PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN CƯ MGAR TRƯỜNG TIỂU HỌC TÔ HIỆU MỘT SỐ BIỆN PHÁP DUY TRÌ SỐ LƯỢNG, ĐẢM BẢO TỈ LỆ CHUYÊN CẦN HỌC SINH TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ Giáo viên nghiên c
Trang 1
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN CƯ MGAR
TRƯỜNG TIỂU HỌC TÔ HIỆU
MỘT SỐ BIỆN PHÁP DUY TRÌ SỐ LƯỢNG, ĐẢM BẢO TỈ LỆ CHUYÊN CẦN HỌC SINH TIỂU HỌC
VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ
Giáo viên nghiên cứu : Trần Thị Hoài Phương
Năm học: 2018 - 2019
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Lý do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết Hiện tượng học sinh nghỉ học hàng buổi và họcsinh bỏ học giữa chừng hiện nay là một thực trạng rất đáng lo ngại Là nỗitrăn trở của ngành giáo dục, của cấp ủy, chính quyền địa phương và cộngđồng xã hội Nếu chúng ta lơ là, không tích cực quan tâm sát sao vấn đề nàythì việc học sinh tiếp tục nghỉ học không đến trường sẽ diễn ra ngày càngtrầm trọng hơn Việc duy trì số lượng và đảm bảo tỉ lệ chuyên cần ở trườngtiểu học đặc biệt là đối với vùng động bào dân tộc thiểu số trong thời kỳ hiệnnay đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì thành tựu Phổ cập giáo dục,chống mù chữ và tái mù chữ, trong việc học tập của học sinh, nó còn là nềntảng các em lĩnh hội kiến thức một cách đầy đủ Nó không chỉ mang lại kếtquả tốt trong việc lĩnh hội đầy đủ kiến thức cho học sinh đồng thời giúpngăn chặn học sinh bỏ học ở các cấp học cao hơn
Là một giáo viên Tiểu học đã 23 năm làm công tác chủ nhiệm lớp, tiếpxúc với nhiều đối tượng học sinh, được chứng kiến nhiều hoàn cảnh họcsinh Với bất cứ người giáo viên chủ nhiệm nào chúng ta đều mong muốnlớp mình phụ trách suốt từ đầu năm đến cuối năm phải đảm bảo về mặt sĩ sốcũng như phải đạt yêu cầu về mặt chất lượng học tập Nhưng thực tế vôcùng phức tạp vì đối tượng học sinh đặc biệt là đối tượng học sinh dân tộcthiểu số, học sinh vùng khó khăn rất đa dạng, vì mỗi em có hoàn cảnh vàđiều kiện khác nhau Chính vì vậy mỗi giáo viên và đặc biệt giáo viên chủnhiệm nếu không khéo léo thì khó mà duy trì sĩ số lớp mình đạt như mongmuốn
Trường TH Tô Hiệu nằm trên địa bàn xã CưMgar với ba buôn: ” buônBling, buôn Dhung, buôn Trắp” Tỷ lệ học sinh dân tộc chiếm 99%( 248/250Năm học 2018-2019) Trong những năm trước số lượng học sinh nghỉ họchàng buổi và bỏ học khá cao, cụ thể năm học 2015-2016 Trường Tiểu học
Tô Hiệu có : 2em học sinh bỏ học, tỉ lệ chuyên cần hàng buổi đạt dưới 96%.Năm học 2016-2017 có 1 em tỉ lệ chuyên cần hàng buổi đạt 96% Qua nhiềunăm trực tiếp giảng dạy học sinh vùng dân tộc thiểu số, trước những vấn đềnêu trên, tôi đã nhận thấy giáo viên chủ nhiệm lớp là người đóng vai trò hếtsức quan trọng trong việc duy trì số lượng và đảm bảo tỉ lệ chuyên cần hàngbuổi của học sinh, nhằm thực hiện tốt công tác phổ cập giáo dục Tiểu học vàphổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi Nên tôi đã chọn đề tài:
“ Một số biện pháp duy trì số lượng, đảm bảo tỉ lệ chuyên cần
học sinh Tiểu học vùng dân tộc thiểu số ”
Trang 32 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
a Mục tiêu:
Trước hết cần xác định trong công tác giáo dục việc duy trì số lượng và
đảm bảo tỉ lệ chuyên cần hàng buổi đối với học sinh tiểu học là rất quantrọng Người giáo viên cần có tính kiên trì, tận tụy Sự nhiệt tình, tận tụy,chu đáo của giáo viên là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo sựthành công trong công tác giảng dạy và đặc biệt trong công tác chủ nhiệmlớp Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm lớp vớitất cả các đối tượng từ lớp 1 đến lớp 5 bản thân đã đúc rút một số kinhnghiệm quý báu về một số kinh nghiệm trong việc duy trì số lượng và đảmbảo tỉ lệ chuyên cần hàng buổi đối với học sinh muốn chia sẽ đến đồngnghiệp
