Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học địa lí lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC .... Hoạt động trải nghiệm

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THU HƯƠNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THU HƯƠNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Ngành: LL & PP dạy học bộ môn Địa lí

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN PHƯƠNG LIÊN

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các tài liệu trích dẫn cónguồn gốc rõ ràng và không sao chép Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vănnày là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Tác giả

Ngô Thu Hương

LỜI CẢM ƠN

Sau quá trình học tập và rèn luyện tại trường Đại học sư phạm Thái Nguyên và

2 tháng làm luận văn nghiên cứu về đề tài: “Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho họcsinh trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực” Em xin bày

tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ của các thầy, cô giảng viên, cán bộ cácphòng, ban chức năng Trường Đại học sư phạm Thái Nguyên đã giúp đỡ em trongsuốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện đề tài này

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Phương Liên người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho em, giúp em rất nhiều trong quá trìnhlàm đề tài

-Em cũng xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, các thầy cô giáo, các em học sinhtrường THPT Đông Thành, trường TH, THCS & THPT Văn Lang, trường TH, THCS

& THPT Lê Thánh Tông đã tạo điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình nghiên cứu vàthực nghiệm sư phạm để đạt kết quả khách quan nhất

Tuy nhiên điều kiện về năng lực bản thân còn hạn chế, đề tài nghiên cứu khoahọc chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiếncủa các thầy cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp để đề tài nghiên cứu của em được hoànthiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2019

Tác giả

Ngô Thu Hương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 6

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 6

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của đề tài 9

7 Cấu trúc đề tài 9

NỘI DUNG 10

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 10

1.1 Cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực 10

1.1.1 Một số khái niệm 10

1.1.2 Đặc trưng của học qua hoạt động trải nghiệm trong trường học

12 1.1.3 Vai trò của giáo viên dạy Học tập qua trải nghiệm 12

1.1.4 Hệ thống các năng lực có thể hình thành và phát triển cho HS qua tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí 11 13

1.1.5 Một số hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học ở nhà trường phổ thông 15

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí 11 THPT 20

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lí và năng lực hoạt động của học sinh THPT 20

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

1.2.2 Đặc điểm môn Địa lí 11, căn cứ để tổ chức hoạt động trải nghiệm trong

dạy học trên lớp 25

1.2.3 Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS ở một số trường THPT tỉnh Quảng Ninh 26

Tiểu kết chương 1 28

Chương 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC TRÊN LỚP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH MÔN ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT 29

2.1 Nguyên tắc của thiết kế hoạt động trải nghiệm môn địa lí 29

2.2 Quy trình thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm 31

2.3 Lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học qua trải nghiệm trong chương trình địa lí 11 32

2.4 Thiết kế một số giáo án dạy học trải nghiệm trong dạy học trên lớp môn địa lí 11 theo định hướng phát triển năng lực người học 45

Tiểu kết chương 2 76

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

3.1 Mục đích yêu cầu của thực nghiệm 77

3.2 Nguyên tắc thực nghiệm 77

3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 78

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 78

3.3.2 Thời gian thực nghiệm 78

3.3.3 Phương pháp thực nghiệm 79

3.4 Nội dung thực nghiệm 79

3.5 Kết quả thực nghiệm 79

3.5.1 Đối với học sinh 79

3.5.2 Kết quả đối với giáo viên 83

Tiểu kết chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 85

1 Kết luận 85

2 Kiến nghị 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC

TCH : Toàn cầu hóa.

TCHKT : Toàn cầu hóa kinh tế

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Đối tượng thực nghiệm 78

Bảng 3.2 a Kết quả thực nghiệm (giá trị tuyệt đối) .80

Bảng 3.2 b Kết quả thực nghiệm (Sau khi xử lí số liệu) 80

Bảng 3.3 a Kết quả thực nghiệm (giá trị tuyệt đối) 81

Bảng 3.3.b Kết quả thực nghiệm (Sau khi xử lí số liệu) 81

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 So sánh điểm trung bình giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng

-chủ đề TCH, KVH 82Hình 3.2 So sánh điểm trung bình giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng bài 11

Đông Nam Á 82

có sự góp phần quan trọng của những thành công trong đổi mới căn bản và toàn diệncủa ngành Giáo dục nước nhà Một trong các mục tiêu cải cách giáo dục quan trọngcủa nước ta hiện nay là chuyển mạnh từ giáo dục truyền thụ kiến thức sang giáo dụcphát triển năng lực người học để những con người mới ngày càng đáp ứng được yêucầu và nhiệm vụ của công cuộc đổi mới trong giai đoạn cách mạng công nghiệp 4.0.Thực tế giáo dục của nhiều nước đã chứng minh giáo dục muốn phát triển tốtnăng lực người học thì giáo dục cần coi trọng xây dựng và thực hiện các hoạt độngtrải nghiệm đa dạng cho đối tượng người học HĐTN được tổ chức dưới nhiều hìnhthức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tươngtác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạtđộng tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sânkhấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia, ), thể dục thể thao, tổchức các ngày hội, Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhấtđịnh Đặc biệt qua các hoạt động trải nghiệm học sinh có cơ hội thể hiện bản thân,phát huy các năng lực vốn có và hình thành phát triển các năng lực mới Hơn thếHĐTN đưa học sinh đến những miền tri thức mới mà ở đó học sinh là chủ thể của cáckiến thức, học sinh không chỉ hiểu mà còn biết vận dụng kiến thức để giải quyết cácvấn đề nảy sinh trong cuộc sống bằng chính các năng lực của bản thân và năng lực tậpthể, năng lực nhóm khi các em có điều kiện hợp tác với nhau.

Thế giới thật rộng lớn và ngày càng đa dạng Nhưng nếu người học chỉ đọc,nghe và nói thì mới chỉ đang nhìn ngắm thế giới mà chưa phải là một phần của thếgiới Trải nghiệm bằng nhiều giác quan, ở nhiều góc độ, bằng cách hóa thân, bằngcách sống thử trong các phần khác nhau của thế giới dù chỉ là trong không gian tạodựng thì vẫn mang lại cho người học những cảm xúc thực và lắng đọng Mỗi mônhọc trong nhà trường phổ thông đều có nhiều cơ hội khác nhau cho HS trải nghiệm.Địa lý là một môn học về các vùng đất mà ở đó yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, vănhóa hòa quyện với nhau tạo nên các đặc trưng và sức hấp dẫn riêng của môn học Đặcbiệt là địa lí lớp 11- Địa

lí thế giới Những tiết học địa lí giàu tính trải nghiệm thì đều lấy được nhiều ấn tượng,nhiều xúc cảm của người học, từ đó hình hành ở người học mong muốn tìm tòi, khámphá và thấy yêu nhiều hơn các vùng đất trên thế giới Thế giới quan, nhân sinh quan,

kĩ năng sống, năng lực và phẩm chất của người học theo đó mà hoàn thiện hơn

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, học sinh được lực chọn môn học.Đây thực sự là một thách thức cho các thầy cô dạy Địa lí khi mà học sinh sẽ cân nhắcmôn học tự chọn có hay không môn Địa lí Vì vậy để tạo nên sức hút cho bộ môn thìmỗi thầy cô dạy Địa lí đều cần ý thức được phải đổi mới phương pháp dạy học, hìnhthức dạy học như một nhiệm vụ sống còn Theo cách đó xây dựng và thiết kế cácHĐTN trong nhiều tiết học là một đổi mới bắt buộc và tất yếu để môn địa lí thực sựđược HS lựa chọn học nhiều hơn Tuy vậy do HĐTN ngoài thực địa khó thực hiệnthường xuyên vì nhiều nguyên nhân nên cơ hội TN của HS ít TN ngay trong các tiếthọc trong không gian trường học là giải pháp tăng cơ hội TN cho học sinh, đồng thời

