pháp đang nổi dậy đấu tranh giảiphóng cho mình

+ Thắng lợi này còn góp phần chọc thủng khâu yếu nhất trong hệ thốngthuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, góp phần làm suy yếu chúng

Như vây, sự kiên Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 và sự thành

lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã để cập tới quá trình chuẩn bị và

tiến hành cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, dẫn tới sự rađời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Thắng lợi của Cách mạngtháng Tám là thắng lợi lớn nhất trong suốt 15 năm đấu tranh của dân tộc tadưới sự lãnh đạo của Đảng, trai qua ba phong trào cách mạng: 1930 -

1931; 1936 - 1939; 1939 - 1945, từ khởi nghĩa từng phần tiến lên Tổngkhởi nghĩa giành thắng lợi

Liên hệ với lịch sử thế giới trong dạy học nội dung này sẽ giúpchúng ta nhận thức được Cách mạng tháng Tám 1945 thành công trong

cả nước là kết quả của cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ViệtNam chống thực dân Pháp, đồng thời cuộc đấu tranh của nhân dân ViệtNam cũng là bộ phận của nhân dân thế giới chống chủ nghĩa phát xít Vìvậy, những biến động của thế giới lúc bấy giờ cũng là thời cơ của cáchmạng tháng Tám Từ đó, làm rõ nghệ thuật chớp thời cơ của Đảng khi thời

cơ xuất hiện, đồng thời nhận thức được ví trí của Cách mạng tháng Támnăm 1945 ở Việt Nam nằm trong dòng thác cách mạng ở Đông Nam Á

Sử dụng nội dung lịch sử thế giới trong dạy học nội dung này góp phầnphân tích sự lựa chọn hình thức và phương pháp đấu tranh cách mạngcủa cách mạng Việt Nam: giành chính quyền bằng con đường bạo lựchay con đường hòa bình, phi bạo lực; vấn đề thời cơ cách mạng Từ đólàm rõ được ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự

ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là phù hợp với "lẽ phải"trên thế giới, có tác động trở lại, cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập ởcác nước trong khu vực, tăng cường sức mạnh cho hệ thống các nướcXHCN

2 Các phương pháp trong việc sử dụng nội dung liên hệ giữa Lịch

sử thế giới với Lịch sử Việt Nam trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

Thứ nhất, sử dụng nội dung liên hệ giữa Lịch sử thế giới với Lịch sử

Việt Nam theo quan hệ đồng đại (liên hệ cấu trúc, liên hệ song song).Những liên hệ này chỉ mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau và đồng thời củacác sự kiện lịch sử Qua đó sẽ đi vào nghiên cứu và so sánh những dữkiện khác nhau xảy ra trong cùng một thời gian lịch sử để làm rõ mối liên

hệ lẫn nhau giữa các sự kiện, hiện tượng cần xem xét và tính hệ thống của

nó

Ví dụ: Khi dạy bài 16: "Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởinghĩa tháng Tám (1939 - 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rađời" Từ những điều kiện dẫn đến thời cơ của cách mạng tháng Tám, GV

đưa ra tình huống liên hệ với lịch sử thế giới như: Cuộc chiến tranh thế

giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc: ở châu Âu, phát xít Đức bị tiêu diệt hoàn toàn, buộc phải đầu hàng Đồng minh không điều kiện (5/1945);

ở châu Á, quân phiệt Nhật cũng đã đầu hàng Đồng minh (8/1945) Vào thời điểm thuận lợi của tháng Tám năm 1945, cơn bão táp giải phóng dân tộc khởi nguồn từ Đông Nam Á Các nước Đông Nam Á và Việt Nam

đã tận dụng tình hình đó như thế nào để giải quyết vấn đề độc lập dân tộc? Tại sao nói thời cơ cách mạng đã chín muồi khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh? Giải quyết bài tập trên, HS nhận thức được hoàn cảnh

lịch sử đưa đến quyết định tổng khởi nghĩa của Đảng ta và phân tích đượcthời cơ cách mạng chín muồi của nước ta là ngay sau khi phát xít Nhậtđầu hàng Đồng minh và trước khi quân Đồng minh vào nước ta Đầutháng 8 năm 1945, cuộc chiến tranh thế giới đi vào giai đoạn kết thúc.Sau khi tiêu diệt phát xít Đức tại sào huyệt của chúng, Liên Xô quay sangtấn công phát xít Nhật Phong trào đấu tranh chống Nhật bùng lên mạnh

mẽ ở các nước phía Đông và Đông Nam châu Á Thời cơ cách mạngđang mở ra trước con đường giải phóng của các dân tộc, Đảng ta đứng trướcmột cơ hội lịch sử ngàn năm có một, giờ phút có ý nghĩa quyết định đối vớivận mệnh của đất nước

Thứ hai, nội dung liên hệ giữa Lịch sử thế giới với Lịch sử Việt

Nam theo quan hệ lịch đại (liên hệ nhân quả và định hướng) Bài tập tìnhhuống sẽ nghiên cứu, so sánh các dữ kiện cùng loại (sự kiện về chính trị,kinh tế, quân sự, văn hóa ) nhưng thuộc về các biên độ thời gian khác