Xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người

Trong quá trình sống và hoạt động con người luôn có những mỗi quan hệ nhất định với môi trường xung quanh và chịu tác động của trạng thái cơ thể. Những mối quan hệ đó có liên quan đến việc thỏa mãn hay không thỏa mãn những nhu cầu vật chất, tinh thần của bản thân.

MỞ ĐẦU

Một trong những mặt quan trọng của đời sống tâm lý con người là hệ thống thái độ của họ với thế giới khách quan và bản thân

Trong quá trình sống và hoạt động con người luôn có những mỗi quan hệ nhất định với môi trường xung quanh và chịu tác động của trạng thái cơ thể Những mối quan hệ đó có liên quan đến việc thỏa mãn hay không thỏa mãn những nhu cầu vật chất, tinh thần của bản thân Qua đó, con người tỏ thái độ của mình: Yêu thương, căm ghét, giận hờn, mừng rỡ,… Ngoài ra, các tác động của trạng thái cơ thể cũng tạo ra thái độ này hay thái độ khác Ví dụ: khi con người khỏa mạnh thì bản thân sẽ vui vẻ, lạc quan hơn và khi ốm yếu con người cảm thấy chán chường

Tất cả những hiện tượng trên: Yêu thương, căm ghét, hờn giận, mừng rỡ, vui

vẻ, chán chường,… trong tâm lý học gọi là xúc cảm, tình cảm

Tại sao người ta nói xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người?

I NỘI DUNG

1 Khái niệm xúc cảm, tình cảm

Xúc cảm - tình cảm là nét đặc trưng của đời sống tâm lý cá nhân, nên nó thuộc một chủ thể nhất định Tình cảm có một vị chí quan trọng trong cuộc sống của cá nhân Nó tham gia vào mọi hoạt động của con người và trở thành một trong những động lực thúc đẩy hoặc kìm hãm những hoạt động Trong bất kì lĩnh vực nào: lao động chân tay hay trí óc, khoa học xã hội hay khoa học tự nhiên Và dù ở các môi trường khác nhau: ngoài xã hội, trong gia đình, ở nhà trường, con người luôn chịu sự tác động của xúc cảm, tình cảm

Định nghĩa: Xúc cảm - tình cảm là thái độ riêng của cá nhân đối với hiện thực khách quan có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu của họ

Xúc cảm là những rung động của con người trước tình huống cụ thể, mang tính nhất thời, không ổn định

Tình cảm là thái độ cảm xúc mang tính ổn định của con người đối với hiện thực khách quan, nó phản ánh ý nghĩa của chúng trong mới liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển xúc cảm trong điều kiện xã hội

Giống nhau:

- Xúc cảm -tình cảm đều do hiện thực khánh quan tác đọng vào mà có, biểu thị thái độ của cá nhân đối với môi trường xung quanh Ví dụ: đất nược đổi mới, đời sống được nâng cao làm cho mọi người trong xã hội vui vẻ cà phấn khởi

- Xúc cảm - tình cảm đều là nét nổi bật trên bộ mặt tâm lý của cá nhân, biểu thị thái độ tích cực của con người trướcc tác động của hoàn cảnh xung quanh Ví dụ: khi con người được thỏa mãn một nhu cầu nào đó thì thấy thoải mái và không được thoải mái thì khó chịu

- Xúc cảm - tình cảm đề có cơ sở vật chất trên vỏ não và đều có khuynh hưỡng truyền cảm Ví dụ: trong gia đình khi một người gặp chuyện bất hạnh sẽ ảnh hưởng đến các thành viên khác và tạo nên một không khí u buồn, thương nhớ…

Khác nhau:

Xúc cảm - tình cảm tuy có những điểm giống nhau, nhưng giữa chúng vẫn

có những điểm khác nhau rất cơ bản, không cho phép ta đồng nhất chúng với nhau Xúc cảm và tình cảm có những điểm khác nhau căn bản trên ba mặt: tính

ổn định, tính xã hội, và cơ chế sinh lý - thần kinh, sự khác biệt đó được thể hiện

cụ thể như sau:

- Xúc cảm là một quá trình tâm lý, có tính chất nhất thời, phụ thuộc vào tình huống đa dạng, luôn ở trạng thái hiện thực, xuất hiện trước, thực hiện chức năng

sinh vậy (giúp cơ thể định hướng và thích ứng với tư cách một cá thể), gắn liền với phản xạ không điều kiện, với bản năng, có cả ở con người và động vật

