Những vấn đề pháp lý về đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của các doanh nghiệp tập thể

Việc cliọn và ngliiôn cứu dề tài này nhằm mục đích nhận thức rõ đ ư ờ n g lối, chính sách c ủa Đả ng và Pháp luíư của Nhà nước vổ lĩnh vực hoạt động san xuất, kinh doanh, dịch vụ của doa

jc í A u i £ẤÙ

T M Ĩ Ị 0 K Í Ị .■ •• i L tXẬÌi.' iiiíi i * v Ấ

hJ n : I ' x% i - iV

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ T ư PHÁP

T l ỉ t í r t i v t ỉ l » Ạ I I I I M • • 1 A ! Ậ ' I ' I I Ằ r o ộ l • •

N G U Y Ễ N Đ Ứ C L O N G

NHỮNG VẤN ĐỂ PHÁP LÝ VÉ ĐÔI mới HOẠT DỘNG SẢN XUẤT, KINH DOANH, DỊCH vụ

CUA CÁC DOANH NGHIỆP TẬP THE

C H U Y Ê N N I Ỉ À N H : I I I ẬT KI NI I T Ế

M Ã SỐ: 50515

LUẶN ÂM THẠC si LUẬT MỌC* * * s

TRƯỜNG -ĐH LUẬT- HÀ.NỌI

T ỈĨưV IẸ N G-ÍÁŨ VIÊN

LỜI NÓỈ ĐẦU

í Tính cấp thiết c ủ a đề tài

Q u á t rình đổ i m ớ i t o à n d i ệ n c ủ a dái n ước , dặ c bi ệt là dổi mới

q u ầ n lý k i n h tế, đ ư ợ c bắt đ ầ u từ Đại hôi Đ á n g IÒ11 t hứ VI ( 1986)

bá c h Đi ề u d ó đ òi hỏi s ự q u a n tílin c ủ a n h i ề u n g à n h , Iiliiều cấp Có

n h ư vạy c á c d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể mới c ố tliéu ki ện h o ạ t d ộ n g x ứ n g

đ á n g với vị trí, c h ứ c n ă n g c ủ a m ộ t t r o n g n h ữ n g loại I.ìnli d o a n h

n g h i ệ p l àm n ề n t ả n g c ủ a nền k i n h t ế q u ố c dâ n Tr ê n q u a n đ i ể m đỏ, lôi đ ã m ạ n h d ạ n c h ọ n đ ề tài: " N h ữ n g vấn đ ề p h á p lý về đổi mới

h o ạ t đ ộ n g sản xu ấ t , k i n h d o a n h , d ị c h vụ c ủ a các d o a n h n g h i ệ p tạp

t hể" l àm l uân án t ốt n g h i ệ p c a o h ọ c luật c ủ a mì nh

2 Mục tlícli và nhiệm vụ của luận án.

Việc cliọn và ngliiôn cứu dề tài này nhằm mục đích nhận thức rõ

đ ư ờ n g lối, chính sách c ủa Đả ng và Pháp luíư của Nhà nước vổ lĩnh vực hoạt động san xuất, kinh doanh, dịch vụ của doanh nghi ệp lập thể trong

óư c h ế bao cấp trước day, cũng Iìliir trong cơ c h ế quan lý kinh l ấ mỏi

hi ện nay PliAn tích và lý giai các CỊUÌ dinh dó (lể thấy rõ tính lích cực,

n h ữ n g đi ểm hạn chế, c ũ n g như hiệu quả Ihiết tlụrc cim dường lối, chính sách mới của Đang, những qui định mới của pháp luậl về lioạl động san

xuất, kinh doanh, dịch vụ của các doanh nghi ệp tạp thể.

3 Cơ sư lý luận và pliuưng ph á p luận nghiên cứu.

Khi n g h i ê n c ứ u đề tài " N h ữ n g v ấ n đề p h á p lý vổ h o ạ t d ộ n g sản xuất , k i n h d o a n h , d ị c h vụ c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ập t hể" , Tôi đ ã dựa trôn c ơ s ở lý l u ậ n c ủ a C h ủ n g h ĩ a M á c - Lê ni n và tư t ư ở n g Hồ Chí Mi n h về Nh à n ư ớ c v à P h á p l uật , c á c l u ậ n đ i ể m t r o n g c á c tác

p h ẩ m ki nh đ i ể m c ủ a c h ủ n g h ĩ a Má c - Lê n i n về cái t ạo kinli t ế xã hội c h ủ n g h ĩ a , đ ặ c b i ệ t là c á c tư t ư ở n g c h ỉ đ ạ o c ủ a Đ ả n g v à N h à

n ư ớ c t r o n g n h ữ n g n ă m g ầ n đ a y về đổ i m ớ i tư d u y p h á p lý, tư d u y

ki nh l ế t r o n g đ i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n n ề n k i n h t ế thị t r ư ờ n g

