Vấn đề sử dụng các công cụ tiền tệ, tài chính trong điều kiện nền kinh tế chuyển đổi ở việt nam

Càc nuóc dang phàt trién dà tùng làm vào tình thè tién thoài luong nan là: néu tàng lai suàt lén cao thi làm han che khà nàng vay cùa càc doanh nghiép, va he thó'ng ngàn hàng thuang mai

MUC LUC Trang

CHU'ONCi 2 : Cài càch kinh te Viét Nam va vàn de su' dung

cóng cu tal chinh, tién te trong thòi gian vì/a qua

PHAN MO DAU ^ CHLTONG 1 : Vai trò cùa tién te, tài chinh ^

1.1 Lai su^t va ty già vói 6n dinh va tàng tmómg kinh té 5

1.1.1 Ành hiròng tir phfa lai sud't

l.l.l.l.VàinétvélàisuA't

1.1.1.2 Lai suà't trong nén kinh té'chuyén doi

1.1.2.Ành hiròng cùa ty già hoi dodi 14

1.1.2.1 Càn càn thanh toàn quoc té 14

1.1.2.2 Ty già héi doai |g

1.2 Vai trò cùa chinh sàch tién te 24

1.2.1 He muc tiéu tóng quàt cùa chinh sach tién té 24

1.2.1.1 Ón dinh vAt già 24

1.2.1.2 Phattiién kinh té 26

1.2.2.He muc tiéu phài sinh 27

1.2.2.1 Muc tiéu 6n djnh hoi doài 27

1.2.2.2 Tfnh chA't chuyén dói cùa tién té 29

1.2.3 Cóng cu va co che ho.it dong cùa chmh sàch tién té -^^^

1.2.3.1 Ty le dir liirbàtbuoc 30

1.2.3.2 Lai suàt chié't khà'u 31

1.2.3.3 Nghiép VII thj truòng mò 32

1.3 Chinh sàch tài khoà ^^^

1.3.1 He muc tiéu va cóng cu -^^

1.3.2 Co che va tàc dong cùa chfnh sàch tài khoà • '^

1.3.3 Càc hiéu l'rng cùa thuékhoà -^^

1.3.4 Nguyén ly chu ky tiét kiém - dàu tir - tàng truòng theo mó

hình sé nhàn -^'^ 1.4 Lòi két cho sir két thùc phàn thir nhat "^ '

55

2.1.2 Cor so 15^ luàn cùa cài càch 51

2.2 Nhirng thành tmi kinh té cof bàn cùa chang diròng cài

càch ^^

2.2.1 Kiém che Igni phàt ^^

2.2.2 Bình on ty già hoi doài va già vàng, tàng cUàng diC trù quoc

già

2.2.3 Day mgnh càc hogt dong tin dung 55

2.2.4 Cài thién càn càn thanh toàn quoc té' 57

2.3 Mot sò' vàn de bure thiét cùa còng cuoc cài càch kinh té 58

thuòe linh vuc tài chinh - tién te ò Viet Nam

2.3.1 Vàn de tài chinh - Ngàn sàch Nhà niróc ^^

2.3.2 Và^n de tién té - ngàn hàng - thi tnròng tài chinh 51

2.3.3 Và'n de nguÓn vén dàu tir trong va ngoài niróc 58

2.3.4 Vàn de thàm hut trong càn càn thanh toàn quéc té 72

2.3.5 Vàn de tài chfnh trong càc doanh nghiép nhà niróc 75

CHlJONG 3 : Dinh hu'óng càc còng cu, chfnh sàch, tài chfnh, 79

tién té trong thòi ky qua dò cùa nén kinh té Viét Nam

3.1 Càc muc tiéu chién luoc phàt trién kinh té - xà hoi trong ^^

thòi ky qua dò

3.2 Càc yéu càu dat ra khi van dung càc còng cu, chfnh sàch ^^

tài chinh, tién té de dat duroc càc muc tiéu chién liroc

3.2.1 Kién toàn he thò'ng luàt phàp kinh té 32

3.2.2 Kién toàn he thong tài chfnli, ngàn hàng 34

3.3 Muc tiéu va phu"Ong huóng boat dong cùa còng cu, chfnh gó

sàch tài chinh, tién té trong giai doan hien nay va trong thòi

3.4.1 Dién bién cùa cuoc khùng hoàng ^3

3.4.2 Nguyén nhàn cùa cuoc khùng hoàng ^-^

3.4.3 Tàc dóng cùa cuóc khùng hoàng ^^

3.4.4 Bài hoc lién he dói vói Viét Nam 97

4.Két luàn 99

5 Tài liéu tham kliào '^^1

PHAN MÒ DAU

1 TINH GAP THIÉT CÙA DE TÀI

Cài càch ITnh vuc tài chinh - tién té là nói dung cot lòi cùa tién trình

cài càch kinh té" b Viét nam, nhàm chuyén nén kinh té tu ca che ké hoach

hoà tàp trung sang co che thj ti-uòmg co su diéu tiét vi mó cùa Nhà nuac Trén thue té, tién trình cài càch kinli té tuy co buóc tién quan trong sau IO nam dói mói, thénhung hién nay, tién trình này dang co chiéu huong chung lai mot phàn do và'p phài nliung tròr ngai nhà't dinh tu ITnh vuc tài chfnh -tién té nhu thiéu nguón von dàu tu trong nuóc, thàm hut ngàn sàch Nhà nuóc, thàm hut càn càn thanh toàn quoc té, dàu tu true tiép nu'óc ngoài giàm, Trong khi ày, mot sò' cóng cu dóng vai trò dòn bay kinh té quan trong nhu lai suà't, ty già, chfnh sàch tién té, chfnh sàch tài khoà lai chua dugfc nhàn thiic day dù hoac vàn dung con chu'a hgp ly Két qua là nhung muc tiéu da dat ra cho chang duòng dàu cùa cóng cuoc cài càch mói chi dat duac nliiJng thành còng hét siic khiém ton Tà't cà diéu do dà xàc nhàn y nghla va già trj thuc tién to lón cùa viec nghién ciru vàn de su dung cóng cu tài chfnh - tién té trong hoàn cành cu the cùa mot nén kinh té Viet Nam dang trong qua trình chuyén dói ca che Tuy vày, day thàt su là mot vàTi de phiJe tap, dòi hoi qua trình nghién cùfu phài day cóng tìm tòi, tich luy nluìiig kinh nghiém thành cóng cung nhu thà't bai cùa mot so quó'c già tién the giói Mat khàc yéu càu dàt ra là cung phài am hiéu diéu kién cu (he cùa Viét Nam de qua trình vàn dung dcit duac hiéu qua càn thiét, trành dflp kliuón mó hình va giài phàp mot càch mày móc

Tm'óc mot vàn de cà'p bàch nhu vày, nén dà co klióng it bài viét tién càc sàch, bào, tap chf chuyén ngành kinh té de càp dén màng vàn de này Tuy nhién, so nhung bài viét co tfnh he thòng cao va khà nàng van diuig duac trong thuc tién dat két qua vàn chua thàt nhiéu Nàm bàt dugc tình hình nghién cù"u nhu vày, cho nén de tài " Và'n de su dung cóng cu tài chfnh

- tién té trong diéu kién nén kinh té chuyén dói a Viét Nam" co gang dua ra

mot phuang huóng tiép càn va giài quyét và'n de, vói hy vong dóng góp mot phàn nhò bé vào kho ly luàn phuc vii cho cóng cuoc dói mai kiiili té a Vici Nam di dén thàng lai

2 MUC DICK NGHIÉN COU CÙA DE TÀI

Viec xu ly vàn de dà lua chon de làm de tài cho luàn vàn lhc7c sy là nliàm dat duac càc muc dfch sau day:

Thir nhà't, kliào cù:u va khài quàt mot so nguyén tàc ly luan xoay quanh chù de càc cóng cu dòn b.^y kinh té de làm ca sa phàn tich, dành già

va vàn dung càc cóng cu này vào hoàn cành cùa Viét Nam

Thii hai, phàn tich thuc trang tài chinh, tién té Viét Nam trong cà qua trình cài càch de xàc dinh thành tuu, trién vong, giói han va xu huóng vàn

dòng cùa càc vin de nói bàt thuóc ITnh vuc tài chfnh - tién té

Thu: ba, két hgp giiia xàc dinh và'n de mà'u chot cùa ITnh vuc tài chfnh

- tién té vói giài quyét và'n de, ti^ do dinh huóng càc cóng cu, chfnh sàch tài chinh, tién té vàn dung trong thòi gian tnJóc mat va tuang lai

3 DÒÌ TUONO VA PHUUNG PHÀP NGHIÉN CÙU

Dèi tugng nghién cu*u cùa luàn vàn dugc giói han trong pham vi càc

cóng cii, chfnh sàch tài chfnh, tién té su dung b Viét Nam Ve mat thòi gian,

luàn vàn chù yéu de càp dén giai docin dói mói vira qua (1986 - 1997) va giai doan truóc màt (1998 - 2010) Huóng phàn tfch va he thó'ng kién nghj,

giài phàp dugc bao quàt b tàm vT mó, nàm trong noi dung hình thành tùlig

buóc mói truòng kinh té - xà hoi thfch irng vói mot nén kinh té vàn dóng theo ca che thj tiiròng

Trong qua trình xù ly càc và'n de, luàn vàn dà su dung càc phuang phàp nghién ciiu chù yéu sau day:

- Phuang phap duy vàt bién chùrng

- Phuang phàp duy vàt lich su

- Phuang phàp dói chiéu, so sành

- Phuang phàp phàn tfch thòng ké

4 NHUNG DÓNG GÓP CÙA LUÀN VÀN

- Góp phàn he Ihó'ng hoà ca sa ly luàn ve còng cu tài chfnh, tién té a tàm vT mò

- Vcich ra và'n de mà'u chot cùa cóng cuoc cài càch kinh té' va de xuàì nhung giài phàp diéu chinh cung nhu su dung càc còng cu, chfnh sàch lai chfnh, tién té mot càch hgp ly

- Góp phàn hoàn thién mó hình kinh té thj truòng de khi vàn dung, nén kinh tékhòng chi ón djnh ma con phàt trién ben vUng trong thòi ky qua

dò va giai doan càt cành

5 KET CAU LUÀN VÀN

Luàn vàn bao góm phàn ma dàu, ba chuang nói dung va danh muc tài liéu tham khào Ba chuang càu thành noi dung chfnh cùa luàn vàn là:

Chuang 1 : Vai trò cùa tài chfnh - tién té

Chuang 2: Cài càch kinh té a Viét Nam va và'n de su dung còng cu tài

chfnh, tién té trong thòi gian vù'a qua

Qiuong 3: Dinh huóng càc cóng cu, chfnh sàch lai chinh, liCn IC trong thòi ky qua dò cùa nén kiiili té Viét Nam

cnirong l : vai trò cua tién té, tài chinh,

CHirONG 1 : VA! TRÒ CÙA TIÉN TÈ, TÀI C H Ì N H

1.1 Lai suàt va ty già bòi doài vói ón djnh va tàng truòmg kinh

te

1.1.1 Ành hirong tir phia lai suàt

N » ^ A i ^ l — »

l L L L Vài net ve lai suàt

Moi lai suà't déu co noi dung chung là sé tién thù lao dugc Irà de là'y tién trong tuang lai thay vi su dung ngay trong hién tai thòng qua he thòng tài chfnh - tfn dung - ngàn hàng

