SO SÁNH QUÁ TRÌNH LỊCH sử THẾ GIỚI cũ và LỊCH sử THẾ GIỚI TRONG môn sử địa mới

“Giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, làm cơ sở bước đầu cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, tạo cho học sinh các năng lực tư duy, hành động, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội. Trên cơ sở mục tiêu chung, về mặt kiến thức mục tiêu đầu tiên và được xem là quan trọng là giúp học sinh nhận biết được về tiến trình cơ bản của lịch sử dần tộc. Đây được coi là mục tiêu kiến thức xuyến suốt trong tổ chức xây dựng và thực hiện chương trình: “Đối với học sinh THCS, mục tiêu của môn học này là làm cho học sinh nhận biết được lịch sử dân tộc thông qua sự kiện lịch sử và nhân vật tiêu biểu, có chọn Lọc”.

SO SÁNH QUÁ TRÌNH LỊCH SỬ THẾ GIỚI Ở THCS HIỆN HÀNH VÀ

LỊCH SỬ THẾ GIỚI TRONG MÔN SỬ ĐỊA MỚI.

I Về mục tiêu

1 Mục tiêu của chương trình lịch sử thế giới hiện hành.

a Về kiến thức.

Đối với bậc THCS: mục tiêu chung của bộ môn Lịch sử được xác đinh là:

“Giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, làm cơ sở bước đầu cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, tạo cho học sinh các năng lực tư duy, hành động, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội Trên cơ sở mục tiêu chung, về mặt kiến thức mục tiêu đầu tiên và

được xem là quan trọng là giúp học sinh nhận biết được về tiến trình cơ bản của lịch sử dần tộc Đây được coi là mục tiêu kiến thức xuyến suốt trong tổ chức

xây dựng và thực hiện chương trình: “Đối với học sinh THCS, mục tiêu của môn học này là làm cho học sinh nhận biết được lịch sử dân tộc thông qua sự kiện lịch sử và nhân vật tiêu biểu, có chọn Lọc” Sở dĩ, mục tiêu hình thành

được ở người học kiến thức nền tảng được coi là chủ yếu vì đó là kiến thức tối thiểu mà một công dân cần tích lũy được sau khi tốt nghiệp THCS bởi nếu vì nếu không có điều kiện tiếp tục học ở bậc THPT, người học cũng có thể có được

sự hiểu biết cơ bản về tiến trình lịch sử dân tộc Ngay cả những nội dung về kiến thức lịch sử thế giới được trình bày trong chương trình củng không nằm ngoài mục tiêu là phục vụ trực tiếp cho việc hình thành kiến thức lịch sử dân tộc

ở người học Bởi đơn giản rằng, thông qua việc học lịch sử thế giới trong chương trình, người học sẻ có cái nhìn chung, có mối liên hệ đối với lịch sử nước nhà Điều này chỉ có ở bậc THCS, khi đến bậc THPT, khi học sinh đã có kiến thức về lịch sử Việt Nam, khối lượng kiến thức lịch sử thế giới vì thế cũng được tăng lên tương ứng không còn hồ trợ chủ yếu cho mục tiêu phát triền kiến thức lịch sử nước nhã như bậc THCS mà người học sẽ hình thành kiến thức sâu rộng hơn về lịch sử thế giới

Khi thực hiện mục tiêu hình thành kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc cho học sinh việc dạy học chương trình sách giáo khoa Lịch sử bậc THCS phải đảm bảo được rằng những kiến thức đó phải là những kiến thức tiêu biểu nhất: khái

quát được sự phát triển của lịch sử dân tộc: “Học sinh cần phải có kiến thức cơ bản xà hệ thống về lịch sử nhưng không phải là học lịch sử các triều đại mà chi học những điều tiểu biếu nhất của từng thời kỳ lịch sử Dù vậy, việc thực hiện

xây dựng và mục tiêu kiến thức của chương trình ngoài đảm bảo tính thống nhất, liên tục còn phải đảm bảo tính đa dạng, phong phú trong cái thống nhất đó nhưng không được làm đảo lộn, gây lộn xộn trong mục tiêu của người học như thế mới đảm bảo việc hình thành được kiến thức cơ bản của học sinh trong tiến trình phong phú, đa dạng của lịch sử dân tộc

