Nghiên cứu nhằm xác định được loại thức ăn phù hợp nhất cho cá chạch đồng nuôi trong ruộng lúa nhằm giúp người dân tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp, xóa đói giảm nghèo, đồng thời giúp làm giảm hiện tượng ruộng đất bị bỏ hoang.
Trang 11 Đặt vấn đề
Hiện nay, khi hiện tượng người dân bỏ
ruộng ngày một nhiều do hiệu quả trồng lúa
thấp, việc chuyển đổi hình thức canh tác và
tìm đối tượng canh tác mới là hướng đi đúng
giúp nâng cao hiệu quả canh tác và khuyến
khích người dân� Mô hình nuôi cá kết hợp
với trồng lúa đang là một hướng đi mang
tính bền vững giúp tăng hiệu quả sản xuất
trên một đơn vị diện tích� Lợi ích mang lại
từ mô hình giúp cho việc giảm sâu bệnh hại
lúa, giảm lượng phân bón, thuốc trừ sâu độc
hại cho môi trường, giảm chi phí thức ăn từ
việc nuôi cá� Nuôi cá kết hợp trong ruộng lúa
giúp giảm được chi phí làm cỏ, chi phí thuốc
Đánh giá các loại thức ăn cho cá Chạch đồng
P han T hị y ến , Đ ỗ T hị P hương T hảo
Trường Đại học Hùng Vương
TÓM TẮT
Nghiên cứu nhằm xác định được loại thức ăn phù hợp nhất cho cá chạch đồng
nuôi trong ruộng lúa nhằm giúp người dân tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp, xóa đói giảm nghèo, đồng thời giúp làm giảm hiện tượng ruộng đất bị bỏ hoang Kết quả nghiên cứu cho thấy nuôi cá chạch trong ruộng lúa bằng thức ăn tự chế cho tỷ lệ sống đạt 81,5%, sinh trưởng tích lũy cá sau 4 tháng nuôi là 14,20g/con, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) đạt 1,58 và chi phí cho 1kg cá tăng trọng là 23.700 đồng/kg; trường hợp nuôi cá bằng thức ăn công nghiệp cho tỷ lệ sống đạt 82,5%, sinh trưởng tích lũy
cá sau 4 tháng nuôi là 14,64g/con, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) đạt 1,44 và chi phí cho 1kg cá tăng trọng là 24.480 đồng/kg
Từ khóa: Cá chạch đồng, thức ăn, ruộng lúa.
bảo vệ thực vật, chi phí đầu tư thức ăn cho
cá [2]�
Cá chạch đồng (Misgurnus
anguillicau-datus), thuộc họ cá chạch (Cobitidae) là loài
cá nước ngọt có giá trị kinh tế [3]� Cá chạch đồng có chất lượng thịt thơm ngon và là một trong số những đối tượng nuôi có giá trị cao trong y học� Trong 100g thịt cá có 9,6g
prot-id, 3,7g lipprot-id, 2,5g carbohydrat, 28mg Ca, 72mg phospho, 0,9mg sắt, ngoài ra còn có các vitamin A, B1, B2 và acid nicotinic [4]�
Cá có tiềm năng xuất khẩu cho nhiều nước trong khu vực như Hàn Quốc, Nhật Bản,����
Cá có đặc điểm sinh học phù hợp với điều kiện sinh thái ruộng lúa�
Nhận bài ngày 28/10/2017, Phản biện xong ngày 12/12/2017, Duyệt đăng ngày 13/12/2017
Trang 2Trong nước, đã có nhiều nghiên cứu sản
xuất giống và nuôi thương phẩm chạch đồng
trong bể, tuy nhiên những nghiên cứu nuôi
chạch đồng trong ruộng lúa còn hạn chế�
Với mục đích xác định được loại thức ăn
phù hợp nhất với nuôi cá chạch đồng trong
ruộng lúa, chúng tôi tiến hành đánh giá ảnh
hưởng của các loại thức ăn đến sinh trưởng
của cá Chạch đồng�
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Nghiên cứu xác định thức ăn nuôi
cá Chạch đồng trong ruộng lúa.