b Nhiệm vụ: Để dạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên đề tài tự xác định
cho mình những nhiệm vụ nghiên cứu sau
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài
- Tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh bỏ học ởTrường Tiểu học Tô Hiệu
- Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin, yêu thương, tôn trọng conngười, yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt
- Từng bước giúp học sinh khám phá và tìm hiểu kiến thức kỹ năng cơ bảnphù hợp với trình độ, lứa tuổi học sinh
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh lớp 2A ( Năm học 2017-2018) và Học sinh lớp 5B ( Năm học2018-2019) Trường Tiểu học Tô Hiệu, huyện Cưmgar, tỉnh Đăk Lăk
4.Giới hạn của đề tài
Để thực hiện tốt công tác duy trì số lượng và đảm baỏ tỉ lệ chuyên cầnhàng buổi Với nhiều biện pháp được áp dụng song đối với tôi yếu tố để đếnvới thành công đòi hỏi mỗi người giáo viên ngoài việc trang bị vốn kiếnthức, sự nhạy bén trong việc vận dụng phương pháp dạy học phù hợp vớitừng đối tượng học sinh thì cần phải trang bị cho mình vốn kinh nghiệmsống, một nhà tâm lý tài năng và một tâm hồn bao dung hết mực thương yêuhọc sinh đặc biệt đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học snh thiếu tinhthương yêu của cha mẹ
Ngoài những yếu tố nêu trên trairqua kinh nghiệm bản thân còn nhận
Trang 4phía Ban giám hiệu, các đoàn thể như Đội TNTP Hồ Chí Minh, từ các giáoviên bộ môn, hội cha mẹ học sinh nhằm kịp thời đưa ra các giải pháp phùhợp để làm tốt công tác duy trì số lượng và đảm baỏ tỉ lệ chuyên cần hàngbuổi.
5 Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã áp dụng
các phương pháp nghiên cứu sau:
- Đọc các tài liệu có liên quan đến công tác duy trì sĩ số, Các văn kiện, cácchỉ, Nghị quyết của trung ương của bộ chính trị, Đảng bộ huyện CưMgar,các Nghị quyết của Đảng ủy xã CưMgar, Nghị quyết Hội nghị CNVC nămhọc 2017 – 2018, năm học 2018 – 2019
- Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn (quan sát HS trong quá trìnhhọc tập, vui chơi)
- Lập danh sách những học sinh có dấu hiệu bỏ học và học sinh hay nghĩ họchàng buổi ngay từ đầu năm học
- Tôi đã dùng phương pháp phỏng vấn Phụ huynh, học sinh Điều tra hoàncảnh gia đình từng học sinh ngay từ đầu năm học Tìm hiểu chế độ chínhsách đối với học sinh dân tộc như hộ nghèo, gia đình chính sách
- Phương pháp đàm thoại ( trò chuyện, tiếp xúc với giáo viên, học sinh vàphụ huynh)
- Bảng thống kê số liệu học sinh bỏ học của những năm học trước
II Phần nội dung
1 Cơ sở lý luận:
Như chúng ta đã biết bậc Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thốnggiáo dục quốc dân, là nền móng tạo tiền đề cho các em tiếp tục học lên bậchọc cao hơn Nhà trường Tiểu học có vị trí, chức năng, nhiệm vụ đặc biệtquan trọng trong việc hình thành nhân cách cho trẻ em Quá trình phát triểnđúng đắn, lâu dài về tình cảm, trí tuệ, thể chất và các kỹ năng học tập, rènluyện của học sinh
Việc duy trì sĩ số trong các trường học, là một chủ trương lớn của ngànhgiáo dục nhằm cụ thể hoá Nghị quyết của Đảng các cấp, đây là giải pháp cótính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhânlực cho đất nước Ở địa bàn xã CưMgar là xã có đồng bào dân tộc chiếm đa
số, kinh tế còn nghèo, tri thức còn rất hạn chế, các em thì chưa xác định
Trang 5được việc học là quan trọng, dẫn đến bỏ học nhiều, với bản thân là một giáoviên đứng trên bục giảng tôi luôn trăn trở về vấn đề này Chính vì vậy nêntôi đã suy nghĩ làm thế nào để hạn chế việc bỏ học của các em và tôi đãquyết tâm tìm mọi biện pháp để duy trì sĩ số học sinh ở lớp tôi chủ nhiệm