- Tình cảm là một thuộc tính tâm lý, có tính ổn định xác định, thường ở trạng thái tiềm năng, xuất hiện sau, thực hiện chức năng xã hội (giúp con người định hước và thích nghi với xã hội với tư cách là một nhân cách), gắn liền với phản

xạ có điều kiện với hệ thống tín hiệu thức hai, chỉ có ở con người

Mối quan hệ giữa xúc cảm và tình cảm:

Xúc cảm và tình cảm tuy có sự khác biệt nhất định nhưng giữa chúng có quan hệ mật thiết với nhau:

- Xúc cảm là cơ sở của tình cảm vì xúc cảm được tổng hợp hóa, động hình hóa và khái quát hóa để trở thành tình cảm Do vậy, nếu không có xúc cảm thì con người không thể có tình cảm

- Xúc cảm là biểu hiện của tình cảm Trong những điều kiện bình thường, tình cảm con người thường ẩn náu bên trong và khi gặp một hoàn cảnh cụ thể nào đó tình cảm được bộ lộ ra bên ngoài thông qua những xúc cảm cụ thể Ví dụ: tình bạn thân giữa hai người được thể hiện khi một trong hai người đó gặp khó khăn cần sự giúp đỡ của người kia…

- Tình cảm có tác động lại xúc cảm, luôn chị phối xúc cảm về cường độ, tốc

độ và nội dung

- Xúc cảm và tình cảm không tách rời nhau mà luôn xen kẽ nhau, hòa nhập vào nhau trong đời sống tâm lý của con người

2 Đặc điểm chung của xúc cảm - tình cảm

Xúc cảm - tình cảm tuy là hai mức độ biểu hiện thái độ cảm xúc khác nhau của con người, nhưng giữa chúng có những điểm tương đồng sau đây:

- Xúc cảm - tình cảm là thái độ cá nhân Thực chất, đó là những rung động bên trong trước biến cố hoàn cảnh của con người Ví dụ: khi tổ quốc được thống nhất, mọi người dân Việt Nam trên khắt đất ngưới đều vui mừng, phấn khởi

- Xúc cảm - tình cảm có được là do hiện thực khách quan tác động Các hiện tượng trong hiện thực khách quan gồm có:

+ Hiện tượng trong tự nhiên: mưa, nắng, cây cỏ, sông ngòi,…

+ Hiện tượng trong xã hội: con người, chế độ chính trị, kinh tế, những biến cố xảy ra trong các quan hệ xã hội,…

+ Hiện tượng xảy ra trong bản thân: đói, no,dễ chịu, khó chịu,…

- Chỉ những đối tượng nào liên quan đến việc thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu con người mới tạo nên những xúc cảm - tình cảm

3 Vai trò của xúc cảm - tình cảm

3.1 Vai trò của xúc cảm - tình cảm đối với quá trình nhân thức

Xúc cảm và tình cảm luôn là động lực mạng mẽ thúc đẩy và chi phối nhân thức, kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của con người Tuy nhiên, nó có thể là nhuôm màu, biến dạng, thậm chí biến đổi cả sản phẩm của quá trình nhân thức Xúc cảm - tình cảm có thể làm cho kết quả của nhận thức không hoàn toàn đúng với hiện thưc khách quan

3.2 Vai trò của xúc cảm - tình cảm đối với đời sống của con người

Xúc cảm và tình cảm có vai trò to lớn trong đời sống của con người cả về mặt sinh lý lẫn tâm lý Con người không có cảm xúc thì không thể tồn tại được Khi con người bị “đói tình cảm” thì toàn bộ hoạt động sống của con người không thể phát triển bình thường được Sự “đói tình cảm” cũng có ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý và cơ thể của con người như là sự “đói cảm giác” Thực nghiệm cho thấy rằng, do sự đơn điệu và lặp đi lặp lại của kích thích mà những người sống trong phòng tiêu âm sẽ dần mất khả năng hoạt động tâm lý và khả

năng hoạt động nói chung Lúc này, ở họ xuất hiện chứng vô cảm, sự buồn chán,

sự sợ hãi không gian khép kính, tính kích thích bị nâng cao đôi khi xuất hiện ảo giác, và có thể thấy có một sự ức chế chung Khi đó không phải chỉ có những cảm xúc dương tính mà cả sự cang thẳng âm tính có cường độ nhỏ cũng gây ảnh hưởng có lợi vì tác dụng “động viên” của nó