■Thí nghiệm sử dụng 2 ruộng có diện
tích 1000 m2, cá được nuôi với mật độ 10
con/m2� Hai ruộng sử dụng để thử nghiệm 2
loại thức ăn: trong đó thức ăn 1 là thức ăn tự
chế và thức ăn 2 là thức ăn công nghiệp 35%
độ đạm�
■Cỡ giống: 3-5,0 cm�
- 1 ruộng, diện tích
1000m 2 /ruộng
- Thức ăn 1 (TA1)
- 1 ruộng, diện tích 1000m 2 /ruộng
- Thức ăn 2 (TA2)
■02 ruộng lúa có diện tích 1�000 m2/ ruộng� Chủ động về nguồn nước cấp và thoát� Ruộng bố trí mương bao quanh với tổng diện tích mương chiếm 15% ruộng� Xung quanh bờ ruộng được trải nilon để ngăn cá chạch thoát ra ngoài�
■Thức ăn thử nghiệm: Thử nghiệm được
bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên theo thức ăn�
Thức ăn tận dụng các loại sẵn có như: cám gạo, bột sắn, cá tạp, lá rau��� trộn lẫn với các chất vitamin và khoáng tổng hợp làm thức
ăn cho cá; thành phần phối trộn được nêu tại
bảng 1 Lượng thức ăn sử dụng hàng ngày
tương đương với 2–3% trọng lượng của đàn
cá, điều chỉnh lượng thức ăn hàng ngày dựa trên cơ sở lượng thức ăn thiếu/thừa của ngày hôm trước�
■Chăm sóc và quản lý: Thường xuyên theo dõi, chăm sóc đàn cá, các điều kiện phi thí nghiệm được bố trí như nhau�
■Đánh giá thức ăn thích hợp dựa vào các chỉ tiêu: Tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ bệnh, FCR để đánh giá thức ăn thích hợp�
Bảng 1 Thành phần nguyên liệu và tỷ lệ sử dụng của thức ăn cho cá Chạch
Bảng 2 Giá trị dinh dưỡng của khẩu phần thức ăn thí nghiệm
Trang 32.2 Phương pháp xử lý số liệu
Xác định tốc độ tăng trưởng tuyệt đối
(ADG) được xác định theo công thức:
Trong đó:
• Wd, Wc: Khối lượng cá khi bắt đầu, kết
thúc thí nghiệm (g)�
• t1, t2: Thời điểm bắt đầu, kết thúc
thí nghiệm�
Xác định tốc độ tăng trưởng đặc trưng
(SGR) được xác định theo công thức:
Trong đó:
• Ln: Logarit Nêpe
• W1, W2: Khối lượng cá khi bắt đầu, kết
thúc thí nghiệm (g)�
• t1, t2: Thời điểm bắt đầu, kết thúc
thí nghiệm�
Xác định tỷ lệ sống theo công thức:
Hệ số thức ăn (FCR) (lượng thức ăn tiêu
tốn để tăng 1 kg cá thịt):
Tăng trưởng tuyệt đối (g/ngày) = (Wc - Wd)
(t2 - t1)
Tỷ lệ sống (%) = Tổng số cá thu hoạch (con)
Tổng số cá thả ban đầu (con)
Tổng khối lượng thức ăn tiêu thụ (kg) Tổng khối lượng cá thu hoạch (kg) - Tổng khối lượng cá thả (kg)
Tốc độ tăng trưởng đặc trưng (%/ngày) = (LnW2 - LnW1)
(t2 - t1) x 100
FRC =
x 100
Tăng trưởng tuyệt đối (g/ngày) = (Wc - Wd)
(t2 - t1)
Tỷ lệ sống (%) = Tổng số cá thu hoạch (con)
Tổng số cá thả ban đầu (con)
Tổng khối lượng thức ăn tiêu thụ (kg)
Tổng khối lượng cá thu hoạch (kg) - Tổng khối lượng cá thả (kg)
Tốc độ tăng trưởng đặc trưng (%/ngày) = (LnW2 - LnW1)
(t2 - t1) x 100
FRC =
x 100
(t2 - t1)
Tổng số cá thả ban đầu (con) Tổng khối lượng thức ăn tiêu thụ (kg)
Tổng khối lượng cá thu hoạch (kg) - Tổng khối lượng cá thả (kg)
FRC =
x 100
Tăng trưởng tuyệt đối (g/ngày) = (Wc - Wd)
(t2 - t1)
Tỷ lệ sống (%) = Tổng số cá thu hoạch (con)
Tổng số cá thả ban đầu (con)
Tổng khối lượng thức ăn tiêu thụ (kg)
Tổng khối lượng cá thu hoạch (kg) - Tổng khối lượng cá thả (kg)
Tốc độ tăng trưởng đặc trưng (%/ngày) = (LnW2 - LnW1)
(t2 - t1) x 100
FRC =
x 100
So sánh tốc độ tăng trưởng tuyệt đối (ADG) và tốc độ tăng trưởng đặc trưng (SGR) giữa các nghiệm thức mật độ: Sử dụng phần mềm Excel và SPSS (16�0) để phân tích
số liệu và so sánh, xác định sự sai khác có ý nghĩa giữa các nghiệm thức�
3 Kết quả nghiên cứu
3.1 Tỷ lệ sống
Tỷ lệ sống của cá chạch đồng sau thí nghiệm đạt khá cao ở cả 2 lô thí nghiệm� Ở
lô thí nghiệm sử dụng thức ăn công nghiệp đạt 82,5% và ở lô thí nghiệm sử dụng thức
ăn tự chế tỷ lệ sống đạt 81,5% (Bảng 3)� Như
vậy có thể thấy 2 loại thức ăn này đều không ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ sống của cá� Kết quả về tỷ lệ sống của cá Chạch đồng trong thí nghiệm nuôi cá chạch đồng trong
bể bằng các thức ăn khác nhau của tác giả Bùi Huy Cộng [1] cho tỷ lệ sống đạt từ 92-95% cao hơn so với tỷ lệ sống của cá Chạch khi nuôi trong ruộng lúa của chúng tôi� Điều này là do với cá nuôi trong bể quá trình quản
lý dịch hại dễ dàng hơn nên cho tỷ lệ sống cao hơn khi nuôi cá trong ruộng�
3.2 Sinh trưởng của cá khi sử dụng các công thức thức ăn khác nhau
Kết quả thí nghiệm nuôi với thức ăn tự chế và đối chứng với thức ăn công nghiệp trên thị trường (hàm lượng protein 35%)
được trình bày tại bảng 4 và bảng 5.