Đ ế n g h i ê n c ứ u đ ề tài n à y , Tôi đ ã s ử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p d uy vật bi ện c h ứ n g , d u y vạt lịch sử, p h ư ơ n g p h á p dối c h i ế u , so s á n h

sở d ó vạch l a n h ữ n g k h u y n h l i ướng p h á t t riển c ủ a c á c d o a n h n g h i ệ p lộp t h ể và dề x u ấ t m ộ t s ố k i ế n ngliị, g i ải p h á p như: C h ế đ ộ xã vi ên

d ự bị, tliời h ạ n c h ấ p n h ậ n h a y k h ô n g c h ấ p nhộn c ủ a ư ỷ b a n n h â n tiíìn c ấ p xã dối với vi ệ c t h à n h lộp c á c h ợ p t ác xã Nl i ằm g ó p pliÀn

2

vào vi ệc h o à n Ihiộn hộ t h ố n g c á c văn bản p h á p lnẠl vồ cỊuản lý hoại (lọng s ả n xuÁt, ki nh d o a n h , clịcli vụ c ủa c á c (loanh nghiỌp tẠp tlìỏ.

5 V nghìn lý luận và thực tiễn cua luận án.

Kết q u ả n g h i ê n c ứu c ủ a l uân án sẽ g ó p pliÀn nílng c a o nh ậ n

t hức về vai trò c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể t r o n g n ề n k i nh t ế thị

t r ư ờ n g Lu ạ n án sẽ là tài liệu t h a m k h ả o c h o các Iiluì h o ạ c h đ ị nh

đ ư ờ n g l ôi, c h í n h s á c h c ủ a Đ ả n g , c h o c á c n h à làm l uật t r o n g vi ệc xay d ự n g c á c v ă n bản p h á p luột về h o ạ t đ ô n g sản xuất , k i n h d o a n h ,

d ị ch vụ t r o n g c á c d o a n h n g h i ệ p t ạp thể N ỏ sẽ g i ú p c h o c á c c án bộ

q u ầ n lý t r o n g nội bọ d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể có m ộ t c ơ s ở lý l uận và thực t i ễn ( đ ã đ ư ợ c khá i q u á t h o á ruột b ư ớ c ) d ể tổ c h ứ c h o ạ t đ ô n g sản xu ấ t , k i nh d o a n h , d ị c h vụ đạt h i ệu q u ả n g à y c à n g cao

6 Kêt cấu của luận án:

Luận án này ngoài lòi nói đầu và kết luận, gồm 3 chương:

C h ư ơ n g 1: Sự c ẩ n t hiết c ủ a vi ệc đỏi mớ i h o ạ t đ ộ n g s ản xuất , ki nh

Người thực hiện

Ngnvễ/I Đức /,0/7ỈỊ

CHƯƠNG 1

u V w n i i v u n ■ I b u MUI IIIVI I i v n i U U , I U ư n i 1 vr * ■ f

KINH DOANH, DỊCH vụ CỦA CÁC DOANH NGIIIỆP TẬP THỂ.

I Tổ chức, quản lý của các doanh nghiệp tập thể trong cơ c h ế cĩí.

Xét vổ mặ t lịch sử, ở n ư ớ c ta, c ác cloanli n g h i ệ p t ập t hể ( bao

g ồ m lổ hợp tác, h ợ p t ác xã các c ấ p ) đã đirực t h à n h lạp t r o n g m ộ t số

n g à n h ki nh t ế ng a y từ n h ữ n g n ă m 1950 Nỏ dã iổn tại và phái triển

c ù n g với n ề n k i nh t ế kê h o ạ c h lioá t ạp t r u n g c ao dọ D o a n h n g h i ệ p lộp thổ’ dã c ỏ vai trò l ị ch sử hết sức q u a n t r ọng t r o n g vi ệc phát triển ki nh t ế - xã hội, ph ụ c vụ đá c lực c h o c ô n g c u ộ c k h á n g c hi ế n

c h ố n g Pliáp, c h ố n g Mỹ c ứ u nirớc, giải p h ó n g m i ề n Na m , t hống nhất Tổ q u ố c

Sau khi ni ién N a m đ ư ợ c giải p h ó n g , p h o n g t r ào lộp t hổ lioá

đư ự c t iếp t ục p h á t t ri ển m ộ t c á c h k h á r á m rộ ở tất ca các địa

p h ư ơ n g l i ên p h ạ m vi c ả n ướ c K h ô n g chỉ ử c á c v ù n g n ô n g t hôn mà nguy cá ở c á c t h à n h p h ố , m ộ t họ t h ố n g các d o a n h n g h i ệ p tập lliể

k h á h ù n g hậu tồn tại s o n g s o n g với k i nh t ế q u ố c d o a n h đã dược tạo liên

T r ư ớ c Đạ i hội Đ ả n g lần tliír VI, c á c d o a n h ngl ii ộp lộp t h ể ở

n ư ớ c ta d ư ợ c xây d ự n g và hoạt d ộ n g t h e o c ơ cli ế c ủ a m ộ t liền k i nh

t ế kè h o ạ c h lioá lộp t r ung, q u a n liôu và bao cấp Do dó, khi Nhà

và quan lý (loanh nghiệp tập thể Nghị quyết số 10 (nuAy 5 / 4 / 1 9 8 8 ) c ủa

Bộ c h í n h trị về đổi mới q u ả n lý k i n h t ế n ô n g n g h i ệ p dã ghi rõ:

- C h ú n g la c h ư a có c h i ế n l ược (lúng về phá t t riển k i n h t ế - xã hôi, c ơ cftu n ô n g n g h i ệ p bất h ợ p lý, c h ư a kôt hợp c h ặ t chỗ gi ữa c ác

n g à n h n g h e , c h ư a gắn c ô n g ngl ii ộp với n ô n g n g h i ệ p , c h ư a đáu tư llioả đ á n g c h o v i ệc n g h i ê n c ứ u k h o a h ọ c v à ứ n g d ụ n g kỹ tluiột tiến

c ù n g c ỏ lợi và q u á n lý dủn c hủ C h ú n g ta d ã cliủ q u a n n ó n g vội

II o n g cải t ạo, g ò ép n ô n g d a n v à o h ợ p tác xã, l ập đ o à n san xuất ,

d ư a h ợ p t ác xã l ên q ui I11Ô to, t r ì nh đ ộ cao, t ập t h ể lioá triệt đ ể tư

l iệu sả n x u ấ t t r o n g khi c h ú n g ta c h ư a có đủ đi ều ki ện

- Vẻ c h í n h sách đô i với n ô n g (lan: C h ư a có c h í n h sách t hoa

d á n g dối với n g ư ờ i lao đ ộ n g

- Hệ t h ố n g c u n g ứ n g v ạ t t ư c h ạ m d ư ợ c s ử a đ ổ i , c ó n h i ề u

l i ê u c ự c : Vật t ư N h à n ư ớ c c h ạ y v ò n g v è o q u a n h i ề u n ấ c t r u n g

g i a n và bị t h ấ t t h o á t / n n ô n g d a n p h ả i m u a với g i á c a o , l à m

'n Theo tạp I hí khoa học và kinh tế nòng nghiệp tháng 3 năm 1987 Ịranq 100

"Vật tư giao CÌĨO hợp tác xã liiện nay thưdntg thất thoát hao hụt 5% đến I0% "

"Giá vật ín'(!ii(f vào họp tác x ã tâng lum ý á mua của Nlùĩ nước 25% đến 3 0% "

a n h h ư ở n g đ ế n sản xuấ t (l)

- Hệ t h ố n g tổ c h ứ c q u ả n lý tìr T r u n g ư ơ n g x u ố n g c ơ sở có nliiổii bất h ợ p lý, n g à y c à n g c ổ n g k ê n h , q u a n liêu, k é m hi ệu qua Đội ngũ

c án bộ k h o a h ọ c kỹ t h u ạ t đ ỏ n g , t ạp t r u n g n h i ề u ư c á c c ơ q u a n bôn trên và c h ư a đ ư ợ c b ố trí, sử d ụ n g đ ú n g đắn Đọi n g ũ c án bọ c ơ sở yếu, c h ạ m đ ư ợ c đ à o t ạo bồi d ư ỡ n g

C h ủ I n r ơ n g c ủ a N h à n ư ớ c là t ăng c ư ờ n g CÌÀII lII' xây d ự n g cư sử vạt c h ấ t kỹ t h u ậ t n h ằ m t ạo ra b ư ớ c p h á t triển v ữ n g c h ắ c về san xuất , về c ơ b ả n là đ ú n g So n g đ á u t ư n h ư t h ế n à o, t ập t r u n g vào dí\u, c ơ cấu đ ẩ u tư p h â n bổ ra s a o g i ữ a c ác t h à n h phàn ki nh t ế thì VÃI1 c h ư a c ó c h ủ t r ư ơ n g , c h í n h s á c h rõ ràng, cụ thế T r o n g thời

gi an n à y (l ừ n ă m 1976 đ ế n n ă m 1980) c h ú n g ta đã p h ạ m 11 hững

k h u v ô t đ i ể m m à n g u y ê n lìhan b a o t r ù m là tư t ư ở n g n ó n g vội, chủ

q u a n , d u y ý chí t r o n g chỉ đ ạ o , t hi ế u t í nh t oán hi ệu q uả , dại khái,

<n Theo tạp chí khoa học và kinh tế nôn q nghiệp thán ạ 3 năm 1987 tranq 100

"Vật tic ỉịian t ho họp tác xã hiện nay (hường tliất thoát liao hụt 5% ổến !()%"

"Giá vật Hí (ÍÌIÌ1 vào họp tức xã t(hii> hnv I>i(ì mua của Nhi) nước 25% (lên 30% ”

