Một số vấn đề về thu nhập và mức sống của dân cư trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở việt nam

Muc tiéu chung là nhu vày, tuy nhièn giiia càc quò'c già va khu vue khàc nhau thi qua trinh dò dién ra a nhung tàng bàc khàc nhau, nhung co thé^ nói ràng, nàng cao thu nhàp va mùc song

MUC LIJC

Trang

Phàn mór dàu 4

Chuang 1 Thu nhap va mure song - Nhiimg vàn de ly luan va

kinh nghiem quoc té 7 1.1 Khai nie;n - Phan loai thu nhap va mùc song 7

1.1.1 Muc sòMg 7

!.1.2 Thu nhap 11 1.1.3 Mòi quan he giffa thu nhàp va mùc só'ng 20

1.2 Càc y^ii to' anh hucmg eòi thu nhap va mùc sO'ng 21 1.2.1 NhucJiu 21 1.2.2 Tàng turang kinh tè 23

1.2.3 N'ìóm càc yèu to' diéu kièn tu nhièn - vàn hoà - xà

bòi 24 1.2.4 Tàc dòng cùa yé'u tó khoa hoc ky thuàr 25

1.2.5 Trinh dò nàng lue ca nhan 26

l 2.6 Qui mò, toc dò tàng dàn sO' 26 ].2.7 Nhóm càc >éu tó' thuòc ve ón dinh chtnh tri va che'

dò chinh sàch 27 1.3 Thu nh'rip va mùc song a càc nuore dang phàt trién 28

\.^ Kinh nghièm cùa mot so quòc già trong vìèc giài

quyé: - il eie thu nha[) va n&ng cao mire song trong dim cu 32

!.4.I FJriy mani: cong nghièp boa, tàng t!ui nW.ip, piai

quyd ngheo kiiò va bA't binh dìing - MO hirh Malaixia 32

i.4.2 Bài hoc cùa Pian quó'c trong thòi ky day manh còng

nghiep hoà 37 1.4.3 Thu nhàp va mùc song cùa nguòi dan Niiat ban 42

1.4.4 Gòng hoà nhàn dàn Trung hoa - Nàng cao thu nhàp

va mùc song cùa dàn cu trong tièn trinh cài càch kinh té' 47 1.4.5 He thò'ng phùc lai xà hòi trong nén kinh té thi tnràng

Gòng hoà Lién bang Due 52

Chuang 2 Thuc trang thu nhap va muc song a Viét nam 58

2.1 Thu nhàp va mùc song dàn cu Viét nam trong thòi

ky kè hoach hoà tàp irung 58 2.1.1 Dàc dié'm cùa ca chS quàn ly cu 58

2.1.2 Dàc diém thu nhàp va mùc song trong ca che cu 59 2.2 Su hình thành nén kinh té thi truàng va tàc dOng cùa

nò óòì vói thu nhàp va mùc song 63

2.2.1 Chuyén sang kinh té thi truòng - nói dung ca bàn cùa

dòi mai kinh tè'a Viét nam 63 2.2.2 Mó'i quan he giùa hình thành kinh té thi truàng va

vièc giai quyèi vàn de thu nhàp va mùc song 68 2.2.3 Dàc diém cùa thu nhàp vìi mùc song trong qua trinh

chuyén sang nén kinh tè thi tnròng 71 2.3 Vai trò cùa nhà nuóc Viet nam trong viéc giai quyét

v:i'n de ihu nhi)p va inuc song 75 2.4 Dành già tinh hinh tiiu nhàp va mùc song sau !ian 10

nàm dAi mai 82 2.4.1 Nhùrn^', ihành Iiai ca nari 82

Ghuang3 Quan diém chung va giàì phàp chù yéu nhàm

dàm bào va nàng cao thu nhap va mure song cùa dàn cu trong giai doan hien nay 1^2 3.1 Quan diè'm chung trong giài quyè't vàn de thu nhàp

va mùc song 102 3.2 Nhiìng giài phàp chù yèu 105

3.2.1 On dinh va tàng tniang kinh té' 105 3.2.2 Giài quyèt vàn de vièc làm va chO'ng thà't nghiép 115

3.2.3 Han che' giàn càch thu nhàp va dàm bào còng bang

xàhOi 119 3.2.4 Day manh xoà dói giàm nghèo 124

3.2.5 Gàc giài phàp ve Dàn so', Giào due, Y tè va Mòi

truàng 128

Két luan 235 Danh muc tài Heu tham khào I39

PHAN MÒ DAU

1 Tinh càp thiet cùa de tài:

Lich su phàt trié^n cùa xà hòi loài nguòi gàn lién vói boat dòng lao dòng san xuàt, do là qua trinh di tu giàn don tói phùc tap Mot màt no là diéu kièn dé^ con nguòi ngày mot hoàn thièn, mat khàc boat dòng do chinh là nhàm dàp ùng che càc nhu càu ngày càng tàng cùa con nguòi San xuà't phàt trié'n tao diéu kièn cho con nguòi co diéu kièn song tòt hon, con nguòi càng duac giài phóng, tu dò co thè' tàp trung thé^ lue va tri lue nhàm tao ra nhung nàng lue mòi làm tàng nàng suàt lao dòng, san xuà't ra ngày càng nhiéu san phàn phue vu cho dòi song con nguòi Muc tiéu chung là nhu vày, tuy nhièn giiia càc quò'c già va khu vue khàc nhau thi qua

trinh dò dién ra a nhung tàng bàc khàc nhau, nhung co thé^ nói ràng, nàng cao thu

nhàp va mùc song cùa nguòi dàn là vàn de nén tàng trong toàn bò boat dòng cùa su phàt trié^n Nhiéu còng trinh nghièn cùu dà khàng dinh ràng: mùc song, mùc dò thoà man nhu càu là dòng lue lón nhàt thùc day moi boat dòng cùa càc ca nhàn va

là dòng lue phàt trié^n cùa moi xà bòi

Dòi vói Vièt nam, vàn de thu nhàp va mùc sò'ng cùa dàn cu dà duac Dàng va

Nhà nuóc dàc bièt quan tàm, coi là muc tiéu, nhiém vu quan trong càn giài quyèt trong nhiéu nàm qua Chuyén sang kinh tè thi truòng là con duòng ca bàn nhàt de' nàng cao thu nhàp va mùc só'ng cùa dàn cu Vièt nam Sau hon 10 nàm dói mòi, thu nhàp va mùc só'ng cùa dàn cu Viét nam dà co nhiìtig cài thièn dàng kè' Tuy nhièn, trong linh vuc thu nhàp va mùc song dà va dang này sinh nhùng vàii de gay gàt dòi boi phài co su nghièn eiifu ve màt ly luàn va tim kiè'm nhùng giài phàp thuc tièn nhàm dat duac su phàt trièn ben viiìig cùa dà't nuóc

Xuà't phàt tu thuc tién do, bàn luàn vàn thac sT này duce thu'c hién vói de tài:

''Mot so vàn de ve thu nhàp va mùc song cùa dàn cu trong qua trinh chuyén sang nén kinh té thi tru&tig ò Vièt nam'\

2 Tinh hình nghièn cihi ve de tài:

Vàn de thu nhàp va mùc song cùa dàn cu Viét nam trong qua trinh chuyén sang kinh tè' thi truòng dà duac nghièn ciiu duói nhiéu giàc dò khàc nhau cùa càc nhà quàn ly cung nhu càc nhà kinh tè' cùa Vièt nam va nuóc ngoài Mot so' còng trinh nghièn eùu, thò'ng kè co lién quan tói vàn de thu nhàp va mùc song co thè' kè'

ra a day do là:

- Poverty Elimination In Vietnam (UNDP, UNFPA, UNICEF, 1995)

- Vietnam Poverty Assessment And Strategy (WORLD BANK, 1995)

- Khào sàt mùc só'ng dàn cu Viét nam 1992 - 1993 (UBKH Nhà nuóc, 1994)

- Tièn kip - Phàt triè'n nàng lue de xoà dói giàm nghèo a Viét nam (UNDP

hoàc mòi chi giói han a mot hay mot vài khia canh cùa vàn de Trong luàn vàn, vàn

de thu nhàp va mùc song cùa dàn cu trong qua trinh chuyén sang nén kinh tè' thi

truòng a Vièt nam se dugc trinh bay co he thò'ng va toàn dién hon, dù là trèn nhimg

vàn de ca bàn nhàt

3 Muc dich nghièn cihi cùa de tài:

- L^m sang tò mot so vàn de ly luàn, phuang phàp luàn ve thu nhàp va mùc

song cùa dàn cu trong qua trinh chuyén sang kinh tè'thi truòng a Viét nam

- Dua ra nhung quan diém va giài phàp nhàm dàm bào va nàng cao thu nhàp mùc song cùa dàn cu Viit nam trong giai doan hién nay

4 Doi tirong va pham vi nghièn curo cùa de tài:

Luàn vàn nghièn ciru duói góc dò kinh tè' chinh tri hoc trèn binh dién vi mò mot so vàn de ve thu nhàp va mùc song cùa dàn cu trong thòi ky chuyè'n sang nén kinh té

thi truòng a Vièt nam

5 Phuang phàp nghièn cihi:

Trong qua trinh thuc hién de tài, chung tói su dung phuang phàp cùa chù nghia duy vàt bién chùng va chù nghla duy vàt lich su Dóng thòi chù y dè'n càc phuang phàp so sành, phàn tich, tóng hgrp, phuang phàp thò'ng kè kinh tè

1 Két càu cùa luan vàn:

Ngoài phàn ma dàu, kè't luàn va danh muc tài lièu tham khào, nói dung luàn vàn dugc bò cuc thành ba chuang:

- Chuang 1: Thu nhàp va mùc sò'ng - nhùng vàn de ly luàn va kinh nghlém

quóc té

- (Thuang 2: Thuc trang thu nhàp va mùc song a Viét nam

- Chuang 3: Quan dié'm chung va giài phàp chù yèu nhàm dàm bào va nàng

cao thu nhàp va mùc song cùa dàn cu trong giai doan hién nay

^' -_^ _ ^'

CHUONG 1: THU NHAP VA MtTC SÒNG-NHÙNG VÀN DE L V LUÀN VA

KINH NGHIEM QUÓC TÉ

1.1 Khài niem - Phàn loai thu nhàp va mùc song

1.1.1 Mùc song

l.l.l.lKhài niem mùc song

Vàn de mùc só'ng dugc nhiéu nuóc va tó chùc quò'c tè' quan tàm O Vièt nam, muc tiéu dàn giàu nuóc manh luòn dugc Dàng va nhà nuóc dat lén làm muc tiéu hàng dàu Còng tàc dành già mùc sò'ng dà dugc tièn hành hàng

eh tic nàm nay, tuy liliièn do vàn con là mot vàn de con gay nhiéu tranh luàn

dàc biét là klii di sàu vào càc chi tiéu dành già de dua ra dugc khài nièm

chuàn mire ve mùc song

Kinh tè hoc hién dai coi mùc song là tÓng khói lugng hàng boa va dich vu ma con nguòi co thè' mua dugc bai so' tién ma ho kiè'm dugc Trèn thuc tè, khài nièm này dugc hiéu là mùc dò thòa man càc nhu càu ve vàt chat va tinh thàn cùa xà bòi vói nhùng tiéu chuàn song nhàt dinh dugc xà bòi thùa nhàn, theo càch này thi mùc song dugc hiéu a hai khia canh:

- Khói lugng hàng hóa, vàt phàm tièu dùng va dich vii co dugc de' thòa man nhu càu tai mot thòi diém

- Già tri va ca càu cua cac hàr.g bòa, vàt phàm tiéu dùng va dich vu

dò

Nhimg mot diéu ma chùng ta déu rò là nliu càu cùa nhùng ngiròi khàc

nhau thi khàc nhau va nhu CuU dò cùng khòng va3\ bàt bié'u ma nò iuón biè'n dòi theo thco thòi f^iin cùnj su [)hàl trién cua loài nguòi theo trinh tu tu thàp tói cao va ngày cìinii d:\ ;^;ng Do dò, ycH lo lich sir cióng vai irò nhàt dinh

trong vièc xàc dinli va dar.h gi-i \T!ÙC SO;I;: CC.V con n[:irài

Lày nhung chi tiéu nào de dành già mùc song cùa con nguòi là mot vàn de hét sue nan giài Néu ehi dua vào ehi tièu thu nhàp quò'c dàn binh

quàn dàu nguòi thi xày ra tinh trang là khòng phài nuóc nào co thu nhàp binh quàn dàu nguòi cao hon là nguòi dàn co mùc song cao han Thuc té cho thày co nhùng nuóc thu nhàp binh quàn dàu nguòi là thàp nhung dòi song nguòi dàn nuóc dò khòng phài là thàt khó khan

Tu quan diém dò, tó chùc Lién hgp quó'c dua ra chi so' phàt trién con

nguòi HDI nhàm dành già mùc dò phàt trién cùa nguòi dàn mòi quò'c già HDI là su két hgp cùa ba thành tó' ca bàn lién quan tói cuòc song con nguòi,

dò là: tuoi thg, tri thùc, va mùc thu nhàp dua trèn GDP thuc tè binh quàn dàu nguòi dà diéu chinh bang phuang phàp sue mua tuang duang tinh cùng mot dan vi tién thò'ng nhàt là USD

Thòng qua nhùng làp luàn dà néu trèn, ta co thè rùt ra khài nièm chung, tóng quàt ve mùc song:

Mùc só'ng là mot pham trù kinh tè xà bòi mang tinh lich su, phàn ành trinh dò phàt trién kinh tè'-xà bòi tai mot thòi diém nhàt dinh, là mùc dò ihòa man càc nhu càu ve vàt chat va tinh thàn cùa xà bòi vói nhùng tièu chuàn nhàt dinh dugc xà bòi thùa nhàn

Nhu vày, nói dung ca bàn cùa mùc sò'ng là su thòa man va dàp ùng càc nhu càu dà dugc thiè't làp phù hgp vói trinh dò phàt trién cùa quó'c già tai mot thòi diém bao góm:

- Giào due

- Huong thu vàn hóa

- Dich vu còng còng

- Mòi truòng va mùc dò ò nhiém mòi truòng

- Mùc dò an toàn cùa con nguòi trong cuòc song va vièc làm

- Thòi gian nhàn rói va vièc su dung thòi gian nhàn ròi

l.l.L2Phàn loai mùc song

Qua khài nièm dua ra, chùng ta thày ràng mùc song là mang tinh tuang dòi, mang tinh lành thó, quò'c già, vùng, nhóm dàn cu Qui luàt phàt trién khòng déu cùng su ma ròng giao luu quó'c té cho chùng ta thày mùc song a mòi nuóc, mòi vùng là eó su klìàc bièt Néu tam gàc vièc dói chiéu

so sành trèn pham vi quó'c té ma giói han nghièn cùu a tùng quó'c già cu thè

thi eó thè phàn ehia mùc song thành càc loai sau:

- Mùc song cao

- Mùc song chung cùa xà hòi

- Mùc song tó'i thiéu

- Nghèo dói

De co thè phàn mùc só'ng thành càc loai trèn, diéu quan trong là phài xày dung dugc mot he thò'ng càc chi tièu mang tinh lóng hgp de dành già mùc song, he thòng này phài dat dugc hai yèu càu sau:

- Trinh dò phàt trién cùa nhu càu, thè hièn qua su phong phù, da dang ciing nhu mùc dò tièn tién cùa nhi; càu

- Mùc dò, khà nàng thòa man càc nhu càu dò

Nhìn khài quàt thi ca hai yéu càu này déu phài dira trèn ca sa trinh dò phàt trièn cùa nén kinh tè'-xà hòi

Mùc song cao là khà nàng dàp ùng cao nhàt moi nhu càu, tao ra

nhiing diéu kièn thuàn Igi nhàt de con nguòi tu hoàn thièn va phàt trién toàn

dién

Mùc song chung cùa xà bòi là mùc song a mùc trung binh cùa xà bòi tai mòi trinh dò phàt trién nhàt dinh cùa nén kinh tè' xà hòi Mùc song chung

eó khuynh huòng là mùc song cùa dai da so' dàn chùng

Mùc song tó'i thiéu là mùc dò thòa man cho càc nhu càu tói thiéu cùa con nguòi tai mot thòi diém nhàt dinh Mùc song tó'i thiéu thuòng dugc thè hièn qua hai màt: già tri va hién vàt Ve hièn vàt, nò thè hièn qua ca càu, chùng loai càc tu lièu sinh boat va càc dich vu sinh boat càn thiè't cho cuòc só'ng (àn, màc, a, di lai ) Ve già tri, no biéu hién qua già tri cùa càc tu liéu sinh boat va dich vu sinh boat càn thiét Mùc sò'ng tó'i thiéu là mùc song thàp nhàt co thè chàp nhàn cùa con nguòi trong mòi hoàn cành cu thè cùa nén kinh tè'-xà bòi Dò là mùc só'ng giói han ma duói mùc dò con nguòi kiióng eó khà nàng tài san xuàt giàn dan sue lao dòng va dugc dàm bào nhàn càch, va khi dò, con nguòi bi rai vào tinh trang nghèo dói, khó cuc

Nghèo dói là mot vàn de dugc bàn tói nhiéu trong giai doan hién nay

Dò là tinh trang con nguòi song trong cành khòng co nàng lue hoàc thiéu khà nàng de duy tri cuòc só'ng va tham già vào dòi sò'ng xà bòi Nghèo dói lai dugc ehia làm hai loai: nghèo tuyét dòi va nghèo tuang dò'i Nghèo tuyét dòi là vièc khòng eó khà nàng thòa man nbùng nhu càu tó'i thiéu nhàm duy tri cuòc song Nghèo tuang dòi de càp tói nhùng nguòi nghèo nhàt ve phàn phòi thu nhàp, dò là nhùng nguòi khòng co khà nàng dat dè'n mot tiéu chuàn song hién tai [ 48] Nghèo dói tuyét dò; co xu huòng de càp tòi nhùng nguòi

hi thiéu àn theo nghia dcn, nghèo tuang dòi de càp tói nhùng nguòi nghèo khó nhàt trong xà bòi ò mòi quò'c già, nghèo tuan.f;; dòi thay dói theo thòi gian tuy thuòc vào mùc song chung cùa xà bòi [ 48J

1.1.2 Thu nhàp

1.1.2.1Khài niem thu nhap

Mot trong nhùng yéu tó' qui dinh mùc song cùa mòi con nguòi, mòi già dinh là tài san cùa eà nhàn, già dinh dò Tài san dugc hinh thành thòng qua thu nhàp bang nhiéu nguón khàc nhau Quan niém thu nhàp ve ly thuyét con khà don giàn, trong thuc té', vièc dinh nghla va xàc dinh thu nhàp con là vàn de hé't sue khó khan

Dò'i vói phàn lón nhùng nguòi làm còng àn luang thi vièc xàc dinh thu nhàp con tuang dò'i de dàng Nhimg dò'i vói nhùng nguòi kinh doanh thi

vó cùng phùc tap

Bàn ve thu nhàp, chua thày tài liéu nào dua ra dinh nghia chung ma mai chi ra tìmg loai thu nhàp cu thè: thu nhàp quò'c dàn, thu nhàp còng ty, thu nhàp eà nhàn, nhùtig khài nièm này cùng chi dùng lai a nhùng khoàn muc tao thành trong tùng loai thu nhàp Qua nhiJng khài nièm dò ta thày, giùa càc khài nièm ve thu nhàp tuy co dò'i tugng là khàc nhau, song giùa chùng eó nliùng diém chung va eó mòi lién he ràng buòc ma khi ta bàn tói

loai hinh thu nhàp này thi khòng thè khòng M càp tói loai hình thu nhàp

khàc

Theo dinh nghla cùa Haig-Simons dua ra thi thu nhàp là tóng dai so cùa già tri thi truòng càc quyén Igi dugc huòng duói dang tièu dùng va nhùng thay dòi ve già trj trong tóng càc quyén sa hùu trong mot khoàng thòi gian nhà't djnh Theo qa-in diém này thi thu nhàp góm hai phàn: phàn thù nhàt góm già tri thi truòng càc hàng hóa dich vii dà tiéu thu, nhu vày chua phàn ành day dù phàn ihu nhàp dà dugc càt trù va dafi giàn chi coi thu nhàp

là nhùng vàt phàm va dich vu tiéu dùng Mat khàc, thu nhàp rà't khó xàc dinh bòi chiù su chi phòi manh cùa yéu 16 già cà càc hàng hóa, dich vu tròri

thi truòng Phàn thù hai trong dinh nghia cùa Haig-Simons là eoi thu nhàp

góm cà già tri tàng thèm cùa càc tài san thuòc quyén sa hùu Thu nhàp này con hét sue ma ho bai già tri tàng thèm dò mòi hoàn toàn a dang tiém nàng,

nò chi tao ra thu nhàp khi thuc hièn chuyén quyén sa hùu Dinh nghia này cùng cho ta thày giùa thu nhàp va quyén sa hùu co mot mó'i lién he ràng buòc

Samuelson-nhà kinh té' hoc nói tié'ng nguòi My dà dua ra khài niém thu nhàp nhu sau: "Thu nhàp là tóng so' tién kiè'm dugc hoàc thu góp dugc trong mot khoàng thòi gian nhàt dinh "[31,244] Nhu vày óng dà dua yéu tó' thòi gian vào trong khài niém va thu nhàp là phài dugc tinh trong mot khoàng thòi gian nhàt dinh, theo óng khoàng thòi gian dò thuòng dugc tinh

là mot nàm [31,244]

Thuàt ngù tién ma óng su dung trong khài niém là nhùng khoàn thu duói dang tién tè hay hién vàt dugc tinh thành tièn, nò bao góm eà phàn san xuàt de tu tiéu dùng va tièu dùng càc dich vu ma khòng phài tra tién

Thu nhàp ma Samuelson nói tói là thu nhàp cùa mòi eà nhàn Trong khài niém ma óng dua ra khòng ehi néu lén thu nhàp theo y nghia thuàn tùy

ma trong dò con ehùa dufng cà vàn de phàn phò'i lai thu nhàp, diéu này dugc thè hién khi óng bàn tói càc vàn de thuòc ve thué' khóa, càc khoàn chuyén

tién cùa chinh phù, càc bào dàm xà bòi va ckc dich vu, hàng hóa còng còng

Qua càc khài nièm cùa càc nhà kinh tè bàn ve vàn de thu nhàp, ta thà'y khài niém thu nhàp co nhùng diém chung sau day;