TN trên lớp cũng khiến cho môn học gần gũi với thực tiễn hơn, khiến cho các giờ họchấp dẫn, thu hút

hơn

Hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông ở tỉnh Quảng Ninh bước đầuđược các nhà trường quan tâm bằng cách tổ chức học gắn với các chuyến đi thực tế,trong các tiết học trên lớp giáo viên đã chú ý lồng ghép một số dạng trải nghiệm đơngiản vào các tiết học Tuy vậy tổ chức dạy học trải nghiệm trong bộ môn Địa lí 11 ởtrường phổ thông ở địa bàn Quảng Ninh chưa có nghiên cứu cụ thể và tổng thể

Với tinh thần đó tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học

sinh trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực”.

2 Lịch sử nghiên cứu

Vấn đề học tập qua trải nghiệm là một vấn đề không còn mới trên thế giới,nhưng ở Việt Nam vấn đề này còn khá mới mẻ Bước đầu đã có một số luận văn, đềtài nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh THPT trong bộ mônĐịa lí song chưa có đề tài nào trình bày cụ thể về thiết kế và tổ chức hoạt động trảinghiệm ở bộ môn Địa lí 11 Để hoàn thiện đề tài tôi có tìm hiểu các tài liệu về học tậptrải nghiệm trên thế giới và ở Việt Nam như sau:

2.1 Trên thế giới

Lý thuyết hoạt động nghiên cứu về bản chất quá trình hình thành con người,

“tâm lí hình thành qua hoạt động” nghĩa là, thông qua hành động của chính bản thâncon người,

nhân cách mới được hình thành và phát triển Nguyên tắc hoạt động là phương thứctồn tại của con người có ý nghĩa chỉ đạo, định hướng tổ chức các hoạt động giáo dụctrong nhà trường Người học có tự lực hoạt động thì mới biến tri thức thành kĩ năngthực sự của bản thân.

Lý thuyết tương tác xã hội đã chỉ ra rằng, môi trường xã hội - lịch sử không chỉ

là đối tượng, là điều kiện, phương tiện mà còn là môi trường hình thành tâm lí vànhân cách cho mỗi cá nhân Con người tương tác với môi trường xung quanh sẽ hìnhthành tâm lí người Vận dụng nguyên tắc ấy trong giáo dục, nhà tâm lí học hoạt độngnổi tiếng L.X Vưgoxki cho rằng: trong một lớp học, mỗi giờ học cần coi trọng hoạtđộng khám phá kiến thức của HS có sự định hướng của GV hơn là hoạt động tự khámphá Sự khuyến khích của GV và sự cộng tác của các bạn trong lớp sẽ giúp người họcphát triển, hoàn thiện tri thức, kĩ năng, kỹ xảo

Lý thuyết học từ trải nghiệm của David A Kolb là một trong những lý thuyếttrực tiếp của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Trong đó, Kolb đã chỉ rarằng: “Học từ trải nghiệm là quá trình học theo đó kiến thức, năng lực được tạo rathông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm học Học từ trải nghiệm gần giống với họcthông qua làm nhưng khác ở chỗ nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân”.[24]

Lý thuyết Học từ trải nghiệm là cách tiếp cận về phương pháp học đối với các lĩnhvực nhận thức Nếu như mục đích của việc dạy học chủ yếu là hình thành, phát triển

hệ thống tri thức khoa học, năng lực và hành động khoa học cho mỗi cá nhân thì mụcđích hoạt động giáo dục cho mỗi cá nhân người học là hình thành và phát triển giá trịsống, kĩ năng sống và những năng lực chung, những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tìnhcảm Để hình thành và phát triển các hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tác động vàonhận thức của người học nhưng để hình thành và phát triển phẩm chất thì người họcphải được trải nghiệm thông qua các hoạt động gắn với thực tiễn Trải nghiệm sẽ làmcho việc học trở nên hiệu quả và có giá trị cho người học nếu trải nghiệm có sự địnhhướng, tư vấn của người dạy

- Quan điểm về vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục, đáng chú ý có quanđiểm của Nhà khoa học nổi tiếng người Mỹ ở giữa thế kỉ XX, John Dewey Theoông, học qua trải nghiệm xảy ra khi một người học sau khi tham gia trải nghiệm nhìnnhận lại và đánh giá, xác định cái gì là hữu ích hoặc quan trong cần nhớ và sử dụngnhững điều này đề thực hiện các hoạt động khác trong tương lai

- Tại Anh, trong “Chương trình giáo dục phổ thông Anh Quốc” năm 2013, trungtâm Widehorizon thành lập năm 2004 như là niềm hi vọng của giáo dục ngoài trời,trong đó dạy học phiêu lưu - mạo hiểm là một hình thức của trải nghiệm sáng tạo.Tầm nhìn sứ mệnh của tổ chức này đơn giản là: mỗi đứa trẻ đều có cơ hội trải nghiệmnhững tri thức về phiêu lưu mạo hiểm như là một phần được giáo dục trong cuộc đờichúng Đó cũng chính là một thức của tổ chức các hoạt động sáng tạo cho trẻ em

- Tại Hàn Quốc, trong cuốn “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” của Bộ khoa học-kĩ thuật và giáo dục Hàn Quốc năm 2009 đã đề cập đến một trong những chươngtrình đổi mới giáo dục Hàn Quốc là hoạt động trải nghiệm sáng tạo Hoạt động trảinghiệm sáng tạo là hoạt động nằm ngoài các hệ thống môn học trong nhà trường; đó

là những hoạt động tự chủ, hoạt động câu lạc bộ, hoạt động từ thiện và hoạt độngđịnh hướng Hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại Hàn Quốc mang tính thực tiễn rấtcao, gắn bó với đời sống cộng đồng, có tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, khôngtách rời và phát triển phẩm chất, tư tưởng, ý chí, kĩ năng sống và những năng lực cần

hệ thống các môn học trong nhà trường mà có quan hệ tương tác, bổ trợ nhau để hìnhthành có trong xã hội hiện đại

Tóm lại, từ các nghiên về tâm lí học và giáo dục học cũng như các mô hìnhhọc tập trải nghiệm sáng tạo trên thế giới đã và đang khẳng định được vai trò, tầmquan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong hình thành và phát triển nănglực học sinh

2.2 Ở Việt Nam

- Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo đã đề cập đến việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinhnhư là một phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạy học Các hoạt động trảinghiệm sáng tạo sẽ được thiết kế theo chủ đề của từng môn học và theo hướng tíchhợp liên môn Mục đích của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm hìnhthành và phát triển nhân cách, phẩm chất cho người học; các giá trị sống, kĩ năngsống và những năng lực cần có của người học để đáp ứng những yêu cầu con ngườitrong xã hội hiện đại Hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệmsáng tạo cũng phong phú linh hoạt hơn, mở hơn về thời gian, không gian, quy mô, đốitượng tham gia, tạo điều kiện tối đa cho người học tham gia trải nghiệm và pháthuy tính

tích cực, chủ động sáng tạo Hơn hết, người học được xác định là trung tâm của quá trình trải nghiệm sáng tạo.

- Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Việt Nam sau năm 2018 cũng đềcập đến tám lĩnh vực học tập chủ chốt và hoạt động trải nghiệm Hoạt động trảinghiệm sẽ được phát triển từ các hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa và đượcthiết kế theo các chuyên đề từ chọn và được tổ chức ở cả ba cấp học Hoạt động trảinghiệm có thể được tổ chức bằng nhiều hình thức phong phú như: giao lưu, trò chơi,câu lạc bộ tham quan thực tế, diễn đàn, Từ đó, học sinh được phát triển các kĩ năng,năng lực cũng như cảm xúc, phẩm chất đạo đức, nhờ việc vận dụng những kinhnghiệm và kiến thức của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo Nhưvậy, có thể thấy hoạt động trải nghiệm chính là một nội dung quan trọng trong địnhhướng đổi mới giáo dục phổ thông ở Việt Nam giai đoạn sau 2018

- Ở nước ta cũng có một công trình nghiên cứu, bài viết về lí luận dạy học cũng

đề cập đến vấn đề tổ chức các hoạt động trải nghiệm như:

+ Tác giả Lê Huy Hoàng, trường Đại học Sư phạm Hà Nội trong bài viết “Một

số vấn đề về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thôngmới” có đề cập đến quan niệm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo Theo tác giả, hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo sẽ giúp người học hình thành và phát triển được năngkhiếu, sở thích, đam mê phẩm chất, năng lực, nhận ra chính mình cũng như khuynhhướng phát triển của bản thân, ngoài ra còn bộc lộ và điều chỉnh cá tính riêng của mỗingười

học

+ Tác giả Phạm Minh Hạc từng chỉ ra rằng, thông qua hoạt động của chính cánhân, bản thân mới được hình thành và phát triển toàn diện Con người có tự hoạtđộng trải nghiệm mới biến kiến thức, kinh nghiệm mà xã hội tích lũy được thành kinhnghiệm của bản thân

+ Tác giả Đinh Thị Kim Thoa, trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia HàNội đã trình bày đến sự khác biệt giữa học thông qua làm và học từ trải nghiệm, học

đi đôi với hành, trong bài viết “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo góc nhìn từ lí thuyết

và học từ trải nghiệm” Trong đó, “học từ trải nghiệm gần giống với học thông qualàm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” [19]

+ Tác giả Đỗ Ngọc Thống trong bài nghiên cứu “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

đúng mức, chưa hiểu đúng vị trí, vai trò và tính chất của các hoạt động giáo dục Chưa xây dựng được một chương trình hoạt động đa dạng, phong phú và chi tiết với đầy đủ các thành tổ của một chương trình giáo dục Chưa có hình thức đánh giá và

sử dụng

kết quả các hoạt động giáo dục một các phù hợp” [20].

Hiện nay “Hoạt động trải nghiệm” đã được một số giáo viên nghiên cứu và đưavào giảng dạy; giáo viên Mai Thị Tuyết Nhung - Trường THPT C Nghĩa Hưng (NamĐịnh) đã nghiên cứu và nêu lên 5 bước giúp tổ chức thành công học trải nghiệm sángtạo Đề tài cô nghiên cứu có tên “Học tập trải nghiệm sáng tạo trong chương trình Địa

lí lớp 10-THPT”; giáo viên Cao Thị Hoa đã nghiên cứu luận văn thạc sĩ ngành sưphạm Địa lí với đề tài” Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong dạyhọc trên lớp môn Địa lí lớp 10 THPT”

Tóm lại, từ các nghiên cứu trên của thế giới và Việt Nam và nhiều nghiên cứukhác về việc học từ trải nghiệm trên thế giới đã và đang khẳng định được vai trò, tầmquan trọng của hoạt động trải nghiệm trong hình thành và phát triển năng lực học sinh

3 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục tiêu

Trên cơ sở vận dụng lí luận và thực tiễn của dạy học trải nghiệm môn Địa lí,thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học trên lớp môn Địa lí lớp 11 THPTtheo định hướng phát triển năng lực nhằm phát triển và hoàn thiện kiến thức, kĩ năng,thái độ cho học sinh đáp ứng đổi mới giáo dục và thực tiễn cuộc sống trong thời kì hộinhập thế giới

3.2 Nhiệm vụ

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học trải nghiệm môn Địa lí lớp

11 THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh

- Đề xuất quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm Địa lí

- Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm Địa lí lớp 11 THPT

- Thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả thực nghiệm

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Tổ chức dạy học trải nghiệm môn Địa lí lớp 11.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Nghiên cứu Tổ chức dạy học trải nghiệm môn Địa lí lớp 11

- Thời gian: đề tài được thực hiện từ tháng 9 năm 2018 tháng 5 năm 2019

- Không gian nghiên cứu: 3 trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

1 Trường TH, THCS & THPT Văn Lang, Thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh

2 Trường TH, THCS & THPT Lê Thánh Tông, Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng

3 Trường THPT Đông Thành, Thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

5.1 Quan điểm nghiên cứu

Hệ thống các quan điểm chỉ đạo công tác NCKH Nó mang màu sắc triết học.Đây là quan điểm có ý nghĩa phương pháp luận cho tất cả các lĩnh vực nghiên cứukhoa học Quan điểm này có tác dụng chỉ đạo, là kim chi nam hướng dẫn con đườngtìm tòi NCKH Nó chỉ đạo các PP cụ thể, bao gồm các quan điểm như:

Quan điểm hệ thống: Không một sự vật, hiện tượng nào tồn tại một cách độc

lập, riêng lẻ mà là một bộ phận của toàn thể chứa đựng vật thể ấy Quan điểm hệthống yêu cầu khi nghiên cứu phải xem xét các đối tượng toàn điện, nhiều mặt nhiềumối quan hệ trong trạng thái vận động và phát triển trong những hoàn cảnh, điều kiện

cụ thể để tìm ra bản chất và các quy luật vận động của đối tượng Tính hệ thống làm

đề tài trở nên logic, thông suốt và sâu sắc Trong đề tài việc thiết kế các hoạt động trảinghiệm sáng tạo môn Địa lí cho học sinh trường THPT được đặt trong vấn đề đổi mới

và hoàn thiện phương pháp giảng dạy cho học sinh trong nhà trường THPT và trênquy mô cả nước Vì vậy cần phải tìm hiểu các mối quan hệ qua lại, các tác động ảnhhưởng giữa các yếu tố trong một hệ thống và giữa các hệ thống để đánh giá chính xácvấn đề nghiên cứu