Ngoài ra, trong mục tiêu kiến thức mà chương trình sách giáo khoa Lịch

sử bậc THCS đạt được cũng cần đảm bảo rằng những kiến thức được xây dựng

và đưa vào dạy học phải phù hợp và mang tính vừa sức đối với học sinh THCS Đồng thời, những tri thức vừa sức đó phải được xây dựng và hình thành trên một nền tảng đúc rút từ những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử cụ thể chứ

không phải là trên một nền tảng lý luận xa vời đối với học sinh: “Phù hợp với nhận thức lứa tuổi tuổi 14 - 16, lịch sử nên được nhận biết qua các sự kiện cụ thể chứ không phải thông qua những bài khô khan, chứa đựng nhiều lý luận, những trang sử “vô nhân xưng” như là có người phê phán” Làm được điều

này là không phải là dễ, nó đòi hỏi khi xây dựng chương trình ngoài việc dựa

trên nền tảng cơ sở lý luận từng chương thì còn phải biết “ẩn” hệ thống các

phương pháp luận ấy đàng sau đề học sinh ở bậc này tiểp nhận lịch sử một cách

dề dàng, bởi vì đối với học sinh ở lứa tuổi việc đặt ra mục tiêu hình thành phương pháp luận nhận thức xã hội là quá sức, không phù hợp với thực tiễn Trên cơ sở mục tiêu chung đó mổi lớp học

Mổi bậc học, mục tiêu về mặt kiến thức cũng có sự khác biệt, nhằm đảm bảo mục tiêu chung của bộ môn Lịch sử ở bậc THCS

b Về tư tưởng, tình cảm, thái độ

Theo mục tiêu chung của bậc THCS, Bộ Giáo dục và Đào tạo khi biên soạn chương trình sách giáo khoa bậc THCS đã xác định, mục tiêu về tư tưởng, tình cảm, thái độ mà sau khi hoàn thành bậc THCS học sinh đạt được thông qua

bộ môn Lịch sử là “làm cơ sở bước đầu cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, tạo cho học sinh các năng lực tư duy, hành dộng, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” Với mục tiêu chung đó, mổi đơn vị kiến thức, mồi bài, chương và

mổi khối lớp trong nội dung xây dựng sách giáo khoa đều thể hiện những tư tưởng, tình cảm, thái độ mà học sinh cần được hình thành Trên cơ sở đó, chúng

tôi thống kê các mục tiêu cơ bản của lớp 6, 7, 8, 9 mà học sinh cần đạt được sau

khi học xong môn Lịch sử, làm tiền đề cho việc hình thành mục tiêu chung mà môn Lịch sử cần hình thành về tư tưởng, thái độ, tình cảm đối với học sinh

Ở mỗi khối lớp, mục tiêu về tư tưởng, tình cảm, thái độ được hình thành

ở mức độ cao hơn Các mục tiêu này được xây dựng trên nền tảng mục tiếu kiến thức cung cấp cho học sinh Do đó, ở mỗi lớp, mỗi chương, mỗi bài và đơn vị kiến thức mục tiêu về tư tưởng, thái độ, tình cảm cùng có sự khác biệt, nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung cơ bản của lớp, của bậc THCS

Nhìn chung, mục tiêu về tư tưởng tình cảm, thái độ là một trong những mục tiêu cơ bản mà chương trình sách giáo khoa Lịch sử bậc THCS khi xây dựng hướng đến Mục tiêu này có mối quan hệ chặt chẽ với mục tiêu về mặt kiến thức, phản ánh mục tiêu kiến thức Do đó việc xây dựng mục tiêu kiến thức đảm bảo yêu cầu mục tiêu bậc THCS là cơ sở đề đạt được mục tiêu về tư tưởng tình cảm thái độ mà sách giáo khoa Lịch sử bậc THCS đặt ra

c Về kỹ năng.