- Thu nhàp là nhùng khoàn Igi thu dugc trong mot khoàng thòi gian

- Lai ich do eó thè dugc biéu hièn duói nhùng hinh thùc khàc nhau nhung eó chung thuòc do bang tién

- Thu nhàp hinh thành trong qua trinh phàn phòi va phàn phòi lai

Tu nhùng dành già trèn ta co thè dua ra khài niém tóng quàt ve thu nhàp:

Thu nhàp là tóng già tri nhàn dugc, thu dugc trong mot khoàng thòi gian nhàt dinh, càc già tri ò dàyduac biéu hién bang tién tè, già tri càc hình thùc vàt chat, phi vàt chat

O day càn luu y phàn bièt giùa khài niém thu nhàp va khài niém tài san TTiu nhàp là mot dòng tién chày, con tài san là so' cùa cài vàt chat va tài chinh dugc tinh tai mot thòi diém

Nói tói thu nhàp khòng thè khòng nói tói vàn de bàt binh dàng trong thu nhàp Bàt binh dàng trong thu nhàp là su khàc bièt ve thu nhàp giùa càc tàng lóp trong dàn cu

San phàm xà hòi dugc tao ra nhò lao dòng xà bòi Tuy nhièn mòi cà nhàn tham già vào qua trinh san xuàt vói nhùng vj tri khàc nhau, su dóng góp cùa ho cùng khàc nhau va ho cùng nhàn dugc nhùng phàn khàc nhau trong khói san phàm chung ma toàn xà bòi cùng tao ra

Bàt binh dàng góm hai loai: bàt binh dàng theo chiéu ngang va bàt binh dàng theo chiéu dgc Bàt binh dàng theo chiéu ngang ià bàt binh dàng giùa nhùng nguòi làm nhùng còng vièc co cùng tinh chat nhu nhau Bàt binh dàng theo chiéu dgc là bàt binh dàng giùa nhùng nguòi làm vièc ò nhùng vùng khàc nhau hoàc eó còng vièc mang tinh chat khàc nhau Bàt binh dàng trong thu nhàp bàt nguón tu si; khàc bièt ve vi tri trong he thò'ng phàn còng lao dòng xà hòi

De bièu dièn mùc dò bà't binh dàng nguòi ta su dung duòng cong Lorenz De dinìg duòng cong l_x:)renz, ihu nhàp cùa nguòi nhàn dugc phàn loai va sàp xèp tu mùc thu nhàf) thàp nhàt tói mùc thu nhàp cao nhàt dat theo iruc tung Duòng cong Lorenz chi ra ty le phàn iràm cùa tóng thu nhàp

Gòng dòn cùa nguòi nhàn Hinh dang cùa duòng cong này chi ra mùc dò bàt binh dàng trong phàn phòi thu nhàp

Duòng cong Lorenz theo dinh

nghla càn phài gap duòng thàng

45° a góc ben trai phia duói (0%

so nguòi nhàn phài nhàn dugc 0%

phàn thu nhap) va ò góc trèn ben

phài (100% so nguòi nhàn phài

nhàn dugc 100% phàn thu nhàp)

100%

Thu nhap

100% Dàn cu

Nè'u chi co mot cà nhàn hay già dinh nhàn dugc thu nhàp thi no se di theo duòng bién phia duói va ben phài - biéu thi su hoàn toàn bàt binh dàng Trong tmòng hgp tóng quàt, nò nàm dàu do a giùa Su bàt binh dàng cùa duòng cong phàn phòi càng lón thi nò càng xa duòng thàng 45° - là duòng hoàn toàn binh dàng So do thuòng dugc dùng nhàt là ty só' tàp trung Gini nhàn dugc tu duòng cong Lorenz Ty só này rat de hiéu nhu là già tri dièn tich cùa phàn bi giói boi duòng 45° va duòng cong (A) ehia cho dién tich cùa tam giàc vuòng eó ehùa (A) Tue là phàn dién tich (A) càng lón thi mùc

dò bàt binh dàng càng cao va già tri cùa ty só tàp trung Gini cùng càng lón Nhu ta thày già tri ty só' Gini di tu 0 (hoàn toàn binh dàng) tód 1 (hoàn toàn bàt binh dàng) [10, 149]

Chénh léch ve thu nhàp trong non kinh tè dugc giài quyé't chù yéu bang he thò'ng thué thu nhàp va he thòng chuyén khoàn, Bà't binh dàng ve thu nhàp bi xóa nhòa bòi chi so thu nhàp quò'c dàn bìnli quàn dàu nguòi Tuy vày chi so này cùng phàji nào phàn ành tóng thu nhàp cùa dàn cu trong mot nuóc Oli só tliu nhàp binh quàn dugc xàc dinh bang càch lày tóng thu nhàp

quóe dàn ehia cho tóng dàn só cùa quò'c già Nhu càc nhà kinh té hoc dinh nghia, thu nhàp quóc dàn là san phàm quó'c dàn ròng cùa nén kinh té, nò dugc tinh bang càch lày già tri GNP theo chi phi cho yéii tò san xuàt trù di khàu bao [9, 20 ] Thu nhàp quò'c dàn tinh khói lugng tién ma nén kinh tè co san de chi tièu cho hàng hóa va dich vu sau khi trù di mot khoàn tién dù de duy tri quy vò'n cùa no nguyén ven bang càch tinh khàu hao Khòng dugc cho ràng thu nhàp quó'c dàn bang tÓng thu nhàp cùa càc cà nhàn còng dòn, bòi ràng, néii thu nhàp quó'c dàn dugc tinh nhu vày thi moi thu nhàp cùa cà nhàn déu góp phàn tao thành thu nhàp quó'c dàn ma diéu này hoàn toàn khòng chinh xàc Né'u xét nén san xuàt xà bòi theo nghia ròng, bao góm: san xuà't - phàn phòi - trao dói - tiéu dùng thi khòng phài giai doan nào cùng tao

ra thu nhàp dòng thòi tao ra cà già tri, làm tàng già tri tóng san phàm xà bòi

Va do do, viec tinh thu nhàp quó'c dàn se bi trùng làp va bi làn lón giùa thu nhàp quóc dàn va tiéu dùng quóe dàn, nhàm làn giùa qua trinh sàng tao ra thu nhàp quò'c dàn va qua trinh phàn phò'i lai thu nhàp quóc dàn

1.1.2.2Phàn loai Thu nhap

:> 1 •>

(a) Càn cu vào chu thè huang thu nhàp ma phàn loai thi thu nhàp dugc ehia thành thu nhàp còng ty, thu nhàp ho già dinh, thu nhàp cà nhàn:

*Thu nhàp còng ty Còng ty là sir lién két cùa hai hay nhiéu cà nhàn hoàc phàp nhàn bang

su kièn phàp ly tién liành boat dóng san xuàt kinh doanh

ITiu nhàp cùa còng ty dugc xàc dinh bang tóng doanh thu trù di càc chi phi hgp ly (tién lirong, chi phi vàt tu, tién tra lai, khàu hao )

Nhu vày eó thè thày thu nhàp còng ty chinh bang )gi nhuàn cùa còng

ty trong san xuàt kinh Joanh

* Thu nhàp cà nhàn

Thu nhàp cùa eà nhàn bao góm càc dòng tién làm tàng khói tài san cùa mòi eà nhàn Thu nhàp eà ahàn bao góm: tién luang, càc khoàn thu co tinh chat luang, tién lai eó tue, tién lai tiét kiém, tién lai do cho thué tài san

* Thu nhàp ho già dinh:

Ho già dinh là tàp hgp mot hoàc mot só nguòi eó quan he huyét thò'ng, quan he hòn nhàn hoàc nuói duòng, cùng chung song trong mot mài nhà, eó ngàn sàch chung va sinh boat chung Già dinh là té bào kinh té - xà bòi cùa quò'c già

Ho già dinh eó chung ngàn sàch, do dò phài eó nguón thu nhàp de bó xung vào ngàn sàch chung dò Tliu nhàp cùa bò già dinh dugc hinh thành tu thu nhàp cùa tùng cà nliàn trong ho hoàc cung eó thè hinh thành tu két qua boat dòng san xuàt kinh doanh, dich vu cùng nhu càc khoàn tién dugc huòng khàc cùa ho Diém nhàn manh là, thu nhàp ho già dinh phài do càc thành vièn trong già dinh cùng góp phàn tao nén Mòi thành vièn là dòng sa hùu chù dò'i vói tài san cùa ho Thu nhàp ho già dinh phu thuòc nàng lue cùa mòi thành vièn va qui mò cùa ho

(b) Càn cu theo giói han lành thó quò'c già, thu nhàp dugc ehia thành: thu nhàp co nguón hinh thành tu trong nuóc va thu nhàp eó nguón hình thành tu nuóc ngoài

Cùng vói xu huòng toàn càu bòa nén kinh té va mò ròng boat dóng kinh tè dòi ngoai thi viéc cà nhàn, phàp nhàn co quò'c tich nuóc này tién

iiành dAu tu, san xuàt kinh doanh hay lao dòng a mot nuóc khàc ngày mot

trò thành hièn tugng phò biè'n Càc khoàn thu nhàp tu càc 'loat dòng kè trèn dugc chuyén ve nuóc cùa c!ui thè dàu lu bay nguòi lao dóng hinh thành nèn thu nhàp lù ngoài nuóc

Thu nhàp hinh thành tu trong nuóc là thu nhàp ma dòng tién chày khòng vugt qua bién giói quóe già

(e) Càn cu vào tinh déu dàn, thu nhàp dugc ehia thành: thu nhàp thuòng xuyèn, Ón dinh va thu nhàp bàt thuòng

Thu nhàp eó tinh ón dinh nhu tién luang, tién lai, Thu nhàp loai này

là khoàn thu déu dàn va co só lugng it bién dòng theo thòi gian

Thu nhàp bàt thuòng là nhùng khoàn thu hình thành khòng nàm trong

du tinh truóc cùa nguòi huòng thu nhàp hoàc bàn thàn loai thu nhàp dò eó tinh bàt thuòng (tién trùng xó só, thu nhàp tu ehia lai eó phàn, thu nhàp hinh thành thòng qua giao dich tàng, cho tài san) Ty trong mòi loai thu nhàp trèn

co ành huòng lón tói khuynh huòng tièu dùng va tiét kiém cùa nguòi eó thu nhàp

(d) Càn cu vào su diéu chinh cùa phàp luàt, thu nhàp dugc ehia thành: thu nhàp hgp phàp va thu nhàp bàt hgp phàp

Lgi ich kinh tè' là dóng ca thùc day con nguòi ta hành dóng Tuy nhièn eó nhiJng boat dóng dugc luàt phàp cho phép, kè't qua san xuàt kinh doanh va thu nhàp nhàn dugc tu càc boat dòng này dugc coi là thu nhàp hgp phàp Nhùng khoàn thu nhàp eó dugc tu càc boat dòng bi phàp luàt nghièm càm là thu nhàp bàt hgp phàp

