Skkn một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi học tập trong môn tự nhiên xã hội lớp 3

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HUYỆN CƯM’GARTRƯỜNG TIỂU HỌC TÔ HIỆU ------SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài: MỘT SỐ KINH NGHIỆM TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 3 TRONG MÔN TỰ NHIÊN-XÃ H

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HUYỆN CƯM’GAR

TRƯỜNG TIỂU HỌC TÔ HIỆU

- -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 3 TRONG MÔN TỰ NHIÊN-XÃ HỘI

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÔ HIỆU, XÃ CƯ M’GAR

Người thực hiện : Nguyễn Thị Thanh Tâm

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị: Trường Tiểu học Tô Hiệu

Cư Mgar, tháng 3 năm 2018

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1.Lí do chọn đề tài:

Mục tiêu của Giáo dục Tiểu học: nhằm hình thành những cơ sở ban đầu cho

sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, đào tạo

ra những con người phát triển toàn diện Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện rõ nét mục tiêu trên: dạy học coi trọng tất cả các môn học, không quy định môn phụ, môn chính Tự nhiên-xã hội là một môn học đem đến những kiến thức mới mẻ về thế giới xung quanh, về con người, động vật, thực vật, trái đất và vũ trụ….Cùng với các môn học khác, Tự nhiên-xã hội đã góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Để học tốt môn Tự nhiên-xã hội - giống như bất kì môn học nào, đòi hỏi người học phải có sự say mê và yêu thích Làm thế nào để các em say mê, yêu thích môn học này? Làm thế nào để tiết Tự nhiên-xã hội vừa không gây áp lực cho học trò vừa đạt hiệu quả cao nhất? Ý nghĩ đó luôn ở trong tôi Với mong muốn

đó, trong những giờ Tự nhiên-Xã hội, tôi luôn tìm cách để tiết học diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên và hấp dẫn bằng cách tổ chức các trò chơi học tập, đưa các em vào bài học theo tinh thần “Học vui-Vui học” Những cuộc thi nhỏ, những trò chơi, những bài tập vui đã trở thành phương tiện cuốn hút các em tích cực, hào hứng tham gia vào bài học, khiến các em trở nên chủ động, sôi nổi Nhờ đó mà các em hiểu bài tốt hơn, nhớ bài kĩ hơn

Và đó chính là lí do mà tôi quyết định chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm tổ

chức trò chơi học tập trong môn Tự nhiên-xã hội Lớp 3” Ý tưởng và đề tài này

thực chất là sự đúc rút kinh nghiệm mà bản thân tôi tích lũy được qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, đó không phải là những gì mới lạ nhưng cụ thể và thực tế Chắc chắn sẽ ít nhiều hữu ích cho các thầy cô giáo trong việc thiết kế các hoạt động để một tiết học Tự nhiên-xã hội đạt hiệu quả cao hơn

2 Mục tiêu-Nhiệm vụ của đề tài:

a Mục tiêu:

Nghiên cứu về nhu cầu, năng lực tham gia trò chơi học tập trong môn Tự nhiên- xã hội của học sinh lớp 3

b Nhiệm vụ:

Tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra giải pháp giúp học sinh tích cực, chủ động tham gia Trò chơi học tập trong môn Tự nhiên- xã hội

Dựa vào tình hình thực tế của trường và đối tượng học sinh, đề ra cách thức vận dụng các phương pháp, hình thức tổ chức Trò chơi học tập sao cho tiết học

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Đề tài nghiên cứu về cách lựa chọn và tổ chức trò chơi học tập cho học sinh lớp 3 trong môn Tự nhiên - xã hội

- Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 3A năm học 2017-2018 của trường Tiểu học Tô Hiệu, xã Cư M’gar, huyện Cư M’gar, tỉnh Đăk Lawk

4 Giới hạn của đề tài:

Đề tài chỉ áp dụng trong môn Tự nhiên - xã hội lớp 3

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp quan sát qua các tiết học, dự giờ

-Phương pháp điều tra

-Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu, sưu tầm tranh ảnh

- Phương pháp tổng kết, kiểm tra đối chứng

PHẦN II: NỘI DUNG 1.Cơ sở lí luận:

Để bài học trở nên hấp dẫn, học sinh hiểu bài và giờ dạy đạt hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải nắm vững: Nội dung tiết học là gì? Học sinh cần nắm được những kiến thức nào? Hình thành và củng cố những kĩ năng nào? Giáo dục những vấn đề gì? Từ đó lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp nhằm đạt được những mục tiêu trên Như vậy, rõ ràng rằng chính phương pháp dạy học là yếu tố cơ bản làm nên sự hấp dẫn, lôi cuốn cho tiết học

Với quan điểm dạy học Lấy học sinh làm trung tâm hiện nay, học sinh được

phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình tiếp thu kiến thức Khơi dậy ở các em những năng lực tiềm tàng Nhờ đó mà tiết học đạt hiệu quả cao Trên cơ sở quan điểm tiến bộ ấy, giáo viên lựa chọn phương pháp, thiết kế các hoạt động dạy học đưa học sinh vào những tình huống có vấn đề Dựa trên

sự tương tác giữa trò với trò, trò với thầy qua các hình thức dạy-học, học sinh tích cực tham gia giải quyết vấn đề

Trò chơi học tập trong tiết học là phương tiện hữu hiệu tạo nên sự hứng thú, say mê, tích cực học tập của học sinh, khơi gợi óc tò mò khoa học, nêu vấn đề

và tìm tòi để có câu trả lời Từ đó khắc sâu được kiến thức cho các em, nâng cao hiệu quả giờ học

Trò chơi học tập có tác dụng làm không khí lớp học sôi nổi, vui tươi;biến hoạt động học tập trở thành hình thức vui chơi thú vị Quá trình thi đua mang lại cho các em sự hoạt bát, thao tác nhanh nhẹn, chính xác Sự phân công công việc trong nhóm chơi đem lại tinh thần tập thể, hợp tác, đoàn kết, kỉ luật, tự giác Tạo cho các em sự tự tin, thoải mái, xóa tan cảm giác gượng ép, dè dặt Là phương

pháp dạy học rất phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh Tiểu học “ Học

mà chơi- Chơi mà học”

2 Thực trạng vấn đề:

Trường Tô Hiệu nằm trên địa bàn xã Cư M’gar là ngôi nhà chung của trẻ em một số dân tộc cùng học tập và vui chơi Trong đó, học sinh người đồng bào dân tộc Ê-đê chiếm đến hơn 90% Đến trường và học tập hoàn toàn bằng Tiếng Việt là một khó khăn lớn cho các em trong việc tiếp thu kiến thức Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy có không ít học sinh trong lớp thạm gia các hoạt động học tập, nhất là các Trò chơi học tập rất thụ động, nhút nhát

Đầu tháng 9 năm 2017, tôi tiến hành khảo sát thực nghiệm về thực trạng tham gia trò chơi học tập trong môn Tự nhiên xã hội của học sinh lớp 3A do tôi trực tiếp giảng dạy môn học này Kết quả :

Tổng

số HS

Số em chủ

động, tích cực

tham gia

Tỉ lệ Số em tham

gia nhưng rụt

rè, chưa tích cực

Tỉ lệ Số em không

muốn tham gia

Tỉ lệ

Trong số em tham gia trò chơi chỉ có 8 em hiểu mục đích trò chơi, nắm được kiến thức sau trò chơi học tập, số em còn lại tham gia cảm tính theo số đông

Qua quá trình theo dõi, tìm hiểu tôi phát hiện ra nguyên nhân khiến các em không thích tham gia trò chơi hoặc thích tham gia nhưng không đạt được mục đích của trò chơi là:

1 Các em chưa xác định được mục tiêu cần đạt của trò chơi

2 Các em chưa biết rõ cách chơi, qui định về thắng-thua khi tham gia chơi

3 Trò chơi tẻ nhạt, kém hấp dẫn

4 Trò chơi không phù hợp khả năng( quá dễ hoặc quá khó)

5 Giáo viên không xử lí được các tình huống phát sinh trong khi chơi dẫn đến trò chơi bị gián đoạn, không đạt mục đích

6 Các em tự ti, nhút nhát, luôn sợ rằng mình sẽ nói sai, làm sai

3 Nội dung và hình thức của giải pháp:

a Mục tiêu của giải pháp:

Từ những nguyên nhân trên, tôi đã dần tìm ra biện pháp nhằm lôi cuốn học sinh thích thú, chủ động tham gia Trò chơi học tập trong tiết Tự nhiên-xã hội như sau:

b Nội dung và cách thức thực hiện các giải pháp:

+Lựa chọn trò chơi phù hợp nội dung bài:

Mỗi tiết học, giáo viên phải nắm vững mục tiêu cần đạt, từ đó lựa chọn và phối hợp các phương pháp như: thí nghiệm, quan sát, thảo luận, đóng vai, trò chơi học tập sao cho phù hợp với từng hoạt động, tiết học đạt hiệu quả tối ưu.Không phải bài nào cũng sử dụng trò chơi học tập mà cần sử dụng phương pháp này một cách hợp lí, sáng tạo

+ Xác định mục đích của trò chơi:

Đây là việc mà giáo viên cần làm rõ cho học sinh trước khi bước vào tham gia chơi: Muốn tham gia trò chơi này, các em phải nắm vững những kiến thức nào hoặc trò chơi sẽ giúp các em hiểu được điều gì Trò chơi trong chương trình

Tự nhiên xã hội lớp 3 gồm:

Chủ đề 1: Con người và sức khỏe

- Trò chơi nhằm củng cố, hệ thống hóa kiến thức:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

phòng bệnh viêm đường hô hấp B7-T16 Ghép chữ vào hình Củng cố kiến thức đã học về hai vòng

tuần hoàn

- Trò chơi nhằm hình thành kiến thức mới:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

cơ quan trong cơ thể

gối Ai phản ứng nhanh?

Có khả năng thực hành một số phản xạ

Chủ đề 2: Xã hội:

- Trò chơi nhằm củng cố, hệ thống hóa kiến thức:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

B21.22-T42 Xếp hình Củng cố hiểu biết về mối quan hệ họ

hàng

B34-35-T66 Ai nhanh-ai đúng? Củng cố kiến thức đã học về chức

năng của các bộ phận của từng cơ

quan trong cơ thể.

- Trò chơi nhằm hình thành kiến thức mới:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

B23-T44 Gọi cứu hỏa Biết phản ứng đúng khi gặp

trường hợp cháy

bán B32- T62 Vẽ tranh Khắc sâu và tăng thêm hiểu

biết về quê hương đất nước B33- T64 Đèn xanh-đèn đỏ Nhắc nhở ý thức chấp hành luật

ATGT Chủ đề 3: Tự nhiên

- Trò chơi nhằm củng cố, hệ thống hóa kiến thức:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

B60-T114 Trái đất quay Củng cố kiến thức về sự chuyển động

của Trái Đất

B62-T118 Mặt Trăng chuyển

động quanh Trái Đất

Củng cố kiến thức về sự chuyển động của Mặt Trăng

B65-T124 Tìm vị trí các đới khí

hậu

Củng cố vị trí các đới khí hậu

B69.70-T131 Ai nhanh-ai đúng Củng cố về đặc điểm của một số loài

cây

- Trò chơi nhằm hình thành kiến thức mới:

Bài- Trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

B43-T82 Cây có rễ gì? Biết phân loại các rễ cây sưu

tầm được B49- T94 Đố bạn con gì? Nắm được đặc điểm của một số

loài vật

chim hót

Biết phân biệt tiếng hót của một số loài chim gần gũi

B64-T122 Xuân-hạ-thu-đông Biết đặc điểm khí hậu 4 mùa

lục và đại dương

Nhớ tên và vị trí các châu lục, đại dương

Để cuốn hút các em thích thú, chủ động tham gia trò chơi, giáo viên cần giới thiệu mục đích trò chơi sao cho hấp dẫn, gợi sự tò mò của học sinh

c Thiết kế trò chơi:

Trò chơi học tập chỉ được tiến hành thành công khi giáo viên nắm vững các vấn đề sau:

Cần chuẩn bị những đồ dùng, phương tiện nào?

Thời gian tiến hành trò chơi được quy định ra sao? Chơi vào thời điểm nào?

Ở đâu?

Luật chơi, cách chơi ra sao?

Cách tính điểm (nếu có) như thế nào?

