Tiết 34: Khái quát văn học Việt Nam thế kỷ X đến XIX

- Thể loại :thơ, văn xuôi chiếu, biểu, hịch, cáo, tiểu thuyết chương hồi, thơ Đường luật…... Văn học chữ Nôm-Ra đời cuối thế kỉ XIII -Thể loại: chủ yếu là thơ: tiếp thu từ văn học Trung

Giới thiệu chung

I.CÁC THÀNH PHẦN VĂN HỌC

1.VĂN HỌC CHỮ HÁN

2 VĂN HỌC CHỮ NÔM

II CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN

1 TỪ THẾ KỈ X-THỀ KỈ XIV

2 TỪ THẾ KỈ XV- THẾ KỈ XVII

3 TỪ THẾ KỈ XVIII-NỬA ĐẦU THẾ KỈ XI X

4 NỬA CUỐI THẾ KỈ XI X

III NHỮNG ĐẶC ĐIỂM LỚN VỀ NỘI DUNG

1 CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC

2 CHỦ NGHĨA NHÂN ĐẠO

3 CẢM HỨNG THẾ SỰ

IV NHỮNG ĐẶC ĐIỂM LỚN VỀ HÌNH THỨC

1 TÍNH QUY PHẠM VÀ SỰ PHÁ VỠ TÍNH QUY PHẠM

2 KHUYNH HƯỚNG TRANG NHÃ, XU HƯỚNG BÌNH DỊ

3 TIẾP THU TINH HOA VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI

Văn học chữ Hán

- Ra đời vào thế kỉ X

- Thể loại :thơ, văn xuôi( chiếu, biểu, hịch, cáo, tiểu thuyết chương hồi, thơ Đường luật…)

Văn học chữ Nôm

-Ra đời cuối thế kỉ XIII

-Thể loại: chủ yếu là thơ: tiếp thu từ văn học

Trung Quốc( phú, văn tế, thơ Đường luật); văn học dân tộc( ngâm khúc, truyện thơ, hát nói)

II.CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN

1.Thế kỉ X- thế kỉ XIV:

a Về lịch sử-xã hội:

- Đất nước độc lập, xây dựng và phát triển nhà

nước phong kiến Lí, Trần, Lê.

- Chống giặc ngoại xâm Tống, Nguyên, Mông.

b Về văn học :

- Nội dung: yêu nước mang âm hưởng hào hùng.

- Nghệ thuật:

* Thể loại: văn chính luận, văn xuôi viết về lịch

sử, văn hoá, thơ phú.(chữ Hán), thơ phú …

2.Thế kỉ XV-thế kỉ XVII:

a.Về lịch sử- xã hội:

- kháng chiến chống quân Minh thắng lợi.

- Chế độ phong kiến phát trriển đạt tới đỉnh cao rồi

đi đến khủng hoảng.

b.Tình hình văn học:

- Văn học viết xuất hiện hai thành phần: văn họcchữ Hán và văn học chữ Nôm.

- Các sáng tác giàu chất văn chương, hình tượng.

* Nội dung:phản ánh, phê phán hiện thực xã hội

phong kiến.

* Nghệ thuật:-thể loại: văn chính luận, văn xuôi tự

sự, thơ Đường luật

NGUYỄN TRÃI

1380 - 1442

3.Thế kỉ XVIII- nửa đầu thế kỉ XI X:

a.Về lịch sử- xã hội:

- Chế độ phong kiến khủng hoảng đi đến suy thoái.

- khởi nghĩa nông dân (phong trào Tây sơn)

b Tình hình văn học:

* Nội dung:

Xuất hiện trào lưu nhân đạo chủ nghĩa: đòi quyền sống, quyền hạnh phúc, đấu tranh giải phóng con người, đặc biệt là người phụ nữ.

* Nghệ thuật:

- Văn học chữ Nôm và các thể loại văn học dân tộc đạt tới đỉnh cao.

- Văn học chữ Hán phát triển các thể loại như tiểu thuyết chương hồi, kí.

4.Cuối thế kỉ XI X:

a Về lịch sử- xã hội:

- Thực dân Pháp xâm lược, xã hội Việt Nam chuyển từ

xã hội phong kiến sang xã hội thực dân nửa phong

kiến.

- Đời sống xã hội chịu ảnh hưởng của văn hoá phương Tây.

b.Tình hình văn học:

* Nội dung:

Văn học yêu nước phát triển mạnh mang âm hưởng

bi tráng

* Nghệ thuật:

- Thể loại, thi pháp: truyền thống.

- Xuất hiện văn xuôi viết bằng chữ Quốc ngữ.

III.NHỮNG ĐẶC ĐIỂM LỚN VỀ NỘI DUNG

-Chủ nghĩa yêu nước gắn liền với tư tưởng

‘’trung quân ái quốc”

-Biểu hiện:

+Giọng điệu: bi tráng hoặc hào hùng hoặc

thiết tha

+về nội dung: ý thức độc lập tự chủ, tự cường, căm thù giặc, tự hào dân tộc, yêu thiên nhiên…

2.Chủ nghĩa nhân đạo:

- Biểu hiện:lòng thương người, tố cáo những thế lực tàn bạo, đề cao con người…

- Bắt nguồn từ truyền thống dân tộc và ảnh hưởng từ học thuyết của cấc tôn giáo

- phát triển thành trào lưu trong giai đoạn từ thế kỉ XVIII- giữa thế kỉ XI X

3.Cảm hứng thế sự:

- Thế sự là việc đời; là cảm hứng hiện thực cuộc sống, hiện thực xã hội

- Tác phẩm: thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, kí của Lê Hữu Trác và Phạm Đình Hổ…

IV.ĐẶC ĐIỂM LỚN VỀ NGHỆ THUẬT

1.Tính quy phạm và việc phá vỡ tính quy phạm:

-Tính quy phạm:quy định chặt chẽ thêo khuôn mẫu

- Biểu hiện:

+ Mục đích sáng tác: giáo huấn

+ Tư duy nghệ thuật theo công thức kiểu mẫu có sẵn + Thể loại quy định chặy chẽ về niêm luật, bố cục.

+ thi liệu: điển tích, điển cố.

+ Bút pháp nghệ thuật: ước lệ tượng trưng.

- Phá vỡ tính quy phạm về nội dung cảm xúc và hình thức biểu hiện.

2.Khuynh hướng trang nhã và xu hướng

bình dị:

- Biểu hiện:

+ Đề tài, chủ đề: hướng tới cái cao cả, trang

trọng

+ Hình tượng nghệ thuật: hướng tới vẻ tao nhã

mĩ lệ

+ Ngôn ngữ: chất liệu ngôn ngữ cao quý, diễn đạt trau chuốt hoa mĩ

- Văn học dần chuyển sang xu hướng bình dị,

gắn bó với đời sống hiện thực

3.Tiếp thu tinh hoa văn học nước ngoài:

- Biểu hiện:

+Ngôn ngữ: sáng tác bằng chữ Hán

+Thể loại: thơ Đường, cáo, chiếu, biểu, hịch, tiểu thuyết chương hồi

+Thi liệu: điển cố , điển tích Hán văn

- Dân tộc hoá : sáng tạo chữ Nôm, Việt hoá thơ Đường, sáng tạo các thể thơ dân tộc