(e) Càn cu vào sue mua hàng bòa, dich vu tièu dùng, thu nhàp dugc ehia thành: thu nhàp danh nghla va thu nhàp thuc té'

Ta bièt ràng, thu nhàp eó :huóc do bang tién, ma thuòc do này lai eó tinh co giàn, nò chiù sir chi phòi cùa bién dóng già cà Lam phàt già cà làm cho thuòc do bang tién thay dói

Thu nhàp dugc tinh bang dóng tién hién hành gei là tliu nhàp danh nghTa

TRy-i:vvTr;:''^ • ^ '

V- ^ 5 * r ; ^ ^

Thu nhàp thuc tè' là thu nhàp sau khi dà loai trù su ành huòng cùa yèu

tó già eà va lam phàt Thu nhàp thuc té phàn ành khói lugng hàng hóa va dich vu thuc ma nguòi nhàn thu nhàp eó thè mua dugc trén thi truòng bang khoàn thu nhàp dò

9 '• r 9

Thu nhàp thuc té = Thu nhàp danh nghla/ Chi só già ca

(g) Càn cu vào quyén su dung thu nhàp ma ehia thành: thu nhàp truóc thué thu nhap va thu nhàp sau thué thu nhàp hay con ggi là thu nhàp co thè

su dung dugc

Mot trong nhùng boat dóng cùa nhà nuóc do là dành thué' Nguòi eó thu nhàp là mot trong nhùng dò'i tugng phài nòp thué', thué thu nhàp là mot nguón bó sung lón cho ngàn sàch nhà nuóc

Dói tugng cùa thué thu nhàp eà nhàn chinh là tóng thu nhàp cùa cà nhàn (sau klii dà trù di nhùng khoàn ma luàt phàp cho phép) - dò là thu nhàp phài chiù thué' hay con ggi là thu nhàp truóc thué' Thu nhàp sau thué' bang thu nhàp truóc thué'trù di khoàn thué phài nòp

Mùc thué phài nòp = Thu nhàp chiù thué X Thué suàt

Thu nhàp sau thué là thu nhàp eó khà nàng su dung cùa nguòi nhàn thu nhàp, nò co y nghla rat quan trong, qua só iugng thuc té ma nguòi co thu nhàp co thè phàn ehia thành quy tiéu dùng hay quy tié't kiém theo y muòn

(h) Càn eù vào nguón góc hình thành, thu nhàp dugc ehia thành: thu nhàp tu boat dóng kinh té va thu nhàp khòng tu boat dòng kinh té

Thu nhàp tu boat dóng kinh té là thu nhàp thòng qua phàn phòi làn thù nhàt (phàn phò'i làn dàu) Trong nhóm thu nhàp này la lai eó thè ehia thành hai loai: thu nhàp tu lao dòng va càc loai thu nhàp khàc

Lao dòng cua con nguòi là mot trong nliùng yéu tò cua qua trinh san xuàt tao ra cùa cài vàt chat cho xà bòi Thòng qua lao dóng, con nguòi dugc huòng thành qua tu tóng khói cùa cài dò, hinh thành nèn thu nhàp tu lao dóng duói càc dang tién luang, tién còng va càc khoàn thu eó tinh chat luang Tién luang là già eà cùa hàng bòa sue lao dóng dugc biéu hién ra bé ngoài nhu già cà cùa lao dòng Tién luang là hình thùc thu nhàp dàc thù cùa lao dòng làm thué Tién luang dugc tra càn cu vào so lugng, chat lugng lao dòng, thuc trang quan he cung càu lao dòng va chiù tàc dòng cùa càc quan

bé kinh tè'-xà bòi khàc Thu nhàp cùa lao dóng làm thué gàn vói khà nàng lao dóng cùa eà nhàn, dugc do luòng bang kè't qua lao dòng

Càn chù y phàn bièt thu nhàp tu lao dòng làm thué vói thu nhàp tu lao dòng làm chù Nhùng nguòi lao dòng làm chù vùa là nguòi lao dòng dóng thòi vùa là chù thè quàn ly qua trinh lao dòng san xuà't, dÓng thòi duói góc dò phàp ly thi ho là chù thè cùa boat dòng san xuàt kinh doanh Nhùng nguòi lao dòng làm chù co thè là nguòi nòng dàn, chù doanh nghiép tu nhàn Thu nhàp cùa lao dòng làm chù phu thuòc hiéu qua cùa qua trinh san xuà't kinh doanh Do dò thu nhàp tu lao dóng loai này co thè cao hay thàp tùy thuòc dành già cùa thi truòng ve san phàm san xuàt kinh doanh cùa ho Khoàn thu nhàp vugt qua tién luang còng nhàn làm thué dugc càc nhà kinh

té hoc co dién ggi là khoàn lién thuòng cho nguòi chù vi ly do mao hiém va tài nàn^- quàn ly cùa ho

lliu nhàp tu hoai 'tòng kinli tè nliUng khòng phài tu lao dòng co thè

ké ra ò day dò là lgi nhuàn, lgi tue, \\tv thu tu cho thuè tài san (duói dang tu

liéu san xuàt: mày mòc, dàt dat )

Nhóm ihu nhàp thù hai là thu !)hap co dugc khòng co tìguón góc tu càc boat dòng kinh té Trong nhóni này iai ciua làm hai loai: chù nhàt, dò là

c-àc thu nhàp ibong qua càc giao dich mang tinh dàn sir diuàn tùy nhu tàng

cho tài san, thu nhàp do dugc thùa ké, thu nhàp eó dugc do chai xó so , Thu nhàp loai này eó thè duói dang tién mat hay tài san va déu làm tàng khói tài san hay quy tài chinh cùa nguòi eó thu nhàp Loai thù hai dò là nhùng thu nhàp eó dugc thòng qua càc boat dòng mang tinh xà bòi: càc bào dàm xà hòi va nhùng lgi ich eó dugc do su dung he thò'ng dich vu, phùc lgi

xà boi ma khòng phài tra tién

1.1.3 Mòi quan he giura thu nhap va mùc song

Giùa thu nhàp va mùc só'ng eó mó'i quan he chat che Thu nhàp tuy khòng phài là yé'u tÓ duy nhàt qui dinh mùc só'ng, nhung thu nhàp là diéu kièn tién quyé't de dàm bào thòa man nhùng yèu càu ma cuòc sò'ng dòi hòi

Thu nhàp tàng sé true tiè'p làm tàng khói tài san cùa bàn thàn va cà già dinh nguòi eó thu nhàp, dàn tói khà nàng thanh toàn ehi tièu tàng lén, làm ca so cho vièc dàm bào thoà man ò mùc cao han nhùng nhu càu ca bàn

ve àn uò'ng, cùng nhu dàm bào ve sue khoé, tiè'p nhàn nén giào due, huòng thu vàn hoà Thu nhàp cùa moi nguòi dàn trong toàn xà bòi, dàt nuóc tàng lén cùng làm tàng quy ho trg cho nhiing boat dóng nhàm huòng tói lgi ich chung cùa cà còng dóng: day manh còng tàc bào ve mòi truàng sinh tbài, pbòng chò'ng càc tè nan xà bòi nhànì ón dinh tràt tu an ninh xà bòi Mùc song cùa nguòi dàn dugc nàng lén lai co tàc dóng trò lai làm tàng thu nhàp: sue khoé con nguòi dugc dàm bào còng vói dugc tiè'p nhàn nén giào due cùa dà't nuóc, diéu này se làm tàng nàng lue lao dóng san xuàt, làm ca so cho vièc làm tàng nàng suàt lao dòng cùa cà nhan cùng nhu nàng suàt lao dóng

xà bòi dàn tói làm tàng thu nhàp

1.2 Càc yéu to' ành huong tói thu nhàp va mùc song

1.2.1 Nhu càu:

Nhu càu là mot trong nhùng nhàn tó dàu tién eó ành huòng tói thu nhàp va mùc só'ng Nhu càu khi eó khà nàng trò thành hién thuc se trò thành dóng lue thòi thùc con nguòi ta hành dòng, thòi thùc con nguòi tham già vào boat dòng lao dóng san xuà't, qua dò ma con nguòi eó dugc thu nhàp, tu dò

eó thè thoà man dugc nhùng nhu càu cùa mình Va, thòng qua mùc dò thòa man nhu càu chùng ta eó thè dành già dugc mùc sò'ng cùa dàn chùng De só'ng, de tón tai, de làm viéc va phàt trién thi con nguòi phài dugc dàp ùng càc nhu càu ma cuòc song dòi hòi Dò là nhùng dòi hòi khàeh quan, dugc hinh thành va phàt trién duói tàc dòng cùa càc yéu tò kinh tè - xà bòi Chùng

ta co thè khài quàt sir tàc dòng làn nhau giùa nhu càu, thu nhàp, mùc song nhu sau: nhu càu thùc day boat dòng lao dòng san xuàt, lao dòng san xuà't tao ra thu nhàp, thu nhàp tao ra ca so dàm bào diéu kièn sò'ng ban dàu va tao

- ra nhùng nhu càu cao han, va qua trinh này tiè'p tue mài vói mùc dò ngày càng cao xét cà ve lugng cùng nhu ve chat Vièc xàc dinh va phàn tich nhu càu cùng nhu ca eà'u nhu càu là hé't sue phùc tap, diéu dò thè hièn ò tinh chat cùa nhu càu:

TTiù nhàt, nhu càu mang tinh tuang dòi cao, bòi vi nhu càu dugc hình thành duói tàc dòng cùa càc yé'u tó kinh tè - xà bòi Han nùa, khòng phài moi nhu càu déu dugc xà bòi thùa nhàn khi nò dugc hinli thành Mat khàc, nhu càu luòn ò trang thài vàn dóng va phàt trién

Thù hai, nhu càu mang tinh khu vuc va tinh còng dóng Tùy thuòc diéu kièn tu nhièn, diéu kièn kinh té - xà hòi, thòi quen, tàp quàn cùa mòi còng dóng dàn cu, kliu vuc sinh thài ma hình thành nén càc he nhu càu khàc nhau

* Càn eù vào trinh dò phàt trién eó thè ehia nhu càu làm nàm càp: Nhu càu sinh hoc: day là nhu càu khòng thè thiéu nhàm dàm bào cho

su tón tai va cuòc song cùa con nguòi Dò là nhùng nhu càu: àn, màc, ò, bào dàm sue khòe

Nhu càu dugc bào ve: dugc dàm bào an ninh, an toàn thàn thè va yèn tàm trong cuòc song Dugc dàm bào xà hòi truóc nhùng bién dóng cùa cuòc song

Nhu càu giao tiè'p xà bòi: thè hién ò su mong muón, hóa nhàp vào còng dóng, trao dói thòng tin va ehia xé càc vàn de cùa cuòc song

Nhu càu dugc tón trong: day là nhu càu ò bàc cao han, nò xuàt hién ò mòi con nguòi, dò là vièc con nguòi dòi hòi phài dugc coi trong va dành già dùng mùc

Nhu càu dugc tu do phàt trién, day là nhu càu bàc cao nhà't, nhu càu này dugc dat trong diéu kièn hoàn thièn ve nhàn thùc va càc diéu kièn cho

su phàt trién

* Càn eù vào tinh chat vàt chat, nhu càu dugc ehia thành: nhu càu vàt chat va nhu càu phi vàt chat