6

(loanh n g h i ệ p t ạp t h ể qui m ồ t oàn xã h o ặ c liôn xã Đi ồu dó dã hiCn Ban q u ả n trị t h à n h m ộ t c ơ q u a n tư vấn, t hành n h ữ n g ô n g chủ vô

hì nh, đ á y q u y ề n uy đ ối với xã vi ên N h ư n g t r ong t hực tế, n ă n g lực

c ủ a họ rất k é m, t r ì nh đ ộ q u á tliấp, k h ô n g dù sức q u á n lý, d i ề u hành

d o a n h n g h i ệ p lộp t h ế lớn H á u hết c ác d o a n h n g h i ệ p t ập t hổ sau khi sáp nliộp đ ề u sa sút, k h ô n g h o à n t h à n h ng h ĩ a vụ đối với Nluì nước ,

tliu Iiliâp và đời sống của xã v iê n g i á m sút

- Vi ệc m ơ r ộ n g qui 111Ô c á c d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể và t ập t h ể lioá

ph à n lớn tư liệu sản x u ấ t đ ã gfty ra n h ữ n g lác đ ộ n g t i êu cực về ki nh

t ế - xã hội Mai yếu t ố c ơ bản t r o n g sán XIIÁt là sức người và lài

n g u y ê n t h i ê n n h i ê n ( n h ư đ ấ t dai ) dã k h ô n g g ắ n bó đ ưực với

n h a u , trái lụi t ách rời n h a u và cả hai đều bị suy vế u, n g h è o kiệt,

t ạo t h à n h mộ t lực c ản k ì m h ã m sự p h á t t ri ển san xuất nói c h u n g

2 Iloạt đ ộ n g sản xuất kinh doan h của các doanh nghiệp tập thể trong cơ c h ế cũ.

T ừ khi t h à n h l ập c h o tới n a y đã h ơ n 4 0 nă m, c á c d o a n h ngliiộp

d o a n h n g h i ệ p tạp t h ể q u y ế t đị nh

T r o n g c ơ c h ế q u ả n lý k i n h tẽ t ạp t r u n g , q u a n liêu, b a o cấp, các

d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể đ ư ợ c xây d ự n g t heo m ô hì nh phù h ợ p với hệ

t h ố n g c h ỉ tiêu p h á p l ệ n h c ủ a N h à nước Cá c d o a n h n g h i ệ p t ệp t hể hoạ t d ộ n g t h e o c ơ c h ế c ấ p p h á t - g i a o nộp Cá c hoạ t d ô n g sản xuất,

ki nh d o a n h c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ạp t hể p h à n lớn phụ t h u ộ c vào hệ

t h ố n g chỉ tiêu p h á p lệnlì c ủ a N h à n ướ c , bộ m á y q u ả n lý t r ong

cloanli n g h i ệ p tộp t hể đ ư ợ c tổ c h ứ c d ậ p k h u ô n , m á y m ó c , c ồ n g

k ề n h và m a n g t ính q u a n liêu đ a n c h ủ h ì nh ílúrc Bản t han các

d o a n h lìgliiêp t ạp t h ể d ư ợ c x e m nlur mộ t tổ cliírc ki nh t ế m a n g lính

ch ấ t c ô n g xã, g á n n h ư b a o cliíra t oàn bộ các hoạt d ộ n g ki nh tế,

c h í n h trị, v ă n h o á xã hội n ô n g t hôn Có nơi, có 1 úc Ban q u a n trị

doanh n g h iệ p tạp thể k h ô n g c h ỉ có cliírc năng Cịuán lý , diều hànli

c á c lioạl đ ộ n g sả n xuất , ki nh d o a n h c ủ a cloanli n g h i ệ p t ập Ihể , nuì CÒI1 t hực h i ệ n p h ầ n l ớn c h ứ c n ă n g c ủ a c h í n h q u y ẻ n xã; Ban chỉ huy dội l àm liÀu hết cỉiức n ă n g c h í n h q u y ề n t hôn T u y k h ô n g phái là

T r o n g c ơ c h ế q u ả n lý k i nh t ế t h e o lối hà n h cliínlì, q u a n liêu,

b a o c ấ p , m ọ i c ô n g vi ệ c t ập t h ể dổu do xã vi ên t hực hi ện trên c ơ sở

xã vi ên t r ử t h à n h n h ữ n g n g ư ờ i t hụ d ộ n g và h o à n t oàn p h ụ t h u ộ c (thí dụ như: họ phái t r ồ n g c â y gì, n uôi c o n gì, di ện lích b a o nhi ên,

n ă n g s uấ t t h ế nào, sản l ư ợ n g n ộ p b a o n h i ê u t h e o đ ú n g chỉ tiêu

p h á p l ệnh c ủa c ấ p t rên) T h ậ m chí, có nơi c ấ p trôn c ò n qui đị nh cả

bi ên p h á p c a n h t ác Tất c ả đi ều đó đ ề u do các c ơ q u a n q u ả n lý

d o a n h n g h i ệ p tẠp t h ể chí d ạ o trực liếp, xã vi ên chỉ bi ết lao đ ộ n g và

họ đirực trá lliìi lao t ính t h e o c ô n g đ i ể m Ch í nh c ơ c h ế tínli c ô n g