Xét về tổng thể thông qua trình bày các nội dung kiến thức, chương trình sách giáo khoa Lịch sử với quá trình dạy học sẽ góp phần thực hiện mục tiêu

“hình thành nàng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết vấn đề trong dạy học Lịch sử Từ mục tiêu chung đó, thông qua chương trình sách giáo khoa Lịch sử

sẽ hình thành các kỹ năng tương ứng dưới đây

2 Sự phát triển mục tiêu chương trình lịch sử thế giới ở THCS mới.

Môn Lịch sử và Địa lí cấp trung học cơ sở giúp học sinh hình thành và phát triển những năng lực chung và năng lực chuyên môn Lịch sử và Địa lí trên

cơ sở nền tảng kiến thức cơ bản, có chọn lọc về thế giới, quốc gia và địa phuơng, về các quá trình tự nhiên, kinh tế - xã hội và văn hoá diễn ra trong không gian và thời gian, về sự tương tác giữa xã hội loài người và môi trường thiên nhiên Môn học cung cấp công cụ của các khoa học lịch sử và địa lí để học sinh biết cách thu thập, tổ chức và phân tích, tổng hợp các dữ kiện, từ đó hình thành ở học sinh năng lực diễn giải lịch sử và giải thích địa lí dựa trên chứng cứ, phân tích các quan hệ nhân quả, quan hệ qua lại giữa các đối tượng trong bối cảnh địa lí - lịch sử cụ thể

Môn Lịch sử và Địa lí góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách với tư cách là những công dân Việt Nam toàn cầu, sẵn sàng góp sức mình vào việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Mục tiêu của phân môn Lịch sử ở cấp trung học cơ sở là giúp học sinh hình thành những năng lực chuyên môn như: năng lực nhận diện và hiểu tư liệu lịch sử, năng lực tái hiện và trình bày lịch sử, năng lực giải thích lịch sử, năng lực đánh giá lịch sử, năng lực vận dụng bài học lịch sử vào thực tiễn trên cơ sở

hệ thống kiến thức cơ bản, toàn diện về lịch sử dân tộc, khu vực và thế giới; giúp học sinh có khả năng tự làm việc với tài liệu, mở rộng tầm nhìn về sự kết nối giữa lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Trên nền tảng đó, Lịch sử giúp học sinh hình thành nhận thức khoa học về quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, nâng cao ý thức tự hào dân tộc, lòng yêu nước, tôn trọng sự đa dạng của lịch sử thế giới

Mục tiêu của phân môn Địa lí ở cấp trung học cơ sở là giúp học sinh hình thành những năng lực chuyên môn như: năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm không gian, năng lực giải thích các hiện tượng và quá trình địa lí (tự nhiên, kinh tế - xã hội), năng lực sử dụng các công cụ của địa lí học và khảo sát thực địa, năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn Những năng lực này được hình thành trên cơ sở học sinh có kiến thức cơ bản, có chọn lọc về địa

lí tự nhiên đại cương, địa lí các châu lục, địa lí Việt Nam, có các kĩ năng đơn giản trong sử dụng các công cụ của địa lí Trên cơ sở đó, phân môn Địa lí khơi dậy ở học sinh ước muốn khám phá thế giới xung quanh, giúp học sinh hiểu được tầm quan trọng của kiến thức, kĩ năng và năng lực địa lí, có ý thức vận dụng những điều đã học vào thực tế

II So sánh chương trình môn lịch sử thế giới hiện hành và chương trình môn lịch sử-địa lí mới ở THCS.

1 Chương trình môn lịch sử thế giới hiện hành.

 Yêu cầu cần dạt

Tại sao cần học Lịch sử?

Lịch sử là gì?

- Nêu được khái niệm lịch sử Giải thích được lí do vì sao cần thiết và nên học Lịch sử

- Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?

- Nêu và phân biệt được các nguồn sử liệu cơ bản, ý nghĩa và giá trị của các

nguồn sử liệu

 Thời gian trong lịch sử

- Giải thích được một số khái niệm tính thời gian trong lịch sử: thập kỉ, thế kỉ, thiên niên kỉ, trước Công nguyên, sau Công nguyên, âm lịch, dương lịch,

 Thời kì nguyên thuỷ

 Nguồn gốc loài người

- Mô tả được sơ lược quá trình tiến hoá từ vượn thành người trên thế giới

- Xác định dược những dấu tích của người cổ đại ở Đông Nam Á

- Nêu được những dấu tích của người cổ trên đất nước Việt Nam

 Xã hội nguyên thuỷ

- Mô tả được sơ lược các giai đoạn phát triển của xã hội loài người và đời sống con người thời nguyên thuỷ