* Càn eù vào chù thè boat dóng, nhu càu eó thè dugc ehia thành:

- Nhu càu eà nhàn

- Nhu càu nhóm dàn cu

- Nhu càu vùng dàn cu theo lành thó

- Nhu càu toàn xà bòi

* Càn cu vào mùc dò quan trong cùa càc nhu càu ma co thè phàn ehia thành:

- Càc nhu càu tói càn thiè't

- Càc nhu càu bàc cao

* Càn cu vào phuang thùc thòa man, co thè phàn nhu càu thành:

- Nhu càu co khà nàng thòa man true tiép bang con duòng eà nhàn (àn, màc, giao tiép, di lai )

- Nhu càu dugc thòa man giàn tiè'p thòng qua xà bòi, càc nhu càu này muón dugc thòa man phài phu thuòc vào si; nò lue cùa toàn xà bòi, phu thuòc vào càc chinh sàch kinh té - xà bòi cùa nhà nuóc - day là càc nhu càu

eó tinh còng dóng ma mòi eà nhàn tai tùng thòi diém khòng thè va khòng tu thòa man

Nhu càu, nhu ta thày là vò cùng da dang phong phù va luòn luòn bién dói, thòa man càc nhu càu là thàch thùc va muc dich cùa su phàt trién Nhu càu dugc thuc hièn thòng qua càc phuang tién chinh sau:

- Tién va càc loai tài san dùng cho thanh toàn viéc thòa man nhu càu

- Hièn vàt va nhùng ca so vàt chat phue vu cho cuòc sò'ng

1.2.2 Tàng truòng kinh té:

Nhu trèn dà de càp, màc dàu chua phàn ành mot càch chinh xàc va day dù, nhung chi sÓ thu nhàp quó'c dàn va ehi so thu nhàp quóe dàn binh quàn dàu nguòi eó quan bé nhàt dinh tói thu nhàp thuc té' va mùc song cùa mòi eà nhàn trong xà bòi (thòng qua càc boat dòng phàn phò'i va phàn phòi lai)

ITìóng qua tàng truòng kinh té', già tri san lugng cùa toàn nén kinh té tàng lén lànì tang khò'i cùa cài vàt chat cùa toàn xà hòi Tàng truòng kinh tè

là tién de de giài quyèt vàn de thu nhàp va mùc song

Tàng truòng kinh tè', là su mò ròng duòng giói han khà nàng san xuàt cùa quóc già, càc yèu tò dàu vào cùa qua trinh san xuàt dugc su dung mot càch hiéu qua hon, nhùng ngành san xuàt boat dòng co hiéu qua dugc ma ròng, thu hùt lao dóng tu nhùng khu vuc san xuàt co nàng suàt lao dòng

thàp Tàng truòng kinh té' sé làm tàng tóng san phàm xà bòi, làm tàng thu nhàp quóc dàn va tàng thu nhàp quóe dàn binh quàn dàu nguòi Tàng truòng

kinh té mot màt làm tàng khói lugng hàng hoà, dich vu tiéu dùng, mat khàc lai là ca sa cho tàng tich luy phue vu cho viéc tài san xuàt mò ròng, tao ra nhiéu vièc làm mòi làm ca sa cho tàng thu nhàp va dòi song cùa dai bò phàn dàn cu

1.2.3 Nhóm càc yé'u to' diéu kièn tu nhièn - vàn hóa - xà hòi

Yé'u tó vi tri dia ly, diéu kièn tu nhién (thòi tiét, khi bau, càc nguón tài nguyén ) eó ành huòng rat lón dò'i vói thu nhàp va mùc song cùa dàn

cu Diéu kién tu nhién ma khó khan, cu thè dò là su nghèo nàn cùa tài nguyén thièn nhién, dàc diém dia ly gay càn tra giao thòng sé dàn tói san xuàt khó eó thè phàt trién Càc nguón lue dàu vào cùa qua trinh san xuà't bi han che sé làm cho boat dòng san xuàt kinh doanh gap nhiéu khó khan, diéu này lai ành huòng tói thu nhàp cùa nguòi dàn Giao thòng khó khan cung làm càn tra giao luu hàng hoà, làm giàm khà nàng dàp ùng càc nhu càu cùa nguòi dàn va ành huòng tói chat lugng cuòc song cùa dàn cu trong vùng

Nguge lai, ò nhùng vùng giao thòng thuàn tién, tài nguyén thièn nhién phong phù, giao luu hàng hóa dugc thuc hién tuang dói de dàng, san xuàt cùng vi thè' ma thèm phàn phàt trién San phàm san xuàt ra rat da dang, hàng hóa trao dói phong phù tao diéu kién quan trong de nàng cao thu nhàp, làm ca sa cho viéc thoà man càc nhu càu cùa con nguòi

Vàn hoà va xà bòi cùng là yéu lo co ành huòng lón tói thu nhàp va mùc song Vàn hoà - xà bòi ành huòng tói trinh dò lue lugng san xuàt thòng qua tàc dòng vào y thùc xà hòi cùng nhu y thùc cùa mòi cà nhàn va tu dò chi phòi phuang thùc boat dòng cùa con nguòi trong boat dòng lao dòng san xuàt cùng nhu trong càc boat dòng khàc cùa dòi sòn;j, xà hòi, nò giàn tiép

qui dinh nàng suàt lao dóng, cùa cài vàt chat, thu nhàp va mùc song cùa cà

xà bòi cùng nhu cùa tùng bò phàn dàn cu trong xà bòi

1.2.4 Tàc dòng cùa yéu to' khoa hoc ky thuat

Nhu chùng ta thày, su phàt trién cùa khoa hoc va ky thuàt co ành huòng ngày càng lón dói vói su tièn bò va phàt trién cùa xà bòi loài nguòi Truóc hé't dò là vai trò cùa chùng dói vói qua trinh san xuà't Khoa bgc ky thuàt dang tùng buòc trò thành mot yèu tó va trong tuang lai no sé là yé'u tó quan trgng quy dinh trinh dò cùa lue lugng san xuàt Nhùng ùng dung thành tuu khoa hoc ky thuàt vào san xuàt sé là ca so chù yé'u làm tàng nàng suàt lao dòng xà bòi, tàng cùa cài vàt chat va thu nhàp cùa toàn xà bòi Thù hai, nhùng ùng dung khoa hoc ky thuàt vào dòi song ngoài viéc giài pbòng con nguòi Ihoàl khòi nhùng ràng buòc trong san xuà't thi nò con góp phàn nàng

cao chà't \ugr\g cuòc song cùa con nguòi thòng qua vièc tàng khà nàng dàp

ùng thoà man nhimg nhu càu cùa cuòc song xét cà ve só lugng va chat

lugng Su phàt trién cùa khoa hoc ky thuàt tao ra nhùng san phàm mai vói

chat luong va só lugng ngày càng cao, thoà rnàn cho nliùng nhu càu luòn biè'n dói va phàt trién cùa con nguòi Nhùng thành tuu khoa hoc khi dugc img dung vào y hoc sé tao ra ca sa vàt chat nhàm dàm bào sue khoé va kéo dai tuoi thg cùa con nguòi, góp phàn làm tàng chat lugng cùa cuòc song, Khoa hoc ky thuàt pliàt trién co nhùng tàc dòng nhà't dinh tói mòi truòng song, làm cho vi*>c *'ì dung tài nguyéii tiii^n nhièn phue vu cho san xuàt

duac tio'l kiCnì han Khoa hoc ky thuat góp phàn làm giàm nhùng tàc dòng

xà'u cùa inói iPfòng dSi vói dai song cùa con nguòi, làm cho con nguòi ngày

càng thoàt khòi sir chi phòi cùa thicn nhic*!i iàm cho cuòc song dirgc òn dinh

va phàt trién

1.2.5 Trinh do nàng iuc cà nhàn

Trinh dò, nàng lue, khà nàng cùa mòi nguòi eó tàc dóng rat lón tói thu nhàp cùng nhu dòi song cùa eà nhàn va già dinh ho

Tliue tè' chi ra ràng, cà nhàn nào nhàn dugc su giào due va dào tao ò

trinh dò cao hon thi eó nhiéu ca bòi eó dugc thu nhàp a mùc cao hon

Thàt vày, mòi nguòi khi dugc giào due dào tao thi su hiéu biét dugc nàng cao, de dàng nàm bàt dugc nhùng ky nàng lao dóng ò trinh dò cao, do

dò khà nàng eó viéc làm cùng tuang dói de dàng han, già tri lao dóng va nàng suàt lao dòng cùa nhùng nguòi này cùng cao han, tao ra khà nàng nhàn dugc thu nhàp nhiéu han nhùng nguòi lao dóng giàn dan hay lao dóng dugc dào tao ò trinh dò thàp han Thu nhàp cao han kè't hgp vói tri thùc vàn hoà

xà bòi làm bién dói ca càu nhu càu va khà nàng dàp ùng nhu càu, làm cho cuòc song dat dugc mot buòc tién mòi ò mùc cao han

1.2.6 Qui mó, toc dò tàng dàn so

Tàng truòng kinh té mòi chi là diéu kién càn trong viéc giài quyé't, nàng cao thu nhàp va mùc song cùa dàn cu, mòi nguòi dàn dugc nhàn bao nhiéu trong két qua tàng truòng dò? Càu tra lai con nàm trong vàn de qui

mò dàn só

Mòi cà nhàn khi tham già vào dòi song kinh té se nhàn dugc thu nhàp tuang ùng phàn dóng góp thòng qua càc kénh phàn phòi va phàn phò'i lai Dàn s6 càng dòng, ca eà'u càng phùc tap thi lugng nhu càu càng lón va dàc tinh nhu càu cùng da dang, do dò vièc thoà man day dù cho nhùng nhu càu

dò cùng càng khó khan , vièc giài quyèt, nàng cao mùc song càng thèm phàn phùc tap

Su già tàng dàn so ò mùc dò cao lai thùc day qua trinh làm can kiét

nguón tài nguyén, nguón vòn vc'n dà khan hiém, gay khó khan trong vièc

huy dòng vón, làm giam càc dich vu còng eóng ea ve só lugng làn chat lugng Mot diéu co thè khàng dinh là: trong giai doan hién nay, mot mùc tàng dàn só chàm han co thè sé cho phép nàng thu nhàp va dat dugc mùc song cao han Càc nhà kinh té dà chùng minh dugc ràng: néu tàng 1% ve dàn só, de duy tri ò mùc song khòng dói thi phài tàng truòng kinh té' dat ò mùc 4%

Dàn só tàng nhanh cùng eó nhùng ành huòng lón ve màt xà bòi, tao sue ép trong viéc giài quyèt vàn de viéc làm, dàn tói mò ròng qui mò san xuàt theo bé ròng, dàn tói tàng khai thac su dung càc yéu tó dàu vào khàc cùa qua trinh san xuàt, nhanh ehóng làm can kiét nguón tài nguyén thièn nhièn va phà huy mòi truòng Dan sÓ tàng nhanh làm già tàng qui mò thàt nghiép, tao nén sue ép ve an ninh tràt tir xà bòi, dàn tói mòi truòng song chung bi suy giàm, diéu này se true tiép ành huòng tói viéc làm, thu nhàp va cuòc song cùa tùng thành vièn trong xà bòi