3.3 Vai trò của xúc cảm - tình cảm đối với hoạt động

Xác cảm và tình cảm thúc đẩy con người hoạt động giúp con người khắc phục những khó khăn trở ngại trong quá trình hoạt động Sự thành công của bất

cứ một loại công việc nào phần lớn cũng đều phục thuộc vào thái độ của con người đối với công việc đó Xúc cảm - tình cảm có thể ảnh hưởng tích cực hay tiêu cự đến hoạt động của con người Đối với những xúc cảm - tình cảm tích cực thôi thúc con người hoạt động sáng tạo vượt qua những khó khăn, trở ngại để đạt được mục đích đã đề ra và với những xúc cảm - tình cảm tiêu cực sẽ làm cản trở hoạt động để vươn tới mục đích…

Tình cảm có một ý nghĩa đặc biệt trong công việc sáng tạo Trạng thái “dân trào cảm hững” mà nhà thơ, nhà văn, người họa sĩ, nhà phát minh,… từng thể hiện trong quá trình làm việc của mình đều có liên quan chặt chẽ với những tình cảm của họ Một con người khô khăn, dửng dưng thờ ở với tất cả mọi việc thì công thể đề ra và giải quyết những nhiệm vụ to lớn, có ý nghĩa sống con và không có khả năng đặt tới những kết quả tốt đẹp khi tiến hành một hoạt động nào đó

Xúc cảm và tình cảm được hình thành và phát triển khi cá nhân tham gia vào hoạt động xã hội với những mối quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp Nếu cá nhân không tham gia vào một công việc, một lĩnh vực nào đó thì không thể có được những rung cảm thực sự, cao hơn là không thể có những tình cảm sâu nặng, bền chặt với công việc đó, lĩnh vực đó

Con người càng thông qua hoạt động thực tiễn với các quan hệ xã hội đa dạng thì những xúc cảm - tình cảm càng được nẩy nở Tuy nhiên, tùy thuộc vào

từng loại hoạt động có ý nghĩa xã hội hay không mà xúc cảm và tình cảm của con người sẽ lành mạnh hay tiêu cực Ví dụ: chúng ta muốn có tình cảm yêu lao động phải thông qua hoạt động lao động

4 Tại sao người ta nói xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng

là điểm yếu nhất ở con người?

Như đã phân tích ở trên, xúc cảm - tình cảm có thể đưa con người lên trạng thái cao nhất, mang đến một sức mạnh vô cùng tuyệt đỉnh và bất tận nhưng ngược lại nó cũng làm cho con người ta bị thất bại, đáng gục con người ta một cách rễ ràng

4.1 Xúc cảm - tình cảm là điểm mạnh nhất ở con người

Xúc cảm tình cảm như là một thứ năng lượng vô hình có quyền năng vô song đến từ bên trong con người chúng ta để đáp trả lại những gì làm cho chúng

ta cảm thấy rung động Và thứ năng lượng đó sẽ phát huy hết công suất nếu chúng ta biết nắm bắt nó, tận dụng nó làm động lực cực kì vững chắc đẩy chúng

ta lên nhưng tầm cao mới của cuộc sống

Ví dụ điển hình cho sức mạnh của xúc cảm - tình cảm: Ngô Thị Tuyển sinh năm 1946 tại làng thanh hoa (nay là phường Nam Ngạn, thành phố Thanh Hóa)

Là nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, mang quân hàm Trung tá Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, bà là một nữ dân quân tại khu vực Hàm Rồng Ngày 4 tháng 4 năm 1965, bà đã vác hai hòm đạn nặng 98 kg vượt qua bờ đê chuyển ra sông phục vụ chiến đấu tại Hàm Rồng, Thanh Hóa Bà hai lần được nhận Huân chương Chiến công hạng ba, sáu lần được tặng bằng khen Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng bà huy hiệu Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Nhà nước Việt Nam phong bà danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Khi nhắc về bom đạn, bà cười: "Hồi đó tui vác 98 kg, khi nhà báo về nói họ không tin Họ bảo tôi biểu diễn cho họ xem, ai ngờ tôi vác nhiều hơn 2 hòm đạn ngày ấy 2kg" Bà cười đôn hậu Nụ cười ấy chất chứa cả sức mạnh nghị lực phi thường của người phụ nữ Việt Nam

Vì sao một người phụ nữ mới 19 tuổi hồi đó lại có thể vác được một khối lượng gần một tạ như thế? Đó chính là sức mạnh thực sự của xúc cảm - tình cảm Khi đó với một lòng yêu nước vô bờ bến, sự khảo khát giúp sức cho bộ đội

ta chiến thắng kẻ địch đã tạo lên trong chị một nguồn sức mạnh vô tận đập tan mọi giới hạn của bản thân