Su hình thành lai suà't là két qua làu dai cùa su phàt trién cùa he thó'ng tfn dung, ngàn hàng va thj truòng tài chfnh Càc nlià kinh té hoc ti^ tiiròng phài co dién dén Keynes phàn tfch lai suàt tir khfa canh tàm ly uà dùng tién màt cùa cóng chung, lù nhu càu vay tién va san sàng cho vay cùa càc bò phàn va tàng lóp dàn cU khàc nhau, tu" muc dfch kinh doanh cùa càc

tó chùc tài chfnh, tfn dung, ké cà trUe tiép cung nhu giàn tiép

Tàm ly uà dùng tién mal chju su tàc dong cùa ba loai dong ca chù yéu, dò là dóng ca giao djch, dong ca dir phòng va dóng ca dàu ca Dóng ca giao djch nói lén nhu càu ve lién màt dùng cho nhung nghiép vu giao dich hàng ngày, co tfnh chat thuang iritii va cà nhàn Dong ca dir phòng thè hien

y muò'n giir cho mình khòi bi ành huòng bòi nhung bién dòng cùa già tri tién té trong tuang lai, bang càch giù mot ty le tién mal nào dò so vói long

sé tién ma ngu'òi ày co Dòng ca dàu ca xuà't phàt tu y niuón kiém lai do su

Chirofng I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

bàt ón co thè co ciìa thi tnrcmg Su xuà't hién hay chua xuà't hién, su òn dinh

hay bàt ón djnh co tinh chat thuòrng xuyén ciia thi tiiròng tài chinh sé ành hucmg dàng ké dén dòng co du phòng hoac dòng co dàu co

Khào sàt mot thj truòng tién té, chang han, ban dàu chung ta dua ra mot mò hình don giàn de nghién ciiu ành huòng cùa mu:c cung va mi'rc càu

ve tién té dòi vói lai suà't

nhu Hình 1 Duòng SS là mot

duòng thàng du"ng vói già dinh i

ràng Ngàn hàng Trung uong dà {Idi suà't]

tung ra mot luong tién it thay dói (%)

là M*, va day là mot duòng cung

tién giàn don Duòng D„,D,„ là i

mot duòng cong co dò dòc, di

xuÒng thè hién su nhay càm cùa

khòi lugng tién té dòi vói lai suà't 0

va no chfnh là duòng cdu ve tién

té Nhu vày, giao diém E cùa hai Hình 1

duòng SS va D„p„^ cho thà'y ràng

ò dò cung va càu ve tién té gap

nliau va xàc làp nén lai suà't I*

[12, 399]

Tuy nliién, trén thuc té, kliòng co lai suà't giàn don kiéu nhu vày Lai suà't thi truòng chiù si; chi phòi cùa thi truòng va phài trai qua hàng loat càc mòi quan he chàng.chit mói hình thành nén duoc Càc phàn tfch dugc trình bay tiép theo ò duói day se góp phàn làm rò thém diéu dò

M* M Mù'c cung tién IC

Khi ngàn hàng chua dù manh, hoac nén kinh té hi phàn biét thành càc khu vuc riéng rè thi lai suà't dugc hình thành theo mot j^huong thùc

Chircnug I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

khàc Nò vùa co bóng dàng cùa quan he thi truòng, nhung nò cùng mang

sàc thài cùa càc quan he kinh té phi chfnh thùrc

Hình 2 là mot dÓ thj don

giàn phàn ành quan he cung càu

ve tién té giOa tàp hgp nhiìng (lai suàt)

nguòi san sàng cho vay va tàp (%)

hgp nhGng nguòi muò'n vay tién ÌQ

vi càc muc dfch khàc nhau S,„ là

duòng biéu dién mùfc cung tién,

D„, là duòng càu ve tién té ÌQ là

mùc lai suà't tuong ù"ng vói lugng

tién Qmo khi cung va càu tién té

dat dugc su thoà thuàn trén thè

càn bang Hình 2

[13,295-310]

Tién vay

Dén lue he thò'ng ngàn hàng thuong meli trò thành càc trung gian tài

chfnh chù yéu, dàm nhàn chùc nàng tàp hgp va phàn phòi nguón vòn duói

dang tién té thi co su phàn hoà thành hai loai lai suà't Dò là lai suà't tiét

kiém va lai suà't cho vay He thòng ngàn hàng thuong meli dòng vai Irò hét

surc quan trong trong nén kinh té thi truòng Trong mot thòi gian dai, su

phàt trién cùa he thòng ngàn hàng huong mai cà ve chiéu ròng làn chiéu sàu

di song hành vói su phàt trién cùa toàn bó nén kinh té Co sò de càc ngàn

hàng thU(mg mai tófi tai va boat dòng chinh là su chénh léch giùa lai suàt

tiét kiém va lai suà't cho vay, Ihco nguyén tàc lai suà't cho vay bao giò crmg

phài cao hon

Su phàt trién va thàm nhàp cùa hình thùc huy dóng vòn truc tiép là

càc thj truòng tài chinh dà làm giàm vai trò dòc quyén cùa he thòng ngàn

hàng Giùa he thó'ng ngàn hàng va thi truòng tài chfnh luón co mói ciiian he

Utiirong 1 : Vai trò cua tién té, tài chinh

hiJu co làn nhau, vùa hgp tàc, vùa canh tranh va vira bó kliuyét cho nhau Su

xuà^t hién, lón manh cùa thj truòng tài chfnh cung dành dàu su truòng thành cùa kinh té thj tmòng, hay nói càch khàc càc quan he thj tiiròng lue này sé trò thành càc quan he chi phòi càc quan he kinh té khàc Cot lòi cùa càc thj truòng tài chfnh là càc thi tiiròng chùìig khoàn Lai suà't va Igi tue (Fl^) cùa càc loai chiing khoàn tàc dóng dén lai suàt hìnli thành trén thj tmòng tién gùi tiét kiém va cho vay cùa he thò'ng ngàn hàng Khóng chi nhu vày, su hình thành ty suà't Igi nhuàn bình quàn cung là két qua cùa nén kinh té thj

tiiròng phàt trién ón djnh Nò làm

nén cài truc cùa càc loai lai suà't Lai

suà't thi truòng theo nghla day dù

nhà't (i) chfnh là su tuang tàc làn

nhau cùa 3 loai bién sé kinh té là lai r*

suà't ngàn hàng (r), lai suà't va Igi ture

chiing khoàn (FI^) va ty suà't Igi

nhuàn bình quàn (p) Truc tung cùa

dò thj (nhu hình 3) biéu dién lai suà't

ngàn hàng (r) Tmc hoành biéu dién

lai suà't va Igi tùfc chuang khoàn (FI,)

va duòng làm vói tiijc hoành góc 45°

dién tà ty xuà't Igi nhuàn bình quàn

(p) vói ti le xfch quy dói nhò han V2

làn so vói truc tung va Ime hoành (de

dan vj cùa chung là tuang duang

nhau va Ifnh theo %)

Hình 3

Duòng ii thè hién mòi quan he giiJa lai suàt ngàn hàng va lai suà'l lai tue chung khoàn Duòng ii càt duòng P lai I va tao nén lai suàt (hi liuòng (i) Tai diém I, cà lai suà't ngàn hàng (r*), lai suà't va lai tue chùniì khoàn

Chuong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

(FI/) va ty suSft Igi nhuàn bình quàn (p*) déu bang nhau Duòng ii cùng co

thè djch chuyén va le thuóc vào ty suà't Igi nhuàn bình quàn Nò cùng co thè xoay néu mot trong hai dai lirgng r hoac O^ tò ra nhay càm han dÒi vói quyét djnh dàu tu cùa dòng dào cóng chung 0 càc nén kinh té ón djnh, trén

thuc té, duòng ii rat ngàn Càc diém trén duòng ii déu co xu huóng dao

dóng quanh diém I va trò ve diém 1 là trang thài thòng thuong cùa nén kinh

té

Dén lue này ta tiép tue khào culi ve mèi quan he giua lai suà't va san lugng Dò thj lién hoàn ò hình 4 mò tà su già tàng (hoac suy giàm) cùa san lugng xày ra nhu thè nào truóc su thay dói cùa lai suà't Ò dÓ thj (a) già su néu lai suà't giàm xuó'ng mot ty le nào dò thi sé khuyén khich càc doanh nghiép vay nhiéu han de san xuà't kinh doanh Va nhu thè, trong nén kinh

té, hoat dòng dàu tu ciing dién ra nhiéu va sòi dòng han (xem dò thj b) Két qua sau cùng cùa mot chuói càc hoat dòng, theo "mó hình sÒ nhàn", làm cho san lirgng tàng lén (dò thj e) Néu xem xét trong cà mot qua trình, Ihì

su già tàng san lugng mot càch lién tue chfnh là su tàng truòng ben vung Tuy vày, khóng the giàm vó hcin lai suàt Ò mói thòi ky, mòi giai doan tàc dóng cùa viec giàm lai suà't cung hét sù^c khàc nhau Dò thj ò hình 5 cho thà'y mién lai suà't lón han mùc i*, viéc giàm lai suà't co thè là huu fch, vi nò

co tàc dung làm già tang san lirgng Nhung néu ò mién lai suàt thàp han mùc i*, mòi mùc giàm lai suàt tiép theo chi co tàc dung bàt Igi cho san lugng, bòi vi lai suàt qua thà'p khóng khuyén khfeh nguòi ta gùi lién vào ngàn hàng hay mua chung klioàn

Chuong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

i

I Dàu tu

Trong su diéu phòi qua trình lén xuòng cùa lai suà't, Chfnh pliù phài

tò ra hét sue linh hoat Hon 60 nàm ve truóc, trong tàc phàm "Ly thuyét tòng quàt ve viéc làm, lai suà't va tién té", J M Keynes dà khuyén cào ve tfnh hgp ly cùa muc lai suà't Mò hình dira trén nguyén ly cùa òng cho thà'y, viéc giàm lai suà't de kfch thich dàu tu mang lai két qua hét sue khà quan khi GNP con nàm duói mùc san lugng tiém nàng Tlieo Ihóng le, sau mot

i n

Chirong I : Vai trò cua tien té, tài chinh

khoàng thòi gian giàm lai suàt de tàng san lirgng chfnh phù sé tiép tue ce

djnh lai suSft va tàng dòi chùt Khi san lirgng dà tuong dói ón dinh, mói dat

ra ké hoach giàm lai suàt ò chang tiép theo

1.1.1.2 Lai suà't trong nén kinh té chuyén dói

Nói dén càc nén kinh té chuyén dói là nói dén càc nén kinh té ti^

ca che ké hoach hoà tàp trung chuyén sang kinh té thj truòng sau chién tranh lanh, hoac càc nén kinh té theo kliuynh huóng dàn toc chù nghTa truóc day dang trong qua trình tu do hoà kinh té de buóc vào ky nguyén hgp tàc

va hói nhàp quó'c té' Dói vói càc nUóc này, su xa citng cùa he thóng tài chfnh - ngàn hàng da trò thành chù de thuong xuyén dugc bàn tói trong càc hói nghj tài chfnli quó'c té Trong tàm cùa qua trình dói mói va cài càch kinh té luón luón xoay quanh và'n de dói mói he thÒng tài chinh - ngàn hàng cho phù hgp vói khà nàng giao luu quó'c té trén pham vi toàn càu