1.2.7 Nhóm càc yèu tó thuòc ve ón dinh chinh tri va che dò chinh sàch

On dinh tinh hinh chinh tri quóc già va binh thuòng hoà quan bé trong kliu vile cùng nliu quan bé quó'c té là yé'u tó cuc ky quan trgng, nò dàm bào cho dòi só'ng xà bòi dién ra dugc binh thuòng, làm ca sa cho su phàt trién Chié'n tranh cùng nhu moi bién dòng chinh tri sé làm dào lón toàn bò dòi song kinh té - vàn hoà - xà bòi, nhùng diéu kién dàm bào va thoà man cho nhu càu ca bàn cua con nguòi se bi han che', dòi só'ng kinh té va nhùng quan bé cùa nò bi ngìmg tré, thu nhàp va cuòc song cùa dàn cu bi giàm sul

Che dò chinh sàch cùa nhà nuóc cùng eó ành huòng rat lem tói thu nhàp va mùc song cùa dàn cu Che dò chinh sàch cùa nhà nuóc dugc thè hièn trong càc vàn bàn phàp ly Che dò chình sàch trong m*òi thòi ky là co nhùng qui dinh kliac nhau, nò phu thuòc rà'l nhiéu vào su hiéu biét nàm bàt

va vàn dung eàc qui luàt vào dòi song kinh - té xà bòi Càc chình sàch cùa nhà nuóc néu phù hgp thi se thùc day dòi só'ng kinh té xà hòi phàt trién, làm cho eàc boat dòng kinh té tra nén da dang, phong phù, san xuàt kinh doanh phàt trién, dàn tói tàng thu nhàp va nàng cao dòi sò'ng dàn cu Nguge lai, néu càc chinh sàch khòng phù hgp thi nò se tra thành mot lue càn Kim bàm

su phàt trién kinh té - xà bòi cùa quóe già

1.3 Thu nhap va mùc song a càc niròc dang phàt trién

Dòi sò'ng cùa nguòi dàn ò càc nuóc khàc nhau dugc xàc dinh thòng qua mùc dò phàt trién kinh té - xà bòi cùa quò'c già Do xuàt phàt diém khàc nhau cùng vói su phàt trién kinh té khòng dóng déu dà làm tàng khoàng càch giùa eàc nuóc eà ve kinh té va xà bòi Vièc phàn loai dà sàp xé'p càc nuóc theo mot trinh tu trèn co sa càc thành tuu kinh tè' - xà hòi ma mòi nuóc dat dugc, hinh thành nhóm eàc nuóc phàt trién hay con ggi là càc nuóc eóng nghiép, va nhóm càc nuóc dang phàt trién Hièn nay, trong 204 nuóc va lành thó, eó 64 nuóc GDP binh quàn dàu nguòi dat trén 8000 USD (trong dò eó 3 nuóc dat tu 35.000 USD tra lèn), eó 48 nuóc chi dat tu 500 USD trò xuóng (eó 9 nuóc dat duói 150 USD) [36, 6 - 1 2 ]

Càc nuóc dang phàt trién hièn ehiém 2/3 dién tich dàt dai va gàn 3/4 lue lugng lao dòng nhung lai ehi san xuàt ra chua day 20% tóng già tri hàng bòa trèn toàn thè'giói

Theo tièu chi thu nhàp nàm 1983 cùa Ngàn hàng thè giói, nhóm càc nuóc dang phàt trién dugc phàn ehia thành:

- Càc nuóc eó thu nhàp thàp duói 400 USD/nguòi/nàm

- Càc nuóc co thu nhàp trung binh: tu 400USD dén 6.900 USD/nguòi/nàm

- Càc nuóc xuà't kh^u dàu lùa co thu nhàp tu 6300 USD dèn 23000 USD/nguòd/nàm

Phàn lón càc nuóc dang phàt trié'n là nhung nuóc nghèo nàn lac hàu, dang trong giai doan dàu cùa qua trình chuyè'n hóa co eà'u san xuà't, tir san xuà't nòng nghiép sang san xuà't còng nghiép, 40% tóng san phàm quò'c nói

là do hoat dòng san xuà't nòng nghiép dem lai Tò'c dò tàng truòng cùa nhóm càc nuóc này rà't thà'p, binh quàn chi dat 2,01%/nàm va kéo dai trong suò't càc nàm tir 1960 tói 1996, thà'p hon tò'c dò tàng dàn so': trung binh trén 2,2%/nàm

Ò càc nuóc dang phàt triè'n, trèn 80% dàn cu sò'ng a nòng thòn vói

dòi sò'ng rà't thà'p Tinh trang nghèo khò là phò bié'n Trong so' 1,1 ty nguòi song trong cành nghèo dói thi co tói 500 trièu nguòi thuòng xuyén dói àn

Tinh hình này dang xà'u di a càc nuóc chàu Phi, chàu My - la tinh va vùng Caribe Luong calory binh quàn dàu nguòi mot ngày a nhiéu nuóc còng

nghiép dà xà'p xì 3.000 calo thi ò càc nuóc dang phàt trién chi là 2.546 calo, nhùng nuóc chàm phàt trié'n nhà't trong nhóm càc nuóc này con so' con thàp hon nùa: 2.026 calo/nguòi/ngày [36, 6-12]

Bang 1: Dàn só' nghèo khó trong the giói dang phàt trién

1990 29,7 49,0 11,3 47,8 33,1 25,5 7,1

1995 24.1 36,9 4,2 49,7 30,6 24,9 5,8 Nguón: Nguyén Tran Què,Thàch thùc ve nan nghèo khó trén thè giai, Nhùng và'ii

de kinh té the giói, SÓ6 (32) Thang 12/1994

Cac nuóc dang phàt trién tàp trung nhiéu nhàt là a chàu Phi, chàu A, chàu My-Latinh, thu nhàp va dòi song cùa nguòi dàn a mòi nhóm khu vuc

cung nhu vièc giài quyét vàn de này là khàc nhau Càc nuóc Dòng A va tiép theo là eàc nuóc Dòng nam À dà va dang eó nhung bién dói thàn ky, trén ca

sa nhung thành tuu kinh té dat dugc trong nhiéu nàm qua, càc nuóc trong khu vue này tùng buòc nàng cao thu nhàp, mùc song cùa nguòi dàn, giài quyét eàc vàn de xà bòi ea bàn, tao dà cho tiè'p tue tàng truòng kinh té va phàt trién kinh té'- xà bòi Hièn nay thu nhàp binh quàn cùa nguòi dàn trong nhóm eàc quò'c già thuòc khu vuc này dat: 1.447 USD, nè'u tinh theo phuang phàp PPP thi dat: 3.016 USD, trong khi dò nhung con so' binh quàn tuang ùng trong ciing thòi ky (nàm 1995) cùa càc nuóc dang phàt trién là: 982 USD ; 2.591 USD va cùa toàn thè giói là: 5.410 USD (tinh theo phuang phàp PPP) Màc dàu bi rai vào tinh trang khùng boàng tién tè vào cuòi nàm 1997 làm giàm toc dò tàng truòng, nhung nhùng nuóc này vàn nàm trong khu vuc trung tàm tàng truòng cùa thè' giói Vói tiém nàng vò'n eó, càc nuóc thuòc khu vuc này sé eó nhùng buóe phàt trién mòi, va trong thè' ky tói, sé co nhiéu nuóc trong nhóm này sé eó tén trong danh sàch càc nuóc phàt trién nhàt vói thu nhàp va mùc sò'ng cùa nguòi dàn dùng vào hàng dàu cùa thè giói

Khàc bàn so vói nhùng buóe tié'n ngoan muc cùa eàc nuóc Dòng À

va Dòng nam A, nhiéu nuóc trong khu vuc Nam A, chàu Phi va chàu My-La tinh vàn nàm trong tinh trang tri tré, thu nhàp va dòi sò'ng cùa nguòi dàn vàn

nàm a mùc thàp nhàt cùa thè giói Rà't nhiéu nuóc trong nhóm càc nuóc này

khòng làm sao thoàt khòi vòng luàn quàn khép kin: dàn so tàng nhanh - thàt nghiép - dói nghèo - dàn so tàng niianh cùng hàng loat càc vàn de lién quan nhu vàn hoà, giào due, y té thàp, an ninh tràt tir xà bòi kém Néu nhu càc nuóc chàu My-La tinh trong nhùng nàm 60 - 70 eó toc dò tàng truòng khà

nhanh, va co thè coi là hình màu dién hinh cùa eàc nuóc thuòc thè giói thù

ba, thi cho tói nay, tò'c dò phàt trién cùa nhùng nuóc này dà chùng lai, nhiéu nuóc trong khu vue roi vào tinh trang khùng boàng va ng nàn Nguyén nhàn chinh là càc nuóc này truóc day dà vay ng mot càch tran lan va thiéu càn nhàe trong dàu tu san xuàt nèn dà dàn tòi viéc lgi nhuàn thu dugc khòng dù ehi tra cho ngay cà khoàn tién lai, nén kinh tè phàt trién mot càch tu phàt vugt ra khòi su kiém soàt cùa nhà nuóc Ben canh dò, viéc xu ly càc vàn de

xà bòi khòng dugc quan tàm mot càch dùng mùc, qua trinh tu do hoà nén kinh tè tao ra mot su phàn hoà lón giùa càc tàng lóp trong xà hòi, dóng thòi nan tham nhùng, su boành hành cùa eàc bang nhóm tòi pham dà làm cho tinh hình kinh té' - xà bòi cùa càc nuóc chàu My-Latinh càng tra nén nan giài Tuy nhién khòng thè khòng nói tói nhùng kè't qua ma nhóm càc nuóc này dà dat dugc, thu nhàp binh quàn dàu nguòi cùa nhóm càc nuóc này 2.791 USD (tinh theo phuang phàp PPP là: 5.732 USD), mùc cung càp calo binh quàn mot nguòi/ngày dat 2.757 calo (vào loai cao nhàt thè giói), già tri HDI binh quàn dat 0,823 [36, 6 -12]