 Sự chuyển biến từ xã hội nguyên thuỷ

- Trình bày được quá trình phát hiện ra kim loại và ý nghĩa của nó đối với sự sang xã hội có giai cấp Chuyển biến từ xã hội nguyên thủy sang xã hội có giai cấp; sự hình thành xã hội có giai cấp

- Xác định dược vị trí của một số trung tâm kim khí trên đất Việt Nam

 Xã hội cổ dại

 Ai Cập và Lưỡng Hà

- Trình bày được những nét chính về điều kiện tự nhiên, công cuộc chinh phục, khai phá các dòng sông

- Nêu được tác động của các dòng sông đối với sự hình thành văn minh Ai Cập

và Lưỡng Hà

- Trình bày được hành trình lập quốc của người Ai Cập và Lưỡng Hà

- Kể tên được một số phát minh đầu tiên ở Ai Cập, Lưỡng Hà

 Ấn Độ

- Trình bày được điều kiện tự nhiên của lưu vục sông Ấn, sông Hằng

- Trình bày được một số nét chính về chế độ xã hội và một số thành tựu văn hoá tiêu biểu của Ấn Độ

- Kể tên được những di sản của văn minh Ấn Độ

Trung Quốc

- Giới thiệu được những nét chính về điều kiện tự nhiên của Trung Quốc cổ đại

- Trình bày được một vài nét cơ bản về sự hình thành và phát triển thời Hạ, Thương, Chu

- Nêu được những thành tựu chính của văn minh Trung Quốc

- Trình bày được sơ lược quá trình thống nhất Trung Quốc dưới thời Tần

 Hy Lạp và Roma

- Mô tả được những nét chính về điều kiện tự nhiên, hải cảng vả biển đảo và nêu được tác động của nó đối với sự hình thành, phát triển văn minh Hy Lạp và Roma

- Trình bày được tình hình chính trị (tổ chức nhà nước thành bang, đế chế)

- Nêu được một số thành tựu văn hoá tiêu biểu của người Hy Lạp và Roma và vai trò của nó đối với sự khởi đầu của một số ngành khoa học ở Hy Lạp và Roma

2 Nội dung chương trình lịch sử thế giới ở môn sử-địa mới.

 Lớp 6

 Nội dung

 Tại sao cần học Lịch sử?

- Lịch sử là gi?

- Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?

- Thời gian trong lịch sử

 Thời kì nguyên thuỷ

- Nguồn gốc loài người

- Xã hội nguyên thuỷ

- Sự chuyển biến từ xã hội nguyên thủy sang xã hội có giai cấp

 Xã hội cổ đại

- Ai Cập và Lưỡng Hà

- Ấn Độ

- Trung Ọuốc

- Hy Lạp và Roma

Khu vực Đông Nam Á từ những thế kỉ tiếp giáp Công nguyên đến thế kỉ X

 lớp 7

 Châu Âu từ thế kỉ V đến nửa đầu thế kỉ XVI

- Quá trình hình thành và phát triển chế độ phong kiến ở Tây Âu

- Các cuộc phát kiến địa lí

- Văn hóa Phục hưng

- Cải cách tôn giáo

- Sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu trung đại

Trung Quốc từ nhà Đường đến nhà Thanh (từ thế kỉ VII đến giữa thế kỉ XIX)

Ấn Độ từ Gupta đến Mogul

- Vương triều Gupta

- Vương triều Hồi giáo Delhi

- Đế quốc Mogul

 Đông Xam Á từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI

- Khái quát khu vực Đông Nam Á

- Vương quốc Campuchia

- Vương quốc Lào

 Lớp 8

 Cách mạng tư sản từ nửa sau thế kì XVI đến thế kỉ XVIII ở châu Âu và Bắc Mỹ

 Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX

 Châu Âu và nước Mỹ cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

- Cách mạng công nghiệp

- Các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ nửa cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

- Cách mạng tháng Mười Nga nám 1917

 Sự phát triển của kĩ thuật, khoa học, văn học, nghệ thuật trong các thế ki XVIII-XIX