Lai suà't là diém cot lòi cùa màng vàn de tài chfnh - tién té Qua trình cài càch hay chuyén dói ca che quàn ly kinh té thành cóng hay thàt bai, phàn nào chju su tàc dóng cùa nhung dién bién ve lai suàt Lai suàt chi phòi khà nàng tàp trung nguón vòn trong nuóc Lai suà't giàn tiép tao ra su dòi ùng giua nguón vó'n trong nuóc va nguón vòn nuóc ngoài Tu bàn thàn

nò, lai suàt dugc hình thành ti^ su tàc dóng qua lai cùa toàn bó he thòng tài chfnh, tuy vày klióng chi hoàn toàn thu dòng ma lai suàt con tàc dóng Irò lai

he thòng tài chfnh - tfn dung - ngàn hàng va toàn bó nén kinh té Nhìn vào chi sò lai suà't, co thè co nhung dir doàn tuang dòi chinh xàc ve lình hình cùa nén kinJi té trong hién tai cùng nhu trong tuang lai

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Vai trò cùa lai suàt trong nén kinh té chuyén dói con thè hién ò chó, mot màt tao ra su ón djnh cho dàu tu; huy dòng toàn bò nàng lue cùa toàn

bò nén kinh té; ca càu lai nén kinh té theo ngành, vùng lanh thó; giàm àp lue tu ngàn sàch nhà nuóc va han che lam phàt Nhung mat khàc, nò cung

do luòng mure dò thj truòng hoà cùa nén kinh té', no là tfn hiéu de thu hut càc luóng vòn dàu tu nuóc ngoài va là su dàm bào tiuóc càc tó chirc tài chinh quòc té ve chinh sàch nhà't quàn tu do hoà kinh té Co dugc nliung vai trò này là do lai suàt co quan he hét sù:c màt thiét vói mot quyén càn bàn cùa kinh té thj truòng là quyén tu hiJu

Lai suàt tnJÓc day cùa càc nén kinh té chuyén dói, hàu hét chi mang tfnh hình thùfc con nhóm càc nuóc chàm phàt trién trong thè giói thù ba it chù y dén lai suà't vi thuong y lai qua nhiéu vào vién trg nuóc ngoài Phài chù y ràng su tàng lén cùa càc nguón ngoai té, ngoài tàc dung tfch cuc cung gay su suy yéu tuang dèi cho càc dóng tién nói dja Càc nuóc dang phàt trién dà tùng làm vào tình thè tién thoài luong nan là: néu tàng lai suàt lén cao thi làm han che khà nàng vay cùa càc doanh nghiép, va he thó'ng ngàn hàng thuang mai dù'ng ra phài bù lo khi tra tién cho nhùng nguòi gùi tiét kiém; néu giàm lai suà't xuòng mù:c thàp thi khóng dù sue hà'p dàn de dóng vién dugc càc nguón vÒn nhàn ròi tijf nhàn dàn; néu Ngàn hàng Tmng uang

su dung bién phàp in thém tién de tài trg cho càc loai dir àn dà trién khai

nhung thiéu vó'n thi sé gay mài ón djnh tién té, va dóng nói té dà suy yéu h\

càng suy yéu thém Dóng nói té mot khi dà suy yéu thi khà nàng le thuóc vào càc dóng tién nuóc ngoài là diéu khóng the trành kliòi Ò càc nuóc di theo mó hình ké hoach hoà tàp trung kiéu Xò viét, tình hình vàn dung lai suà't nhu là cóng cu dòn bay kinh té cùng khóng tòt dep gì han Lai suà't vùa mang tfnh hình thùc, vùa dugc àn djnh mot càch tuy tién, cho nén chù yéu chi mang nói dung danli nghla han là mang nói dung cóng cu kinh té Xel

ve làu dai, duy tri mó hình kèhocich hoà tàp trung sé tal yéu dàn dén khùng hoàng kinh té, ma truóc hét là khùng hoàng tài chfnh Nhùng biéu hien cùa

1 o

v^nuung 1 : vai irò cua tién té, tài chinh,

khùng hoàng qua càc giai doan là dóng tién bi phà già lién tue, nén kinh té

bi dinh dòn va suy yéu, tir bà't ón djnh ve kinh té kéo sang bàt ón dinh cà trong llnh vuc chinh tri Càc nuóc ò trình dò thàp cùa mò hình nhu Mòng

CO, Cu Ba va Viét Nam làm vào thè bé tàc nhu càc nuòc chàm phàt trién cùa thè giói thu" ba, con càc nuóc cóng hoà thuòe Lién bang Xò viét bi phà

vó tii ca cà'u tó chu'c kinh té dén co càu xà hòi Càc nuóc Dòng Àu tìm su

CÙU cành tir phuong Tày de curu vàn su di xuòng cùa nén kinh té va ngay nhu mó hình dugc coi là uu viét hon cà cùa he thò'ng XHCN thè giói là

CHDC Due thi sau khi sàt nhàp vào Tày Due de thành nuóc Dure thòng nhà't

cùng phài chi phf hon 1000 ty DM nhàm muc dfch cài tó lai toàn bò nén kinh té, de cho khoi lac hàu so vói càc nuóc Tày Au khàc

Diéu bàt Igi cho càc nén kinh té chuyén dói là, nói chung he thòng ngàn hàng chua dù manh de chòng dò cho nhùng cu sòe tài chfnli trong giai doan bàt dàu chuyén dói sang co che thj truòng hoac khóng tao ra dugc su thfch Ughi càn thiét cho qua trình tir do hoà kinh té' Su màt càn dÒi giùa càc khu vuc kinh té dà góp phàn càn trò qua trình hình thành lai suà't thj truòng Quan he vay va cho vay vòn trén thuc té khóng phàn ànli dùng nhu càu cùa nén kinh té ve càc nguón vòn dàu tu Nhu càu ve tién té phuc vu cho su tàng lén cùa càc nhu càu giao djch ò khàu luu thòng khóng phài là

co sò ben vùng cho su hình thành càc loai lai suà't Màt khàc, diém yéu càn bàn cùa càc nén kinh té chuyén dói khi muò'n xàc làp lai suà't ón djnh là thiéu han chò dira tu phfa thj truòng chung khoàn, dàc biét là thj truòng co

phiéu cùa càc còng ty Lai suà't tuy là mot bién sé chù quan nhung \aì tuàn

theo càc quy luàt khàch quan cùa qua trình hgp tàc va canh tranh trong co che thj truòng Viéc àp dung chfnh sàch lai suàt tuy tién va phàn biét dòi xù chi càng làm cho mèo mó càc quan he kinh té Gòng thém vào dò là su bàp bénh cùa ty già, cùng dà góp phàn han che rat nhiéu vai trò cùa lai suàt, mot

còng cii dòn bay vòn di là thè mcinh cùa nén kinh té thj truòng truòng thành

Chuung 1 : Vai trò cùa tién té, tài chinh

1.1.2 Ành hiròmg cùa ty già hoi doài

L1.2.L Càn càn thanh toàn quoc té

Nén màu djch vuan ra thè giói là khuynh huóng vàn dòng co tfnh chat quy luàt cùa càc nén kinh té phàt trién tir thàp dén cao 0 trình dò cùa loai hình quan he kinh té này, khóng chi nhùng san phàm hàng hoà va djch vu,

ma ngay cà càc chùrng khoàn cung co thè dugc mua bàn a phc^m vi ngoài

bién giói cùa mòi quó'c già Viéc cung ung càc hàng hoà phuc vu cho giao djch gap phài su canh tranh gay gàt giùa nhung nguòi trong mot nuóc, nguòi cùa nuóc dò vói nguòi cùa nuóc ngoài va giua nhung nguòi nuóc ngoài vói nhau

Nói dung cùa nén màu djch quó'c té là su phÒi hgp chat che giùa hoat dòng san xuà't va cung ùng djch vu vói hoat dòng thuang mai giua càc quòc già Tà't cà càc loai giao djch déu dugc ghi lai theo mot thè thùc ké toàn kép, àp dung cho mot giai doan hay nhiéu giai doan duói hình thùc mot bang lugc ké ké toàn thuong quen ggi là "càn càn thanh toàn quòc to'" Mot ben cùa bang ghi già trj bàt cu: thù gì ma mot quòc già dem xuà't khàu, ben kia ghi nhung già tri nhàp khàu Phàn chénh léch giua tóng già tri xuà't va tóng già trj nhàp ggi là sò du thanh toàn quó'c té, trong dò sò du co thè duang, àm hoac bang khóng

Xuà't nhàp khàu tu bàn làm tàng hoac giàm khòi lirgng tién té, ma ve thuc chat là su di chuyén càc nguón lue vài chat qua bién giói, cho nén nò

là loai khoàn muc quan trong nàm trong càn càn thanh toàn quòc té Khi càc trai phiéu dugc he thòng ngàn hàng thuang mai trong nuóc mua bàn thi

nò là bién phàp tàng hoac giàm khòi lugng tién te thuàn luy mang linh chàl dói nói Nhung trong nén kinh té ma lai hoàn toàn khàc Càc Uài phiéu

Chuong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

dugc xuàt di hoac nhàp vào, néu khóng rai vào he thó'ng tién té, thi cùng vào tay còng chung hoac ben nuóc ngoài, va nhu vày dà co quan he giàn tiép dèn quyét dinh mò ròng hay thu hep dàu tu Nhung giao djch quòc té

ve vàng va trai phié'u co ành huòng dén già cà cùa trai phié'u, ngoai té va lai

su^t cà ò trong nuóc va nuóc ngoài Néu khoi lugng tién té trong mot nuóc

dugc chinh sàch tién té duy tri ò mùc tuang dÒi ón djnh thi viéc xuàt khàu

tu bàn co tàc dung nàng cao mùc Igi tue cùa tién té (tue là già tàng hiéu suà't

su dung vó'n trong qua trình canh tranh vói hoat dóng dàu tu nói dja) va giàm bót càc khoàn du trù bàt dóng cùa he thò'ng ngàn hàng Trong quan

he nhiéu ty già luón co su chénh léch nhà't djnh giua già cà cùa càc dóng tién khàc nhau va su chénh léch già vàng giùa càc thj tiiròng, cho nén làm cho mot quòc già néu vùa xuà't khàu, dóng thòi vùra nhàp khàu tu bàn ma vàn co Igi Kinli té hoc hién deli là'y sò thu càn bién cùa viéc du trù ngoai té manh làm ca sò cho chfnh sàch xuà't nhàp khàu tu bàn Xuà't khàu tu bàn tao

ra àp lue day lai suà't trong nuóc lén cao, làm giàm dò nòng cùa khu vuc kinh té trong nuóc ma vàn giù dugc mùc dò dàu tu, cùng nhu già tàng tóng

sé Igi nhuàn Nguge lai, nhàp khàu tu bàn sé làm giàm lai suà't quòc nói va kfch thfch càc hoat dòng dàu tu ò trong nuóc

Màu djch quòc tè tao ra ca hói cho chuyén mòn hoà san xuà't Nguyén

ly Igi thè sành tuang dòi dà làm rò diéu này ò mòi quòc già thuóc mgi loai trình dò phàt trién Tuy nhién, trén thuc té, màu djch quó'c té con là mot phuang thùc de làm giàm nhung hàu qua do lam phàt hoac giàm phàt mang lc7i 0 mot vài khfa canh, lam phàt tuy kfch thfch xuà't khàu nhung khóng khuyén khfeh dàu tu Néu chi xuàt khàu ma khóng nliap khàu, dén mot lue nào do càc nguón tài nguyén se hoàn toàn can kiét Su giàm sùt dàu tu gay

ra mure thiéu hut tuang dòi ve nhiéu loai san phàm va xuà't hién khoàng tró'ng tao diéu kién cho nhàp khàu tàng lén Theo kénh tài chfnh tién té, xuà't khàu tàng cùng làm cho lai suà't trong nuóc tàng Lai suA'l lang Ihì ngoài han che dàu tir cùng co tàc dung kiém che lam phàt Xét ve làu dai,