Càc nuóc chàu Phi là khu vue co su biè'n dói chàm nhàt Day là khu vue ma Lién hgp quóc thuòng xuyén phài cùu trg hoàc bang luong thuc, hoàc bang thuòc men Tinh trang chung cùa nén kinh té' càc nuóc này hét sue manh mùn, lac bau, nhiéu noi càch thùc san xuàt vàn theo lò'i truyén thòng hoang so, chù yèu tàp trung vào san xuàt nòng nghiép nhung lai khòng dam bào dugc cung càp luong thuc cho nguòi dàn Vói thu nhàp binh quàn/nguòi: 559 USD (nàm 1995), mùc cung càp calory binh quàn dàu

nguòi/ngày <:!:{ dat 2.096 calo Tuyét dai d'àn cu song trong cành nghèo dòi

Tinh trang nguòi ngh'?n song tiong nhà o chuòt là khà phò bién, song trong diéu kién mòi truòng ò nhiém, khòng dù diéu kién ve sinh, khòng co nuóc sach, nhiéu loai dich bénh xay ra tliuòng xuyén dàn lói oénh làt va tu vong

trén qui mO lón Ho khòng nhàn dugc eàc bao dam y tè, khòng eó tién ehùa bénh, tuoi tho thàp Con em eàc già dinh nghèo cùng eó ìt co bòi dugc dén truòng Nguyén nhàn cùa tinh trang trèn mOt phàn là do thièn tai làm ành huong xà'u tói san xuàt, nhimg nguyén nhàn quan trgng phài nói tói dò là tinh hình chié'n tranh dién ra dai dàng làm càn tra nén kinh tè vón di dà kém phàt trién, day nguòi dàn làm vào cành sò'ng co cuc Chi phi cho quàn su trong tóng GDP (vón dà rat thàp) nàm 1992 lén tói trén 35% trong khi dò ty

le ehi cho giào due ehi là 3,2%, ehi cho y tè là 2,5%, tuoi thg binh quàn dàu nguòi chi dat 51 (nàm) Tàt cà nhùng yé'u tÓ nói trén dà day già tri HDI binh quàn cùa eàc nuóc chàu Phi xuóng duói con só 0,331 là mùc thà'p nhàt cùa thè' giói Co thè nói, eàc nuóc chàu Phi là eàc nuóc chàm phàt trién nhà't cùa thè' giói vói mot loat eàc nuóc eó thu nhàp quóe dàn va thu nhàp quò'c dàn binh quàn dàu nguòi dùng ò cuòi bang danh sàch phàn bang eàc nuóc Co thè ké vi du ò day dò là: Mòdàmbich, Etiopi, Cònggò, Xòmali là nhùng nuóc

eó GNP/nguòi/nàm 1995 thàp duói 135 USD, va hàng loat càc nuóc: Nigièria, Xudàng, Mah, Uganda, Kènia là càc nuóc eó GNP/nguòi/nàm thà'p duói 280 USD Nhm tóng thè eó thè nói: nhiJng nguòi dàn a chàu Phi dang sò'ng trong cành co cuc nhàt, ho dang làm vào tinh trang den tòi khòng

eó lò'i thoàt, hg tra thành nan nhàn cùa càc cuòc chié'n tranh sàc toc kéo dai lién mièn, va là vàt hy sinh cho nhùng cuòc tranh giành quyén lue chinh tri dang dièn ra trèn nhùng quò'c già dò,

L4 Kinh nghiem cùa mot so quóc già trong viéc giài quyét vàn de thu nhap

va nàng cao mure song trong dàn cu

L4.1 Day manh còng nghiep hóa, tàng thu nhap, giài quyét nghèo khó va bàt

binh dàng - Mò hình Malaixia

Lién bang Malaixia là nuóc nàm trong khu vuc Dòng nam A, co dièn tich 330.434 km2 Ngoài 13 bang, Malaixia con ?iai dia phàn là thù dò

Kualalumpur va dào Lubuan Malaixia ehia làm hai khu vuc dia ly riéng biet: mién Dòng va mién Tày càch nhau 531 km qua bién Dòng Malaixia là nuóc giàu tài nguyén, khoàng san hé't sue phong phù Dàn sÓ dén nàm 1996

là xàp XI 21 trièu vói màt dò binh quàn là 57 nguòi/km song phàn bó khòng déu va tàp trung o càc vùng kinh té' phàt trién, nhàt là eàc vùng ven bién, trong nói dia, dàn cu hét sue thua thót Co 9 trièu nguòi song ò vùng dò thi

va khoàng 12 trièu nguòi sò'ng ò vùng nòng thòn ( 57%) Lién bang Malaixia là mot quó'c già da sàc toc: nguòi Malai ehiém 61,9%, nguòi Hoa ehiém 29,5%, nguòi An dò ehiém 8/6%, con lai là nguòi Anh, Aràp, Indonexia, Philippine, Nhàt bàn, Pakistan va eàc dàn toc thiéu sÓ bàn dia Lue lugng lao dóng là 7,9 trièu, ty le thàt nghiép là 2,9% Nhùng dàc diém trén ành huong manh tói duòng lói va càch thùc giài quyé't vàn de thu nhàp

va mùc song ò Malaixia

Thòi ky 1960-1970 là thòi ky tàp trung phàt trién nòng nghiép nhung dóng thòi phàt trién eà còng nghiép Trong thòi gian tu 1966 tói 1970 nhà nuóc tàp trung 39,8% ngàn sàch cho khai hoang va phàt trién nòng thòn, tàng san lugng cày tróng xuàt khàu, nàng cao san lugng luong thuc Sau ké hoach 1960-1970, mién Tày dà tu tue dugc luong thuc va mién Dòng dà giàm dugc lugng gao nhàp Tói nàm 1970 Malaixia dà giài quyèt dugc vàn

de luong thuc, giài quyé't dugc vàn de ve nhu càu àn uò'ng cùa nhàn dàn Ngay tu 1965, ben canh boat dóng san xuà't che' biè'n hàng nòng san, luong thuc, thuc phàm, nuóc giài khàt, hàng tiéu dùng phue vu cho nhu càu tiéu dùng trong nuóc va xuàt khàu, Malaixia dà tàp trung vào còng nghiép che tao san xuà't thay thè'nhàp khàu va tùng buòc huòng ra xuà't khàu, di vào san xuà't càc màt hàng hièn dai co bàm lugng ky thuàt cao: dèi, dièn tu, co klii, vàn tài, két hgp day manh dàu tu nuóc ngoài, mot màt day manh tàng truòng kinh té', màt khàc giài quyét vàn de vièc làm, giàm thàt nghiép, tàng thu

nhàp cùa nguòi dàn Da dang hóa càc màt hàng nhàm dàp ùng tiéu dùng dàn

cu Trong giai doan này, màc dù toc dò tàng tmong kmh tè là khà quan nhung tinh trang nghèo khó con phó biè'n va tàp trung trong nhóm nguòi Malai Thu nhàp binh quàn dàu nguòi tàng chàm: 370USD/nguòi/nàm 1966

va 390 USD/nguòi/nàm 1970 Truóc tinh hình dò, Malaixia thuc hién chinh sàch kmh té' mòi trong 20 nàm (1970- 1990) nhàm tao ra su càn bang giùa càc vùng kinh tè'va eàc dàn toc, tièn hành xóa dói giàm nghèo (khai hoang

ma ròng dièn tich, trg càp va uu dai tin dung, càp dàt, càp tu liéu san xuàt),

do dò càc bò nghèo dà giàm tu 49,3% nàm 1970 xuóng con 39,6% nàm

1975, 17,3% nàm 1985 va con 16,5% vào nàm 1990 (tóng só bó nghèo vào nàm 1990 là 480.000 ho), dén nàm 1993, ty le ho nghèo là 13,5%,

De thuc hién chinh sàch kinh tè mòi, Malaixia chuyén huòng tu nòng nghiép sang phàt trién còng nghiép nhàt là còng nghiép che bién huòng ra xuàt khàu Trong thòi gian tu 1970 tói 1995, ty trgng già tri san lugng cùa ngành nòng nghiép trong tóng san phàm quò'c dàn giàm tu 32% xuóng con 14,8% trong khi dò cùa ngành còng nghiép trong cùng thòi ky tàng tu 24,7% lén 45,4% Giai doan 1970 - 1980, GDP tàng 2,15 làn (tàng binh quàn 7,8%/nàm) Thu nhàp binh quàn dàu nguòi tàng tu 390 USD nàm 1970 lén

1680 USD nàm 1980 Cùng tu nàm 1980, Malaixia dàm bào 92% nhu càu ve luong thuc

Do tàc dóng cùa yé'u tÓ ngoai cành, khùng boàng kinh tè thè giói, già

cà càc nguyén lièu xuà't Idiàu: dàu thò, dàu co, giàm manh De thoàt khòi tinh trang này, Malaixia àp dung mot loat càc chình sàch mò ròng boat dòng kinh tè dò'i ngoai, huy dòng moi nguón lue de tàng truòng kinh tè Nhò dò Malaixia thoàt khòi tinh trang tri tré cùa thòi ky 1982-1986 va dat toc dò tàng truòng 5,4% nàm 1987 va 9,7% nàm 1990, nhò dò toc dò tàng truòng binh quàn thòi ky 1970-1990 dat 6,7%/nàm Do kinh lè phàt trièn, dòi song

dàn cu dugc cài thièn rò rèt Tuy vày vàn con nhiéu vùng vàn con trong tinh

trang dói nghèo, nhàt là a vùng nòng thòn De tùng buóe thoàt khòi tinh

trang dò, giai doan 1990-1995 Malaixia thuc hién chinh sàch phàt trién quóc già vói trong tàm là nàng càp co so ha tàng (dàc bièt là ò khu vuc nòng thòn)

va tàng nàng suàt lao dóng Chi tièu cho khu vuc còng eóng tàng tu 22,2 ty USD giai doan 1985-1990 lén tói 37,4 ty USD trong giai doan 1990-1995, trong dò 10,4% giành cho phàt trién giao thòng vàn tài va 8,1% giành cho giào due dào tao Thu nhàp binh quàn dàu nguòi nàm 1995 dat 4 022 USD/nguòi

He thò'ng giào due cùa Malaixia là mot trong nhùng bé thò'ng giào due tòt nhàt trong nhóm càc nuóc dang phàt trién Chinh phù Malaixia dà àp dung mot só bién phàp nhu gap rùt bòi duong dòi ngù giào vièn, xày dung thèm 6 trung tàm dào tao giào vièn, eoi trgng giào due phÓ càp thanh thiéu nièn, xày dung thèm 12.000 lóp hoc tmng hoc va tiéu bgc, day manh giào due dai bgc Thuc hièn càn dò'i giùa giào due va dào tao lao dòng chuyén nghiép lành nghé: 82.000 lao dòng eó trinh dò trung càp trong dò eó 13,3% chuyén ve linh vuc ky thuàt; 25.5% ve linh vue khoa hoc; 60,7% ve linh vue

xà bòi Vói bue tranh kinh tè xà bòi khà quan trong mot xà bòi tuong dò'i day dù còng àn viéc làm (ty le thàt nghiép 2,8% nàm 1995, mùc tiéu dùng

va càc chi só xà hòi tiéu biéu cho mùc sò'ng tàng rò rèt, tuy nhién trong xà bòi eó su phàn cuc manh me va tinh trang bàt binh dàng - dàc biét là giùa kliu vuc thành thi va nòng thòn - vàn con là mot và'n de nói cóm

Trong nhùng nàm 1960-1970 su duy tri tàng truòng dóng hành cùng vói su già tàng bàt binh dàng ve thu nhàp, ké cà trong nói bò tùng nhóm dàn toc chinh ò bàn dào Malaixia Nguòi nghèo càng trò nén nghèo hon dàc biét trong nhóm nguòi Malai Nhùng nhà tu bàn nguòi Hoa cùng vói càc nhóm quan chùc hành chinh chinh tri hàng dàu nguòi Malai là nhùng nguòi huòng

thu phàn lón két qua cùa su tàng truòng kmh té' nhanh chóng vào nhùng nàm

1960 va ngày mot giàu hon Dgt suy ihoài 1985-1986 rò ràng làm giàm bòt

su càch bièt ve thu nhàp qua tàc dòng bàt lgi cho só nguòi khà già trong khi

dò lai it ành huong tói só nguòi nghèo tùng Tinh thàn co bàn trong Chinh sàch phàt trién quò'c già nàm 1991 cho ràng: su phàn phòi còng bang trén co

so mùc tàng truòng thà'p khòng thè nàng cao mot càch eó hiéu qua mùc song cùa toàn thè dàn chùng, do dò dua vàn de tàng truòng lén hàng dàu, nhàn manh càn bang giùa tàng truòng Idnh tè va phàn phò'i lgi ich

