Quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã đông triều, tỉnh quảng ninh

Quản lý Nhà nước về đất đai nói chung, về giải phóng mặt bằng nói riêng của chính quyền thị xã Đông Triều cũng như nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh gặp phải nhiều hạn c

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

LÊ VĂN LƯƠNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNGTRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2019

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

LÊ VĂN LƯƠNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ ANH TÀI

THÁI NGUYÊN - 2019

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong bản luận văn là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận văn

Lê Văn Lương

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy giáo, Cô giáo Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên, đã tận tình truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường và viết luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn Thầy giáo,PGS.TS Đỗ Anh Tài, trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên là người hướng dẫn khoa học tận tình, chu đáo đã giúp đỡ tôi rất nhiều để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới cán bộ, công chức UBND thị xã Đông Triều, Trung tâm phát triển quỹ đất thị xã Đông Triều, đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu

Tôi xin cảm ơn cơ quan, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã động viên giúp

đỡ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần để tôi hoàn thành đề tài này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 08 tháng 8 năm 2019

Tác giả luận văn

Lê Văn Lương

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH viii

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Lý do thực hiện đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Đóng góp của luận văn 3

5 Bố cục của luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 4

1.1 Cơ sở lý luận vè công tác giải phòng mặt bằng 4

1.1.1 Khái quát chung về giải phóng mặt bằng 4

1.1.2 Quy trình thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng 8

1.1.4 Nội dung quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng 13

1.1.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng 24

1.1.6 Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng 26

1.2 Cơ sở thực tiễn về công tác giải phóng mặt bằng 27

1.2.1 Kinh nghiệm tại một số địa phương trong nước 27

1.2.2 Bài học rút ra cho thị xã Đông Triều 32

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 33

2.2 Các phương pháp nghiên cứu sử dụng 33

Trang 6

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu 33

2.2.2 Phương pháp phân tích thông tin, số liệu 35

2.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 35

2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 35

Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU 37

3.1 Giới thiệu sơ bộ về thị xã Đông Triều 37

3.1.1 Đặc điểm, vị trí địa lý thị xã Đông Triều 37

3.1.2 Tình hình phát triển kinh tế 38

3.1.3 Tình hình chính trị, xã hội 41

3.2 Giới thiệu về bộ máy quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng 43

3.3 Một số chính sách, quy định về công tác giải phóng mặt bằng áp dụng trên địa bàn thị xã Đông Triều hiện nay 52

3.4 Thực trạng quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã Đông Triều từ năm 2013 đến năm 2017 53

3.4.1 Phân tích thực trạng công tác lập quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch giải phóng mặt bằng 53

3.4.2 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 58

3.4.3 Thực trạng quản lý đất đai và sự phối hợp của các tổ chức trong công tác giải phóng mặt bằng 68

3.4.4 Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra công tác giải phóng mặt bằng 72

3.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng tại thị xã Đông Triều 75

3.5.1 Thực hiện chính sách chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 75

3.5.2 Trình độ chuyện môn đội ngũ thực hiện công tác giải phóng mặt bằng 75

3.5.3 Các yếu tố thuộc về Chủ đầu tư 78

3.5.4 Công tác tuyên truyền và nhận thức của người dân 78

3.6 Đánh giá chung công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng tại thị xã Đông Triều giai đoạn 2013-2017 80

Chương 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNGTRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU 83

Trang 7

4.1 Các định hướng chung về công tác GPMB tại địa bàn thị xã Đông

Triều trong thời gian tới đến năm 2025 83

4.2 Nhóm giải pháp đề xuất 84

4.2.1 Nhóm giải pháp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 84

4.2.2 Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 86

4.2.3 Nhóm giải pháp tăng cường công tác thông tin tuyên truyền chính sách, pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân 90

4.3 Kiến nghị 95

4.3.1 Kiến nghị về quy định của pháp luật 95

4.3.2 Đối với tỉnh Quảng Ninh 100

4.3.3 Đối với thị xã Đông Triều 101

KẾT LUẬN 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 106

Trang 8

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Bảng nhóm ngành nghề nhân viên Trung tâm phát triển quỹ đất

TX Đông Triều 51Bảng 3.2 Chính sách, quy định về công tác giải phóng mặt bằng áp dụng

trên địa bàn thị xã Đông Triều 52Bảng 3.3 Bảng tổng hợp dự án các năm theo kế hoạch và thực tế thực hiện 55Bảng 3.4 Đánh giá cán bộ thị xã về công tác quy hoạchtrong giải phóng mặt

bằng 56Bảng 3.5 Đánh giá của người dân về công tác quy hoạchtrong giải phóng

mặt bằng 57Bảng 3.6 Cán bộ xã phường đánh giá về công tác quy hoạchtrong giải

phóng mặt bằng 58Bảng 3.7 Đánh giá cán bộ thị xã về chính sách/đơn giá bồi thườngtrong giải

phóng mặt bằng 62Bảng 3.8 Người dân đánh giá về chính sách/đơn giá trong giải phóng mặt bằng 63Bảng 3.9 Cán bộ xã phường đánh giá về Chính sách/đơn giá trong bồi thường 64Bảng 3.10 Đánh giá cán bộ thị xã về sự phối hợp trong tổ chức công tácgiải

phóng mặt bằng 69Bảng 3.11 Người dân đánh giá về sự phối hợp trong giải phóng mặt bằngtại

các xã phường 70Bảng 3.12 Cán bộ xã phường đánh giá về Quản lý đất đai của xã/sự phối hợp

của cán bộ thị huyện, xã 71Bảng 3.13 Lĩnh vực, hình thức, đối tượng thanh tra hành chính 72Bảng 3.14 Tình hình đơn thư trong lĩnh vực GPMB 74Bảng 3.15 Người dân đánh giá về trình độ chuyên môn nghiệp vụcủa cán bộ

thực hiện công tác giải phóng mặt bằng 76Bảng 3.16 Cán bộ xã phường đánh giá về trình độ chuyên viên tham giacông

tác giải phóng mặt bằng 77Bảng 3.17 Đánh giá cán bộ thị xã về nhận thức của người dântrong công tác

giải phóng mặt bằng 80

Trang 10

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước thị xã Đông Triều 43 Hình 3.2 Sơ đồ cơ cấu tổ chức Trung tâm phát triển quỹ đất thị xã Đông Triều 49

Trang 11

Để thực hiện được các nhiệm vụ phát triển trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước và ảnh hưởng đến cả tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước Nhà nước phải thu hồi đất để thực hiện các dự án phục vụ cho sự phát triển thì nhất thiếtphải có công tác bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi Việc thực hiện bồi thường giữ vị trí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng Trong những năm qua,quá trình triển khai thực hiện công tácGPMB gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc Để khắc phục những tồn tại đó, trong những năm gần đây, Nhà nước đã từng bước hoàn thiện pháp luật về đất đai

và ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện về công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư thựchiện một cách có hiệu quả Đặc biệt, Quảng Ninh, một tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc của cả nước do vậy vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá càng rõ nét hơn

Thị xã Đông Triều là một thị xã nằm ở vị trí cửa ngõ phía tây tỉnh Quảng Ninh, nơi tiếp giáp nhiều tỉnh thành vùng kinh tế phía bắc khác của cả nước, có điều kiện thuận lợi trong việc chào đón các nhà đầu tư vào tỉnh Quảng Ninh Ngày 11 tháng 3 năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã quyết định thành lập thị xã Đông Triều trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của huyện Đông Triều

Trang 12

cũ Là một thị xã trẻ, với quá trình đô thị hóa phát triển nhanh, thực trạng công tác quản lý nhà nước về đất đai ở nước ta còn nhiều yếu kém và thiếu chặt chẽ, nhiều vướng mắc còn tồn đọng dai dẳng và không giải quyết được đã gây cản trở lớn cho công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất Quản lý Nhà nước về đất đai nói chung,

về giải phóng mặt bằng nói riêng của chính quyền thị xã Đông Triều cũng như nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh gặp phải nhiều hạn chế, bất cập như: giải phóng mặt bằng một số dự án trọng điểm còn chậm; còn xảy ra tình trạng vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng, nhiều vụ việc có tính chất phức tạp; vẫn còn xảy ra khiếu kiện kéo dài liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; việc sử dụng đất của một số tổ chức và doanh nghiệp, của hộ gia đình và cá nhân còn lãng phí, chưa thực sự hiệu quả

Xuất phát từ những tình hình và yêu cầu trên đây, tôi tiến hànhnghiên cứu đề

tài: “Quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã Đông

Triều, tỉnh Quảng Ninh” cho đề tài luận văn của mình nhằm trả lời câu hỏinghiên

cứu: với điều kiện thực tế hiện nay, thị xã Đông Triều cần làm gì để hoànthiện công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng tại thị xã trong những năm tới?