Và điều đó cho thấy điểm mạnh nhất của con người không phải là ở trí thông minh (IQ) hay sức mạnh về thể lực mà chính là sức mạnh tinh thần hay đó chính

là xúc cảm - tình cảm

4.2 Điểm yếu nhất của con người

Cái gì cũng có tính hai mặt của nó không có gì là hoàn hảo, xúc cảm - tình cảm cũng vậy ngoài việc nó là điểm mạnh nhất của con người nhưng không phải

ai cũng nhận được điểm mạnh đó Xúc cảm - tình cảm lại là một điểm yếu chết người của con người

Hãy tưởng tượng, trong một ngày đẹp trời bạn đang đi dạo quanh bờ hồ và bỗng dưng nhận được một tin nhắn của người yêu: “Mình chia tay nhé!” Khi đó bạn cảm thấy thế nào? Một ước muốn của tôi trong hoàn cảnh đó đó chính là ước mình là một cỗ máy không có cảm xúc và tình cảm, nhưng thật buồn là một con người bình thường thì ai cũng phải có cảm xúc và tình cảm Chính vì thế trong hoàn cảnh đó chắc chắn bạn sẽ cảm thấy cả thế giới dường như đổ sập trước mắt bạn và cảm giác không muốn tồn tại trên cõi đời này nữa sẽ đến với bạn, nếu không có “trí tuệ xúc cảm” (Chỉ số vượt khó của con người, giúp con người vượt qua nghịch cảnh) đủ mạnh thì “nghĩ quẩn” là điều không thể tránh khỏi, trừ trường hợp bạn cũng hết yêu người yêu của mình Trong trường hợp đấy, thề rằng bạn sẽ không làm được một việc gì nên hồn cả, tinh thần của bạn

sẽ bị “tụt dốc không phanh” Và đó chính là ví dụ cho mặt trái của điểm mạnh nhất của con người,

Ngoài ra, còn rất nhiều trường hợp bạn bị người khác điều khiển mình, làm những điều mà trước đó mình chưa hề nghĩ tới hoặc không muốn làm và bạn

không biết tại sao? Đó không phải là ngẫu nhiên mà chính là một hiện tượng khoa học được gọi là “bẫy cảm xúc”, nói cách khác người ta đã đánh trúng “tử huyệt cảm xúc” của bạn, một điểm chết người mang tên xúc cảm - tình cảm Khi

đó con người trở nên mù quáng, mất đi lý trí và tim vào cảm xúc nhất thời

Trên thực tế hiện nay, các nhà nghiên cứu tâm lý con người đã phát hiện ra một bí mật của con người Người ta gọi là “Tử huyệt cảm xúc” những “điểm yếu chết người” trong tính cách của mỗi chúng ta, bao gồm 4 tử huyệt: tử huyệt bản thân, tử huyệt tiền bạc, tử huyệt danh tiếng và tử huyệt tình yêu “Tử Huyệt Cảm Xúc” có thể giúp chúng ta đạt được hạnh phúc và thành công tột đỉnh, nhưng cũng có thể khiến chúng ta rơi vào hố sâu của sự tuyệt vọng và thất bại thảm hại

Sẽ rất tuyệt với nếu như ta nắm bắt được quy luật của xúc cảm - tình cảm của chính chúng ta và của người khác, nhưng cũng rất nguy hiểm nếu để người khác năm bắt được chính cảm xúc của mình Chính vì thế điều chúng ta cần, đó chính là rèn luyện “Trí tuệ xúc cảm” (hay con gọi là EQ: chỉ số vượt khó của bản thân) của mình Nó có trong mọi cá nhân không ngoại trừ ai và chỉ khác là chỉ số ở mỗi người, chính vì thế để EQ cao thì cần phải có sự luyện tập hết sức chăm chỉ và kiên trì

KẾT LUẬN

Xúc cảm - tình cảm là một phần không thể thiếu ở con người, phân biệt con người với động vật và máy móc, hơn thế nữa nó lại còn là một sợi dây liên kết con người với nhau, đưa con người đến gần nhau hơn tạo nên mạng lười các mối quan hệ dựa trên yếu tố tình cảm cực kì vững trắc, khó có thể phá vớ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình tâm lý học đại cương,

2007, NXB Công an nhân dân

2 Roy Garn, Tử huyệt cảm xúc

3 https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngô_Thị_Tuyển.

PHỤ LỤC

ROY GARN