Bang 2: Ty le nghèo khó trong càc tàng lóp xà hòi a nòng thòn va thành

thi Bàn dào Malaixia

so 1606.0

1931.4

2621.1

-Nòng thòn

1203.4 1400.8 1629.4

-Thành th|

402.6 530.6 991.7

-SÓ già dinh nghèo

(1.000) Tong

so

191.8

764.4 483.3 568.4

Nòng thòn

705.9 669.6 402.0 485.8

Thành th|

85.9 94.7 81.3 82.6

Ty le nghèo khó

( % )

Tong

so 49,3 39,6 18,4 17,0

Nòng thòn

58,7 47,8 24,7 17,3

Thành thj

21,3 17,9 8,2 8,1

(Nguón: Nghièn cùu thò'ng kè diéu tra dàn só 1970 - Nghièn cùu thu nhàp

già dinh 1984 - Tap chi Kè hoach Malaixia)

Tu 1990 dén nay chi con khoàng 4,5% só bò song duói mùc nghèo khó ò thành thi va duói 15% ò nòng thòn (so vói thòi ky 1970-1975 là 21,3% va 44,8%) Tuoi thg binh quàn cùa nguòi Malaixia là 70,4 nàm Ty lè nguòi lón bièt chù là 80%, só nàm hoc irung binh là 6 nàm, chi so ve trình

dò giào due là 0,80 Su già tàng cùa nhùng chi só trèn cùng vói viéc nàng cao thu nhàp dat con só 7.400USD/nguòi/nàm da góp phàn làm già tri HDI cùa Malaixia tàng tuyét dò'i 0,463 vào nàm 1992 (so vói 1960) dat 0,794 xép

thù 57 trén toàn thè giói va là nuóc eó phàn tàng tuyét dò'i HDI cao nhà't trong bang 10 nuóc eó phàn tàng HDI lón nhàt thè giói

Su chénh léch ve mùc song va thu nhàp giùa càc chùng toc trong dàn

cu cùng dàn dàn dugc thu hep hon so vói thòi ky mòi giành dugc dòc làp Vào thòi dò, mòi chùng toc eó nhùng m.ùc song rat khàc nhau, su khàc biét

ve thu nhàp cùng rat sàu sàc Nhu phàn trén dà nói, tàng lòp nghèo khó chù yé'u là nguòi Malai, thu nhàp binh quàn cùa hg chi bang 1/2 thu nhàp binh quàn cùa nguòi Hoa Cho tói nhùng nàm 1970, màc dàu eó nhimg chinh sàch cùa chinh phù nhàm khàc phue tinh trang trén, nhung già tri HDI cùa nguòi Malai chi bang 70% cùa nguòi Hoa Cho tói cuòi nhùng nàm 1980, Chinh phù Malaixia dà dàu tu manh me vào giào due, chàm sóc sue khòe va dich vu còng còng cho nguòi Malai Do do Già tri HDI cùa nguòi Malai dà tàng lèn 1,5 làn, tàng nhanh hon mùc tàng cùa nguòi Hoa song ò Malaixia Cho tói nay, ehi só HDI cùa nguòi Malai dat 0,73 bang 82% so vói già tri HDI cùa eóng dóng nguòi Hoa (0,896)

Trong kè hoach 5 nàm 1996-2000, Malaixia du tinh dàu tu 65 ty USD cho muc tiéu phàt trién co so ha tàng va phàt trién nguón nhàn lue nhàm dat toc dò tàng truòng binh quàn 8%/nàm Du kiè'n tói nàm 2020 Malaixia sé trò thành mot nuóc còng nghiép phàt trién Toc dò tàng truòng 7%/nàm dugc duy tri lién tue 30 nàm, thu nhàp bmh quàn dàu nguòi dat 7.800 USD/nguòi, gap 3,5 làn so vói nàm 1990

L4.2 Bài hoc cùa Hàn quóc trong thòi ky day manh còng nghiep hóa

Hàn quò'c vói dièn tich 98.500kni2, dàn so hién nay 44,7 trièu nguòi,

là mot dién hình tiéu biéu cùa su thành còng nong qua trinh còng nghiep hóa: tu san xuà't thay thè nhàp Idìàu tói huòng ve xuàt khàu Vói toc dò tàng truòng hét sue ngoan muc kéo dai trong mot phàn ba théky:

Giai doan Toc dò tàng GNP( % ) Toc dò tàng GDP( % )

1967-1970 7,4 7,9 1971-1975 8,8 9,3 1976-1980 8,2 8,1 1981-1985 8,5 8,6 1986-1990 10,9 10,2

Hàn quóc dà tùng buóe nàng cao thu nhàp quóc dàn, tu 2,8 ty USD

nàm 1961 lèn 3,6 ty USD nàm 1966 va dat 527 ty USD nàm 1995 Cùng vói

su tàng truòng thàn ky dò, thu nhàp quò'c dàn binh quàn dàu nguòi lién tue

dugc nàng lèn: tu 180 USD nàm 1970 lén 10.076 USD nàm 1995 va 11.602

USD nàm 1996

Su thành còng cùa Hàn quóe truóc hé't là két qua cùa chinh sàch: uu

tién cho tàng truòng sau dò mòi sàp xé'p phàn phò'i lai Sau nàm 1945, Hàn

quóe mang trén vai gành nàng cùa cuòc chié'n tranh tàn khÓc eóng vói chié'n

tranh Bàc - Nam dai dàng dà day nguòi Hàn quò'c tói ehó tàn cùng va phài

tim lói thoàt bang tàng truòng kinh tè thòng qua day manh còng nghiép hóa,

dàc biét là chié'n lugc còng nghiép hóa huòng ve xuàt khàu Sue canh tranh

cùa hàng hóa xuà't khàu ngoài su tàc dóng cùa yé'u tÓ àp dung còng nghé ky

thuàt tié'n tié'n con chiù su thùc day bòi chinh sàch duy tri tién luong thàp

nhàm ha thà'p ehi phi cùa qua trinh san xuàt

Trong suò't giai doan 1960-1987, mot giò làm vièc cùa còng nhàn

Hàn quò'c chi dugc tra bang 11% cùa còng nhàn My, va bang 14% cùa còng

nhàn Nhàt bàn Hon nùa, só giò làm vièc trong ngày là khà dai: phó bién là

12 giò làm vièc mòi ngày, binh quàn là 68 giò mòi tuàn vói cuòng dò hé't

sue càng thàng Vào nàm 1985, 87% nguòi dàn ò Hàn quóc kiè'm dugc só

tién duói 638 USD/thàng Só còng nhàn phài nhàn luong thàp tinh theo chi

phi tòi thiéu chi dù cho sinh boat bàn Ihàn dói vói nam là 13,2%; dò'i vói nù

là 63,9%

Bang 3: Càc chi sé' lón ve lao dóng a Hàn quò'c

( % )

12,5 9,3 7,0 12,9 13,0 12,4 6,7 10,0

Toc dò tàng Nàng suàt lao dòng

( % )

13,6 10,5 7,1 18,0 14,5 14,1 12,2 15,6

Toc dò tàng luomg danh nghìa

( % )

12,2 8,1 9.9 9,2 11,6 19,6 25,1 11,9

Toc dò tàng luong thuc té

( % )

8,6 5,7 7,3 6,2 8,3 11,7 18,3 10,5

So giò làm viéc

Nguón: Walden Bello, Màt trai cùa nhùng con róng, NXB CTQG

Co thè nói, trong tinh cành thu nhàp khòng déu thi cành song tùng quàn va nghèo nàn là hién tugng binh thuòng a Hàn quóc Vói mùc luong tói thiéu 168 USD/thàng (tuong duong 122.000 Won/thàng) nguòi còng nhàn ò nhiéu vùng vàn phài sò'ng bang ramyou (mot loai sùp-phò) Còng nhàn phài tra binh quàn tu 60.000 dèn 70.000 won hàng thàng cho tién thuè noi ò (thuòng là càc càn bò nhò) va khoàng 30.000 won cho chi tra su dung dién, nuóc; sÓ con lai chi dùng cho àn, uò'ng (khoàng 20% tóng só thu nhàp) Càc sinh boat dàp ùng cho nhu càu tmh thàn là rat hiém va bi coi là

xa xi Vàn de tiét kiém là khòng thè dàt ra 59,7%(khoàng 177.000) trong tóng só càc ho già dinh cu trù tai càc trung tàm dò thi phài thuè nhà de ò, thuòng là nhùng ngòi nhà tói tàn va kém tièn nghi Che dò cho thué nhà còng còng lue bay giò chua phàt trién ò Hàn quóc do do già nhà va già thuè nhà tàng cao lién tue, chi phi thué nhà thuòng ehiém trèn 25% chi liéu cùa mòi bò già dinh song ò thành phó

Su tàng truòng kinh té o Hàn quòc dà phai danh dòi bang su vàt kiét nguòi lao dóng, dàn tói nhùng cuòc dinh còng lién tiép nò ra va ngày càng lan ròng Tu 1987 dèn 1989 dà nò ra hon 7000 cuòc dmh còng (gàn 10 cuòc dinh còng/ngày):

Càc cupe tranh chàp lao dóng ò Hàn quóc

Giai doan Tóng só Binh quàn

Còng nhàn khòng phài là bó phàn duy nhàt phai tra già cho chinh sàch còng nghiép hóa vói toc dò cao cùa chình phù Nòng dàn Hàn quò'c cùng là bò phàn bi hy sinh cho chièn lugc này Nòng thòn dà giùp cho giai doan dàu trong chién lugc còng nghiép hóa ò Hàn quóc Vói chình sàch giù già gao va càc loai luong thuc thuc phàm ò mùc thàp duói già cà san xuàt (nhàm giùp cho duy tri già lao dòng ò mùc thàp) bang càch nhàp ó al luong thuc thuc phàm càp thàp tu My, chình phù Hàn quò'c dà day san xuà't nòng nghiép tu mùc tàng 10%/nàm giai doan 1957-1960 xuóng con 1,6%/nàm trong nhiéu nàm sau do, day trèn 1,3 trièu lao dòng nòng nghiép ra khòi mòng dóng Do dò thu nhàp cùa càc bó già dinh nòng thòn bi giàm nhanh:

tu mùc tuong duong vào nàm 1965 xuóng con bang 67% thu nhàp cùa càc

ho già dinh ò thành thi vào nàm 1970

Bang 4: Dói chiéu ty !é già tàng thu nhàp va ng cùa ho già dinh nòng dàn Hàn quóc trong giai doan 1975-1985

437 29,2

1982

4465 22,1

830 89,8

1983

5128 14,8

1285 54,9

1984

5549 8,2

1784 38,8

1985

5743 3,5

2025 16,1 Nguón: Walden BelIo,Màt trai cùa nhimg con róng, NXB CTQG