sự quan tâm Phần đa phụ huynh học sinh lại không biết chữ nên không biếtkèm con em khi ở nhà Tình trạng bố mẹ ly hôn cũng ảnh hưởng một phầntâm lý học sinh như chán nản, không thích đi học, rủ rê đi chơi Do vậyviệc duy trì số lượng nhằm hạn chế học sinh bỏ học là vấn đề hết sức quantrọng của trường TH Tô Hiệu nói riêng và của ngành giáo dục nói chung vàđặc biệt là ở các vùng đa số là học sinh dân tộc thiểu số nói riêng Qua quátrình nghiên cứu tôi đã xác định rõ một số nguyên nhân học sinh ở lớp tôichủ nhiệm nói riêng và Trường Tiểu học Tô Hiệu nói chung bỏ học là :
* Nguyên nhân từ phía gia đình và học sinh :
- Học sinh dân tộc thiểu số với phong tục tập quán dân tộc Ê-Đê, trình độdân trí thấp, nên khi đi học về không có ai kèm, dẫn đến học yếu, các emphải ở lại lớp nhiều năm liền cảm thấy chán nản rồi bỏ học
- Học sinh thuộc gia đình nghèo, đông con, các em không có áo quần lànhlặn để đến lớp như bao bạn khác, thiếu sự quan tâm từ gia đình đến việc học.Những học sinh này thường mặc cảm và chán nản hay nghỉ học rồi dẫn đến
bỏ học
- Học sinh có hoàn cảnh bố mẹ ly hôn sống với bố(mẹ) hoặc ông bà vàngười thân Số trẻ em này thường có tính khí bất thường, hay quậy phá, theobạn bè đi chơi không có người quản lý dẫn đến bỏ học
- Học sinh mồ côi bố hoặc mẹ, thường hay nhút nhát, ít hòa đồng, thườnghay sợ hãi đám đông mặc cảm và bỏ học
- Học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa ở các thành phố lớn để các em ở nhà vớiông bà, người thân và thiếu sự quan tâm nên dẫn đến các em thường haynghỉ học hàng buổi để đi chơi
- Và đặc biệt trong thời gian gần đây tôi đã phát hiện một số học sinh cónhững biểu hiện chưa tự tin trong học tập Tự ti, nhút nhát, không có bạn bègiờ ra chơi chỉ ngồi một chỗ, chán nản không muốn đi học và hay nghỉhọc
* Nguyên nhân từ phía nhà trường và giáo viên :
Trang 6+ Về công tác tổ chức và quản lí : Ban giám hiệu tuy đã có kế hoạch nângcác tỉ lệ chuyên cần và duy trì số lượng ngay từ đầu năm nhưng còn giaotrách nhiệm chủ yếu cho giáo viên chủ nhiệm.
+ Về đội ngũ giáo viên : Một số giáo viên còn hời hợt chưa thực sự quantâm tới hoàn cảnh và tâm lý của các em, chỉ biết đưa ra những lời trách móc
mà không tìm hiểu nguyên nhân các em nghỉ học Trong quá trình giảng dạycòn chưa thực sự quan tâm đến hoàn cảnh của các em
+ Về hiệu quả chất lượng giáo dục:
Trong những năm gần đây nhà trường đã thực hiện tốt việc đổi mới giáodục như với trình độ nhận thức ở vùng miền còn nhiều hạn chế vì vậy chấtlượng giáo dục chưa cao Học sinh học yếu không thích đi học còn thích lênnương rẫy…
3 Nội dung và hình thức của giải pháp:
a Mục tiêu của giải pháp:
Mục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm đưa ra những giải pháp tối ưu
có tính khả thi để khắc phục, ngăn chặn có hiệu quả tình trạng học sinh
bỏ học, nhằm giữ vững, duy trì tốt sĩ số học sinh của trường và góp phầnthực hiện tốt công tác phổ cập giáo dục tiểu học tại địa phương, góp phầngiữ gìn và phát huy kết quả đạt được của phổ cập giáo dục tỉnh nhà và củatoàn quốc Tôi nhận thấy những giải pháp này đã giúp cho việc duy trì sĩ sốhọc sinh trong độ tuổi đến trường ở đơn vị tôi đạt kết quả rất tốt, giúp chothành quả đã đạt được của phổ cập giáo dục tiểu học ở địa phương tôi đượcduy trì và phát huy có hiệu quả Chính vì thế, tôi rất muốn giới thiệu, chia sẻnhững giải pháp này đến với những giáo viên làm công tác giáo dục tiểu họcnói chung và công tác chủ nhiệm lớp như tôi ở các đơn vị bạn đặc biệt làcông tác tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số để cùng trao đổi, giao lưu,học hỏi kinh nghiệm để cùng nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp
Trong thời gian qua, việc đẩy mạnh nâng cao chất lượng giáo dục, cơ sởvật chất, quan tâm giúp đỡ học sinh khó khăn, vận động học sinh bỏ học trởlại trường là công việc chung trường nào cũng thực hiện Còn việc xâydựng mô hình hay các giải pháp ngăn ngừa học sinh bỏ học thì chưa có tàiliệu, quy định cụ thể nào để hướng dẫn làm Điểm mới ở đây là dựa trênnhững ưu điểm và hạn chế của những cách thức đã thực hiện, tôi đã đưa ramột số giải pháp tích cực trong việc duy trì số lượng và đảm bảo tỉ lệ chuyêncần của học sinh cho người giáo chủ nhiệm lớp Tính mới của các giải pháptôi đưa ra thể hiện rõ tầm quan trọng của việc “phòng hơn chống” học sinh
bỏ học và nhấn mạnh vai trò của giáo viên làm công tác giảng dạy trong việctích cực tham mưu, phối hợp cùng các đoàn thể địa phương, phụ huynh họcsinh, đội ngũ cán bộ, nhân viên và ban giám hiệu nhà trường trong việc thực
Trang 7hiện các biện pháp ngăn ngừa học sinh bỏ học bằng cả tinh thần và tấm lòngnhiệt quyết của mình đối với sự nghiệp giáo dục thì mới có thể giải quyếtvấn đề một cách có hiệu quả
1 Chủ động có kế hoạch thực hiện tốt công tác duy trì số lượng và đảm bảo tỉ lệ chuyên cần ngay từ đầu năm học:
* Mục tiêu giải pháp: Vấn đề Học sinh thường xuyên nghỉ học hay bỏ học
giữa chừng qua kinh nghiệm cho thấy bao giờ cũng bắt nguồn từ nhữngnguyên nhân Với mục tiêu giải pháp này là chú trọng việc đề phòng các emnghỉ học là giải pháp tốt nhất bởi vì khi các em đã quyết định nghỉ học rồithì vấn đề vận động rất khó khăn Do đó để ngăn chặn việc học sinh haynghỉ học chúng ta cần nắm rõ về học sinh ngay từ đầu năm về hoàn cảnh giađình, tâm lý học sinh… là một việc làm đầu tiên và cần thiết như:
- Nắm bắt tình hình chung của lớp chủ nhiệm: Ngay từ đầu năm nhận
lớp Giáo viên chủ nhiệm cần tìm hiểu qua giáo viên chủ nhiệm năm trước
về từng đối tượng học sinh như chất lượng học sinh năm trước, đặc biệt làđối tượng học sinh cá biệt.( Học sinh yếu, học sinh có hoàn cảnh khó khăn,học sinh hay nghĩ học…)
- Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình học sinh: Thông qua phiếu thông tin ( điều
tra sơ yếu lý lịch) giáo viên chủ nhiệm xây dựng mẫu phát cho học sinh điềnvào những thông tin như: Ngoài những thông tin cơ bản: Họ tên bố, mẹ; địachỉ; thêm cả hoàn cảnh gia đình (hộ nghèo, cận nghèo); Đồ dùng học tập,trang phục đến trường, gia đình em đó có mấy người ; em ấy là con thứ mấy;
sở thích của em, thường chơi với các bạn như thế nào…
Giáo viên tìm hiểu hoàn cảnh học sinh trực tiếp bằng cách: Tranh thủ chở
em về (Những em cá biệt, có dấu hiệu bỏ học như hay vắng học không lý
do, những học sinh yếu…) tiếp xúc với bố mẹ các em để biết cụ thể hoàncảnh của những học sinh này và trao đổi tình hình học tập của những họcsinh đó
- Tìm hiểu tính cách các em qua bạn bè trong lớp: Thông qua những học
sinh gần nhà nhau, hay đi học chung Giáo viên có thể trò chuyện hỏi thămbiết lý do học sinh nghĩ học Thông qua đó giáo viên động viên các em đến
rủ bạn cùng đi học
Trang 8
- Lập danh sánh những học sinh có dấu hiệu bỏ học: Những học sinh
nghỉ học hay thường xuyên nghỉ học không lý do hàng buổi giáo viên theogiỏi và tìm hiểu qua học sinh về hoàn cảnh gia đình… báo cáo trước tập thểhội đồng nhà trường qua các buổi giao ban về tình trạng học sinh có dấuhiệu bỏ học để tập thể hội đồng và Ban giám hiệu nhà trường xây dựng kếhoạch và hướng khắc phục
2 Tạo môi trường học tập cho học sinh một cách thoải mái không gây
áp lực học tập đến học sinh.