 Châu Á từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

- Trung Ọuốc

- Nhật Bản

- Ấn Độ

- Đông Nam Á

- Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918)

 Lớp 9

 Thế giới từ năm 1918 đến năm 1945

- Nước Nga và Liên Xô từ năm 1918 đến năm 1945

- Châu Âu và nước Mỹ từ 1918 đến 1945

- Châu Á từ năm 1918 đến năm 1945

 Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

 Thế giới từ năm 1945 đến năm 1991

- Chiến tranh lạnh (1947-1991)

- Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991

- Nước Mỹ và các nước Tây Âu từ năm 1945 đến năm 1991

- Mỹ Latinh và châu Phi từ năm 1945 đến năm 1991

 Nội dung

- Châu Á từ năm 1945 đến năm 1991

 Thế giới sau thời kì Chiến tranh lạnh

- Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay

- Nước Mỹ và Tây Âu từ năm 1991 đến nay

- Châu Á từ năm 1991 đến nay

- Đông Nam Á từ năm 1991 đến nay

 Cách mạng khoa học kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

- Cách mạng khoa học kĩ thuật

- Xu thế toàn cầu hoá

Thông qua việc tổ chức các hoạt động dạy học đa dạng, giáo viên giúp học sinh phát huy năng lực sáng tạo trong học tập Lịch sử và Địa lí, trở thành

“người đóng vai lịch sử”, hay “người làm lịch sử” để khám phá kiến thức lịch sử; và học sinh cùng học cách “làm địa lí”, vận dụng sáng tạo kiến thức vào các tình huống học tập và thực tiền cuộc sống Việc kết hợp các thành tựu của khoa học giáo dục hiện đại với việc sử dụng một cách tích cực các phương pháp nghiên cứu liên ngành là chìa khoá thành công của quá trình dạy học môn Lịch

sử và Địa lí

3 Điểm giống nhau.

Ở cấp THCS, môn Lịch sử và Địa lý là môn học bắt buộc giúp học sinh hình thành và phát triển những năng lực chung và năng lực chuyên môn Lịch sử

và Địa lý trên cơ sở nền tảng kiến thức cơ bản, có chọn lọc về thế giới, quốc gia

và địa phương, về các quá trình tự nhiên, kinh tế – xã hội và văn hoá diễn ra trong không gian và thời gian, về sự tương tác giữa xã hội loài người và môi trường thiên nhiên

Môn học cung cấp công cụ của các khoa học lịch sử và địa lý để học sinh biết cách thu thập, tổ chức và phân tích, tổng hợp các dữ kiện, từ đó hình thành

ở học sinh năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, cụ thể là năng lực diễn giải lịch

sử và giải thích địa lý dựa trên chứng cứ; năng lực phân tích các quan hệ nhân quả, quan hệ qua lại giữa các đối tượng trong bối cảnh địa lý – lịch sử cụ thể

Môn Lịch sử và Địa lý góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách công dân Việt Nam, công dân toàn cầu, sẵn sàng góp sức mình vào việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Vì vậy, chương trình môn Lịch sử và Địa lý tuân thủ quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực và kế hoạch giáo dục được xác định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, trong đó nhấn mạnh các phẩm chất yêu nước, nhân ái, trách nhiệm

Do đặc điểm môn học, chương trình môn Lịch sử và Địa lý cấp THCS góp phần phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; và năng lực chuyên môn tìm hiểu tự nhiên và xã hội

Đối với Lịch sử, đó là năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội thể hiện ở các năng lực thành phần như nhận diện và hiểu tư liệu lịch sử, tái hiện và trình bày

lịch sử, giải thích lịch sử, đánh giá lịch sử, vận dụng bài học lịch sử vào thực tiễn

Đối với Địa lý, đó là các năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm không gian, giải thích các hiện tượng và quá trình địa lý (tự nhiên, kinh tế – xã hội), sử dụng các công cụ của địa lý học và khảo sát thực địa, vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn

Chương trình môn Lịch sử và Địa lý nhấn mạnh việc hướng tới phát triển năng lực tư duy, nhìn nhận thế giới như một chỉnh thể theo cả chiều không gian

và chiều thời gian trên cơ sở sử dụng những kiến thức cốt lõi, các công cụ học tập và nghiên cứu Lịch sử và Địa lý; thông qua đó, có năng lực vận dụng các kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn và từng bước sáng tạo