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

khóng thè c6 mure thàng du màu djch mài mài, cho nén khà nàng tòt nhà't cho mot nén kinh tè là gii? càn càn thanh toàn quÒc tè ò mùc dò thàng bang, trong khi tèe dò tàng truòng thuc tè cùa nén kinh tè luón luón duang

De duy tri mot càn càn thanh toàn quòc té tuang dòi thàng bang, tue là

su thàm hut ciing nhu thàng du thuang mai là tuang dèi nhò tfnh theo tylè

% cùa GDP, con phài le thuóc vào bÒn nhàn tè Nhàn tè thù nhàt là càc diéu kién thanh toàn Day là loai nhàn tè lién quan truc tiép dén chfnli sàch ngoai thuang, chfnh sàch phàn bó tiét kiém va dàu tu, chfnh sàch dir trù, tiép nhàn vién trg va dàu tu cùa nuóc ngoài Su di chuyén cùa khòi tién té nuóc ngoài va vàng cung làm djch chuyén càn càn thanh toàn theo càc chiéu huóng khàc nhau, bòi vi hình thùc này tàc dòng dén hoat dóng kinh té khóng khàc gì càc bién phàp cùa chfnh sàch tién té

Nhàn tè thù hai là diéu kién ve Igj tue Diéu kién này lai phu thuòe tiirc tiép vào tình hình ón djnh cùa tién té Néu nhu lam phàt kéo dai va khóng thè dir doàn thi khóng chi ngùng tré dàu tu trong nuóc ma con dinh tré cà dàu tu nuóc ngoài do càc khoàn Igi tue khóng dugc bào dàm Dàu tu trong nuóc giàm kéo theo su han che ve khà nàng xuà't khàu Su phà già tuong dèi cùa nói té chi khuyén khfeh nhàp khàu càc hàng hoà phuc vu cho tiéu dùng Ngoài ra, hàu qua cùng trò nén khòn luòng do nén kinh té ngày càng bj le thuòe vào càc ngoai té manh

Nhàn tè thù ba là diéu kién ve su ón djnh theo ty le ce djnh giùa khu vuc nói dja va khu Vuc phuc vu xuà't khàu Klii diéu kién này dat dugc thi lai mòi quó'c già, nén san xuà't dugc phàn chia theo ty le tuang dèi Ón djnh giùa hai khu vuc, khién cho càc nhà dàu tu khóng co y muòn chuyén càc nguón lue cùa mình tu khu vuc này sang khu vuc khàc Co hai bién phàp de dat dugc diéu kién, mot là bién phàp hành chfnh quàn ly bang han ngach, hai

là bién phàp kinh té giù ty suà't Igi tue bang nhau ò cà hai khu vuc phuc vu

Chuang I : vai tre cua tién té, tài chinh

quèc nói va phuc vu xuàt khàu Néu diéu kién khóng dugc thoà man thi truóc tién ành huòng dén khà nàng thu hut dàu tu nuóc ngoài, tiép theo là ành huòng dèn Igi tue thu dugc hàng nàm cùa dàt nuóc Thàt vày, néu co tình trang xuèng càp cùa càc ngành ky thuàt tao ra san phàm xuà't khàu hay

co su thay dói mùc càu nhàp khàu theo chiéu huóng tàng lén thi càn càn thanh toàn sé chuyèn djch ve phfa thàm hut, va dà^y khóng phài là mói truòng dàu tu hà'p dàn Lgi tue thu dugc cùa quó'c già chi co trién vong sàng sua khi xuà't khàu vàn dugc day manh trong klii mùc càu ve san phàm nhàp khàu phuc vu cho nhu càu liéu dùng ngày càng co khuynh huóng giàm xuèng Kinh té hoc hién dai ggi su thay dói trong dàu tu nuóc ngoài gay ra bòi yéu tè vùa néu là "nhùng thay dói co tiiili chat ca cà'u"

Nhàn tè thù tu dàm bào cho su thàng bang cùa càn càn thanh loàn quèc té là diéu kién ve chfnh sàch Cu thè ò day là nhùng chfnh sàch ma chfnh phù ban hànli de han che dàn chung hoat dòng thuang mai ò nhùng noi co mùc già cà hà'p dàn nhà't Nói càch khàc, dò là càc bién phàp trg già san phàm de trành nhùng khoàng tró'ng thiéu hut san phàm cho linh vuc kinh doanh mang lai it lgi nhuàn Dò cùng là su càn trò càc luóng tu bàn di chuyèn ra nuóc ngoài làm cho lai suà't trong nuóc chénh léch khà lón so vói lai suà't quèc té Néu chfnh sàch di ngugc lai nhùng yéu càu dà dàt ra trong diéu kién, thi mùc thàng bang càn càn thanh toàn ehi co tfnh chat tam thòi,

va thàm chf nguy hcii han là sé gay ra su léch lac trong qua trình phàn bó càc nguón tài nguyén cùa nén kinh té

Ben nhàn tò trén day dua trén càch dành già co tfnh chat toàn dién Tuy khóng phài là muc tiéu cùa mot chfnh sàch, nhung chùiig cung co dàng dàp cùa càc don vj do luòng, nhàm thàm dinh khà nàng tòt xàu ve ihé Uang cùa càn càn thanh toàn quó'c té Chùng là ca sa de phàn loai nhùng bién phàp tòt nhà't trong qua trình diéu chinli càn càn tlianii loàn quòc té cùa mòi qu^cgia ;•!',.; / '

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

1.1.2.2 Ty già hòi doài

Nói dung ca bàn cùa ty già hèi doài là ty le xàc djnh già trj mot don vj tién té cùa mot nuóc tfnh bang mot lugng ngOcii tè ma nò co thè mua dugc

Ve mat bàn chat, ty già hèi doài là mot locii già dàc biét, chùa dung càc thòng tin va càc yé'u tè mang tfnh djnh huóng cho càc quyé't dinh nén san xuàt va tiéu dùng nhu thè nào Diéu hé't sue dàng luu y là ty già hèi doài co thè xàc djnh già cà tuang dèi cùa càc màt hàng co thè trao dói dugc cùng nhu khóng trao dói dugc Nhu vày, nhùng su thay dói ve màt ca cà'u cùa tóng càu va tóng tóng cung khóng thè loai tiiJ* nhùng tàc dòng nhiéu chiéu cùa ty già hèi doài

Trong he thó'ng càc cóng cu, chfnh sàch thuóc ve tài chfnh-tién té cùa chfnh phù thi ty già hèi doài là mot trong nhùng cóng cu co tiém nàng lón nhà't, xét trén phuang dién tàc dòng cùa nò ve làu dai Clio nén, khóng phài

vó co ma Quy tién té quó'c té (IMF) va Ngàn hàng thè giói (WB) dat chnili sàch ty già giù vj tri trung tàm trong càc chuang trình diéu chinh ca cà'u ò càc nuóc phàt trién va dang phàt trièn Là loai già cà dàc biét, ty già hèi doài tàc dóng lén nhiéu loai già cà khàc, ành huòng dén lgi ich cùa càc tàng lóp dàn cu , két noi màt bang già cà cùa mot nén kinh té vói già cà cùa càc nén kinh té kliàc, do dò, co thè xem ty già hèi doài là loai già co y nghTa nhà't trong mòi nén kinh té

Tuy nhién, viéc su dung ly già hòi doài nhu mot thù cóng cu de diéu tiét càc hoat dóng kinh té khóng hoàn toàn don giàn Hàu hét càc bien phàp diéu chinh ty già hòi doài lai càc nuóc dang phàt trièn déu nhàl tri diéu chinh theo huóng giàm ty già hói doài, tue là giàm già trj dóng nói le so vói càc dóng tién manh Diéu này gay ra nliùng lac dóng nhiéu mal, va chinh vi

8

unuang l : vai trò cua tién té, tài chinh

le dò ma nén kinh tè dòi hòi phài co mot ty già hèi doài co tfnh linh hocit cao Vién cành àm dam do quyét dinh phà già dóng nói té ò càc nuóc dang phàt trién khòng phài ngay mot lue co thè nhàn ra Chi dén khi càc cuóc

khùng hoàng tài chfnh lién tiép nò ra va tu bàn thàn càc nén kinli té này

khóng thè chèng da nói, ma phài dua vào càc tÓ chùc tài chfnh quó'c té thi

càc nhà hoach djnh chfnh sàch mói co diéu kién de suy ngàm ve càc quyét djnh cùa mình Mot vài phàn tfch tiép theo duói day sé phàn nào cùng ce thém nhàn djnh dò

Thù nhà't, sU giàm già tuang dèi cùa dóng tién nói dja so vói càc ngoai

té manh khóng giùp gì nhiéu cho su già tàng cùa nén san xuàt trong nuóc, mal kliàc cùng khóng làm giàm dàng kè mùc tiéu thu san phàm trén thj truòng nói dja Trong mot khoàng thòi gian, vói tiém lue kinh té han che rat nhiéu so vói càc nuóc phàt trién, càc nuóc dang phàt trièn khóng thè già tàng khòi lugng san phàm xuà't khàu de xuà't càng sang càc khu vuc quó'c té

su dung dóng tién manh Ngoài ra su giàm già cùa dóng nói tè sé dàn dén giàm tóng lugng ngoai té dèi ùng ma klióng thè ngay mot lue co càc giài phàp de bù dàp cho su thiéu hut ngoai té này

Tliù hai, dèi vói càc nuóc dang phàt trièn, duy tri dugc càn càn thanh toàn quòc té ò thè càn bang là rà't khó, chù yéu là nhàp lón han xuàt, hay nói càch khàc trj già hàng nliàp kliàu thuòiig lón han trj già hàng xuàt kliàu Nhu vày, giàm già nói té sé gay ra su khó khan cho cà qua trình tao làp nhùng tién de vàt chat ky thuàt ban dàu cho mot nén kinh té phàt trién Mùc càu ve san phàm cùa càc nuóc dang phàt trién lai càc thj truòng canh tiaiili khòng qua nhay càm vói già cà do ca càu san phàm xuàt kliàu cùa càc nuóc dang phàt trièn ft thay dói, cho nén, phà già dóng tién chi làm cho già tri cùa kini ngach xuàt khàu co xu huóng giàm xuòng Ngay trong truòng hgp mùc càu này co giàn dèi vói già cà Ihì thành qua do tàng kliòi lugng xuà't khàu cùng thuóc ve càc nén kinh té lón

Chuong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Thur ba, su phà già dóng tién dà bién càc niróc dang phàt trién tu niróc nghèo trò thành nuóc nghèo hcm Qua trình tra càc khoàn nò quòc té se gap khó khan va phài kéo dai, va nhu vày it co khà nàng tiép tue duac vay vÒn

de phàt trién trong khoàng thòi gian ké tiép Su le thuóc làn nhau giùa càc nén kinh té ngày càng trò nén manh me va càc nén kinh té dang phàt trién

sé bj còt vào quy dao phu thuóc càc nén kinh té phàt trién Dù càc nén kinh

té dang phàt trién co su dóc làp tuong dói thi muÒn xuà't kh^u san ph^m cóng nghiép phài nhàp kh£u nguyén vàt liéu Thuc té cho thà'y, phà già khòng làm cho nén san xuà't nhàp khàu nguyén vàt liéu, che bién ròi xuà't khàu ma khòng tón hai dén ngành xuà't khàu