8

k ể cả kliấu h a o tài sản, cổn d ể v à o tích luỹ k h o ả n g 5 - 10% và quĩ

c ô i m ích k h o á n g 2 - 5 % thu n hậ p của hợp tác xã, số còn lại phải

chi a hết c h o xã vi ên t h e o c ô n g đ i ể m , đ á m bcío c ố n g b ằ n g , s ò n g pliầng và n i ê m yết c ô n g k h a i " ( ’

l àm k i n h t ế gi a đì nh Vì đối với bộ ph ạ n kinli t ế này, sau khi thu

h o ạ c h , họ c h ỉ p h ả i n ộ p t h u ế sử d ụ n g đất n ô n g n g h i ệ p c h o Nh a

n ư ớ c và d ó n g g ó p m ộ t k h o ả n chi phí c h o h ợ p tác xã n h ư t h u ỷ lợi,

bá o vệ t h ức vạt s ố cò n lại họ đ ư ợ c h ư ở n g thụ

V ề quản lý và sử dụng vốn, q u ĩ của doanli nghiệp lập thể

T r o n g c ơ c h ế q u ả n lý k i nh tô t ập t r ung, q u a n liêu v à bao cấp,

c á c d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể v ừa là m ộ t tổ c h ứ c k i n h tế, v ừa là m ộ t

c ô n g đ ồ n g xã hội v ố n , q u ĩ c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể b a o g ồ m tất

cả mọi k h o á n t hu từ h o ạ t d ộ n g SÍỈII xuất ki nh (loanh, c ũ n g n h ư các

( I ì ChưoVỊỉ 7 - Diều ỉện tóm tắt của lỉọ]> lác xã sản xuất lìôìiịỊ ìHịhiệỊì (1969)

klioíỉn d o Nh à n ư ớ c t r ợ cấp, K h ô n g có sự p!ií\n biệt đíUi là vốn tự

cỏ, dAu là v ố n d ư ợ c t r ợ c ấ p Vi ệc chi tiêu, s ử d ụ n g vốn, q u ĩ c ũ n g hết sức tu ỳ tiện Q u ĩ c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ạp t hể k h ô n g chí dược

đ ù n g đ ể chi c h o c ác hoạ t đ ộ n g sản xu ấ t , k i nh d o a n h c ủa d o a n h

n g h i ệ p t ập t h ể m à c ò n phả i chi c h o c ác hoạ t d ộ n g xã hội c ủ a các

c ơ q u a n , đ o à n t h ể k h á c ở đ ị a pl u r ơn g (thí dụ: í loạt d ộ n g c ủ a Đả n g ,

u ỷ b a n Iihíìn dAn, Đ o à n t h a n h ni ên, Hội p h ụ nữ )

T h e o b á o c á o t ổ n g kết c ủ a u ỷ ban n h a n díln tỉnh T h á i Bình,

v à o n h ữ n g n ă m 1979 - 1980: Tí n h b ì nh q u â n c ác h ợ p tác xã dã plìải sử d ụ n g vố n , q u ĩ c ủ a m ì n h chi c h o c á c lioạl d ộ n g ( k h ô n g

t h u ộ c pliạni vi ho ạ t d ộ n g s ản xuất, k i n h d o a n h của h ợ p t ác xã) từ

c ó t r ì n h đ ộ sơ c ấ p ( n h i ề u nơi bộ dội x u ấ t n g ũ , p h ụ c vi ên đ ư ợ c coi

là t i ẽu c h u ẩ n h à n g đổu đ ể c ấ p uỷ t uyển c h ọ n d ư a v à o Ban q u ả n lý

d o a n h n g h i ệ p t ập thể)

T h e o đ á n h gi á về " T h ự c t r ạng c ô n g tác cán bộ t r o n g c ác liợp

t ác xã" ở Thái Binh, u ỷ ban Iiliíìn thin tỉnh dã nhộn xót: "Bộ máy

3 Vị trí, vai trò và sự cần thiết của việc đổi mới sản xuất kinh (loanli cùa các do a n h nghiệp tập thể.

3.1 Vị trí, vai trò của doanh ngliiệp tập th ể

Bước s a n g giai đ o ạ n t h ự c hi ện c ơ c h ế qu á n lý k i n h t ế mớ i ,

n h ữ n g d i ề u ki ện k h á c h q u a n và chủ q u a n đối với v i ệ c tổ c h ứ c

n h ữ n g hoạ t d ộ n g c ủ a các d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể có n h i ề u lluiy đổi

T r ê n t hực tế, c á c d o a n h n g h i ệ p t ập t h ế 1 Am v à o tinh t r ạ n g suy g i ả m

m ộ t c á c h k h á n g h i ê m t r ong Song, Đ a n g và Nhà n ư ớ c c h ủ t r ư ơ n g phát t riển n ề n k i n h t ế thị t r ư ờ n g , có sự q u ả n lý c ù a N h à n ướ c , t h e o

đ ị n h h ư ớ n g x ã h ộ i c h ủ n g h ĩ a T r o n g đó, k i n h t ế t ạp t h ể d ư ợ c x á c

đ ị n h là m ộ t t r o n g hai t h à n h p h ầ n k i n h t ế gi ữ vai trò c h ủ đ ạ o t r o n g nền ki nh lẽ q u ố c dâ n