Quan điểm lịch sử: Khi nghiên cứu các hiện tượng giáo dục phải tìm hiểu, phát

hiện sự nảy sinh, phát triển của giáo dục trong những thời gian và không gian cụ thểvới những điều kiện hoàn cảnh cụ thể để phát hiện ra quy luật tất yếu của quá trìnhdạy học - giáo dục Vận dụng quan điểm này vào thiết kế các hoạt động trải nghiệmsáng tạo để thấy được những thay đổi của phương pháp giảng dạy trong từng giaiđoạn phát triển và xu hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Từ đóđánh giá được hiện trạng và dự báo xu hướng phát triển trong tương lai

Quan điểm duy vật biện chứng: Phép duy vật biện chứng là cơ sở của mọi nhận

thức khoa học Phép biện chứng gồm hai nguyên lí cơ bản: nguyên lí về mối liên hệphổ biến của thế giới và nguyên lí về tính phát triển của thế giới Theo đó, nghiên cứukhoa học đòi hỏi phải xem xét các sự vật, hiện tượng trong trạng thái động và biến đổikhông ngừng Do vậy trong giáo dục, quan điểm phương pháp luận duy vật biệnchứng

để nghiên cứu mối liên hệ phổ biến, quan hệ tác động qua lại và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các thành tố của hệ thống dạy học.

Quan điểm thực tiễn: Tính ứng dụng của vấn đề nghiên cứu Nhận thức của con

người diễn ra trên cơ sở thực tiễn và không ngừng vận động, phát triển Sự vận động

và phát triển của nhận thức diễn ra một cách biện chứng Quan điểm thực tiễn trongnghiên cứu khoa học giáo dục đòi hỏi nghiên cứu khoa học giáo dục bám sát thựctiễn, phục vụ cho sự nghiệp giáo dục của đất nước Thực tiễn giáo dục là hiện thựckhách quan, với những sự kiện và diễn biến phức tạp Nghiên cứu giáo dục là nghiêncứu, khám phá các hiện tượng giáo dục, tìm ra bản chất, quy luật phát triển củachúng, để cải tạo chúng, phục vụ cho mục đích giáo dục con người Thực tiễn giáodục là nguồn gốc của các đề tài nghiên cứu và cũng là động lực thúc đẩy quá trìnhtriển khai nghiên cứu và là tiêu chuẩn để đánh giá kết quả nghiên cứu giáo dục Nhưvậy, mọi vấn đề nghiên cứu trong khoa học giáo dục phải xuất phát từ thực tiễn giáodục và phải phục vụ hoạt động giáo dục.Quan điểm thực tiễn là luận điểm quan trọngcủa phương pháp luận, yêu cầu việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm phải bám sát

sự phát triển của thực tế sinh động Diễn biến hiện thực là diễn biến khách quan, các

sự kiện thực tiễn là những gợi ý rất quan trọng cho những ý tưởng, nhu cầu giải quyếtnhững mâu thuẫn của thực tiễn là động lực thúc đẩy quá trình triển khai các hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo Chính vì thế, việc thiết kế các hoạt động trải nghiêm sáng tạophải xuất phát từ thực tiễn, phải có ý nghĩa lí luận và thực tiễn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luật nghiên cứu khoa học là cách thức - con đường thu thập, xử lýthông tin nhằm thực hiện nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu Đề tài sử dụng một sốphương pháp sau:

5.2.1 Phương pháp thu thập tài liệu

Để phân tích và đánh giá tình hình đổi mới phương pháp giảng dạy, cần phải

có thông tin về nhiều khía cạnh khác nhau của ngành Cụ thể trong đề tài tác giả thuthập những dữ liệu bằng các văn kiện, văn bản, các báo cáo, các văn bản chính thức,niên giám thống kê và có sự thống nhất về thời gian

5.2.2 Phương pháp phân tích tổng hợp

Trên cơ sở dữ liệu đã thu thập, bằng phương pháp phân tích tổng hợp phân tíchtình hình đổi mới phương pháp giảng dạy, hiện trạng của việc áp dụng phương pháp

giảng dạy mới cùng những yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề ra các hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp cho học sinh THPT

5.2.3 Phương pháp điều tra xã hội học

Đây là phương pháp kiểm tra độ chính xác của các số liệu đã thu thập được, trên

cơ sở khảo sát tìm hiểu trực tiếp các trường học, khảo sát nhu cầu trải nghiệm củangười học và việc đưa các hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào thực tiễn

5.2.4 Phương pháp thực nghiệm

Thực nghiệm là một phương pháp thu thập thông tin, được thực hiện bởi việc ápdụng một hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã thiết kế cho một lớp học sinh làm thíđiểm Từ đó rút ra kinh nghiệm và hướng phát triển đúng đắn hơn

5.2.5 Phương pháp toán thống kê

Phương pháp toán thống kê được sử dụng để xử lý số liệu thu được từ kết quảđiều tra thực tiễn dạy học và thực nghiệm tại các trường phổ thông Từ đó là căn cứ

để đưa ra các đánh giá, nhận xét quan trọng của kết quả thực nghiệm cũng như kếtquả thực tiễn của đề tài

6 Đóng góp của đề tài

- Kế thừa và làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn về việc đổi mới giáo dục và phương

pháp giảng dạy, trong đó có hoạt động trải nghiệm

- Làm sáng tỏ cơ sở thực tiễn của dạy học hoạt động sáng tạo môn Địa lí nóichung và Địa lí lớp 11 nói riêng

- Đề xuất một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học trên lớp môn Địa lí lớp

11 nhằm phát triển tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh

NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT

ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG

LỰC

1.1 Cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển năng lực

1.1.1 Một số khái niệm

Dạy học: Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: “Dạy học là toàn bộ các thao

tác có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa

mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”,

một số khác dựa trên quan điểm phát triển, nhất là phát triển về khoa học và công

nghệ cho rằng “Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có

định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học” [16].

Trải nghiệm: Theo Тлегенова Т Е trong bài Опыт творческой

деятельности как педагогическая проблема, theo quan điểm của triết học, sự trảinghiệm được hiểu là kết quả của sự tương tác giữa con người với thế giới khách quan

Sự tương tác này bao gồm cả hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễn trong xãhội, bao gồm cả kỹ thuật và kỹ năng, cả những nguyên tắc hoạt động và phát triển thếgiới khách quan Nhà triết học vĩ đại người Nga Solovyev V.S quan niệm rằng trảinghiệm là kiến thức kinh nghiệm thực tế; là thể thống nhất bao gồm kiến thức và kỹnăng Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền

từ thế hệ này sang thế hệ khác

Một số nhà nghiên cứu sư phạm (Ю.К Бабанский, В.И Бондаревский, А.Н.Кузибецкий, М.Р Львов, Э.И Моносзон, М.Н Скаткин…)) xem xét thuật ngữ trảinghiệm qua khái niệm “thực hành” (practice), có nghĩa là, xem xét nó trong việc tiếnhành quá trình đào tạo, cũng như kết quả của nó Chính vì vậy, M.N Skatkin đã kết

tạo và giáo dục”.[24] Việc phân định giữa trải nghiệm và thực hành, theo ý kiến củaТлегенова Т Е., trải nghiệm mang hàm nghĩa rộng hơn thực hành vì nó đóng một vaitrò là nền tảng của tri thức và là tiêu chí để nhận biết sự thật Nói chung, người tacông nhận trải nghiệm là mối quan hệ thực tế giữa chủ thể và đối tượng Ý nghĩa củađiều này là chúng ta cố gắng để có các trải nghiệm một cách chủ động, có tính cáchmạng và có ý thức