4 Sự phát triển của quá trình lịch sử thế giới ở môn sử-địa mới ở THCS.

Chương trình Lịch sử và Địa lý THCS sẽ thể hiện ba mức độ tích hợp nội dung là: tích hợp nội môn (trong từng nội dung giáo dục Lịch sử và giáo dục Địa lý); Tích hợp nội dung Lịch sử trong những phần phù hợp của bài Địa lý và tích hợp nội dung Địa lý trong những phần phù hợp của bài Lịch sử, nhằm tạo

ra sự đối chiếu, tương tác tốt nhất giữa các kiến thức của hai phân môn; Tích hợp tạo thành chủ đề chung

Khác với chương trình hiện tại, nội dung Lịch sử trong chương trình mới

ở bậc THCS sẽ lấy trục lịch đại (thời gian 0) làm trục xuyên suốt, vì thế, ở mỗi giai đoạn lịch sử đều cố gắng thiết kế nội môn theo mô hình: thế giới – khu vực – Việt Nam – lịch sử địa phương, trong đó lấy lịch sử Việt Nam làm trọng tâm, chiếm 60% thời lượng của chương trình

Đây là điểm mới trong cấu trúc, trong tích hợp của phân môn lịch sử

Do đặc thù của khoa học Địa lý, tích hợp trong chương trình là tích hợp

đa tầng và đa chiều, không đơn giản là tích hợp “song phương” giữa Địa lý và một môn học nhất định Tích hợp nội môn và liên môn trong dạy học Địa lý là rất lớn, còn việc vận dụng sẽ phát triển từ mức độ thấp đến mức độ cao Trong mọi trường hợp đều có khả năng thực hiện tích hợp nội môn, và điều này làm tăng chất lượng dạy học Địa lý, tăng hứng thú cho học sinh khi học Địa lý

Việc tích hợp lịch sử – địa lý trong nội dung cụ thể của chương: Sự bổ sung lẫn nhau giữa tư duy lịch sử và tư duy địa lý khi học Lịch sử đòi hỏi học sinh biết đặt các sự kiện lịch sử trong các bối cảnh địa lý, biết đánh giá tác động của các nhân tố địa lý đối với tiến trình lịch sử

Đối với sự hình thành các xã hội cổ đại, các vương quốc cổ, đó là các điều kiện cổ địa lý của chính thời đại đó Việc sử dụng thường xuyên các bản đồ lịch sử, địa lý trong dạy học sẽ nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử Sự bổ sung lẫn nhau giữa tư duy lịch sử và tư duy địa lý đòi hỏi học sinh khi học Địa

lý biết phân tích tầm cỡ ảnh hưởng của các sự kiện lịch sử đối với các quá trình

địa lý, phân tích các đối tượng địa lý trong sự vận động và phát triển, biết đặt các phân tích địa lý trong bối cảnh lịch sử cụ thể Khi xem xét một hiện tượng địa lý có quá trình hình thành, phát triển, biến đổi, suy thoái, thực ra là đã thấm nhuần quan điểm lịch sử Ngay ở cuối chương trình lớp 6, khi học về loài người trên Trái Đất, học sinh đã có thể sử dụng kiến thức lịch sử về xã hội cổ đại, đặc biệt là có thêm dẫn chứng về loài người là lực lượng hùng mạnh làm thay đổi thiên nhiên Trái Đất

Chương trình có một số chủ đề tích hợp giữa lịch sử và địa lý với thời lượng phù hợp ở các lớp Chương trình, nhất là sách giáo khoa sau này sẽ sử dụng kiến thức liên môn một cách rộng hơn trong các chương bài của Lịch sử, Địa lý, có sự kết nối với ngày nay

Trong chương trình mới, cấu trúc chương trình môn học được xây dựng theo logic nội dung giáo dục Lịch sử được thiết kế theo tuyến tính thời gian từ thời nguyên thuỷ đến cổ đại, trung đại, cận đại và hiện đại, trong từng thời kỳ có

sự đan xen lịch sử thế giới, khu vực và Việt Nam

Trong nội dung giáo dục Địa lý, mạch nội dung đi từ địa lý đại cương đến địa lý khu vực và địa lý Việt Nam Chú trọng lựa chọn các chủ đề, kiến thức và

kỹ năng trụ cột, kết nối kiến thức và kỹ năng để hình thành và phát triển năng lực phù hợp với đặc trưng của khoa học Lịch sử và khoa học Địa lý