Với t í nh c h ấ t là một đ ơ n vị ki nh tô* CƯ sử ư các địa p h ư ơ n g ,

d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể v ừ a là m ộ t tổ c h ứ c ki nh tế, v ừ a là m ộ t tổ

c h ứ c xã hội d o đ ó c ó k h ả n ă n g thu hút s ố đ ô n g n g ư ờ i t h a m g i a

n h ằ m gi ai Cịiiyết n h ữ n g m ụ c đ í c h , n h u c á u c h u n g c á v ề k i n h t ế 1 ăn

xã hôi

V ề mặt kin h tế: Doa nh n g h i ệ p tập t hể được t hà nh lập n hằ m

p h á t t ri ển s ản x u ấ t , kinli d o a n h , d ị c h vụ có hi ệu quỷ, đ ả m b ả o lợi

k i nh lế, xAy d ự n g đ ấ t n ướ c , nliất là ở n ô n g t hôn, v ù n g sau, v ù n g xa

n h ư : ' T h ô n g q u a c á c d o a n h n g h i ệ p tạp t hể Nh à n ư ớ c t hực hi ện c á c

d ự án phá t t r i ển k i n h tễ, x ã hôi ử n h ữ n g đ ị a bàn này

Ch í n h vì v ạ y , t r o n g giai đ o ạ n hi ện n a y k h ô n g t h ể x e m nhẹ vai Irò cùn d o a n h n g h i ệ p tập thể D o a n h ngl ìi ệp tạp t hể phái d ư ợ c x e m

như n h ữ n g luiyết m ạ c h c ủ a nền ki nh tế, là pl ur ơng tiện đ ể cái t hiện

p h ú c lợi c ủ a nhAn dâ n, d ể dAn c h ủ h o á nén ki nh lô' đất nước , đ ể

d ộ n g vi ên nliAn dâ n, g ó p p h ầ n t ă n g t hu n h ậ p q u ố c dâ n, t ạo đi ều

ki ện c h o m ọ i n g ư ờ i t h a m gi a v à o q u ả n lý ki nh tế

của cá c doanh nghiệp tập thể.

Q u a v i ệ c t r ì nh b à y n h ữ n g ưu đ i ể m, n h ư ợ c đ i ể m v à hạn c h ế

c ủa p h ư ơ n g t hức h o ạ t (lộng sản xuất , k i nh d o a n h c ủ a d o a n h n g h i ệ p lập thổ t r o n g cư c h ế cũ, có t h ể tliÁy r ằ n g p h ư ơ n g t hức tổ c h ứ c hoạt

đ ộ n g sả n xu ấ t k i n h d o a n h c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể t r o n g c ơ c h ế

cũ đ ã l à m c h o t í nh n ă n g đ ộ n g , s á n g tạo, tự c h ủ t r o n g h o ạ t d ộ n g sản xuất , k i nh d o a n h , dị ch vụ c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ạp t hể bị ma i mộ t , cơ

sư vật c h ấ t kỹ t h u ậ t n g h è o n à n , lạc hậu, tài c h í n h ki ệt quệ , sản

p h ẩ m l à m ra k é m cả về c h ấ t l ư ợ n g l ãn h ì n h t h ứ c m ẫ u mã , gi á t h à n h cao Do đ ó , khi c h u y ể n s a n g c ơ c h ế thị t r ư ờ n g , n h i ề u d o a n h n g h i ệ p

đ ì nh họ, l à m c h o m ỗ i t ấc đất, m ỗ i đ ổ n g v ố n và mỗi c ô n g cụ lao

đ ộ n g đ ề u đ e m lại hi ệu q u ả k i nh t ế c a o nhất

M u ố n vậ y, vi ệc đổi m ớ i h o ạ t đ ộ n g sả n xuất , k i nh d o a n h , dị ch

vụ c ủ a d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể k h ô n g chỉ b a o e ồ m Ư mộ t vài lĩnh vực MA phái là mộ t sự dổi mới t oàn di ện trên mọi lĩnh vực của

q u á t r ì nh s ả n xuất , k i nh d o a n h , dị ch vụ t r o n g tloanli n g h i ệ p t ệp the, thí dụ:

+ T h e o s ố liệu đ i ề u tra c ủ a T ổ n g c ụ c T h ố n g kê

d ị c h vụ 17, 7% "

- Hợ p t ác xã Đ a T ố n ( n g o ại t h à n h Hà Nọi ) là m ộ t t r o n g n h ữ n g hợp lác xã (lất chật , người đ ổ n g , bi nh q u â n có 5 6 0 11)2 đất c anh tác

14

trên mọt chiu ng ười Song, ĩilìừ m ạ n h d ạ n dổi mới c ơ cấu san xuất

và t h a y (lổi h o ạ t đ ộ n g ki nh t ế đã t hu đ ư ợ c kết CỊI1 tí (láng kliícli lệ ư đAy, b ì nh quAn l ư ơ n g t hực dạt 5 0 0 k g / n g ư ừ i / n ă m 3 0 % s ố hộ có

ha o c ấ p đ ỉ n h c a o n h ấ t c ủa h ợ p tác xã m ớ i san xuấ t đ ư ợ c 3 0 0 0 0 0

bộ c ồ n p u ố c / n ă m , n h ư n g s a u khi sá p x ế p lại tổ c h ức , đổi mới hoạ t (lộng sản xuất , k i nh doanl i , d ị c h vụ