Thù" tu, phà già dóng tién trong nuóc thi cùng tire là phà thè càn bang cùa thi truòng hòi doài Phà già khién cho hàng nliàp kliàu trò nén dàt hon, con hàng xuà't kha\i cùng se dugc phàn bò vào muc dich san xuà't va tiéu djjng, cho nén néu già cà tàng kéo dai, càc nghiép doàn lao dòng se gay àp lue dòi tàng luong bóng va trg càp xà hói Vi vày, dùng trén phirong dién dai han, qua trìnJi phà già dà gay ra su màt ón dinh va làm già tàng chi phi trén mot don vi san lugng mot càch khòng càn thiét Phàn bù dàp do tàng già cà san phàm san xuà't cùng nhu tiéu dùng, hoàe càc doanh nghiép phài Irà thi giàm kJià nàng canh tranh trén thi tmòng, hoac do Chfnh phù phài tra thi tao ra gành nàng elio ngàn sàch Nhà nuóc

Thù nàm, jihà già dóng tién gay ra su màt long tin cùa còng chùng vào tuong lai cùa dóng tién bàn dia Dan chùng co xu huóng chay khòi tién té

de nàm giù càc tài san co mùc an toàn cao hon nhu vàng va ngoai té mcinh Diéu này khién cho dóng nói té dà yéu lai càng yéu hon, thàm chi màt cà quyén giao djch trong nhiéu thuang vu Ngoài ra su suy yéu cùa dóng lién khién cho càc thi tmòng chung khoàn cùng bi long lay, càc tó chi'rc xà hói

Tn

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

tham già vào qua trình tàp hgp càc nguón vó'n tfn dung nhu càc quy bào hiém de làm vào tình trang phà san

TTiù sàu, viéc dua hàn vào mot sé ngoai té manh sé dàn dén su le thuóc ngày càng sàu sàc vào nén kinh tè phàt hành ra ngoai tè dò Su diéu chinh ty già cùa ho phuc vu cho lgi fch cùa chfnh quó'c, bàt chàp nhùng tàc dòng khàc nhau dèi vói càc nén kinh tè phu thuòe Mòi mot làn càc nén kinh té manh diéu chinh ty già là mot làn càc nuóc dang phàt trièn phài hùng chju nhùng cu sòe tài chfnh - tién té, bòi vi khòi lirgng vàng du tm cùa càc nuóc này khòng dù lón de can thiép vào càc bién ce

Tuy thè, néu nhu de ty già qua cao, co nghla là dóng nói té dugc dành già cao han sue mua cùa no thi cùng dàn dén nhùng hàu qua khóng tòt sau

day:

1 Xuà't kh^u sé bj han che vi ty già hèi doài bj dành già qua cao làm giàm lgi nhuàn cùa càc doanh nghiép cung ùng san phàm va djch vu cho thi tiaròng thè giói, dàc biét là càc doanh nghiép hoat dóng ò càc ITnh vuc eó mùc canh tranli cao Dèi vói càc nén kinh té nhò thi nguón ngoai té thu dugc tu , xuà't khàu dóng vai trò hét sue quan trong

2 Ty già qua cao càn trò viéc san xuà't càc mat hàng thay thè nhàp khàu ò trong nuóc, bòi vi duòng nhu chi phf de nhàp khdu thà'p mot càch già tao Che dò bào ho san xuà't trong nuóc eó thè giàm tàc hai do su chénh léch

ve già, nhung di dói vói nò là nén kinh té sé dàn dàn mài sue canh Iranh va làm vào tình trang kém hiéu qua do su dung càc nguón lue vói hiéu suàt thà'p Bào ho san xuà't thi phài tàng chi phf phi san xuà't, khòng bào ho thi nén san xuàt sé suy siip, va néu de tình hình nliàp sièu kéo dai sé dàn dén mot lue nào dò nguÓn ngoai té se bj can kiél

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

3 Ty già cao làm mèo mó phàn phèi thu nhàp theo chiéu huóng gay bàt lgi cho nguòi san xuà't càc hàng hoà trao dói dugc, va làm lgi cho ngành

djch vu va càc ngành san xuà't càc mat hàng khóng trao dói dugc Diéu dò

làm cho he ngàn càch giùa thành thj va nóng thón ngày càng bj khàc sàu Ò

nhùng nai càc bién phàp kiém soàt nhàp khàu ngày càng trò nén khàt klie thi de hình thành nan buon làu, tró'n thué va tham nhung

4 No co thè làm màt ón djnh qua trình di chuyèn vó'n va khuyén khfeh vay ng cùa nuóc ngoài Nguòi dàu tu sé rùt vèn ra nuóc ngoài de làm àn vi

eó thè thu dugc nhiéu lgi tue va giàm dugc càc chi phf ve lao dóng va nguyén vàt liéu Ng nuóc ngoài tàng, càn càn thanh toàn thàm hut va ty già qua cao là tình thè ma mòi nén kinh té eó thè di dén phà già vói quy mó lón bàt cu lue nào

5 Mói tiiròng kinh té vT mó sé trò nén bà't ón djnh va nén kinh té màt khà nàng phàn ùng do càc cóng cu vT mó khàc trò thànli vó hiéu truóc nguy

ca Slip dò eó tfnh he thó'ng va toàn dién

Vày là, nhu chùng ta dà thà'y, ty già qua cao hoàe qua thà'p déu bà't lgi dèi vói nén kinh té, cho nén huóng giài quyé't và'n de là tìm cho ra mot ty già thfch hgp, eó tfnh linh hoat va eó thè dàp ùng dugc tùng giai doan cu thè

Loai ty già dugc tfnh theo sé lirgng nhùng dóng tién nuóc ngoài eó thè dugc dói thành dóng tién cùa nuóc dò ggi là ty già song phuang

Vi du:

X dollas My IGBP = 1 y frane Phap

z yèn Nhàl

Ty già tfiili theo sò bình quàn già quyén cùa hàu hcl càc ly già song phuang quan trong, vói mùc già quyén dugc xàc dinh bòi ty Irong cùa mòi

no

Chuang 1 : Vai trò cùa tién té, tài chinh

loai ngoai té trong kim ngach ngoai thuang cùa mot nuóc ggi là ty già bình quan cùa nuóc dò Ty già song phuang là loai ty già giàn don, rat de bi bién dóng do su thay dói già trj cùa mÒi ngoai té trong sé càc ngoai té dòi ùng trao dói Chang han, dàt già thiét tygià cùa dòng nói té là tuang dèi ón djnh trong quan he vói dóng dollar My Vào lue dòng dollar My lén già so vói càc ngoai té khàc thi duang nhién dòng nói té cung lén già tlieo, va nhu thè

nò dà bj giàm sue canh tranh trong càc giao djch khóng su dung dÒng dollar, Ty già bình quàn dà Idiàc phuc dugc nhuge diém dò cùa ty già song phuang Càn cu vào càc du bào ve tién té quèc tè, hàu hét càc nuóc dà nco dòng tién cùa mình theo mot nhóm, hay mot "giò" càc dòng tién manh khàc nhau [8, 174-175]

Loai ty già dugc cóng bè hàng ngày vào lue mò cùa va dóng cùa thj tiuòng hèi doài ggi là ty già danh nghTa Ty già danh nghTa cung càp nhùng thóng tin càp nhàt, phàn ành tfnh ón djnh hay bién dóng cùa tién té va giùp cho su djnh huóng càc quyé't djnh cùa cà nhàn, doanh nghiép hay Nhà niróc dugc kjp thòi, bàm sàt tình hìnli tài chfnh - tién té quó'c té Tuy nhién, ty già dfch thuc dóng vai trò cóng cu diéu tiét kinh té khóng phài là ty già danh nghTa ma là ty già thuc té Cùng vói ty già bình quàn, ty già thuc té góp phàn ón djnh hoà dòng tién trong nuóc, diéu chinh ca cà'u san lirgng va dàm bào cho nén tài chfnh trong nuóc thfch nghi vói nhùng dién bién phùe tap trén thj truòng tài chfnh thè giói Thóng thuong, ty già thuc té dugc tfnh bang ty già danh ngliTa nhàn vói chi sò già trong nuóc ròi chia cho chi sé quòc té:

RER= NERxPd

Pw trong dò: RER : ty già thuc té

NER:ty già danh nghTa Pd: chi SÒ già trong nuóc Pw: chi sé già quÒc té

[8, 178]

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

12 Vai trò cùa chinh sàch tién té

1.2.1 He muc tiéu tóng quàt cùa chinh sàch tién té

Chinh sàch tién té là chfnh sàch diéu tiét nén kinh té ò tàm vT mó theo nhùng nguyén tàc hoat dóng cùa ca che thj truòng Muc tiéu tóng quàt cùa chfnh sàch tién té là ón djnh vT mó va phàt trién kinh té Muò'n dat dugc càc muc tiéu bao quàt này, chfnh sàch tién té phài dàm bào giù dugc thè quàn bình giùa khòi lugng hàng hoà trén thj tiiròng va càc phuang tién thanh toàn Tàc dòng cùa chfnh sàch tién té là loai tàc dòng giàn tiép theo dò,

thóng qua viéc quàn \f khèi lugng tién té va qua trình luu thóng cùa tién té

de huy dóng càc nguón lue tham già vào qua trình phàt trién kinh té trong vòng kiém soàt dugc cùa Chfnh phù Hiéu lue cùa chfnh sàch tién té phu thuòe vào trang thài kinh té cùa mot quó'c già va mùc dò mò ròng quan he hgp tàc giùa quèc già à'y vói phàn con lai cùa thè giói Càn cu vào hai liéu chf chù yéu cùa mot nén kinh té lành mciiih dugc càc tó chùc kinh té quèc té cóng nhàn, dò là nén kinli té klióng eó su bién dòng qua lón ve mùc già tóng quàt va phài dàm bào dugc su tàng truòng ón djnh, chfnli sàch tién té tàp trung vào giài quyé't hai muc tiéu ca bàn nhà't là ón djnh vài già va phàt trién kinh té

1.2.1.l-Òn djnh vàt già

Tình hình vàn dòng cùa vàt già phàn ành già tri cùa tién té He thò'ng vàt già dugc xem nhu tuong dòi ón dinh khi khòng co su thay dói dàng ké cùa chi sò CPI ( Consumption price index - chi sò già tiéu dùng) Su ón dinh muc già tóng quàt phài dugc nhìn nhàn mot càch toàn dién bòi vi già

cà luón thay dói theo khóng gian va thòi gian, tmóc nhùng chuyén bién cùa

24

Chuang 1 : Vai trò cùa tién té, tài chinh

càc yèu tè san xuàt cung nhu nhu càu tiéu thu So sành giùa hai ngành san xuàt chinh là nòng nghiép va cóng nghiép, chùng ta eó thè thà'y khuynh huóng ón djnh già làu dai ò càc nuóc dang phàt trièn trong ITnh vuc san xuàt nóng nghiép ro ràng là càn phài dugc uu tién han trong ITnh vuc cóng nghiép Theo già cành kéo giùa hai ngành thi phàn thiét hai rai vào giai càp

nóng dàn va tu dò gay ra su xào tròn trong ca càu ky thuàt va ca cà'u xà hói cùa nóng nghiép Diéu này khóng khòi gay ra nhùng bàt lgi cho nén san xuàt xà hòi nói chung