Hoạt động giáo dục trải nghiệm: là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự

hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếpvào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng nhưngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn,phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Muốn vậy thìngười dạy cần sử dụng nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích ngườihọc tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểubiết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân,tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội

Năng lực: là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện

một hoạt động nào đó” như năng lực tư duy, năng lực tài chính hoặc là “phẩm chấttâm sinh lý và trình độ chuyên môn tạo cho con người khả năng hoàn thành một loạihoạt động nào đó với chất lượng cao như năng lực chuyên môn, năng lực lãnhđạo.Theo cách hiểu khác, Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân phùhợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kếtquả tốt Năng lực vừa là tiền đề, vừa là kết quả của hoạt động Năng lực vừa là điềukiện cho hoạt động đạt kết quả nhưng đồng thời năng lực cũng phát triển ngay trongchính hoạt động ấy (kinh nghiệm, trải nghiệm)

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (Bộ giáo dục và đào tạo ngày27/07/2017), Năng lực là thuộc tính độc đáo của cá nhân được hình thành, phát triểnnhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổnghợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác thực hiện thành công mộtloại hoạt động nhất định đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể Nhưvậy có thể hiểu: Năng lực của học sinh là khả năng làm chủ kiến thức, kĩ năng, thái độphù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào việc thực hiện thànhcông nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả các vấn đề đặt ra cho chính các em trongcuộc sống

1.1.2 Đặc trưng của học qua hoạt động trải nghiệm trong trường học

Nội dung học trong hoạt động trải nghiệm rất đa dạng và tổng hợp kiến thức, kĩnăng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức,giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm mĩ, giáodục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường,giáo dục phòng chồng ma túy, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáodục các phẩm chất người lao động, nhà nghiên cứu Điều này giúp cho các nội dunggiáo dục thiết thực hơn, gần gũi hơn với cuộc sống, đáp ứng được nhu cầu hoạt độngcủa HS, giúp các em vận dụng vào trong thực tiên cuộc sông một cách dễ dàng, thuậnlợi

Học qua trải nghiệm là quá trình học tập tích cực và hiệu quả: hoạt động trảinghiệm tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạocủa bản thân học sinh Nó có khả năng huy động sự tham gia tích cực của học sinhvào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thựchiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng củabản thân; tạo cơ cho các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng; đượcđánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được

tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân của nhóm mình và của bạnbè Từ đó hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần

1.1.3 Vai trò của giáo viên dạy Học tập qua trải nghiệm

Vai trò của người dạy Học tập qua trải nghiệm là một quá trình hàm chứa nhiềumối liên hệ phức tạp, gồm sự cân bằng chú ý của người học đối với vấn đề chuyênmôn, vừa cân bằng được khả năng phản tỉnh về ý nghĩa sâu xa của các quan niệm với

kỹ năng áp dụng chúng Angela Passarelli và Garima Sharma, trường đại học CaseWestern Reserve University đã nghiên cứu ra một mô hình 4 chức năng mà một nhàgiáo dục cần thực hiện, đó là: Người hỗ trợ, Chuyên gia môn học, Người thiết lập vàđánh giá tiêu chuẩn, Người huấn luyện viên Vai trò người hỗ trợ: Người dạy giúpngười học bám sát kinh nghiệm cá nhân của họ và tự phản tỉnh Họ sử dụng mộtphong cách quyết đoán nhưng thân thiện, ấm áp để lôi cuốn sự yêu thích của ngườihọc, động lực bên trong và kiến thức bản thân bằng hội thoại nhóm nhỏ, tạo ra mốiquan hệ cá nhân với học sinh.Vai trò chuyên gia bộ môn: Trong vai trò này, ngườidạy giúp người học tổ chức và kết nối những phản ánh của họ về kiến thức dựa trêncác vấn đề của môn học Phong cách của người dạy ở đây là có thẩm quyền, phảnánh Người dạy dạy bằng ví dụ, làm mẫu và khuyến khích người học tư duy phảnbiện khi họ tổ chức và phân tích một cách hệ thống kiến thức môn học Các kiến thứcnày được truyền thông qua bài giảng và sách giáo khoa Vai trò Thiết lập và đánh giátiêu chuẩn: người dạy đóng vai trò là người thiết lập và đánh giá tiêu chuẩn nên ngườidạy giúp người học nắm vững được kiến thức và kỹ năng để đáp ứng các yêu cầuhọc Họ sử dụng một phong cách định hướng kết quả mục tiêu, tạo ra các hoạt độngcho người học để đánh giá việc học Vai trò Huấn luyện viên: Trong vai trò là huấnluyện viên, người dạy giúp người học áp dụng kiến thức để đạt được các mục tiêu củamình Họ sử dụng phong cách khuyến khích, hợp tác, thường làm việc 1-1 với từng

cá nhân để giúp họ học từ những trải nghiệm trong ngữ cảnh đời sống Họ hỗ trợngười học trong việc lập ra các kế hoạch phát triển cá nhân và cung cấp các cách thứcnhận phải hồi từ phần vừa thực

hiện

Vì vậy trong dạy học qua trải nghiệm cần có sự thay đổi của giáo viên bảnthân mỗi giáo viên phải thường xuyên học tập, nâng cao trình độ, có vốn hiểu biết và

kỹ năng giải quyết các thắc mắc của học sinh này sinh trong quá trình học tập thực tế

1.1.4 Hệ thống các năng lực có thể hình thành và phát triển cho HS qua tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí 11

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể chính thức vừa được Ban Chỉ đạo đổi

Năng lực giao tiếp và hợp tác: Xác định mục đích, nội dung, phương tiện vàthái độ giao tiếp; Thiết lập, phát triển các quan hệ xã hội, điều chỉnh và hóa giải cácmâu thuẫn; Xác định mục đích và phương thức hợp tác; Xác định trách nhiệm và hoạtđộng của bản thân; Xác định nhu cầu và khả năng của người hợp tác; Tổ chức vàthuyết phục người khác; Đánh giá hoạt động hợp tác; Hội nhập quốc tế.

Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Nhận ra ý tưởng mới; Phát hiện và làm

rõ vấn đề; Hình thành và triển khai ý tưởng mới; Đề xuất, lựa chọn giải pháp; Thựchiện và đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề; Tư duy độc lập

Những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua

một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định Đó là:

- Năng lực ngôn ngữ: Sử dụng Tiếng Việt; Sử dụng ngoại ngữ

- Năng lực tính toán: Hiểu biết kiến thức toán học phổ thông cơ bản; Biết cáchvận dụng các thao tác tư duy, suy luận, tính toán, ước lượng, sử dụng các công cụ tínhtoán và dụng cụ đo,…); đọc hiểu, diễn giải, phân tích, đánh giá tình huống có ý nghĩatoán học

- Năng lực tìm hiểu tự nhiên: Hiểu biết kiến thức khoa học; Tìm tòi và khámphá thế giới tự nhiên; Vận dụng kiến thức vào thực tiễn, ứng xử với tự nhiên phù hợpvới yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

- Năng lực tìm hiểu xã hội: Nắm được những tri thức cơ bản về đối tượng củacác khoa học xã hội; Hiểu và vận dụng được những cách tiếp cận và phương phápnghiên cứu cơ bản của khoa học xã hội; Nắm được những tri thức cơ bản về xã hộiloài người; Vận dụng được những tri thức về xã hội và văn hóa vào cuộc sống

- Năng lực Công nghệ: Thiết kế; Sử dụng; Giao tiếp; Đánh giá

- Năng lực Tin học: Sử dụng và quản lý các phương tiện, công cụ, các hệ thống

tự động hóa của công nghệ thông tin và truyền thông; Hiểu biết và ứng xử phù hợpchuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật trong xã hội thông tin và nền kinh tế trithức; Nhận biết và giải quyết vấn đề trong môi trường xã hội và nền kinh tế tri thức;Học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông;

Giao tiếp, hòa nhập, hợp tác phù hợp với thời đại xã hội thông tin và nền kinh tế trithức.

- Năng lực thẩm mỹ: Nhận biết các yếu tố thẩm mỹ (cái đẹp, cái bi, cái hài, cáichân, cái thiện, cái cao cả); Phân tích, đánh giá các yếu tố thẩm mỹ; Tái hiện, sáng tạo

và ứng dụng các yếu tố thẩm mỹ

- Năng lực thể chất: Sống thích ứng và hài hòa với môi trường; Nhận biết và cócác kỹ năng vận động cơ bản trong cuộc sống; Nhận biết và hình thành các tố chất thểlực cơ bản trong cuộc sống; Nhận biết và tham gia hoạt động thể dục thể thao; Đánhgiá hoạt động vận động

Những năng lực đặc thù của bộ môn Địa lí cần chú ý trong quá trình thiết kế

Trò chơi là là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức

thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục "chơi mà học, học mà chơi".Trò chơi còn là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổ

19nói riêng Trò chơi Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhaucủa

HĐTN như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếpnhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đãđược tiếp nhận, Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú chohọc sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức củanhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tácphong nhanh

nhẹn

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương

tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tìnhhuống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính làmột cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề caotính tương tác hay sự tham gia của khán giả

Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để họcsinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lý tình huống thực tế gặp phải trong bất kìnội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinhđược tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩnăng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tíchvấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với nhữngthay đổi của cuộc sống,

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham

gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình vớithầy cô giáo, cha mẹ, đông đảo bạn bè, nhà trường, và những người lớn khác có liênquan.Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm haynhững câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứngthú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, họctập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quảgiáo dục thiết thực như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiếncủa mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đànthường được tổ chức rất linh hoạt với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp vớitừng lứa tuổi học sinh Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo môi trường, cơhội cho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các đưa

ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò và tiếng nói của mình

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động lôi cuốn, hấp

dẫn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và địnhhướng

giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua tích cực để vươn lên đạt được mụctiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Mục đích tổ chức hộithi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạtđộng giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thuhút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực vàtương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kíchthích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dướinhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thichụp ảnh, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ,, thi kể chuyện theo tranh, thisáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch, có nộidung giáo dục về một chủ đề nào đó Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh làmột yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổchức HĐTN Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng

có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hộithi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mớihấp dẫn

Phương pháp tổ chức hoạt động sáng tạo trong dạy học phổ thông có nhiềuphương pháp phù hợp để thiết kế các HĐTN ngay trong không gian lớp học Trong đó

có một số phương pháp phù hợp với mục tiêu và đối tượng của HĐTN trong môn Địa

lí như:

Phương pháp giải quyết vấn đề (GQVĐ): GQVĐ là một phương pháp giáo dục

nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo trong việc GQVĐ của HS Các em được đặttrong tình huống có vấn đề, thông qua việc GQVĐ giúp các em lĩnh hội tri thức, kĩnăng và phương pháp Trong tổ chức HĐTN, phương pháp GQVĐ thường được vậndụng khi HS phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sựviệc nảy sinh trong quá trình hoạt động

Phương pháp GQVĐ có ý nghĩa quan trọng, phát huy tính tích cực, sáng tạo

của HS, giúp các em có cách nhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảysinh trong hoạt động, cuộc sống hàng ngày Để phương pháp này thành công thì vấn

đề đưa ra phải sát với mục tiêu hoạt động, kích thích HS tích cực tìm tòi cách giảiquyết Đối với tập thể lớp, khi GQVĐ GV phải coi trọng nguyên tắc tôn trọng, bìnhđẳng, tránh gây ra căng thẳng không có lợi khi giáo dục HS

Sắm vai là phương pháp giáo dục giúp HS thực hành kĩ năng ứng xử, bày tỏ

thái độ trong những tình huống tạo dựng, giả định hoặc trên cơ sở óc tưởng tượng và

ý nghĩ

sáng tạo của các em Sắm vai thường không có kịch bản cho trước mà HS hoặc GV tựxây dựng trong quá trình hoạt động Đây là phương pháp giúp HS suy nghĩ sâu sắc vềmột vấn đề bằng cách tập trung vào cách ứng xử cụ thể mà các em quan sát được.Việc "diễn" không phải là phần quan trọng nhất của phương pháp này mà là xử lí tìnhhuống khi diễn và thảo luận sau phần diễn đó Mục đích của phương pháp trên khôngphải chỉ ra cái cần làm mà bắt đầu cho một cuộc thảo luận Để bắt đầu cho một cuộcthảo luận thú vị người sắm vai nên làm một cái gì đó sai, hoặc phải thực hiện nhiệm

vụ vô cùng khó khăn Nếu người sắm vai làm đúng mọi chuyện thì chẳng có gì đểthảo luận Sắm vai có ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành và phát triển các KN giaotiếp cho HS Thông qua sắm vai, HS được rèn luyện, thực hành những KN ứng xử vàbày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn, tạo điềukiện phát triển óc sáng tạo của các em, khích lệ thay đổi thái độ và hành vi theohướng tích cực trước một vấn đề hay đối tượng nào đó về mặt tâm lý học, thông quacác hành vi, cá nhân nhận thức và giải quyết tốt hơn vấn đề của bản thân, vai trò lĩnhhội được trong quá trình sắm vai cho phép HS thích ứng với cuộc sống tốt hơn Trongtrò chơi cũng như trong cuộc sống, các em mong muốn có được một vai yêu thích,khi sắm một vai HS bước ra từ chính bản thân mình Điều này trở thành phương tiện

để thể hiện nỗi băn khoăn, mong muốn được chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, mối quantâm,, sự do dự, ngập ngừng, của chính các em Thông qua các vai được sắm trongtrò chơi, HS thể hiện các khía cạnh khác nhau trong tính cách của bản thân như: sự ưathích, tình cảm, sự hiểu biết về nhân vật mà các em đang sắm vai đó và những ngườibạn đang chơi cùng với hành động của chúng là điều đặc biệt quan trọng, có ý nghĩanhiều mặt đối với HS

Trò chơi là tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề hay thực hiện những hành