Năm 1994 hợp tác xã sản xuất được: 508 000 bộ cồn puốc

Năm 1995 hợp lác xã sản xuất dược: 612 000 bọ cồn puốc

Ng o à i ra, h ợ p tác xã c ò n sản xuấ t d ư ợ c Iiliiểu loại san pliám

k h á c với m ẫ u , m ã d ẹ p , elicU l ư ợ n g <Jảm b ả o ilủ sức c ạ n h t r a n h Irổn thị I r ư ờ n g t r o n g n ư ớ c v à n ư ớ c ng o à i "

t hời, nó g ó p p h á n có t í nh c h ấ t q u y ế t đ ị n h đối với vi ệc c ủ n g cố, phá t t ri ển p h o n g trào t ập t h ể lioá và đ ó n g g o p n g à y c à n g x ứ n g

đ á n g v à o sự phát t riển c ủ a n ể n ki nh t ế q u ố c tlAn

Ch í n h vì vậ y, h i ệ n n a y và t r o n g t ư ơ n g lai, vi ệc đổi mới hoạt

đ ộ n g sần xuất , k i nh d o a n h , d ị c h vụ c ủ a các d o a n h n g h i ệ p t ạp (lìể là một vi ệc l àm c àn thiết, là mộ t q u á t r ì nh k h ô n g t h ể d á o n g ư ự c dược

của sự n g h i ệ p dổi mới , p h á t t riển đất n ư ớ c v ấ n dề dặt ra ở đAy là:

(lổi mới hoạ t tlộiig sản xu Át, kinli tloanli, dị ch vụ c ủa d o a n h n g h i ệ p

t ập t h ể k h ô n g t h ế là m ộ t q u á t r ì nh tự ph á t , tuỳ tiện, đ ư ợ c c h ă n g

h ay c h ớ m à phải là m ộ t q u á t rình đ ư ợ c c h u ẩ n bị c hu đá o, c ó c ơ sở

lý l uận và đ ư ợ c t hực h i ệ n m ộ t c á c h c ó liệ t h ố n g , cố t h a m k h ả o ki nh

n g h i ệ m c ủ a c á c n ư ớ c khá c, c ỏ I)lur vạy thì q u á trình đổi mới hoạt

d ộ n g sản xuất , ki nh d o a n h , dị ch vụ c ủa d o a n h ngliiộp lộp lliể mới

d e m lại n h ữ n g kết q u ả tốt dẹp, đ á p ứ n g n h ữ n g vêu cáu m à c h ú n g ta

dã dặt ra c h o q u á t r ì nh này

16

CHƯƠNG 2

ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT, KINH DOANH

1- Đ ặ c điểm của nền kinh tê thị trường Việt Nam VÍ1 tác động của nó tới các doanh nghiệp tập thể.

T ừ n ă m 1986, Đ ả n g và N h à n ư ớ c ta đã chủ t r ư ơ n g p h á t t r i ển inỌl n é n ki nh tê thị t r ư ờ n g n h i ề u t h à n h ph á n có sự q u a n lý c ủa nhà

n ư ớ c , tlico đ ị n h h ứ n g xã hôi c h ủ nghĩ a Đ ư ờ n u lối, c h í n h sách dỏ

đã clưực Hi ến p h á p ( Í 9 9 2 ) ghi n h â n t hành một n g u y ê n lắc: " Nh à

n ư ớ c phát t ri ển liền kinli t ế h à n g h o á nhi ều t hành p h ầ n t h e o c ơ chê thị t r ư ờ n g c ó sự q u á n lý c ủ a Nh à nước , t heo đị nh h ư ở n g xã hội chủ Iigliìa"

Nề n ki nh t ế thị t r ư ờ n g c ủa HƯỚC ta k h ô n g g i ố n g IIhlí nén ki nh

t ế thị t r ư ờ n g c ủ a n h i ề u n ư ớ c khá c Nỏ có n h ữ n g đặc d i ê m n ô n g

bi ệt c ủ a nó Đ ó là:

4- Nên kinh lê thị tvưởng Việt Nam tìược xà y (lựniỊ tử một nến kinh t ế kè hoạch lioú tập trung.