Mat khàc, mùc cung ùng nóng san lai le thuóc vào su thay dói cùa yéu

tè thòi tiét va thòi vu Do dò già nóng san cùng eó thè tàng trong mot thòi gian ngàn sau khi thu hoach mot vu mùa khóng bòi thu Néu già nóng san trò nén dàt dò rat de day nén kinh té vào trang thài hòn dòn va nén chfnh trj cung bj ành huòng tu ben ngoài Tuy vày, viéc nhàp khàu nóng phàm thuong gap phài su phàn ùng dù dói cùa nóng dàn

Su thay dói già cà cùa tà't cà càc san phàm dugc cà càc nhà kinh té làn chfnh trj hét sue quan tàm Dàc biét càc nhà kinh té thuong eè gang giù tàm hoat dòng sao cho nén kinh té' dugc bình ón tuang dói trong cà ngàn han va dai han Kinh nghiém cho thà'y su giàm già khó thuc hién han là su tàng già, cho nén dà co ón djnh dugc mot mùc già trong mot thòi gian thi dùng

de no bj day lén qua cao trong thòi gian tiép theo Su già tàng vàt già là mòi lgi cho nhùng nguòi dàu ca tfch trù vi ho dà mua vói già thà'p hcm nhiéu già

sé bàn ra Càc doanh nghiép va cà nhàn dang vay ng cùng thu dugc Igi fch tuang tu Nhimg già cà tàng sé làm cho nhùng nguòi eó mùc thu nhàp danh nghTa co dinh bj thiét hai Mùc song cùa nliùng nguòi này bj ha thàp va ành huòng dén tóng càu ròi dén tóng cung Nén kinh té eó nguy co dùng ben bó suy tlioài Càc tài san tfnh bang tién hoac trai phiéu ngày càng mài y nghTa, lgi tue quèc già giàm sùt, klià nàng tiét kiém de dàu tu bi han che khóng chi hién teli ma cà trong tuang lai Nén tfn dung quòc già phài sau mot thòi gian

Uhirong I : vai tro cua tién té, tài chinh

dai mói khòi phuc duóc nhu cu Ve thuc chat, chia khoà cùa su phàt trién

ma biéu hién là su tàng lén cùa khà nàng san xuà't va mù'c sÓng cùa nhàn dàn phu thuóc chù yèu vào mure dò dàu tu, ma dàu tu lai lién quan mot càch truc tiép dén mure dò tiét kiém tóng hgp

Tuy nhién, mot su sut già toàn thè cùng khòng phài là diéu dugc mong dgi Néu diéu dò là mong muò'n cùa giói tiéu thu thi lai trò thành thàm hoci cho giói san xuà't Ho co thè sat nghiép hoàe phài thu hep tàm hoat dòng Trong diéu kién nén kinh té mò, thj phàn cùa ho bi càc doanh nghiép nuóc ngoài thón tfnh va ve sau khóng de gì ho eó thè dat dugc su kiém soàt dòi vói thj phàn này Trén bình dién nén kinh té thi su thut lui dugc nliìn thà'y rà't rò, duói góc dò xà hòi thi dòi quàn thàt nghiép ngày càng tàng lén

1.2.1.2 Phàt trién kinh té

Cóng cuóc phàt trién kinh té bàt buóc phài dua dén nhùng thay dói trong co cà'u ngành san xuà't cùng nhu co cà'u càc xi nghiép Tai mot nén kinJi té dang phàt trién ky thuàt mói se thay thè cho ky thuàt va còng nghe

cu Su thay dói eó ti'iih bàt buóc này gay ra nhùng tàc dóng va ành huóng dén san xuà't, cóng àn viéc làm va co cà'u dàn cu Bàn thàn su ón dinh mùc già là mot diéu kién cho su phàt trién, ngoài ra diéu kién này cùng dugc bó trg bòi càc mùc thay dói cùa tién té theo su quàn ly tu cà'p vT mó cùa Ngàn hàng Tmng uong

Truóc hét, su thay dói trong co cà'u ngành theo qua trình phàt trién tu nhién cùa nén kinh té Qua trình này dién bién theo trình tu nóng nghiép, tiéu thù cóng nghiép va cuòi cùng là còng nghiép giù dia vi thóng tri Néu

de qua trình này dién ra theo dùng trình tu mot càch tu phàt thi càc nuóc dang phàt trién phài mà't hàng thè ky mói beat theo nhip cùa càc quoc già

26

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

tién tièn Khoàng càch giùa càc nuóc phàt trièn hàng dàu thè giói va càc nuóc dang phàt trièn hién nay là khoàng càch cùa nhùng phuang thùc san xuàt Muèn rut ngàn khoàng càch này chi eó thè két hgp bàm sàt va dòn dàu ky thuàt, còng nghé bang bién phàp day manh dàu tu Trong tién trình phàt trièn di lén cùa mot nén kinh tè, thi mòi truòng kmh té nàng dòng dóng vai trò hét sue quan trong Mòi tiiròng à'y khóng thè tao dimg nén bang càc bién phàp hành chfnh ma phài dua vào nguyén tàc cùa thj tmòng Tuy khóng phài bao trùm lén tà't cà, nhung quan he kinh té giùa nguòi vói nguòi phài dugc kién tao trén ca sò cùa càc quan he hàng hoà - tién té De tién té thàm nhàp vào mgi màt cùa dòi sèng kinh té' là mot loai chùc nàng cùa chfnh sàch tién té trong nén kinh tè thj truòng

Tliù hai, su thay dói trong ca cà'u ngành tà't yéu dàn dén su phàn bò lai trong ca càu dàu tu Su thay dói ca càu dàu tu, mot mat là su thay dói mùc

dò dàu tu giùa càc ngành khàc nhau, nliung mat khàc cùng là su tàng lén ve

ty trgng dàu tu cùa mòi ngành Trong truòng hgp này chfnh sàch tién tè là cóng cu de diéu hoà càc khèi dàu tu, càn dèi càc khoàn tfn dung theo yéu càu cùa mòi ngành theo su tfnh toàn trong càc ké hoach phàt trièn trung va dai han Su thay dói ca cà'u lao dóng theo huóng djch chuyèn mot bò phàn lao dóng nóng nghiép sang lao dòng tiéu thù còng nghiép va cóng nghiép hién dai, su di chuyèn lao dòng tu nóng thón ra thành thj, su phàn bè lai lao dóng giùa càc vùng trong mot dàt nuóc, tà't cà déu càn eó "bà da" ve tfn dung vó'n là thè manh cùa chfnh sàch tién té Muon giài quyét làn gòc nhùng àp lue xà hòi ma thành thj phài gành chju thi phài tàp trung vào giai quyét nhùng màu thùàn dà co va sé eó ò kliu vuc nóng thón

L2.2.Hé muc tiéu phài sinh

1.2.2.1 Muc tiéu ón dinh hòi doài

Chuong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Nhùng thay dói cùa hÒi doài ành huòng dén thj truòng quó'c nói vi nhùng san ph£m nói dja phài canh tranh vói nhùng san phdm tuong tu dugc san xuà't ò ngoài hay san phdm nói dja dugc xuà't sang thj tiiròng nuóc ngoài cùng vày Tu dò, su ón djnh hò'i doài là muc tiéu phài sinh va phòi hgp vói su ón djnh vàt già nói bò

Mói lién he kinh té vói nuóc ngoài cùng nhu mói lién he kinh té trong nuóc làm phàt sinh so ng càn phài thanh toàn Duói che dò kim bàn vi, su thanh toàn à'y dugc thuc hién de dang vi vàng hoàn toàn eó hiéu lue khi thè hién chùc nàng là phuong tién thanh toàn Nhung hién nay, mot màt tién té cùa càc nuóc khòng con dugc quy djnh tiirc tiép bang vàng Mat khàc càc ngàn hàng quòc già cùng khòng bào dàm chuyén vàng de thanh toàn mot càch tu do nùa Do dò, dò'i vói tà't cà càc loai tién té, ty già hÒi doài thuong dugc à'n djnh bang mot quyé't dinli don phuong hoac su thoà thuàn cùa càc nhà chùc tràch cùa nhùng quòc già lién dói Khòng nhùng thè, qua trình giù thàng bang cho càn càn thanh toàn quòc té eó thè xem nliu mot muc tiéu dòi ngoai cùa chfnh sàch tién té, vi nhò dò mói eó su ón dinh hòi doài tue

là trj già cùa tién té cùa mot quó'c già dòi vói ngoai té khàc Su quàn bình cùa càn càn thanh toàn quòc té lai le thuòe vào càc yéu tó nhu:

-Khòi lugng xuà't nhàp khàu ròng vói mòi nuóc

-Càc nhàn tò cà'u thành càn càn thanh toàn va ty trong

-Tàm quan trong cùa càc nghiép vu tài chinh ( ti'n dung quó'c té, chi

phi cùa chfnh phù ò nuóc ngoài, )

-Pham vi cùa quan he da phuong trong giao luu thuang mai, di chuyén

tu bàn va giao djch ngoai té

-Khòi lugng va tfnh chat cùa vicn tig nuóc ngoài

Chuang I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Can cu vào càc yéu tè trén, chùng ta thày ràng su thay dói cùa càn càn thanh toàn va thi tnròng hèi doài cùa quèc già dèi vói nuóc ngoài hàu nhu thoàt khòi quyén han khóng nhùng cùa he thó'ng ngàn hàng ma con cùa Chinh phù nùa Cung vi thè, vai trò ón dinh hèi doài dugc dat ra cho Ngàn

hàng Tmng uang

; » -»

1.2.2.2 Tình chat chuyén dòi cua tién té

Muc tiéu phài sinh thù hai cùa chinh sàch lién té hién nay trén thè giói

là dàm bào tfnh ben vùng ve già trj va uy tfn cùa dÓng tién trong càc giao djch quèc té Diéu này dà dat dugc ò càc nén kinh té manh nhu My, Due, Phàp, Nhàt Bàn, nhung dèi vói càc nuóc dang phàt trièn thi chi càn duy tri

vj thè cùa dòng tién trong pham vi mot khu vuc cùng dà là quan trgng Vién dàn cho muc tiéu này là nhiéu quó'c già dang phàt trién dà tu dành mà't uy tfn cùa mình bang càch dua ra nhùng "khó khan ve tién té" de khòi phài Irà

ng, hoac làm ù dgng tài san, thàm chf tjch thu vTnh vién tài san cùa càc còng ty ngoai quó'c ò nuóc mình Muèn giù dugc vj thè cùa dòng tién, phài tlioà man càc yéu càu sau day:

- Tién té làm phuang tién thanh toàn trong hé't thày càc giao djch dèi nói

- Dóng tién giù dugc ty già thuc té ón djnh trong nhiéu nàm lién tue

- Ty trgng cùa màng kinli té dèi ngoai là lón so vói loàn bò nén kinh té quèc dàn

Ve yéu càu thù ba con luy thuóc vào mùc dò mò cùa cùa nén kinh té

va khà nàng hòi nhàp cùa nén kinli té dò vào kinh té khu vuc va thè giói Nhung yéu càu thù nhà't va thù hai hoàn toàn co thè nàm trong vòng kiém soàt cùa chfnh sàch tién té Yéu càu doi vói tién té làm phuang lién thanh toàn eó thè dugc thoà man bang càch giao cho he thòng ngàn hàng thuang mai va thj tmòng hèi doài plió'i hgp vói toàn bó he thóng thanh loàn licn