* Chuẩn bị:

-Đồ dùng, dụng cụ phục vụ trò chơi:

Tổ chức một trò chơi học tập cũng như tổ chức các hoạt động khác của mỗi tiết học Khâu chuẩn bị là khâu quyết định phần lớn sự thành bại của trò chơi Cần xác định những đồ dùng, dụng cụ cần thiết phục vụ cho trò chơi Sau đó phân công người chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ.Ví dụ:

- Trò chơi Bác sĩ ( B4- T10) giáo viên cần chuẩn bị: Áo Blu trắng, mũ, ống nghe; 2 chiếc ghế

- Trò chơi Ghép chữ vào hình( B7-T16) giáo viên cần chuẩn bị: Sơ đồ câm hai vòng tuần hoàn, các tấm phiếu rời ghi tên các loại mạch máu: 3 bộ

Động mạch phổi

Tĩnh mạch phổi

Mao mạch phổi Tĩnh mạch chủ

Động mạch chủ Mao mạch ở các cơ quan

- Sơ đồ câm cần rõ ràng, màu sắc đẹp đảm bảo nội dung kiến thức và thẩm mĩ

Đồ dùng đẹp, bắt mắt sẽ tạo sức hấp dẫn, hứng thú tham gia trò chơi đối với học sinh Đồ dùng cho trò chơi không cần cầu kì mà cần đúng, đủ, khoa học và thẩm mĩ, gần gũi, dễ sử dụng, dễ nhận biết.Ví dụ:

- Trò chơi Cây có rễ gì? ( B43- T 82)

Học sinh sưu tầm :

Cây đậu, cải hành, tỏi, lúa cành si( có rễ), tiêu, trầu cây cải củ, cà rốt, củ đậu

Giáo viên: 3 bảng phụ, băng dính, nam châm

-Xác định thời gian chơi, thời điểm diễn ra trò chơi:

Không phải trò chơi học tập muốn tổ chức lúc nào cũng được, bao nhiêu thời gian cũng được mà mỗi trò chơi chỉ phù hợp với từng thời điểm nhất định trong tiết học, phải có quy định về thời gian rõ ràng, cân đối với các nội dung của bài, không để ảnh hưởng đến thời gian của tiết học

Những trò chơi hình thành kiến thức mới thường được tổ chức vào những thời điểm phù hợp trong tiết học, không nhất thiết cố định thời điểm nào Những trò chơi nhằm củng cố kiến thức thường được tổ chức vào cuối tiết học hoặc trong tiết ôn tập.Ví dụ:

- Trò chơi: Xuân-hạ-thu-đông( B64-T122) là hoạt động 3 trong tiết học giúp các

em hiểu được đặc điểm khí hậu 4 mùa xuân-hạ-thu-đông Đáp án là những kiến thức mà các em có được trong thực tế Thời gian dành cho trò chơi này khoảng 5-7 phút

-Trò chơi Ai nhanh-ai đúng? (B34.35-T66) là hoạt động 1 trong tiết học giúp các

em củng cố kiến thức về các cơ quan trong cơ thể Các nhóm cần 5-7 phút để các

em nhớ và viết vào bảng phụ những bộ phận của từng cơ quan: hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, bài tiết nước tiểu

Việc quy định cụ thể về thời điểm, thời gian tổ chức trò chơi giúp giáo viên làm chủ mọi tình huống trong tiết học Bên cạnh đó, dựa vào mỗi trò chơi mà xác định địa điểm, cơ cấu số lượng: cá nhân hay chơi theo nhóm sao cho tất cả học sinh trong lớp đều có thể tham gia hoặc theo dõi diễn biến trò chơi

-Địa điểm, số lượng học sinh:

Trò chơi học tập thường diễn ra nhanh, gọn nên đa số phù hợp với việc tổ chức trong lớp học.Ví dụ:

- Trò chơi: Ai phản ứng nhanh( B13- T28) là trò chơi giúp học sinh có khả năng thực hành phản xạ nhanh Cả lớp đứng thành vòng tròn, tay dang ngang, bàn tay phải ngửa, ngón trỏ của tay trái đặt vào lòng bàn tay phải của người bên cạnh Các em phản xạ nhanh theo hiệu lệnh của quản trò Vì vậy, có thể đứng tại chỗ theo hàng ngang hoặc đứng thành vòng tròn ở giữa lớp học( xếp bàn ghế theo chu vi lớp học từ đầu tiết học, tạo không gian rộng, thoáng đãng ở giữa lớp học)