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác quản lý nhà nước về GPMB tại thị

xã Đông Triều trong những năm qua, đã làm rõ những nguyên nhân hạn chế, từ đó góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quá trình quản lý nhà nước về GPMB trên địa bàn

Trang 13

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung làm rõ, hệ thống hoá cơ sở lý luận của công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng, phân tích thực trạng công tác này tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý nhà nước

về GPMB tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện nó, nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị xã

- Thời gian: Số liệu thu thập từ các tài liệu đã công bố trong khoảng thời gian

từ năm 2013 đến năm 2017

- Không gian: thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

4 Đóng góp của luận văn

-Dựa trên thực trạng quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã Đông Triều từ năm 2013-2017, từ đó tìm ra những nguyên nhân, hạn chế của quản lý nhà nước trên địa bàn thị xã về công tác giải phóng mặt bằng

-Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước cho chính quyền thị xã Đông Triều trong công tác giải phóng mặt bằng, góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho những dự án trong thời gian tới và phát triển kinh tế - xã hội của thị

xã nói riêng cũng như của tỉnh Quảng Ninh nói chung

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận nội dung luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằngtrên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng tại địa bàn thị xã Đông Triều

Trang 14

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1.1 Cơ sở lý luận vè công tác giải phòng mặt bằng

1.1.1 Khái quát chung về giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là một khái niệm rộng của công tác thu hồi đất để phục

vụ quốc phòng an ninh và các dự án phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước, bao gồm các công đoạn từ bồi thường cho đối tượng sử dụng đất, giải tỏa các công trình trên đất, di chuyển người dân để lấy mặt bằng cho triển khai dự án đến việc hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, tái tạo lại chỗ ở, việc làm, thu nhập để ổn định cuộc sống

- Ý nghĩa: Trong điều kiện nước ta hiện nay, “Giải phóng mặt bằng” là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đường công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước.Sự cần thiết triển khai xây dựng nhiều công trìnhcơ sở hạ tầng, nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, theo đó các cơ sở văn hoá giáo dục, thể dục thể thao cũng đuợc phát triển, tốc độđô thị hoá cũng diễn ra nhanh chóng Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định tiến độ của các

dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Có thể nói:“Giải phóng mặt bằng nhanh là một nửa dự án” Việc làm này không chỉ ảnhhưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người bị thu hồi đất

Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng trong việc phát triển kinh tế

xã hội của đất nước:Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: Ở mỗi một giai đoạn phát triển kinhtế xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế xã hội mà trongđó giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết để dự án có được triển khai hay không

- Về mặt tiến độ hoàn thành của dự án:

+ Tiến độ thực hiện các dựán phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của người dân trong

Trang 15

diện bị giải toả… Nhưng nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành giải phóng mặtbằng

+ Giải phóng mặt bằng thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiên dự án có hiệu quả Ngược lại giải phóng mặt bằngkéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như chi phícho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội: Nếu công tác giải phóng mặtbằng không được thực hiện tốt sẽ xảy ra hiện tượng “treo” công trình làm cho chất lượng công trình

bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được từđó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách Nhà nước Mặt khác, khi giải quyế tkhông thoả đáng quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng xảy ra những khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể, làm cho tình hình chính trị - xã hội mất ổn định (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.2 Quy trình thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.2.1 Xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất

Ngay khi việc ban hành văn bản giới thiệu địa điểm đầu tư hoặc giao nhiệm

vụ cho Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện thu hồi đất theo quy hoạch đã được phê duyệt và công bố, UBND cấp huyện, thị xã ban hành thông báo thu hồi đất Nội dung trong thông báo thu hồi đất gồm: Lý do thu hồi đất, diện tích, vị trí đất bị thu hồi trên cơ sở hồ sơ địa chính hiện có hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng được cấp có thẩm quyền duyệt và dự kiến kế hoạch di chuyển Theo Khoản 1 Điều 69, Luật Đất

đai 2013:“Trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển

kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng” quy định như sau:

- Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền thu hồi đất ban hành thông báo thu hồi đất Thông báo thu hồi đất được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổ biến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

- Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Trang 16

- Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất, thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư

- Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện.Trong thời hạn

10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Chủ tịch

Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp người

có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức thực hiện cưỡng chế theo quy định tại Điều 70 của Luật này (Ngô Đức Cát, 2005)

1.1.2.2 Lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Căn cứ Khoản 2, Điều 69 Luật Đất đai 2013, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi (Luật đất đai, 2013)

Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

Trang 17

cư; phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức đối thoại đối với trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền

Cơ quan có thẩm quyền thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi trình Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.2.3 Ban hành quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án

Sau khi các cơ quan chuyên môn thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, UBND thị xã tổ chức buổi làm việc do Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thị xã chủ trì cùng UBND xã, phường và đại diện hộ dân nơi có đất thu hồi thông qua phương án, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ hoàn thiện phương án trình

Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quy định tại Điều 66 Luật đất đai ban hành quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án

Căn cứ Khoản 3, Điều 69 Luật Đất đai 2013, Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau:

- Quyết định thu hồi đất, Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

- Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt

- Trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban

Trang 18

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện

Trường hợp người có đất thu hồi đã được vận động, thuyết phục nhưng không chấp hành việc bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức thực hiện việc cưỡng chế theo quy định tại Điều

71 Luật Đất đai 2013 (Luật đất đai, 2013)

1.1.3 Quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng

1.1.3.1 Khái quát quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng

Quản lý Nhà nước của chính quyền địa phương về công tác GPMB lànhững hoạt động có tổ chức đối với quá trình GPMB, nhằm đảm bảo thựchiện nhiệm vụ GPMB theo đúng quy định của pháp luật, đúng kế hoạch củaNhà nước cũng như của địa phương

- Chủ thể của quản lý nhà nước về GPMB trực tiếp là chính quyền địaphương, là các cơ quan có thẩm quyền liên quan đến GPMB

- Đối tượng quản lý Nhà nước về GPMB là nhà đầu tư, doanh nhiệp vàngười dân có đất bị thu hồi

- Mục tiêu là đảm bảo tiến độ, đúng pháp luật và đúng kế hoạch mà Nhànước

đã đề ra

-Phương thức quản lý nhà nước về GPMB bao gồm:

+Về phương pháp: Phương pháp hành chính, tổ chức, phương phápkinh tế, phương pháp giáo dục, tuyên truyền vận động

+ Về công cụ: Pháp luật, chính sách, kế hoạch, bộ máy quản lý nhànước và cán bộ (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.3.2 Mục tiêu của quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng

- Đảm bảo hiệu lực quản lý: Phải xác định đúng các mục tiêu về giải phóng

mặt bằng trên địa bàn thị xã Đây là vấn đề nóng của rất nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh, đã có không ít những huyện, thị xã, thành phố đặt vấn đề này là mục tiêu phát triển của chính địa phương mình Đối với công tác giải phóng mặt bằng được

Trang 19

các cấp lãnh đạo đặt trọng tâm hàng đầu và coi đó là tiêu chí đánh giá năng lực của cán bộ quản lý trong công tác này Cán bộ quản lý trong GPMB phải thực hiện đầy

đủ chính sách về bồi thường, hỗ trợ theo đúng quy định của pháp luật hiện hành, ngoài ra phải phù hợp với thực tiễn với sự phát triển chung của xã hội Thì từ đó việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác GPMB trên địa bàn thị xã mới đạt hiệu quả cao

- Đảm bảo hiệu quả của quản lý: Là phải thực hiện được các mục tiêu đã đề

ra của thị xã về công tác GPMB, từ việc thực hiện theo đúng trình tự quy định của pháp luật, cũng như phù hợp với thực tiễn của xã hội sẽ đạt được những hiệu quả cao đối với các dự án đang triển khai trên địa bàn thị xã Đó là những kết quả mà các cấp lãnh đạo và chỉ đạo thực hiện đúng quy trình của Nghị định 47/2014/NĐ-

CP của Chính phủ, triển khai đồng bộ từ cấp Ủy chính quyền thị xã cho đến cấp xã, phường, thôn, khu phố đến người dân có đất bị thu hồi Tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội chung của toàn thị xã

-Đảm bảo tính công bằng, công khai dân chủ:Trong cùng một thời điểm,

theo yêu cầu tiến độ giải phóng mặt bằng, vị trí như nhau thì được bồi thường như nhau Công bằng ở đây là đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên có liên quan là đảm bảo lợi ích của ba đối tượng Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân bị thu hồi đất Quy định quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên trong công tác giải phóng mặt bằng Từ Luật đất đai 1993 đến Luật đất đai 2003 và gần đây là Luật đất đai 2013

đã quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý, như vậy lợi ích của Nhà nước sẽ gắn liền với lợi ích của người dân Nhà nước có quyền áp đặt thu hồi đất của người dân sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế nên người sử dụng đất bắt buộc phải tuần thủ Nhưng khi Nhà nước thu hồi đất, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường giá trị quyền sử dụng đất và các tài sản hợp pháp gắn liền với đất cho người có đất bị thu hồi Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân; Nhà nước đảm bảo lợi ích của Nhân dân chính là đảm bảo lợi ích của mình Chủ đầu tư khi tham gia dự án cũng có phần lợi ích trong đó, lợi ích của Chủ đầu tư cũng được Nhà nước bảo đảm

Như vậy, trong công tác giải phóng mặt bằng thì lợi ích giữa Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân có mối quan hệ chặt chẽ không thể tách rời Đảm bảo lợi ích của người dân sẽ đảm bảo lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư và ngược lại

Trang 20

Tính công bằng ở đây là phải đảm bảo lợi ích hợp pháp liên quan của các đối tượng như Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân có đất bị thu hồi Vì đất đai là thuộc quyền sở hữu của toàn dân, do vậy khi Nhà nước thu hồi thì phải bồi thường cho người dân có đất, tài sản trên đất theo đúng quy định hiện hành, để người dân được bảo vệ hợp pháp lợi ích của mình Từ đó sẽ không dẫn đến những khiếu kiện kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến lợi ích của Chủ đầu tư cũng như chính quyền địa phương nơi có đất bị thu hồi

Công khai, dân chủ chính là công khai, phổ biến cho tất cả các đối tượng bị thu hồi đất, trong diện giải tỏa mặt bằng rõ các chính sách, mục tiêu, nhiệm vụ của

dự án có liên quan Công khai các văn bản pháp lý, các văn bản về quy mô, cơ cấu

dự án, bản đồ quy hoạch; đặc biệt là chính sách, phương án bồi thường, hỗ trợ cho các hộ gia đình có trong phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt biết, tạo niềm tin trong dân chúng

Dân chủ trong phương án đền bù là một yêu cầu quan trọng Bồi thường đúng đối tượng, đúng khung giá và đúng hình thức đã được quy định Không phân biệt giữa người dân thường với những người có quan hệ với các quan chức hay tự ý thêm bớt trong phương án bồi thường Có như vậy mới tạo lòng tin cho người dân, người dân sẽ tự giác bàn giao mặt bằng, tránh được sự tiêu cực ở một số cán bộ - một vấn nạn ở nước ta trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Đảm bảo tiến bộ kịp thời, chính xác: Đảm bảo tiến bộ nhanh chóng, kịp

thời, chính xác là một yêu cầu quan trọng và cấp thiết của quản lý công tác giải phóng mặt bằng Nó ảnh hưởng đến nhiều mặt khác của đời sống, xã hội như: kinh

tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng… Công tác GPMB nếu đảm bảo đúng yêu cầu này sẽ đẩy nhanh tiến độ thi công công trình và đưa công trình vào sử dụng đúng thời gian

và kế hoạch đã đề ra Ngược lại, công tác GPMB lại diễn ra chậm do nhiều nguyên nhân sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình xây dựng, dự án đầu tư gây thiệt hại cho vốn tư nhân hoặc ngân sách nhà nước Công tác GPMB diễn ra nhanh chóng

sẽ rút ngắn thời gian hoàn thành dự án Việc thi công công trình hoàn thành vượt mức về thời gian sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thời đại hiện nay Ngoài ra còn phải đảm bảo yêu cầu chính xác Người thực hiện công tác GPMB phải thực hiện

Trang 21

công việc đúng thẩm quyền được giao, đúng đối tượng sẽ tránh được tình trạng trên bảo dưới không nghe và hạn chế được các tệ nạn tham ô, tham nhũng từ một số cán

bộ tha hóa, biến chất nhân cách (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.3.3 Đặc điểm quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng

GPMB là quá trình đa dạng, phức tạp nên công tác quản lý nhà nước vềgiải phóng mặt bằng cũng rất đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự

án, nó liên quan đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích củatoàn xã hội

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau,với

các điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau và trình độ dân trí khác nhau Dođó công tác

tổ chức bồi thường cũng có những đặc trưng nhất định với từngvùng đất, từng điều kiện sống khác nhau trên khu đất đó Các tài sản gắn trênđất cũng mang tính đa dạng về hình thức sở hữu các tài sản đó nên công tácđịnh giá trong công tác đền bù cũng mang tính đa dạng cao

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọngtrong

đời sống kinh tế - xã hội với mọi người dân Ở các khu vực nông thônnơi mà dân cư sống chủ yếu nhờ hoạt động sản xuất kinh doanh trên đất nôngnghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất củangười dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do tâm lý củangười dân ta là giữ đất để sản xuất

(Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.3.4.Sự cần thiết của việc thực hiện và quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng

Trong quá trình phát triển của bất kỳ một quốc gia luôn diễn ra quá trình phân bổ lại đất đai cho các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội, củng cố quốc phòng

an ninh Khi các ngành sản xuất công nghiệp, giao thông, du lịch, giáo dục, dịch vụ, thương mại,… tăng dần tỷ trọng trong tổng sản phẩm thu nhập quốc dân (GDP) thì việc chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất làm nhà ở sang đất chuyên dùng sử dụng vào các mục đích công nghiệp, giao thông, du lịch, thương mại,… là điều tất yếu và diễn ra ngày càng mạnh mẽ Một quốc gia đang trên đà phát triển như Việt Nam thì tỉ lệ đất chuyên dùng ngày càng cao, và tỉ lệ đất nông nghiệp ngày càng giảm Vấn đề đặt ra là Nhà nước cần có quy hoạch, kế hoạch để

sử dụng đất một cách có hiệu quả, khoa học và phù hợp, đồng thời cần có những

Trang 22

chính sách quy định để vừa đảm bảo quyền lợi chung của xã hội lại vừa đảm bảo được quyền lợi hợp pháp của người có đất bị thu hồi để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế, xã hội của đất nước