* Mục tiêu của giải pháp: Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì
nguyên nhân học sinh nghỉ học chủ yếu do các em có học lực kém, phải ở lạinhều năm nên độ tuổi lớn hơn các bạn trong lớp, các em có hoàn cảnh khókhăn dẫn đến mặc cảm với bạn bè Như chúng ta đã biết nhiều khi chỉ mộtcâu nói hay cử chỉ của thầy cô mà thay đổi cả cuộc đời các em, làm cho các
em thấy thầy cô luôn quan tâm đến mình, và đặc biệt giúp các em thấy tự tin
Trang 9vào bản thân mình Cuộc đời đi học có nhiều thầy cô chủ nhiệm và giảngdạy Tuy mỗi người có một dấu ấn riêng nhưng người giáo viên chủ nhiệmđều phải là người thầy giỏi về chuyên môn, giàu kinh nghiệm sống đồngthời là một nghệ sĩ tâm lý tài năng, biết xữ lý khéo léo các tình huống sưphạm họ phải gánh trên vai rất nhiều trọng trách, đóng vai trò làm chiếc cầunối giữa nhà trường, với học sinh và gia đình các em, giữa các giáo viên bộmôn với lớp và học sinh trong lớp Do đó người giáo viên cần tạo cho các
em có được môi trường học tập cho học sinh một cách thoải mái không gây
áp lực học tập đến các em , có lúc xem các em như người con, người ban.Đến trường các em được gặp nhiều bạn bè thân thiết Có như vậy các emmới thấy được mỗi ngày đến trường là một niềm vui cụ thể như:
- Sắp xếp vị trí chỗ ngồi ngay từ đầu năm phù hợp cho các em theo mô hình đôi bạn cùng tiến:
Tục ngữ có câu: “Học thầy không tày học bạn” Đối với học sinh vùngđồng bào dân tộc, với rào cản về ngôn ngữ giữa giáo viên và học sinh thìviệc giáo viên tìm cho mình những học sinh có khả năng giao tiếp tốt để giảithích hay hướng dẫn cho bạn là một điều hết sức quan trọng Có rất nhiềuđiều cô nói trò không hiểu nhưng bạn bên cạnh nói thì lại hiểu chính vì vậytôi đã chú trọng viêc sắp xếp vị trí chỗ ngồi cho học sinh là điều cần thiết.Học sinh yếu sẽ được ngồi gần em học khá, giỏi và biết hướng dẫn bạn cùnghọc từ đó giáo viên xây dựng mô hình đôi bạn cùng tiến và sau mỗi tháng
giáo viên kiểm tra sự tiến bộ của học sinh và tiếp tục thay đổi vị trí mới Có
những em có bố, mẹ không biết chữ, nên khi đi học về không có ai kèm, dẫnđến học yếu, các em phải ở lại lớp nhiều năm liền cảm thấy xấu hổ tự tikhông muốn học Giáo viên cần thường xuyên gần gũi hơn, bên cạnh đó sắpxếp cho em ngồi cạnh bạn học giỏi hơn để kèm cặp và giúp đỡ để em cùngtiến bộ và tự tin đến trường
Trang 10- Cần đưa các em vào sân chơi, hoạt động của trường, của lớp.
Từ hoạt động “ Mỗi ngày đến trường là một niềm vui” Chúng ta ngườilàm công tác giáo dục đã nhận thấy rằng để để tạo không khí thoải mái tronghọc tập, tránh gò bó thu gọn trong lớp ở các tiết học mà học ở mọi nơi, mọilúc Để thu hút các em đến với trường, lớp ngoài việc truyền đạt kiến thức,
tổ chức các hoạt động vui chơi nhằm giáo dục về tư tưởng đạo đức cho các
em thì đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm cần quan tâm đến các hoạt độngcủa trường, của ngành tổ chức để có kế hoạch đưa các em vào tham gia cáchoạt động của trường, của liên đội để em cảm thấy bớt căng thẳng trong họctập thích học và thích đến trường hơn