Chương trình Lịch sử của cả ba cấp khác với chương trình trước đây ở chỗ hầu như không thiết kế đồng tâm từ thấp lên cao

Chương trình lịch sử ở cấp THCS, học sinh sẽ được học lịch sử từ nguyên thuỷ cho đến nay Do đó những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu của lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc được sắp xếp theo lịch đại Sự khác biệt

về mức độ chương trình trung học cơ sở không phải chỉ ở khối lượng nội dung,

ở chi tiết các sự kiện lịch sử, mà điều chủ yếu là mức độ nhận thức rất cơ bản ở trung học cơ sở về bản chất của các sự kiện lịch sử, về nguyên nhân của các biến chuyển lịch sử, của sự đa dạng các mô hình xã hội, về lý luận nhận thức xã hội và ở sự chú trọng rèn luyện các kỹ năng học tập, vận dụng kiến thức vào các tình huống mới

Chương trình Địa lý ở cấp THCS ở, căn cứ vào tâm lý lứa tuổi của học sinh và đặc điểm môn học, được phát triển theo logic, từ địa lý tự nhiên đại cương ở lớp 6 đến địa lý các châu lục ở lớp 7, sau đó đến địa lý tự nhiên Việt Nam (lớp 8) và địa lý kinh tế – xã hội Việt Nam (lớp 9)

Chương trình có tính mở, cho phép có những điều chỉnh tuỳ theo điều kiện giáo dục của địa phương, đối tượng học sinh (học sinh giỏi, học sinh vùng khó khăn, học sinh có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt)

Chương trình môn Lịch sử và Địa lý cấp trung học cơ sở chú trọng việc đổi mới phương pháp giáo dục, nhấn mạnh việc sử dụng các phương tiện dạy học, đa dạng hoá hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá

Chương trình khuyến khích việc xây dựng các phòng học bộ môn ở những nơi có điều kiện; sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, phù hợp với nội dung chương trình, bao gồm các loại bản đồ, hiện vật, phương tiện nghe – nhìn,

Học sinh cần được tham gia các buổi tham quan, học tập ở thực địa, có các hoạt động học tập theo nhóm để giải quyết những bài tập nhận thức có mức

độ phức tạp khác nhau

Đổi mới phương pháp giáo dục Lịch sử và Địa lý theo hướng tiếp cận năng lực là trọng tâm của Chương trình

Phương pháp giáo dục mới đề cao vai trò chủ thể học tập của học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo; tập trung rèn luyện năng lực tự học, bồi dưỡng phương pháp học tập để học sinh có thể tiếp tục tìm hiểu, mở rộng vốn văn hoá cần thiết cho bản thân; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục, đối tượng học sinh và điều kiện cụ thể

Trong một bài học sẽ hối hợp sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống (thuyết trình, đàm thoại, ) theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh với việc tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tiên tiến đề cao vai trò chủ thể học tập của học sinh (thảo luận, tranh luận, đóng vai, dự án, )

Chương trình chú trọng việc đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, lựa chọn và phối hợp có hiệu quả giữa các hình thức tổ chức và phương pháp dạy học lịch sử - địa lý Chú trọng sử dụng hợp lý và có hiệu quả các phương tiện dạy học

Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử và Địa lý không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức lịch sử - địa lý làm trung tâm của việc đánh giá, mà chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng

Đánh giá kết quả học tập cơ bản là đối chiếu, so sánh năng lực học sinh đạt được với mức độ yêu cầu của chuẩn kiến thức và năng lực môn học Lịch sử

- Địa lý ở từng chương bài cũng như một số chủ đề chung, trên cơ sở đó có những biện pháp cải thiện kịp thời hoạt động dạy học

Chương trình coi trọng việc đánh giá khả năng vận dụng kiến thức lịch sử

- địa lý của người học để giải quyết vấn đề gắn các vấn đề gắn với thực tiễn, kết