Nước ta đang trên đà phát triển, để hòa nhập chung với sự phát triển của nền kinh tế Châu Á và thế giới thì ngoài việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, củng cố quốc phòng, an ninh để bảo vệ đất nước thì nhu cầu về đất đai để xây dựng các công trình công nghiệp, giao thông, thủy lợi, các công trình về y tế, văn hóa, giáo dục, du lịch, dịch vụ,… công trình về an ninh quốc phòng là rất lớn Với đặc thù là một nước nông nghiệp do đó diện tích đất để sử dụng vào mục đích xây dựng các công trình, mở rộng giao thông, đô thị, các khu công nghiệp, dịch vụ, thương mại, giáo dục,… chủ yếu lấy từ đất sản xuất nông nghiệp, đất làm nhà ở tại khu vực nông thôn và ven đô Nếu nhà nước không có chính sách phù hợp thì dễ xảy ra trường hợp sau khi Nhà nước lấy đất để phát triển kinh tế- xã hội thì nhiều hộ gia đình lâm vào cảnh không có ruộng đất để làm ăn, không có nhà để ở, mất hết tư liệu sản xuất chính để nuôi sống gia đình và bản thân họ

Trên thực tế hiện nay cho thấy công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, nó tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội của nhân dân Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là khiếu kiện đông người, làm cho tình hình an ninh trật tự, an ninh chính trị trở nên phức tạp, từ đó gây ra sự mất ổn định

về kinh tế, xã hội, chính trị

Quá trình thực hiện việc bồi thường, giải phóng mặt bằng để thực hiện các

dự án luôn phải giải quyết dung hòa mâu thuẫn giữa hai nhóm đối tượng là: Người được Nhà nước giao đất để thực hiện dự án (trong đó có cả các cơ quan Nhà nước) luôn tìm cách giảm chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng nhằm hạ giá thành xây dựng, tiết kiệm chi phí sản xuất; Người bị thu hồi đất luôn đòi hỏi được trả khoản bồi thường lớn, càng cao càng tốt Mặt khác trong nội bộ những người được đền bù

có người chấp hành tốt chính sách pháp luật của Nhà nước, có người chấp hành chưa tốt, do đó đòi hỏi phải xử lý công bằng cũng là một việc gặp nhiều khó khăn

Trang 23

Giải phóng mặt bằng là vấn đề vừa có tính thời vụ, vừa có tính cấp bách của

sự phát triển mà nhiều nước đang phải đương đầu Trong những năm gần đây vấn

đề này trở thành trung tâm của dư luận, là mối quan tâm hàng đầu của những người hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà đầu tư,… Thực tiễn đã chứng minh rằng làm tốt công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng không chỉ tạo được môi trườngthông thoáng cho phát triển, thu hút đầu tư mà còn góp phần làm lành mạnh nhiều mối quan hệ xã hội, củng cố được lòng tin của nhân dân, khắc phục tệ quan liêu, chống tham nhũng

Giải phóng mặt bằng còn là vấn đề của sự phát triển Trong lịch sử pháttriển của các quốc gia, qua các giai đoạn khác nhau thì việc giải phóng mặt bằng để xây dựng các công trình là không thể tránh khỏi, tốc độ phát triển càng cao thì nhu cầu GPMB càng lớn và trở thành một thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với sự thành công không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn trong các lĩnh vực xã hội, chính trị trên phạm vi quốc gia

Vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng trở thành một trong những điều kiện tiên quyết của phát triển, nếu không quản lý tốt thì sẽ trở thành lực cản đầu tiên mà các nhà phát triển phải vượt qua Bài học từ các nước phát triển chỉ ra rằng nếu xem nhẹ vấn đề này trong tính toán đầu tư phát triển thì không chỉ làm tăng giá thành mà còn để lại hậu quả nặng nề mà khó có thể xử lý được Có thể khẳng định rằng GPMB là vấn đề của sự phát triển, là một nội dung không thể né tránh của sự phát triển mà chính nó là một yếu tố quyết định tiến độ, sự thành công của phát triển Và

sự quản lý của Nhà nước về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là hết sức cần thiết cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước (Nguyễn Khắc Thái, 2007), (Đoàn Minh Hà, 2017)

1.1.4 Nội dung quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng

1.1.4.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và xây dựng

Thực hiện và làm tốt việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấphuyện, cấp

xã là cơ sở pháp lý cho việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất.Phân bổ quỹ đất đai hợp lý cho các ngành, đảm bảo sử dụng đất đúng mụcđích, tiết kiệm, có hiệu quả,

Trang 24

tạo điều kiện cho các dự án đầu tư, hình thành cácvùng sản xuất tập trung nhằm khai thác tốt tiềm năng và thế mạnh đất đai ở từng vùng

Theo Điều 35 Luật đất đai 2013, Việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được thực hiện dựa trên 8 nguyên tắc:

1.Phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể, kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội, quốc phòng, an ninh

2.Được lập từ tổng thể đến chi tiết; quy hoạch sử dụng đất của cấp dưới phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của cấp trên; kế hoạch sử dụng đất phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt Quy hoạch sử dụng đất cấp Quốc gia phải đảm bảo tính đặc thù, liên kết của các vùng kinh tế - xã hội; quy hoạch sử dụng đất cấp huyện phải thể hiện nội dung sử dụng đất của cấp xã

3 Sử dụng đất tiết kiệm và có hiệu quả

4 Khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu

5 Bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh

6 Dân chủ và công khai

7 Bảo đảm ưu tiên quỹ đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, an ninh lương thực và bảo vệ môi trường

8 Quy hoạch, kế hoạch của ngành, lĩnh vực, địa phương có sử dụng đất phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền quyết định, phê duyệt

Hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được chia thành năm cấp (theo Điều 36 Luật Đất đai 2013) và trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất (theo Điều 42, Điều 49 Luật đất đai 2013) được quy định cụ thể như sau:

1.Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp Quốc gia: Chính phủ tổ chức lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì giúp Chính phủ trong việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia

Trang 25

2 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh

3 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện: Ủy ban nhân dân cấp huyện

tổ chức lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện

4 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc phòng: Bộ Quốc phòng tổ chức lập

và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc phòng

5 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất an ninh: Bộ Công an tổ chức lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất an ninh (Luật đất đai, 2013)

Trường hợp quy hoạch sử dụng đất đã được công bố mà chưa có kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện thì người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng và được thực hiện các quyền của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật Trường hợp

đã có kế hoạch sử dụng đất hằng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất trong khu vực phải chuyển mục đích sử dụng đất và thu hồi đất theo kế hoạch được tiếp tục thực hiện các quyền của người sử dụng đất nhưng không được xây dựng mới nhà ở, công trình, trồng cây lâu năm; nếu người sử dụng đất có nhu cầu cải tạo, sửa chữa nhà ở, công trình hiện có thì phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật

Diện tích đất ghi trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm của cấp huyện đã được công bố phải thu hồi để thực hiện dự án hoặc phải chuyển mục đích sử dụng đất mà sau 03 năm chưa có quyết định thu hồi đất hoặc chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất thì cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sử dụng đất phải điều chỉnh, hủy bỏ và phải công bố việc điều chỉnh, hủy bỏ việc thu hồi hoặc chuyển mục đích đối với phần diện tích ghi trong kế hoạch sử dụng đất Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sử dụng đất không điều chỉnh, hủy bỏ thì người sử dụng đất không bị hạn chế về quyền theo quy định tại Khoản 2 Luật Đất đai 2013