-Trò chơi: Xuân-hạ-thu-đông( B64-T122): Cả lớp tham gia đứng tại chỗ để chơi theo hiệu lệnh của quản trò

- Trò chơi Ai nhanh-ai đúng? (B34.35-T66): Chia lớp thành 3-4 nhóm( tùy vào

sĩ số lớp), mỗi nhóm khoảng 6-8 em thi điền nhanh, đúng, đẹp tên các bộ phận của các cơ quan trong cơ thể vào bảng phụ, Sau đó đính bảng phụ lên trước lớp

- Dự kiến những tình huống có thể xảy ra:

Việc dự kiến trước các tình huống có thể xảy ra khi tổ chức một trò chơi khiến giáo viên luôn làm chủ mọi tình huống, đảm bảo trò chơi không bị gián đoạn, đúng mục đích Ví dụ:

- Trò chơi: Ai phản ứng nhanh( B13- T28), tình huống có thể xảy ra là: số em bị lỗi quá nhiều Cách xử lí: cần xí xóa lượt chơi đó và chơi lại từ đầu

*Tổ chức trò chơi:

Trò chơi học tập thường được tổ chức theo các bước sau:

- Nêu mục đích trò chơi, quy định luật chơi, thời gian, nhóm chơi

- Học sinh tiến hành chơi( có thể chơi thử nếu cần)

-Nhận xét, tuyên bố thắng-thua; xử phạt

Trong quá trình học sinh tham gia trò chơi, giáo viên cần theo dõi, khích lệ những em còn thiếu tự tin, mạnh dạn

Ví dụ:

-Trò chơi Ghép chữ vào hình( B7-T16)

1.Giới thiệu mục đích trò chơi:

- Các em vừa tìm hiểu về hoạt động của 2 vòng tuần hoàn trong cơ thể người Bây giờ, chúng ta sẽ hoàn chỉnh sơ đồ 2 vòng tuần hoàn với trò chơi Ghép chữ vào hình

- Phân nhóm: mỗi nhóm 3 em( mỗi nhóm có đủ các đối tượng)

-Giao nhiệm vụ: Lần lượt từng em trong nhóm chọn và ghép các thẻ có ghi tên các loại mạch máu vào sơ đồ trên bảng lớp sao cho phù hợp

-Phát cho mỗi đội một bộ thẻ chữ

- Thời gian: 5-7 phút

- Quy định thắng-thua: Nhóm nào đúng- nhanh nhất sẽ thắng cuộc

2 Các nhóm cùng chơi

3 Nhận xét:

- Cả lớp cùng giáo viên nhận xét, tuyên bố nhóm thắng cuộc

- Kết thúc trò chơi, cho 1-2 em chỉ sơ đồ và nói đường đi của máu trên sơ đồ + Trò chơi: Ai phản ứng nhanh( B13- T28)

1 Giới thiệu mục đích trò chơi:

- Mời các em tham gia một trò chơi thú vị dựa vào khả năng phản xạ của mỗi người: Ai phản ứng nhanh

- Hướng dẫn luật chơi: Cả lớp đứng thành vòng tròn, tay dang ngang, bàn tay phải ngửa, ngón trỏ của tay trái đặt vào lòng bàn tay phải của người bên cạnh Các em phản xạ nhanh theo hiệu lệnh của quản trò

Ví dụ: Quản trò hô”chanh”-cả lớp đáp”chua” đồng thời tay để yên Quản trò hô” cua”, cả lớp đáp”cắp” đồng thời tay trái nắm lại để “cắp” và tay phải rút thật nhanh khỏi tay bạn để khỏi bị “ cắp”.Có thể đứng tại chỗ theo hàng ngang hoặc đứng thành vòng tròn giữa lớp Ai sai hoặc bị “cắp” sẽ đứng ra ngoài, không được tiếp tục chơi

- Thời gian: 5-7 phút

- Quy định thưởng –phạt: Ai phản ứng sai sẽ bị phạt nhảy lò cò quanh lớp học

2 Tiến hành chơi:

- Quản trò cho cả lớp chơi thử 1-2 lần Sau đó tổ chức chơi

- Trò chơi giúp em hiểu được điều gì?

3 Nhận xét:

- Phạt:, cả lớp hát baì Nhảy lò cò, những em phản ứng sai nhảy quanh lớp học