Như vậy, sinh trưởng khối lượng của cá chạch đồng ở cả 2 công thức là tương đương
Bảng 3 Tỷ lệ sống của Cá chạch đồng ở các công thức thức ăn khác nhau
Trang 4nhau� Khối lượng của cá thu được lần lượt
là 14,2 g/con với công thức thức ăn tự chế
và 14,64 g/con với thức ăn công nghiệp, tuy
nhiên khi phân tích phương sai Anova ở độ
tin cậy 95% cho thấy sinh trưởng tích lũy
của cá ở 2 ruộng nuôi là tương đương nhau�
Tương tự như sinh trưởng tích lũy của cá
chạch khi sử dụng 2 công thức thức ăn, chỉ
tiêu về sinh trưởng tuyệt đối của cá đạt ở
công thức thức ăn tự chế là 0,092 g/con/ngày
và ở công thức thức ăn công nghiệp là 0,096
g/con/ngày�
Kết quả sinh trưởng về chiều dài của cá
chạch đồng ở cả 2 lô thí nghiệm cũng không
có sự sai khác đáng kể (ở độ tin cậy 95%)�
Chiều dài của cá tại thời điểm thả là 6,52 cm
ở cả 2 lô thí nghiệm, đảm bảo độ đồng đều
để tiến hành thí nghiệm� Sau 4 tháng nuôi
kết quả cho thấy sinh trưởng của cá chạch
sử dụng thức ăn tự chế đạt 13,78 cm/con và
14,22 cm/con ở lô cá sử dụng thức ăn công
nghiệp, tuy nhiên khi so sánh ở mức ý nghĩa
0,05 cho thấy không có sự khác biệt mang
tính thống kê�
Sinh trưởng khối lượng của cá tương đối
đều qua các tháng (hình 1)� Qua các tháng
nuôi sinh trưởng của cá sử dụng thức ăn công nghiệp cao hơn thức ăn tự chế, tuy nhiên không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 0,05�
Sinh trưởng tích lũy về chiều dài của cá qua các tháng: Tại thời điểm bắt đầu nuôi, chiều dài của cá thí nghiệm ở cả 2 lô là tương đương nhau đạt 6,52cm/con� Ở các tháng tiếp theo chiều dài của cá khi nuôi bằng thức ăn công nghiệp đạt cao hơn, tuy nhiên sự khác biệt không mang ý nghĩa thống kê (hình 2)�
3.3 Hệ số chuyển đổi thức ăn, sơ bộ hạch toán kinh tế
Hệ số chuyển đổi thức ăn FCR ở công thức thức ăn tự chế là 1,58 và ở công thức
Bảng 4 Tăng trưởng khối lượng của Cá chạch ở
các công thức thức ăn khác nhau
Khối lượng cá thả (g/con) 3,14 ± 0,49 3,14 ± 0,55
Khối lượng cá thu (g/con) 14,20 ± 1,25 14,64 ± 1,03
ADG (g/ngày) 0,092 ± 0,011 0,096 ± 0,012
SGR (%/ngày) 1,26 ± 0,15 1,29 ± 0,18
Bảng 5 Sinh trưởng chiều dài của Cá chạch ở các
công thức thức ăn khác nhau
Chiều dài cá thả (cm/con) 6,52 ± 0,58 6,52 ± 0,56
Chiều dài cá thu (cm/con) 13,78 ± 1,29 14,22 ± 0,95
ADG (cm/ngày) 0,061 ± 0,011 0,064 ± 0,009
SGR (%/ngày) 0,62 ± 0,1 0,65 ± 0,1
Hình 1 Sinh trưởng khối lượng của cá qua các
tháng nuôi
Hình 2 Sinh trưởng chiều dài của cá qua các
tháng nuôi
cm/con g/con
Trang 5thức ăn công nghiệp là 1,44� Kết quả về FCR
này thấp hơn so với kết quả nghiên cứu của
tác giả Bùi Huy Cộng [1] khi nuôi cá Chạch
trong bể (FCR thấp nhất khi nuôi ở thức ăn
35% độ đạm của tác giả là 1,76 và cao nhất là
2,13)� Điều này có thể giải thích khi nuôi cá
Chạch trong ruộng lúa nhờ tận dụng được
các nguồn thức ăn tự nhiên, các loại phù du
động vật nên làm giảm hệ số thức ăn [5]�
Chi phí thức ăn cho 1 kg cá tăng lên (trên
cơ sở giá nguyên liệu và thức ăn mua trên thị
trường, thức ăn tự chế được tính bao gồm cả
chi phí nhiên liệu năng lượng và nhân công)
được trình bày tại bảng 7.