Việc quy hoạch, có kế hoạch sử dụng đất hợp lý, đúng mục đích còn hạn chế việc lãng phí đất đai, tránh tình trạng chuyển mục đích tùy tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp; ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực,

Trang 26

tranh chấp, lấn chiếm, hủy hoại đất, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường, đảm bảo an ninh chính trị

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã thực sự trở thành công cụ cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai, là căn cứ pháp lý để giao đất, thuê đất, thu hồi đất và chuyển mục đích sử dụng đất Việc thực hiện tốt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất góp phần tạo động lực thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển, đáp ứng được nhu cầu sử dụng đất của cá nhân, tổ chức, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, tăng nguồn thu từ đất, từng bước đưa công tác quản lý Nhà nước về đất đai đi vào nề nếp Làm tốt công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đặc biệt quan trọng đối với các xã vùng cao, nó tạo ra quỹ đất thuậnlợi cho phát triển trồng rừng kinh tế, rừng phòng hộ, trồng cây lâu năm, trồng cây ăn quả,… có giá trị kinh tế cao, và tạo ra quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ sản xuất tại khu trung tâm xã (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.4.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

là một dạng chính sách công có nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực giáp ranh như đất đai, tài chính, an ninh, chính trị,… Giống như các chính sách khác, có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Có thể nói chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là tổng thể các quan niệm, chủ trương, phương tiện và hành động của các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân có đất bị thu hồi nhằm đạt tới sự hài hòa, hợp lý về lợi ích, hiệu quả và phát triển bền vững

Trang 27

Góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà ở, phát triển kinh tế - xã hội

* Nội dung của chính sách:

Khi các công trình được xây dựng nhằm phục vụ cho mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia được triển khai thì Nhà nước cần phải có mặt bằng để thực hiện dự án Thế nhưng đất đai thuộc sở hữu toàn dân, với tư cách

là người quản lý, nhằm đảm bảo được lợi ích của Nhà nước, lợi ích của nhân dân, khi đó Nhà nước sẽ ra quyết định thu hồi quyền sử dụng đất của người dân hoặc đất được Nhà nước giao quản lý Theo điều 4, Luật Đất đai năm 2013 “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu hồi quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý” Việc xây dựng những khu công nghiệp cho mục tiêu phát triển kinh tế, những con đường quốc gia để phục vụ lợi ích chung là rất cần thiết nhưng không vì thế mà phải hy sinh quyền lợi của những cá nhân, những nhóm người Do đó, khi quyền sử dụng đất của người dân bị thu hồi thì Nhà nước sẽ bồi thường thiệt hại Vậy, “Bồi thuờng khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất” “Bồi thường” là sự đền trả lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng, trong quy hoạch xây dựng thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vật chất và thiệt hại phi vật chất Trong giải phóng mặt bằng, cùng với chính sáchhỗ trợ và tái định cư, chính sách bồi thường là một phần quan trọng trong chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Chính sách này nhằm giúp cho người bị thu hồi đất có thể tái lập, ổn định cuộc sống mới

do những thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất do việc thu hồi đất gây ra, mặt khác giúp họ giải quyết được những khó khăn khi phải thay đổi nơi ở mới Chính sách được quy định rõ ràng bao gồm:

- Chính sách bồi thường, hỗ trợ về đất:Ở nước ta, do đất đai thuộc sở hữu

của toàn dân nên khi thu hồi đất Nhà nước không mua lại đất của người đang sử dụng mà chỉ bồi thường cho người sử dụng theo các mức và chế độ khác nhau tùy theo từng giai đoạn khác nhau Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 74, Luật đất đai 2013:

Trang 28

1 Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật đất đai 2013 thì được bồi thường

2 Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

3 Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

Đối với những trường hợp không được bồi thường về đất thì được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 76,

77, 78 Luật đất đai 2013

Ngoài việc bồi thường về đất, Nhà nước còn có các chính sách hỗ trợ khi Nhà

nước thu hồi đất Điều 83 Luật đất đai 2013: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất”

1.Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

a Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ

b Việc hỗ trợ phải đảm bảo khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

2 Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất gồm:

a Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất

b Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp sản xuất kinh doanh của hộ gia đình, cá nhân và phải di chuyển chỗ ở

c Hỗ trợ khác

- Chính sách bồi thường, hỗ trợ về tài sản trên đất thu hồi: Chủ sở hữu tài

sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được bồi thường

Điều 88, Luật đất đai 2013 quy định “Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản,

ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất”:

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

Trang 29

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

Tài sản trên đất được bồi thường bao gồm: toàn bộ công trình, vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi thủy sản có trên đất thu hồi Bồi thường tài sản trên đất được quy định tại Bộ đơn giá chi tiết phục vụ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

do UBND tỉnh ban hành

Nếu tài sản là công trình, vật kiến trúc trên đất xây dựng trái phép, hoặc không đúng mục đích sử dụng thì không được bồi thường nhưng được Nhà nước hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tùy vào thời điểm xây dựng mà được hỗ trợ ở các mức khác nhau Mức hỗ trợ được UBND cấp tỉnh quy định tại Quyết địnhban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh

- Chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư:Khu tái định cưphải được chuẩn

bị trước khi tiến hành công tác bồi thường, giải phóng mặtbằng Các khu tái định cư phải được lập theo trình tự về đầu tư xây dựng.Việc bố trí tái định cư phải đảm bảo nguyên tắc ưu tiên hộ chấp hành, hộ giađình chính sách và phải được thực hiện một cách công khai, dân chủ để mọingười dân bị thu hồi đất biết, có điều kiện tham gia, lựa chọn Tuyệt đốikhông được áp đặt, không được bố trí tái định cư trái với các nguyên tắc

Điều 86 Luật đất đai 2013: “Bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi mà

phải di chuyển chỗ ở”

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở

Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương

án bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định

cư cho người có đất thu hồi

Trang 30

2 Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư

3 Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

4 Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

Chính sách bồithường được thực hiện rất nguyên tắc và chặt chẽ Chính sách bồi thường giảiphóng mặt bằng nói riêng cơ bản phù hợp với nguyện vọng chính đáng của người dân, nhưng để chính sách đi vào cuộc sống cần có sự phối hợp chặt chẽgiữa các ngành, các cấp có liên quan Đồng thời cần có sự chỉ đạo kịp thời,sự quan tâm đúng mức của những người đứng đầu các cơ quan, tổ chức trongviệc xảy

ra những vướng mắc, khó khăn nhằm có những giải pháp phù hợpcho từng khu vực, từng dự án và cả từng hộ dân trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (Luật đất đai, 2013), (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.4.3 Tổ chức thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Tổ chức thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng không có cơ

quan chuyên biệt nào thực hiện mà là sự phối hợp chặt chẽ, tổng thể từ Trung Ương đến địa phương, giữa các phòng ban chuyên môn tại các cấp

-Tổ chức thực hiện công tác bồi thường GPMB cấp Trung Ương: Quốc hội

ban hành các Điều Luật, quy định thực hiện, Chính phủ ban hành những Nghị định hướng dẫn thi hành Luật, Bộ Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm tham mưu cho Chính phủ, chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn việc thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ,

Trang 31

tái định cư theo quy định và giải quyết các vướng mắc phát sinh theo đề nghị của UBND cấp tỉnh

- Tổ chức thực hiện công tác bồi thường cấp Tỉnh: Ủy ban nhân dân cấp Tỉnh

có trách nhiệm chỉ đạo tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định Trước ngày 01/12 hằng năm, báo cáo Bộ Tài nguyên và Môi trường về tình hình và kết quả thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại địa phương theo Điều 33 Nghị định 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ UBND cấp Tỉnh quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cụ thể đối với các

Sở ban ngành như:

+ Sở Tài nguyên và Môi trường: Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về bồi thường và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Chủ trì phối hợp với các cơ quan, tổ chức giải quyết những khó khăn, vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Hướng dẫn, kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất sau khi

đã giải phóng mặt bằng; Phối hợp với Sở Tài chính và các sở, ngành có liên quan xây dựng, trình UBND cấp tỉnh quyết định hệ số điều chỉnh giá đất

+ Sở Tài chính: Chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường và các sở ban ngành có liên quan xây dựng, trình UBND cấp Tỉnh quyết định hệ số điều chỉnh giá đất; Chủ trì, phối hợp với các ngành có liên quan giải quyết vướng mắc về xác định chi phí đầu tư và đất còn lại; theo dõi, hướng dẫn việc xác định giá gạo để tính

hỗ trợ; Chủ trì giải quyết vướng mắc về việc khấu trừ chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vào tiền sử dụng đất, thuê đất phải nộp

+ Sở Xây dựng: Kiểm tra, hướng dẫn và giải đáp các vướng mắc về tài sản việc áp dụng các quy định về giá nhà, công trình khác khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ về tài sản; giải quyết theo thẩm quyền những vướng mắc về bồi thường nhà, công trình khác theo đề nghị của UBND cấp huyện Hướng đẫn cấp huyện xác định những đơn giá bồi thường chưa có trong bộ đơn giá theo quy định của UBND cấp tỉnh và cập nhật bổ sung vào bộ đơn giá của UBND tỉnh Chủ trì điều chỉnh bộ đơn giá bồi thường công trình xây dựng trình UBND cấp tỉnh khi có biến động

+Sở Kế hoạch và Đầu tư: Chủ trì cùng sở Tài chính cân đối và điều chỉnh nguồn vốn ngân sách địa phương để đáp ứng nhu cầu vềvốn cho công tác bồi

Trang 32

thường, hỗ trợ Hằng năm xây dựng và bố trí vốn đầu tư xây dựng cho các khu tái định cư

+ Cục thuế Quảng Ninh: Chỉ đạo chi cục thuế xác định mức thu nhập sau thuế của các tổ chức, hộ sản xuất kinh doanh Hướng dấn xác định các khoản nghĩa

vụ tài chính về đất thuộc phạm vi ngành thuế đảm nhiệm liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ

+ Sở nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Kiểm tra, hướng dẫn việc áp dụng các quy định về bồi thường, hỗ trợ công trình xây dựng nông nghiệp, cây trồng, vật nuôi

-Tổ chức thực hiện công tác bồi thường cấp huyện: Quy định toàn diện công

tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn; chịu trách nhiệm trước UBND cấp tỉnh về tiến độ và kết quả tổ chức thực hiện công tác GPMB trên địa bàn Phê duyệt các nội dung thuộc thẩm quyền Trách nhiệm của các tổ chức, phòng ban chuyên môn cấp huyện thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng cụ thể như sau:

+ Phòng Tài nguyên và Môi trường: Tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp huyện trình phê duyệt kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và thông báo thu hồi đất đối với các dự án thuộc thẩm quyền thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp huyện; Chủ trì thẩm định và trình phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; phương án hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo việc thu hồi đất, chỉnh lý giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Trình Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất, quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc, quyết định cưỡng chế thu hồi đất; Chỉnh lý giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, Giấy chứng nhận quyền sở hữu công trình xây dựng sau thu hồi

+ Ủy ban nhân dân cấp xã: Chủ trì phối hợp với tổ chức được giao nhiệm vụ giải phóng mặt bằng, các đoàn thể để phổ biến và tuyên truyền vận động người bị thu hồi nhà, đất chấp hành chủ trương thu hồi đất của Nhà nước; Xác nhận về thời điểm bắt đầu sử dụng đất và mục đích sử dụng đất quy định tại Khoản 4 Điều 21 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP; xác nhận hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, nhân khẩu sống phụ thuộc vào thu nhập từ sản xuất nông nghiệp và

Trang 33

việc tranh chấp đất đai theo quy định; xác định phần trăm diện tích đất nông nghiệp

bị thu hồi của từng dự án; thời điểm xây dựng, quá trình sử dụng và tính hợp pháp của các công trình; Phối hợp với các cơ quan, bộ phận liên quan thực hiện đúng các quy định trong trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Bảo quản tài sản đối với trường hợp bị cưỡng chế mà người bị cưỡng chế từ chối nhận tài sản

+Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng: Trực tiếp thực hiện toàn diện các nội dung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các công việc khác được các cấp có thẩm quyền giao (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.1.4.4 Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra giải phóng mặt bằng

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là một vấn đề hết sức phứctạp, gắn liền với lợi ích về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm phápluật nhằm thu lợi bất chính Chính quyền địa phương cấp trên, hội đồng thẩmđịnh cần phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thườngxuyên trong công tác GPMB, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm phápluật để xử lý nghiêm, tạo niềm tin cho nhân dân

Đối với mỗi Sở ban ngành, các phòng ban chuyên môn theo chức năng và nhiệm vụ được phân công thường xuyên kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng Đặc biệt đối với sở Tài chính, thườngxuyên tổ chức kiểm tra việc thu, chi tiền bồi thường, hỗ trợ; kiểm tra nội dungvà chi theo định mức chi phí phục vụ công tác GPMB; thu tiền bồi thường, hỗtrợ về tài sản thuộc sở hữu của nhà nước để nộp ngân sách

Khi có phản ánh của công dân liên quan đến đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các hình thức có thể từ trực tiếp gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết hoặc gửi đơn đến các tổ chức đại diện được pháp luật công nhận thì Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm (theo Điều 199 Luật đất đai 2013):

- Kiểm tra, xử lý, trả lời bằng văn bản theo thẩm quyền;

- Chuyển đơn đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết để giải quyết trong trường hợp không thuộc thẩm quyền;

- Thông báo kết quả cho tổ chức, cá nhân đã phản ánh;

Trang 34

Ngoài các sở, ban ngành, phòng ban chuyên môn thường xuyên thanh, kiểm tra xử lý các hoạt động có liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng thì còn có cơ quan chuyên biệt thực hiện công việc trên đó là Thanh tra cấp tỉnh, huyện Thanh tra cấp tỉnh, huyện có trách nhiệm xác minh, kết luận và báo cáo UBND cấp tỉnh, huyện giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo khi được giao Kiểm tra, đôn đốc Ủy ban nhân dân cấp huyện, các sở, ban, ngành phòng ban có liên quan việc giải quyết đơn thư kiếu nại, tố cáo.Giải quyết kịp thời đơn thư phát sinh thuộc thẩm quyền theo đúngquy định của pháp luật; khắc phục tình trạng chậm trễ, đùn đẩy trách nhiệmtrong giải quyết đơn thư; định kỳ đánh giá, rút kinh nghiệm về công tác giảiquyết khiếu nại, tranh chấp, tố cáo về đất đai, đảm bảo luật đất đai được thựchiện nghiêm, hạn chế tiêu cực vi phạm (Nguyễn Khắc Thái, 2007) và (Luật Đất đai, 2013)

1.1.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng

1.1.5.1 Các yếu tố về pháp luật, chính sách của Nhà nước

Những quy định của pháp luật, chính sách của nhà nước luôn là yếu tố ảnh hưởng lớn đến công tác giải phóng mặt bằng, là yếu tố chủ quan, yếu tố ban đầu để công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện một cách công khai, minh bạch đảm bảo tính công bằng đối với mỗi người dân Nếu như pháp luật, chính sách nhà nước được đầy đủ, rõ ràng thì công tác giải phóng mặt bằng sẽ rút ngắn được thời gian thực hiện cũng như giảm bớt khiếu kiện, bức xúc của người dân có đất bị thu hồi Ngược lại, nếu chính sách, pháp luật nhà nước không rõ ràng, minh bạch sẽ gây hiểu nhầm cho người dân, khó khăn cho các đơn vị, tổ chức nhà nước trong quá trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Hiện tại, có rất nhiều chính sách ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng như Luật đất đai, các văn bản dưới luật có liên quan đến việc thu hồi, đền bù thiệt hại, những chính sách này được quy định chung trên cả nước, tuy nhiên, thực

tế cho thấy ở mỗi nơi việc vận dụng chính sách lại diễn ra khác nhau Ngay cả ở các địa phương, chính quyền tỉnh cũng có thể ban hành những chính sách của riêng từng địa phương đó căn cứ các bộ Luật của chính phủ, những chính sách này có ảnh