Chirong 1 : vai tro cua iién té, tài chinh

toàn lành thó Con yéu càu dÒi vói ty già thuc té thi Ngàn hàng Trung uong

co thè "tung" du trù de giù ty già danh nghTa, tàng hoac giàm khòi lugng tién té de diéu phÓi lai suà't dao dòng theo lai suà't trén thj truòng tài chfnh tién té thè giói, ón djnh mùc già trong nuóc theo sàt mùc già quòc té

1.2.3 Còng cu va cu che boat dóng cùa chinh sàch tién té

Klii ty le du trù bàt buóc ma Ngàn hàng Trung uong buóc càc ngàn hàng thuong meli phài tàng lén hay giàm xuòng sé làm giàm hoàe tàng lugng tién phuc vu ò ngoài xà hói Day là mot còng cu ma ngàn hàng trung uong thuong dùng de kiém soàt mùc cung tién té

Thè manh cùa còng cu này là tàc dòng toàn dién dén he thó'ng ngàn hàng (trung gian tài chfnh cung ùng vó'n dàu tu quan trgng cho nén kinh té

va thu hùt khòi lugng lón tién gùi tiét kiém), cho nén, néu càc ngàn hàng thuong mai va càc doanh nghiép co su giàm sàt làn nhau mot càch tfch cuc thi hiéu qua cùa cóng cu rat cao va nén kinh té co thè thay dói trang thài mot càch nhanh chóng va thoàt ra kliòi nguy co cùa khùng hoàng tài chùih

30

Chtfong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Nhugc diém cùa còng cu là chi phi de quàn 15^ du trù bàt buóc rat tó'n kém Ty le du trù bàt buóc khòng phài lue nào cùng dugc Ngàn hàng Tmng uong dua ra mot càch chfnh xàc do thiéu thòng tin, do àp lue cùa càc tÓ chùc tài chinh tién té quèc té, do nhùng dir bào ve tuang lai eó su sai léch,

va do mùc dò chàp hành cùa càc ngàn hàng thuang mai khó eó thè hoàn toàn tuàn thù tuyét dèi Néu ty le du tiir qua cao thi sé gay ra làng phf vi eó thè bó 15 càc thuang vu làm àn quan trgng, nhung néu ty le dir trù là qua thàp thi cùng de gay ra dò va tài chfnh - tién té Néu thay dói lién tue ty le

du tris bàt buóc sé gay ra bà't ón djnh cho càc ngàn hàng va làm mà't uy tfn

cùa he thó'ng ngàn hàng so vói càc loai hinh thu hùt va cho vay tfn dung khàc

1.2.3.2 Lai suàt chiét khàu

Lai suàt chiét khà'u cùng là mot cóng cu cùa Ngàn hàng Tmng uang dùng de tàc dóng dén cung ùng tién té bang càch thay dói khèi lirgng cho vay chié't khà'u va ca sé tién té 0 cóng cu này, Ngàn hàng Tmng uang dóng vai trò ngàn hàng cùa càc ngàn hàng, tue là eó thè diéu chinh khà nàng vay tién cùa càc ngàn hàng thuang meli, de thòng qua dò giàn tié'p tàng hoac giàm khoi lugng tién té cung ùng ra ngoài xà hói

Ca che hoat dòng cùa lai suà't chiét khàu eó thè tóm tàt nhu sau Chàng hcin, Ngàn hàng Trung uang ha lai suàt chié't khà'u va khuyén khfeh

càc ngàn hàng thuang m<ì\ vay tién cùa Ngàn hàng Tmng uang nhiéu han

Nhu vày, chi trong mot thòi gian ngàn, he thong càc ngàn hàng thuang mai

dà eó sé du tuang dèi lón de san sàng elio càc doanh nghiép hay cà nhàn vay Cùng theo nguyén ly so nhàn tién té thi Ngàn hàng Tmng uang chi càn

"bam" vào mot khèi lugng tién khòng qua lón, nhu vày cùng dù làm cho sò

Chiromg I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

giao dich bang tién trong nén kinh tè tàng lén gap bòi Co ba loai khoàn vay chiét khàu là tfn dung diéu chinh, tin dung thòi vu va tfn dung mò róng

Cho vay tfn dung diéu chinh là loai cho vay thóng dung nhàt nhàm giùp cho càc ngàn hàng thuang mai eó thè hoàn tra ngàn han do tién gùi bj tam thòi rùt ra Tfn dung thòi vu dugc càp de dàp ùng nhu càu thòi vu cùa mot sé ngàn hàng chuyén doanh nhu ngàn hàng nòng nghiép, ngàn hàng dàu tu phàt trièn nhà ò, Loai tfn dung thù ba là tfn dung mò róng càp cho càc ngàn hàng gap khó khan nghiém trgng ve khà nàng hoàn tra, va ngàn hàng di vay khóng nhàt thié't phài tra ngay cho Ngàn hàng Tmng uang sau mot thòi già ngàn Thóng thuong, de khuyé'n khfeh càc ngàn hàng vay tién, lai suàt chiét khà'u thuong thà'p han lai suàt thj truòng

So vói ty le dir trù bàt buóc thi cóng cu lai suàt chiét khà'u tò ra dàc dung han, bòi vi dù sao nò cùng là bién phàp mang nhiéu tfnh kinh tè' han là hành chfnh Ngoài ra ca che diéu tiét va quàn ly khóng qua phùe tap nhu quy djnh ty le dir rù bàt buóc Ngàn hàng Tmng uang co thè khó'ng che va can thiép truc tié'p khi nén tài chfnh tién té co nhùng dàu hiéu xàu Tuy thè, nhugc diém cùa cóng cu này càc ngàn hàng thuang mai eó thè lgi dung viéc giàm lai suà't de vay thém tién phuc vu cho muc dfch dàu ca

1.2.3.3 Nghiép vu thj truòng ma

Nghiép vu thj truòng mò là cóng cu quan trgng nhà't cùa chfnh sàch tién té trong nén kinh té thi tiiròng Nghiép vu thj tiaròng mò (Open market) chi hoat dóng dugc mot càch bình thuong khi eó su tliam già cùa mot thi truòng chùng khoàn dù mcinh Ngoài ra, bàn thàn Chfnh phù cùng là mot tàc nhàn tham già vói tu càch vùa là nguòi mua, vùa là ngirói bàn chùng khoàn cùa chfnh mình

32

i^nuong 1 : vai iru cua dén té, tài chinh

Ca che hoat dòng cùa thi truòng mò là, néu càn phài tàng khèi lugng tién vào luu thòng, Chfnh phù chi càn mua vào càc chùng khoàn, va nhu vày mot khèi lugng tién bang tri già cùa sé chùng khoàn dà dugc dua vao luu thóng Bién phàp này cùa Chfnh phù thuong dugc su dung klii muèn day

manh dàu tu nói dja Klióng chi thuàn luy là su già tàng cùa khÒi lugng tién

té, viéc Chfnh phù mua mhiéu chùng khoàn cùng làm cho màt bang lai suà't

giàm xuèng, khuyén khfeh càc doanh nghiép vay thém tién ò he thong ngàn

hàng thuang mai de kinh doanh, dóng thòi cùng tàng tóng càu tiéu thu Khi càn han che' dàu tu hoàe già phài chèng lam phàt, Qn'nh phù chi càn làm ngugc lai là bàn càc chùng khoàn ra va thu tién ve

Diéu kién de thuc hién nghiép vu thj truòng mò là he thó'ng càc ngàn hàng thuang mai phài hoàn thién va hoàn toàn tuàn thù luàt chai cùa kinh té thj truòng Càc chùng khoàn cùa Chfnh phù hay chùng khoàn cùa càc cóng

ty ma Chfnh phù dira vào phài eó dò long cao, tue là de chuyén dói thành tién va eó uy tfn Luàt phàp phài cho phép qua tiìiili di chuyèn tu bàn tu ngành này sang ngành kliàc mot càch tir do Va yèu càu cuòi cùng cùa diéu kién là dóng tién dugc su dung trén thi tmòng phài là dóng tién ón djnh (thuong là nói té ), eó khà nàng thanh toàn trong hàu hét càc giao djch

So sành vói hai cóng cu dà néu cùa chfnh sàch tién té thi nghiép vu thj tnjòng tu do co càc diém miiiih sau day :

- Ngàn hàng Trung uang hoàn toàn kiém soàt toàn bó nghiép vu va nàm dugc khòi lugng tién cung ùng rai vào tay dèi tugng nào

- Nghiép VII thj tiiròng tu do linh hoat va chfnh xàc, eó thè dugc su dung ò bàt cu mùc dò nào

- Càc bién phàp cùa nghiép vu dò dàng dugc dào ngugc lai theo muc dfch cùa Chfnh phù

- Nghiép vu thj tmòng tu do ft bj trac trò ve mài thù lue hành chinh

Chircmg I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

- Tàn dung dugc thè manh ve su nàng dóng cùa nén kinh té thi tmòng

1.3 Chinh sàch tài khoà

1.3.1 He muc tiéu va cóng cu

1.3.1.1 Muc tiéu thù nhàt : Phàt trièn kinh té bang càch tàng tiét kiém cùa cà khu vuc Nhà nuóc va tu nhàn, làm cho tiét kiém eó y nghTa han

là tiéu dùng hién tai

Cóng cu dugc su dung là tàng mùc thué, diéu chinh ca càu thué mot càch hgp ly va han che ehi tiéu cùa Chfnh phù Chfnh sàch lai suàt dugc két hgp vói viéc phàt trién manh me thj tmòng tài chfnh - tién té

1.3.1.2 Muc tiéu thù hai : Thuc hién cóng bang, thu hep su khàc biét ve thu nliàp giùa càc tàng lóp dàn cu va giùa càc vùng

Su dung cóng cu thué va trg cà'p cùa Chfnh phù Dùng thué luy tién àp dung cho thué thu nhàp de thuc hién su cóng bang giùa nguòi eó thu nhàp thàp va nguòi co thu nJiàp cao Chfnh phù day manh cung ùng tài chfnli cho giào due, y té, phàt trièn càc du àn giài quyét cóng àn viéc làm tu ngàn sàch Trung uang, dja phuang va phèi hgp giùa Nhà nuóc vói nhàn dàn

1.3.1.3 Muc tiéu thùr ba : On dinh va dat hiéu qua kinh té (thuc thi càc bién phàp làm giàm lam phàt va thàt nghiép Loai bò càc càn trò ve tài chfnh de dat tói su hiéu qua)

Còng cu thuc hién là càc loai thué va cài càch he thò'ng thué, càc bién phàp khòng che tiéu dùng cùa Chfnh phù, diéu phò'i lai suà't va du trù quó'c già

1.3.2 Cu che va tac dòng cùa chinh sàch tài khoà

34

v^«l uiiiig 1 fSRr^CT^ìén té, tài chinh,

Nói dung cùa chinh sàch tài khoà bao góm hai bó phàn eó quan he màt thiét vói nhau là tàp tmng càc nguón thu va su dung càc nguón thu ày tue là chi

Càc nguón thu cùa Chfnh phù chù yéu là tu thué, càc loai phf, phàt hành cóng trai, tié'p nhàn vién trg va vay ng cùa nuóc ngoài Càc khoàn chi cùa Chfnh phù là chi de duy tri bó mày Nhà nuóc, chi de dói mói két càu ha tàng, chi cho dàu tu phàt trièn, y tè ,giào due, phùe lgi xà hòi, trg càp cho nguòi nghèo, tàn tàt va vién trg cho nuóc ngoài

Ve tàc dòng cùa chfnh sàch tài khoà, chùng ta chù yé'u nghién cùu vai trò cùa càc khoàn chi tiéu va viéc dành thué cùa Chfnh phù