Qua bảng trên cho thấy thức ăn tự chế
có độ đạm 35% có giá thành 23�700 đ/kg cá
tăng lên, thức ăn công nghiệp có giá thành
24�480 đ/kg cá tăng lên� Như vậy có thể thấy
công thức thức ăn tự chế cho giá thành trên
1kg tăng trọng rẻ hơn so với thức ăn công
nghiệp mặc dù FCR của cá khi sử dụng thức
ăn công nghiệp thấp hơn so với cá sử dụng
thức ăn tự chế�
Bảng 7 Chi phí thức ăn cho 1 kg Cá chạch
tăng lên
4 Kết luận và đề xuất
Khẩu phần thức ăn tự chế cho cá chạch cho tỷ lệ sống của cá đạt 81,5% tương đương với cá khi sử dụng thức ăn công nghiệp đạt 82,5%�
Khẩu phần thức ăn tự chế cho sinh trưởng tích lũy cá sau 4 tháng nuôi là 14,20 g/con tương đương với sinh trưởng tích lũy của cá
sử dụng thức ăn công nghiệp (đạt 14,64 g/ con) ở mức ý nghĩa 0,05�
FCR của cá khi sử dụng thức ăn công nghiệp 1,44 thấp hơn so với FCR của cá khi
sử dụng thức ăn tự chế 1,58� Tuy nhiên, chi phí cho 1kg tăng trọng của cá chạch khi sử dụng thức ăn tự chế là 23�700 đồng/kg, thấp hơn so với sử dụng thức ăn công nghiệp là 24�480 đồng/kg�
Tuy nhiên, cần thử nghiệm ở quy mô lớn hơn để đánh giá rõ hiệu quả của thức ăn
tự chế�
Tài liệu tham khảo
[1] Bùi Huy Cộng (2011)� Nghiên cứu thăm dò
sinh sản cá Chạch đồng� Tạp chí Khoa học và
Phát triển 2011: Tập 9, số 5: 787-794 trường
Đại học Nông nghiệp Hà Nội�
[2] Bùi Huy Cộng, Đỗ Đoàn Hiệp (2006), Hỏi
đáp nuôi cá trong ruộng lúa� Nuôi cá nước
ngọt (quyển 3), Nhà xuất bản Lao động� [3] Fishbase (2011)� <http://fishbase�org/sum-mary/Misgurnus-anguillicaudatus�html>
[4] Hữu Bảo� Cá chạch và vị thuốc ngư, 04/2009�
http://suckhoedoisong�vn/ca-chach-va-vi-thuoc-ngu-n26330�html�
[5] Tabor RA, Warner E, Hager S (2001), An
oriental weatherfish (Misgurnus
anguillicau-datus) population established in Washington
State� Northwest Sci 75:72–76�
Bảng 6 Hệ số chuyển đổi thức ăn của
Cá chạch đồng
Tổng khối lượng cá tăng lên (g) 253 268
Tổng khối lượng thức ăn ăn vào (g) 400 385
Trang 6Evaluation of different feeds for culture of weather loach fish
(Misgurnus anguillicaudatus) in rice fields in Phu Tho province
P han T hi y en , D o T hi P huong T hao
Hung Vuong University
The experiment was conducted to determine the suitable feed for culture of weather
loach fish (Misgurnus anguillicaudatus) in rice fields in Phu Tho province Results of
the experiment show that weather loach farming in the rice field by the homemade feed for survival rate reached 81.5%, growth of weather loach accumulation after 4 months of culture is 14.20g/fish, conversion coefficient of feed (FCR) is 1.58 and the cost for 1kg of fish is 23,700 VND/kg; the survival rate of fish was 82.5%, fish growth after 4 months was 14.64 g/fish, FCR of 1.44 and the cost for 1kg of fish is VND 24,480/kg
Keywords: weather loach fish, feed, rice fields.