Trang 35

hưởng trực tiếp đến tất cả các nội dung của giải phóng mặt bằng Vì vậy, tại mỗi địa phương cần dựa trên tình hình thực tế để đưa ra những chính sách phù hợp cho từng địa phương đó (Nguyễn Thị Minh Tâm, 2010)

1.1.5.2 Các yếu tố từ bộ máy chính quyền thực hiện công tác giải phóng mặt bằng

Năng lực của các cán bộ chuyên môn, cách quản lý, vận hành của bộ máy chính quyền, các cơ quan thực thi công tác giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến tiến độ khi triển khai dự án, lòng tin, sự chính xác đảm bảo tính công bằng đối với mỗi người dân

cư để GPMB (Hoàng Thị Nga, 2011)

1.1.5.3 Các yếu tố thuộc về nhà đầu tư

Khả năng tài chính và năng lực quản lý, điều hành của nhà đầu tư trongquá trình tham gia triển khai công tác GPMB với tư cách là một thành viêntrong hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư Nhà đầu tư phải có đủ năng lựctài chính để kịp thời chi trả bồi thường cho các hộ dân theo đúng kế hoạch,tiến độ đã được thông báo Ngược lại công tác bồi thường, GPMB sẽ bị chậmtrễ và có thể tạo ra sự bất bình, phản ứng tiêu cực, thiếu hợp tác và khiếu kiệntrong nhân dân Trong quá trình GPMB sự tham gia tích cực, năng động củanhà đầu tư cùng với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết các vướng mắc cóvai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy tiến độ GPMB (Phạm Trung Hiền, 2013)

Trang 36

1.1.5.4 Các yếu tố thuộc về người dân

Mức sống, trình độ hiểu biết của người dân: đối với những nơi có mức sống cao, ổn định, dân trí cao thì việc tuyên truyền, phổ biến chính sách và thực hiện bồi thường sẽ nhanh và giảm bớt đơn thư, khiếu nại của người dân Người dân có ý thức hơn trong việc chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước Trên thực tế cho thấy càng những nơi có trình độ dân trí thấp thì tiến độ giải phóng mặt bằng thường chậm hơn

Sự tin tưởng của người dân về bộ máy chính quyền thực thi cơ chế chính sách của Nhà nước Đối với những nơi dân trí không cao thì chính sách đền bù đến với người dân chủ yếuqua truyền miệng, nhiều đối tượng đã lợi dụng điều này để tuyên truyền sai sự thật, dẫn đến chống đối, khiếu kiện đông người Nếu chính quyền địa phương,các tổ chức chính trị - xã hội như hội nông dân, phụ nữ, thanh niên, cựu chiến binh,… mà yếu, không có khả năng tuyên truyền, thuyết phục người dân thì rất khó mà GPMB thành công và bàn giao mặt bằng (Đoàn Minh Hà, 2017)

1.1.6 Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng

Từ những lý luận về đánh giá chính sách đã nêu trên, luận văn xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá QLNN về công tác GPMB của chính quyền cấp huyện, thị xã theo 4 tiêu chí sau:

-Tiêu chí tuân thủ: Sự tuân thủcủa công tác QLNN vềGPMB tại địa phương

với các quy định của pháp luật, chính sách của Nhà nước, mối liên hệ và cơ cấutổ chức, nguồn nhân lực, trang thiết bị kỹ thuật, tài chính, công cụ, mục tiêulựa chọn của quản lý có phù hợp với địa phương không? Xem xét tính phùhợp giữa mục tiêu cấp dưới với mục tiêu cấp cao hơn

- Tiêu chí hiệu quả của quản lý nhà nước về công tác GPMB: Phản ánh năng

suất lao động, hiệu suất sử dụng kinhphí của bộ máy Hiệu quả QLNN về giải phóng mặt bằng của chính quyềnhuyện được đánh giá thông qua kết quả hoạt động với mức tối đa, và chi phícho chính quyền phấn đấu ở mức tối thiểu Kết quả hoạt động được đánh giábằng các thành tựu KT-XH của thị xã trong quản lý đất đai, giải phóng mặtbằng, đô thị đạt tới mức độ nào so với mục tiêu quản lý

Trang 37

- Sự tác động đến môi trường: Dựa trên 3 yếu tố quan trọng là sự ổn định về

mặt kỹthuật công nghệ, sự ổn định về mặt tài chính và sự đảm bảo về việc tham giacủa cộng đồng Nhằm tạo ra kết quả bền vững theo thời gian, đảm bảo 4 mụctiêu phát triển bền vững: phát triển KT-XH nhằm cải thiện chất lượng cuộcsống; tiết kiệm nguồn tài nguyên không tái tạo được và gìn giữ sự cân bằngsinh thái; phân phối bình đẳng sản phẩm của sự phát triển, nhất là sự công bằng xã hội giữa các nhóm xã hội; không tổn hại đến tương lai, nhất là gìn giữcác di sản tự nhiên và lịch sử

- Sự tác động đến kinh tế, xã hội: đây là cách tiếp cận tổng quát hơn nhằm

xem xétnhững tác động mà QLNN về GPMB đem lại Nó hướng tới những kết quảđạt được cuối cùng của mục tiêu mang lại những hệ quả chung gì cho kinh tế -

xã hộivà chỉ ra những tác động theo kiểu số nhân Một kết quả đánh giá tác động tốtsẽ là một công cụ rất hữu ích cho chính quyền trong việc điều chỉnh mục tiêu,kế hoạch trong QLNN về giải phóng mặt bằng (Nguyễn Khắc Thái, 2007)

1.2 Cơ sở thực tiễn về công tác giải phóng mặt bằng

1.2.1.Kinh nghiệm tại một số địa phương trong nước

1.2.1.1 Kinh nghiệm của huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

Thực hiện khát vọng “cất cánh” trở thành đầu mối giao thương quốc tế, động lực chính phát triển vùng kinh tế Bắc Bộ Theo ông Mạc Thành Luân, Chủ tịch UBND huyện Vân Đồn: Việc giải phóng mặt bằng được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, then chốt của huyện Vân Đồn trong thời gian qua, tác động trực tiếp đến quá trình xây dựng đặc khu kinh tế, thu hút các Doanh nghiệp trong và ngoài nước đến đầu tư Quản lý nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Vân Đồn đã được thực hiện và giám sát theo đúng chính sách và pháp luật của Nhà nước, từ đó phát hiện và kịp thời ngăn chặn các sai phạm dẫn đến giảm thiểu các sai phạm trong quá trình bồi thường GPMB Đã đáp ứng kịp thời, thỏa đáng lợi ích của các bên liên quan, tạo tiền đề thu hút các nhà đầu tư đến vớiđịa phương, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của huyện

Có thể kể đến một dự án lớn được sự quan tâm của các cấp, chính quyền từ trung ương đến địa phương, nhân dân cả nước là dự án trọng điểm Sân bay Vân Đồn có diện tích phải GPMB khoảng 290ha, thuộc xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn

Trang 38

Vì vậy, các cấp chính quyền trong huyện đã tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đi sâu, đi sát, nắm bắt tâm tư nguyện vọng của người dân, vận động, giải thích cho người dân hiểu và đồng thuận về chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ các dự án Chính vì vậy, dù ban hành hơn chục quyết định cưỡng chế nhưng địa phương chưa phải thực hiện quyết định cưỡng chế nào Đồng thời, chúng tôi cũng tăng cường các biện pháp tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn tại các dự án nhằm đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng cho chủ đầu

tư Đặc biệt, tập trung triển khai giải phóng mặt bằng đối với các dự án trọng điểm trong năm 2016 như: Dự án đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn, Khu Kinh tế Vân Đồn, tuyến đường trục chính trung tâm Khu đô thị Cái Rồng… Các dự án đến thời điểm này đều được bàn giao mặt bằng trước thời điểm triển khai Cụ thể, trong năm

2015, huyện Vân Đồn đã triển khai giải phóng mặt bằng cho 16 dự án và đến nay đã tiến hành bàn giao mặt bằng cho 11 dự án cho chủ đầu tư, trong đó có 8 dự án đã bàn giao cơ bản toàn bộ mặt bằng Với nhu cầu thực tế và những bài học kinh nghiệm đã có, để đáp ứng sự phát triển nhanh, bứt phá của VânĐồn trong thời gian tới, năm 2016, huyện đã lấy chủ đề là năm “Quy hoạch, giải phóng mặt bằng và cải cách hành chính”

Bên cạnh những mặt mạnh, mặt tốt trong quản lý nhà nước đối với công tác giải phóng mặt bằng thì cũng gặp không ít khó khăn, yếu kém như: Công tác quản

lý đất đai còn lỏng lẻo gây khó khăn trong quá trình xác định nguồn gốc đất, chậm tiến độ trong công tác giải phóng mặt bằng; công tác thanh, kiểm tra của các cơquan

có liên quan còn chưa đúng mức, đặc biệt là công tác thanh kiểm tra xây dựng, tình trạng người dân xây dựng các công trình trái phép, xây dựng sau khi có quy hoạch đểtrục lợi Công tác giải quyết đơn thư khiếu nại của các cấp chính quyền vẫn còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm lẫn nhau (www.huyevandon.gov.vn)

1.1.2.2 Kinh nghiệm của thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Thành phố Hạ Long nằm ở trung tâm của tỉnh Quảng Ninh, có diện tích 271,95 km², với chiều dài bờ biển gần 50 km Phía đông Hạ Long giáp thành phố Cẩm Phả, phía tây giáp thị xã Quảng Yên, phía bắc giáp huyện Hoành Bồ, phía nam là vịnh Hạ Long Thành phố nằm dọc theo bờ vịnh Hạ Long với chiều dài

Trang 39

khoảng 50 km, cách thủ đô Hà Nội 165 km về phía Tây, cách thành phố Hải Phòng

70 km về phía Tây Nam và cách thành phố cửa khẩu Móng Cái 184 km về phía Đông Bắc, phía nam thông ra Biển Đông Hạ Long có vị trí chiến lược về địa chính

trị, địa kinh tế, an ninh quốc phòng của khu vực và quốc gia

- Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế

xã hội của mỗi huyện, thành phố Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội Những năm gần đây, Hạ Long thực hiện nhiều bước tiến trong quy hoạch, đổi mới

cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, vì vậy công tác giải phóng mặt bằng được đặt lên hàng đầu để thu hút các nhà đầu tư và ổn định đời sống nhân dân sau khi Nhà nước thu hồi đất Công tác giải phóng mặt bằng tại thành phố Hạ Long đã đạt được một

số thành tựu nhất định với số dự án, số diện tích mặt bằng cần bàn giao về cơ bản hoàn thành tiến độ đã đề ra Nhưng bên cạnh đó cũng có một số dự án lớn với nhiều vướng mắc như: Dự án được UBND tỉnh giao cho Tổng công ty xây dựng và phát triển hạ tầng (Licogi) làm chủ đầu tư từ năm 2003 Trên 10 năm triển khai vẫn chưa xong, do công tác bồi thường GPMB có nhiều khó khăn Những khó khăn trong công tác bồi thường GPMB phía Nam này nổi cộm bởi các nguyên nhân sau:

-Hầu hết các thửa đất bồi thường GPMB nằm trong hành langđường QL18A Nguồn gốc theo bản đồ địa chính năm 1998 chủ yếu là đất nông nghiệp, đất hoang và đất đầm thủy lợi Đây là khu vực diễn ra mua bán đất trái phép phổ biến nhất, đặc biệt

là sau khi xây dựng QL18 Khi mua bán các hộ này tự chuyển thành đất ở, đến nay bồi thường theo nguồn gốc sử dụng đất do UBND phường xác nhận nên các hộ dân cương quyết chống đối bất hợp tác, nhằm gây khó khăn cho dự án không triển khai được và để bảo vệ quyền lợi bất hợp pháp của mình

-Đối tượng mua bán phức tạp, có những thửa đất đến nay chưatìm được chủ sử dụng Đối tượng mua bán không cư trú tại địa phương, không khai báo, nộp thuế tại

tổ dân khu phố, không tìm được địa chỉ Việc mua bán diễn ra lòng vòng, giấy tờ mua bán viết tay giữa các cá nhân, không thông qua chính quyền địa phương Khi thông báo chủ trương bồi thường GPMB trên phương tiện thông tin đại chúng thì các hộ không đến khai báo, gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

Trang 40

- Trên các thửa đất này, các hộ dân mua bán “trao tay” xây dựng công trình trái phép sử dụng và cho thuê làm các dịch vụ, bán hàng quán, cản trở công tác bồi thường GPMB

- Các hộ dân ở đây bất hợp tác, với hy vọng giá đất bồi thườngthay đổi có lợi cho họ

Để giải quyết những vướng mắc trên chính quyền các cấp đã vào cuộc giải quyết triệt để vướng mắc nêu trên, đặc biệt đối với những trường hợp người dân bất hợp tác, đòi hỏi vô lý ngoài cơ chế chính sách nhà nước, UBND thành phố HạLong kiên quyết tổ chức cưỡng chế mà không ngại va chạm hay kiêng nể trường hợp nào (www.thanh phohalong.gov.vn)

1.1.2.3 Kinh nghiệm của thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Cẩm Phả nằm cách thủ đô Hà Nội khoảng 200 km về phía đông bắc, cách trung tâm thành phố Hạ Long 30 km Phía đông của thành phố giáp với huyện Vân Đồn, phía tây giáp huyện Hoành Bồ và thành phố Hạ Long, phía nam giáp thành phố

Hạ Long và huyện Vân Đồn, và phía bắc giáp huyện Ba Chẽ và huyện Tiên Yên

Là thành phố có địa hình chủ yếu là đồi núi, có biển đảo, giao thông thuận tiện, thành phố Cẩm Phả là thành phố có nhiều tiềm năng phát triển ngành công nghiệp khai khoáng, du lịch vì vậy công tác giải phóng mặt bằng cũng được quan tâm để thu hút đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng thành phố Những thuận lợi của công tác giải phóng mặt bằng như:

- Công tác phổ biến, tuyên truyền và tập huấn chế độ chính sáchđược quan tâm, công tác phối hợp giữa Trung tâm với chính quyền cơ sở, các ngành, UB MTTQ và các đoàn thể được tăng cường và có hiệu quả hơn đã góp phần đưa chính sách vào cuộc sống nâng cao nhận thức của người dân và của cán bộ thực hiện công tác bồi thường GPMB

- Trong việc xác định giá cụ thể trước khi ban hành Quyết định thu hồi đất UBND Thành phố tổ chức thực hiện điều tra khảo sát, xây dựng giá đất cụ thể theo quy định trình UBND Tỉnh phê duyệt Do đó giá cụ thể thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng sát với giá thị trường, tạo sự đồng thuận trong dân

Định dạng
Số trang	125
Dung lượng	2,04 MB