động, việc làm hoặc hình thành thái độ thông qua một trò chơi nào đó Đặc thù của

trò chơi: Trò chơi không phải là thật mà là giả vờ như làm một cái gì đó nhưng mang

tính chân thật (nhập các vai chơi một cách chân thật, thể hiện động tác, hành vi phùhợp…)) Hơn nữa, đây là một hoạt động tự do, tự nguyện không thể gò ép hoặc bắtbuộc chơi khi các em không thích, không đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của chúng.Trò chơi được giới hạn bởi không gian và thời gian, có qui tắc tổ chức (luật chơi donội dung chơi quy định) Đặc thù này sẽ quy định quy mô, số lượng người chơi, điềukiện, vật chất, cũng như xác định tính chất, phương pháp hành động, tổ chức và điều

25hoạt động mang tính sáng tạo cao, thể hiện ở việc lựa chọn chủ đề chơi, phân vai tạo

ra tình huống, hoàn

cảnh chơi, sử dụng phương tiện thay thế trong các trò chơi sáng tạo, lựa chọn cácphương thức hành động và phân chia tình huống chơi để giải quyết nhiệm vụ chơitrong những trò chơi có luật.

Trò chơi là phương tiện giáo dục và phát triển toàn diện HS, giúp các em nângcao hiểu biết về thế giới hiện thực xung quanh, kích thích lòng ham hiểu biết, tríthông minh, học cách giải quyết nhiệm vụ Ngoài ra, trò chơi là phương tiện giáo dụcphẩm chất nhân cách cho HS Các phẩm chất nhân cách được hình thành thông quachơi như tính hợp tác, tính kỷ luật, tự chủ, tích cực, độc lập, sáng tạo tính đồng đội,tính tập thể, sự quan tâm lo lắng đến người khác, thật thà, dũng cảm, kiên nhẫn,…) Tròchơi còn là phương tiện giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thể lực cho HS, hình thành các

KN giao tiếp, KN xã hội Trò chơi là một phương thức giải trí tích cực, hiệu quả,mang lại sự hồn nhiên, yêu đời, niềm vui, sự hứng khởi cho HS để các em tiếp tụchọc tập và rèn luyện tốt hơn Về mặt tâm lý học, trong quá trình diễn ra trò chơi tất cả

các thành viên của nhóm đều tham gia hết mình và từ đó các em sẽ được trải nghiệm,

bởi vì mỗi cá nhân cũng như cả nhóm đang sống trong một tình huống khác vớinhững gì các em đã sống trong cuộc sống thực

Làm việc theo nhóm nhỏ là phương pháp tổ chức dạy học - giáo dục, trong đó,

GV bố trí hoặc sắp xếp HS thành những nhóm nhỏ theo hướng tạo ra sự tương táctrực tiếp giữa các thành viên, từ đó HS trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhauphối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm do GV giao cho Làmviệc nhóm có ý nghĩa rất lớn trong việc:

- Phát huy cao độ vai trò chủ thể, tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động,

tinh thần trách nhiệm của HS, tạo cơ hội cho các em tự thể hiện, tự khẳng định khảnăng của mình và thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao

- Giúp HS hình thành các KN xã hội và phẩm chất nhân cách cần thiết như:

KN GQVĐ, tổ chức, quản lí, hợp tác, có trách nhiệm cao, tinh thần đồng đội, sự ủng

hộ cá nhân và khuyến khích tinh thần học hỏi lẫn nhau, sự quan tâm và mối quan hệkhăng khít, xác định giá trị của sự đa dạng và tính gắn kết

- Thể hiện mối quan hệ bình đẳng, dân chủ và nhân văn: tạo điều kiện và cơ

hội bình đẳng cho mỗi cá nhân người học được khẳng định và phát triển Nhóm làmviệc sẽ khuyến khích HS giao tiếp với nhau và như vậy sẽ giúp cho những em ngạingùng, thiếu tự tin có nhiều cơ hội hòa nhập với lớp học,

Để phương pháp làm việc nhóm thực sự phát huy hiệu quả, GV cần lưu ý một

số vấn đề sau:

1) Thiết kế các nhiệm vụ đòi hỏi sự phụ thuộc lẫn nhau

2) Tạo ra những nhiệm vụ phù hợp với KN và khả năng làm việc nhóm của HS 3) Phân công nhiệm vụ công bằng giữa các nhóm và các thành viên.

4) Đảm bảo trách nhiệm của cá nhân

5) Sử dụng nhiều cách sắp xếp nhóm làm việc khác nhau

6) Hướng dẫn HS phương pháp, KN làm việc nhóm (KNLVN)

Tùy theo tính chất và mục đích của từng hoạt động cụ thể cũng như điều kiện,khả năng của các em mà GV có thể lựa chọn một hay nhiều phương pháp phù hợp.Điều quan trọng là phương pháp được lựa chọn cần phát huy cao độ tích cực, sángtạo, vai trò chủ động, của HS và khai thác tối đa kinh nghiệm và kiến thức các em đã

có Hoạt động TN hướng đến những phẩm chất và năng lực chung như đã được đưa

ra trong Dự thảo Chương trình mới, ngoài ra HĐTN còn có ưu thế trong việc thúcđẩy hình thành ở người học các năng lực đặc thù sau:

+ Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động;

+ Năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống;

+ Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân;

+ Năng lực định hướng nghề nghiệp;

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa

lí 11 THPT

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lí và năng lực hoạt động của học sinh THPT

Học sinh THPT còn gọi là tuổi thanh niên, là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúcdậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên được tính từ 15 đến

25 tuổi, được chia làm 2 thời kì: Thời kì từ 15-18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên; Thời kì từ 18-25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên (thanh niên sinh viên).

Yếu tố ảnh hưởng tới tâm sinh lí và năng lực hoạt động của HS THPT như sựphát triển thể chất, trí tuệ và tác động của hoàn cảnh sống

Hoạt động trí tuệ của các em có thể phát triển tới mức cao Khả năng hưngphấn và ức chế ở vỏ não tăng lên rõ rệt có thể hình thành mối liên hệ thần kinh tạmthời phức tạp hơn Những phẩm chất ý chí, tư duy ngôn ngữ có điều kiện phát triểnmạnh Ở tuổi này, các em có thể tham gia tích cực, chủ động, sáng tạo vào các hoạtđộng học tập do giáo viên tổ chức Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ: Lứa tuổi họcsinh THPT là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển trí tuệ Do cơ thể các em đãđược hoàn thiện, đặc biệt là hệ thần kinh đã phát triển mạnh tạo thuận lợi cho sự pháttriển các năng lực trí tuệ Tri giác và cảm giác của các em đã đạt tới mức độ củangười lớn Quá trình quan sát gắn liền với tư duy và ngôn ngữ Khi thiết kế các hoạtđộng trải nghiệm GV cần tính đến đặc điểm này của HS để tạo nên các tình hướngkích thích sự tư duy, sáng tạo của HS Tuy nhiên, sự quan sát ở các em thường chưatập trung cao vào một nhiệm vụ nhất định, trong khi quan sát một đối tượng vẫn cònmang tính đại khái, phiến diện và do vậy các em thường đưa ra kết luận vội vàngkhông có cơ sở thực tế Do đó GV cần luôn giám sát học sinh khi thực hiện các nhiệm