Chi tiéu Hình 6 mó tà vai trò cùa chfnh

phù trong viéc chi tiéu dà làm cho

san lugng tàng lén nhu thè nào ^

Duòng thù nhàt là C + I dién tà

mùc chi tiéu va dàu tu Tóng quàt

cùa dàn chùng Duòng này càt C+I

duòng làm vói truc hoành mot

góc 45^0 diém E Tmc hoành biéu 0

dién mùc san lugng Y ( hay Tóng

san phàm quèc dàn - GNP ) Truc Hình 6

tung biéu dién Tóng chi tiéu cùa

nén kinh té vói càc bò phàn cà'u

thànli giàn don là mùc tiéu

dùng tóng quàt ( C ), dàu tu Tóng quàt ( I ) va nhàn tè Chfnh phù vói mùc chi là G

Duòng thù hai là duòng C + I + G, cho thày phàn chi tiéu cùa Chinh phù ( G ) cùng tham già vào Tóng chi tiéu Duòng này cài duòng làm thành vói tiTJc hoành góc 45^ ò diém F

Chirong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Nhu vày, su tàng tóng chi tiéu bang càch tàng thém phàn chi tiéu cùa

Chinh phù dà góp phàn làm già tàng san lugng hay Tóng san phàm quèc dàn cùa nén kinh tè'

Y nghla thuc té cùa viéc tàng thém phàn chi tiéu cùa Chinh phù là dà làm cho tóng càu eó khà nàng thanh toàn cùa xà hòi tàng lén, va nhu thè dà tao cho nén kinh tèmo róng tiém lue de san xuà't dén mùc càu eó khà nàng thanh toàn dò Dàng sau qua trình chi tiéu cùa Chfnh phù là càc nguón lue cùa nén kinh tè nhu tài nguyén, tién vó'n, ky thuàt va lao dòng dugc huy dóng de phuc vu cho su tàng tmòng cùa san lugng hay GNP

+ 1 + G

Chi tiéu Hình 7 mó tà mot su giàm thué'

cùa Chfnh phù dà làm cho mùc

san lugng càn bang Y ( hay

GDP ) tàng lén nhu thè nào

Trén dò thj này, don vj biéu

dién trén tiiic tung va truc

hoành klióng eó gì thay dói so

vói càc dan vj cùa hình 6 Càc

già trj C, C^ I, G déu là càc

già trj tóng quàt dai dién cho

toàn bó càc dai lugng chi cho

tiéu dùng, dàu tu va chi tiéu cùa

Chfnh phù

Trong mó hình này, già su dàu tu (1) va chi tiéu (G) cùa Chfnh phù khóng hay dÓi Chfnh phù giàm thué se làm cho dàn chùng co nhiéu thu

nhàp han de tàng chi tiéu tu mùc C lén mùc C \ va nliu vày duòng C+I+G

sé djch chuyèn lén phfa trén thành duòng C ^ -i- 1 -f- G Giao diém cùa hai duòng này càt duòng làm vói truc hoành góc 45^ làn lugt a diém Fj va F^

36

Chirong 1 : Vai trò cùa tién té, tài chinh

Gióng F, va Fj xuó'ng thàng góc vói truc hoành, chùng ta co diém Y, va Y2 biéu dién càc mùc san luong càn bang khàc nhau

Cung 1^ luàn nhu trén, chùng ta thà'y ràng viéc Qifnh phù giàm thué co tac dung kfch thfch dàn chùng chi tiéu nhiéu hon, làm cho t6ng càu eó khà nàng thanh toàn tàng lén va nén kinh té se diéu chinh san luong de thoà man mùc càu dò Mot quyé't dinh tàng thué se co tàc dung nguoc lai, va dàng sau quyé't dinh ày là sò nguói thàt nghiép cùa xà hòi ngày càng dòng [5, 528-557], [6, 568-604]

Tuy vày, day chi là mó hinh giàn don, con xa mói gióng trong thuc té' Chùng ta co thè thà'y ngay là viéc giàm thué cùa Chfnli phù ma vàn giù mùc khóng dói trong chi tiéu cùa Chfnh phù là ft khà nàng hién thuc Trong nhiéu tmóng hgp, Chfnh phù dà chi tiéu vuot qua khà nàng thu, gay ra tinh trang thàm hut ngàn sàch Khòng nhùng thè, néu Chfnh phù giàm thué xuó'ng mùc thà'p hon thi ngoài khà nàng tiéu dùng cùa tu nhàn tàng lén cùng con eó khà nàng khuyé'n khfeh dàu tu Dù sao, mò hinh giàn don ma chùng

ta nghién cùu cùng phàn ành dugc mot phàn hién thuc cùa chfnh sàch tai khoà, ft ra thi xu huóng vàn dòng cùa mó hinh cùng dùng khi àp dung vào nén kinh té dang phàt trién co mùc san lugng con nàm duói mùc san lugng tiém nàng Ngoài ra, trong qua triiih diéu tiét vi mó nén kinh té, Chfnh phù cùng luón càn nhàc de tim ra mùc thué hgp ly cùng nhu nghién cùu de ti'iih toàn mùc chi tiéu va dàu tu, sao cho nguón thu thué vàn dugc bào dàm ma nén kinh té vàn eó tàng tiuong thuc duong

1.3.3 Cac hiéu urng cùa thuékhoà

Bà't ky Chfnh phù nào cùng muò'n eó thàng du trong ngàn sàch Co hai bién phàp chòng thàm hut trong ngàn sàch là tàng thuc va giàm chi liéu cùa Chfnh phù Trong thuc té, rat ft Chfnh phù chiù giàm chi tiéu ma chù yéu là

Chucmg I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

tìm càch de tàng thué Nhu da trình bay ò muc trén, tàng thué sé làm cho san lugng càn bang tut xuèng va ành huòng dèn cóng àn viéc làm Mac dù thuè là nguón thu chinh cùa Ngàn sàch Nhà nuóc, nhung khóng thè tàng thu mot càch tuy tién Nhùng nò lue tàng thu mot càch thài qua thuong dem lai két qua khóng nhu mong muò'n, tue là tÓng thu eó nguy ca giàm xuèng tram trgng Tàng thué chung, truóc tién tàc dóng dén càc doanh nghiép, làm tàng chi phf cho mot don vi san lugng Thiét hai se là khóng nhò dèi vói càc doanh nghiép kinh doanh càc màt hàng eó tinh chà't phó bién, khòng dàc thù va thiéu sue canh tranh Thóng thuong, càc Chinh phù hay dò lòi do su tàng thué cùa mình bang càch lén àn càc san phàm nhàp khàu cùng loai va

àp dung mùc thué quan cao Nhung quyé't djnh ày chua han dà là giài phàp tèi uu Bòi vi, thù nhàt, thué' quan qua cao sé khuyé'n khfeh hoat dòng buon làu Thù hai, hàng rào thué quan bào ho khóng tao nén dòng ca thùc day càc san phàm trong nuóc nàng cao chat lugng Thù ba, mat bang già cà trong nuóc cao han màt bang già cà ben ngoài thi hàu qua tiéu dùng ve mgi màt thuòe ve nguòi nghèo Thù tu, thué quan cao di ngugc lai cuang ITnh trong quan he thuang mai quó'c té

Thué là cóng cu de phàn bó càc nguón lue Thóng qua he thóng thué, Chfnh phù eó thè tcio ra nhùng lgi thè tuang dèi khàc nhau giùa càc ngành, nhàt là càc ngành dugc Chfnh phù khuyén khfeh phàt trièn Thè nhung, vai trò này thuong và'p phài nhùng han che sau day :

- Mot sé ngành dugc Chfnh phù uu dai ve thué', phuc vu cho lgi fch truc tié'p cùa quó'c già lai là nhùng ngành eó ty suà't lgi nhuàn khóng cao

- Su phàn biét, dèi xù ve thué làm cho càc quan he kinh té co thè bj mèo mó va nén kinh té trò nén màt càn dèi nghiém trgng theo ca cà'u ngànli

?x

^ S p r ^ ^ S P ^ w ^ é n té, tài chinh

- Càc ngành ky thuàt mùi nhgn là càc ngành eó lgi nhuàn cao Néu dành thuè cao càc ngành này thi su tut hàu cùa quèc già là diéu ft phài bàn cài Néu dành thuè khóng cao càc ngành này sé gay ra su mà't bìiili dàng ve mùc thu nhàp

- Mot sé ngành che tao eó nguy ca gay ra ó nhiém mòi tmòng song, va khóng thè do dugc mùc dò thiét hai bang càc mùc thué suà't

- Hoat dóng dàu tu nuóc ngoài muò'n phàt trièn càn phài co mot tiéu chf là mùc thué hà'p dàn, nhung su uu dai thué' này eó thè khién cho khu vuc san xuàt truyén thó'ng bj dinh dèn

- Càc thj tmòng càn bàn nhu thj truòng hàng hoà, thj tmòng ngguyén vài liéu, thj truòng lao dóng, thj tmòng tài chfnh càng trò nén thiéu dóng bò

ve màt trình dò, ca cà'u va tó chùc hoat dòng do chju ành huòng bòi su tàc dóng khàc nhau cùa thuè

- Thué càng phùe tap va càng chi tiét thi càng khó kiém soàt

1.3.4 Nguyén ly chu ky tiét kiém - dàu tu - tàng truòng theo mó hình

so nhan

Thu nhàp cùa toàn bò nén kinh té dugc chia làm hai bò phàn Phàn thù nhà't dugc su dung cho muc dfch tiéu dùng Phàn thù hai là càc khoàn lièi kiém de tài san xuà't.'Dàt già thiét ràng toàn bò tiét kiém déu dugc su dung

de tài dàu tu, tue là dua càc nguón lue vào qua trình san xuà't Theo dò thi ò

hình 8, lue dàu chùng ta eó mùc thu nhàp là Y^^, Y^^ = C,^ + l^, trong dò, Q^

là tiéu dùng tóng quàt va I^ là dàu tu long quàt ban dàu

Chirong I : Vai trò cùa tién té, tài chinh

= Io, So là tiét kiém ban dàu

Buóc vào chu ky tié'p theo,

già su tiéu dùng vàn giù nhu

cu, tue là C, = CQ Gióng tu

diém FQ sang tmc tung, càt

truc tung ó C,, tu C, dung

duòng song vói duòng Co +

Io va ggi day là duòng tiéu

dùng C, Tu C, là'y mot lugng p^-,„}^ g

AY = Yo - Y, lén phfa trén,

tu day dung duòng C, + 1,

song song vói duòng C,,

càt duòng 45" ò E, va gióng E, xuó'ng tmc hoành càt duòng phàn càch tiét

kiém va dàu tu ò F,, càt tmc hoành à Yj Ò day AY = I, Vày là sau mot

chu ky, mùc thu nhàp dà tàng lén lù Y^ lén Yj, lue là iién kinli té dà co mùc

tàng tiiróng ve già tri tóng san lugng O mó hinh này, vai trò cùa tiét kiém

de tài dàu tu dugc làm rò va chùng minh y nghla cùa liei kiém là rat quan

trong trong qua trình phàt trìén di lén cùa nén kinh té Khòi lugng tiét kiém

càng lón thi khà nàng dàu tu càng dugc mò ròng, làm co so cho su tàng thu

nhàp va tài san xuà't mó ròng ó chu ky tié'p theo Còng thùc cùa mó hình so

nhàn dà dugc chùng minh, dò là :

1 1 AY= X AS = — X AI

MPS 1 - MPC

AH