vụ trải nghiệm để định hướng, uốn nắn kịp thời Trí nhớ của học sinh THPT cũng pháttriển rõ rệt Trí nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Các em đãbiết sắp xếp lại tài liệu học tập theo một trật tự mới, có biện pháp ghi nhớ một cáchkhoa học Các em đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập

và sáng tạo hơn Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh Năng lựcphân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa phát triển cao giúp cho các em có thểlĩnh hội mọi khái niệm phức tạp và trừu tượng Các em thích tìm hiểu, thích kháiquát, những quy luật và nguyên tắc chung của các hiện tượng hàng ngày, của nhữngtri thức phải tiếp thu…) Các tình huống, các nhiệm vụ trải nghiệm cần tạo cơ hội đểhọc sinh hát huy được các khả năng này Năng lực tư duy phát triển đã góp phần nảysinh hiện tượng tâm lý mới đó là tính hoài nghi khoa học Trước một vấn đề các emthường đặt những câu hỏi nghi vấn hay dùng lối phản đề để nhận thức chân lý mộtcách sâu sắc hơn HS rất hứng thú nếu các nghiệm vụ trải nghiệm cho học sinh các cơhội đưa ra nhiều hương án giải quyết khác nhau Từ đó phát triển tư duy phản biện,

khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề một cách rất nhanh Tuy nhiên, ở một số họcsinh vẫn còn nhược điểm là chưa phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân,còn kết luận vội vàng theo cảm tính Vì vậy giáo viên cần hướng dẫn, giúp đỡ các em

tư duy một cách tích cực độc lập để phân tích đánh giá sự việc và tự rút ra kết luậncuối cùng Việc phát triển khả năng nhận thức của học sinh trong dạy học cũng là mộttrong những nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên

Điều kiện sống và hoạt động: Trong gia đình, các em đã có nhiều quyền lợi vàtrách nhiệm như người lớn Các em cũng thấy được quyền hạn và trách nhiệm củabản thân đối với gia đình Các em bắt đầu quan tâm chú ý đến lối sống sinh hoạt, nềnếp và điều kiện kinh tế của gia đình Có thể nói rằng cuộc sống của các em trong độtuổi này là vừa học tập vừa lao động; Ở nhà trường, học tập vẫn là hoạt động chínhnhưng tính chất và mức độ thì phức tạp hơn hẳn so với tuổi thiếu niên Đòi hỏi các

em phải tự giác, tích cực độc lập hơn, biết cách vận dụng tri thức một cách sáng tạo.Nhà trường lúc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nội dung học tập không chỉnhằm trang bị, hoàn chỉnh tri thức mà còn có tác dụng hình thành thế giới quan vànhân sinh quan cho các em Với các thay đổi trong điều kiện sống như trên, học sinhTHPT có nhiều điều kiện và thuận lợi để làm chủ trong các hoạt động học, mongmuốn được trải nghiệm trở thành nhu cầu tất yếu để khẳng định bản thân Vì vậy tổchức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh THPT sẽ tạo động lực học tập tốt vàphát huy được sức sáng tạo trong các hoạt động học Tuy nhiên GV cần lưu ý sựhưng phấn và nóng vội có thể dẫn đến những hạn chế trong kết quả của các hoạt độnghọc

Hoạt động học tập vẫn là hoạt động chủ đạo đối với học sinh THPT nhưng yêucầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ của các em Muốn lĩnh hộiđược sâu sắc các môn học, các em phải có một trình độ tư duy khái niệm, tư duy kháiquát phát triển đủ cao Những khó khăn trở ngại mà các em gặp thường gắn với sựthiếu kĩ năng học tập trong những điều kiện mới chứ không phải với sự không muốnhọc như nhiều người nghĩ Hứng thú học tập của các em ở lứa tuổi này gắn liền vớikhuynh hướng nghề nghiệp nên hứng thú mang tính đa dạng, sâu sắc và bền vữnghơn.Thái độ của các em đối với việc học tập cũng có những chuyển biến rõ rệt Họcsinh đã lớn, kinh nghiệm của các em đã được khái quát, các em ý thức được rằngmình đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời tự lập Thái độ có ý thức đối với việchọc tập của các em được tăng lên mạnh mẽ Học tập mang ý nghĩa sống còn trực tiếp

vì các em đã ý

thức rõ ràng được rằng: cái vốn những tri thức, kĩ năng và kĩ xảo hiện có, kĩ năng độclập tiếp thu tri thức được hình thành trong nhà trường phổ thông là điều kiện cần thiết

để tham gia có hiệu quả vào cuộc sống lao động của xã hội Điều này đã làm cho họcsinh THPT bắt đầu đánh giá hoạt động chủ yếu theo quan điểm tương lai của mình Vìvậy các hoạt động học trang bị được nhiều kĩ năng sống cho học sinh và hơn hết tạođiều kiện cho học sinh hoàn thiện các kĩ năng làm việc và kĩ năng sống sẽ lôi cuốn các

em tham gia thực sự Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học rất hù hợp để tiếcận và hát triển các kĩ năng cơ bản cho tương lai nghề nghiệp của HS

Ngoài việc nắm vững các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực hoạt động của HSTHPT thì GV cần nắm rõ các đặc điểm nhân cách chủ yếu của các em để thiết kế, tổchức HĐTN sao cho có hiệu quả tốt Đặc điểm nhân cách của HS THPT bao gồm;

Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học

sinh THPT, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này Biểuhiện của sự tự ý thức là nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý củamình theo chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống…)Điều đó khiến các em quan tâm sâu sắc tới những phẩm chất nhân cách, đời sống tâm

lý và năng lực riêng Các em không chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình mà cònnhận thức về vị trí của mình trong xã hội tương lai Các em không chỉ chú ý đến vẻbên ngoài mà còn đặc biệt chú trọng tới phẩm chất bên trong Các em có khuynhhướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập dù có thể chưa chính xáckhi đánh giá Ý thức làm người lớn khiến các em có nhu cầu muốn thể hiện cá tínhcủa mình một cách độc đáo, khẳng định bản thân, muốn người khác quan tâm, chú ýđến mình Nhìn chung thanh niên mới lớn có thể tự đánh giá bản thân một cách sâusắc nhưng đôi khi vẫn chưa đúng đắn nên các em vẫn cần sự giúp đỡ thêm của cácthầy cô Một mặt, thầy cô phải lắng nghe ý kiến của em các, mặt khác phải giúp các

em hình thành được biểu tượng khách quan về nhân cách của mình nhằm giúp cho sự

tự đánh giá của các em được đúng đắn hơn, tránh những lệch lạc, phiến diện trong tựđánh giá Cần tổ chức hoạt động của tập thể cho các em có sự giúp đỡ, kiểm tra lẫnnhau để hoàn thiện nhân cách của bản thân

Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý thanh niên vì các em

sắp bước vào cuộc sống xã hội, các em có nhu cầu tìm hiểu, khám phá để có quanđiểm và cách nhìn về tự nhiên, xã hội, về các nguyên tắc và quy tắc ứng xử, những