Nề n ki nh t ế thị t r ư ờ n g đối lập với nền ki nh t ế tự nhi ên, tự

c u n g , tự c ấ p v à đối lộp với cư c h ế c ấ p phát , g i ao nộp Cơ c h ế vạn liànli củ ít Iiổn ki nh t ế thị t r ư ờ n g t uân t heo nl ìững q u y luậl r i êng c ủa

nỏ Đ ỏ là q u y luật gi á trị, q u y luật c ạ n h t r anh, q u y luật c u n g càu Nổn k i nh lố thị t r ư ờ n g Việt N a m d ư ợ c h ì nh lliànli k h ô n g phai trôn

c ư s ơ sự h o à n t hi ện c ủ a c ơ c h ế cũ, m à đ ư ợ c hình t h à n h từ sự b ế tắc

và kl uìi m h o a n g c ủ a CƯ c h ê k ế h o ạ c h lioá t ập t n m g , q u a n liêu, bao

c ấ p Vì vạy, d ể xAy d ự n g và h o à n t h i ệ n c ơ c h ế ki nh tố mới , c h ú n g

ta phai ki ên q u y ế t x o á bỏ triệt đê c ơ c h ế lộp t rmi ụ, q u a n liêu, hao

c ấp

Hi ệ n na y, c h ú n g ta đ a n g xAy d ự n g nến ki nh tê thi t r ư ờ n2 , Sự

ị TRƯỜNG -SH LƯ Át- hÀnỌí

c h u y ê n doi sa ng cơ c h ế ki nh te mới đã (lược khới x ư ớ n g , Ììlurim

nhện (hức lại đỏi hỏi phái cỏ một quá trình Bôn cạnh v iệ c xoá bỏ

c ơ c h ế q u a n lý ki nh t ế t ạp I r ung, q u a n liêu, b a o c ấ p cfìn phai n h a n h

c h ó n g h ì nh t h à n h một tir d u y ki nh tê mớ i , mộl tu d u y plìáp lý mới

với tính chất là CƯ sơ lý l uân và tư t ươ n g cho v iệ c hoàn thiện cơ

c h ế C|iian lý nền ki nh tê thị t r ư ở n g n h i ề u t hành phán

+ I r o i ì í ’ nên k in h tê thị trườnsị V i ệ t N aiìì, k in h lê C/Iiốc d o a n h và

k in h lê tập thê IỊÍ ữ v a i trò c h ủ ííụo.

Việc xác dịnli vai trò c hủ d ạ o c ủ a nền ki nh t ế q u ố c d o a n h và

kinh t ế tập thổ trong nền ki nh t ế thị t nrờng là nhằm báo dam sự

p h á t t r i ể n ổ n đ ị n h v à c ó lìiộu q u á c ủ a t o à n b ộ I1ỔI1 k i n h t ế q u ố c dAn

llieo đ ị nh h ư ớ n g xã hội c h ủ nghĩ a Đô l àm được đi ều (.10, phai biío

d a m bảo c h o hai t hành p h á n k i n h tê n à y l uôn gi ữ vai trò c h ủ đ ạ o ,

đ ồ n g thời c á c n g u y ê n tắc tự do c ạ n h t r anh, bĩ nh d á n g VÃI1 k h ô n g mất di, c h ú n g ta phái q u a n lủm, chú ý clúng mứ c đến các Íịiíi trị xâ hội, liến bộ xã hội mà c á c h m ạ n g dã g i à n h tlưực Nếu k h ô n g m ặ c

n hi ên c h ú n g ta đi n g ư ợ c lại với sự lựa c h ọ n "Chủ n g h ĩ a xã hội " c ủ a

c h ú n g ta N h ư n g n ế u c h ú n g ta q u á nh ấ n m ạ n h đến c ô n g bằn lĩ xã hội, nhan d ạ o và liến bộ xã hội mà k h ổ n g có nliiìim p h ư ơ n g h ư ớ n g giai q u y ê t cliìiig đắn thì dễ d à n g làm mất đi đ ọ n g lực của nền ki nh

t ế thị t r ư ờ n g là sự c ạ n h t r a n h l ành mạ n h Đi ề u dỏ thìII đên sự q u a y Irử lại c ủ a c ư c h ế cũ: T ạ p t r ung, q u a n liêu, bao cáp

4- NỠII kinh tê tliị trường của Việt Nam có (lịnh hướng xã hội chù

n g h ĩ a

IN

Khá c với nền k i n h t ế thị t r ư ờ n g c ủ a n hi ều n ướ c , nén ki nh t ế

thị trường của nước ta k h ôn g c h ỉ tuân theo Iilũ mg qui luíil vốn cỏ

( q u i Iuột c ạ n h t r a n h , q u i l u ậ t g i á trị , q u i l uật c u i m - CÀU ) m à n ỏ

đ ư ợ c đặt dưới "Sự q u ả n lý c ủ a Nh à n ư ớ c b ằ n g p h á p luật, k ế hoạ ch,

c h í n h s á c h và các c ô n g cụ khác Kl i uyến khí ch t ính n ă n g dộ n g ,

s á n g t ạo đi đôi với thiết lập trật tự kỉ cirưng t r o n g hoạt đôiiíĩ ki nh lé"

Vi ệc cl ui yến sa ng liền ki nh t ế thị t r ư ờ n g kl iônu chí d o n tluiÀn

là m ộ t q u á trình ki nh t ế mà b a o gi ờ c ũ n g phải gắn liẻn với n h ữ n g

t hay dổi lớn về mặ t xã hội c à n phai t ạo Iộp một sự t h ố n g nhất

gi ữa t ăng t r ư ơ n g ki nh tê vứi c ô n g b ằ n g xã hội v ề mặt p h á p lý,

mộ t mặt c h ú n g ta phả i đ ả m b a o n g u y ê n tắc tự tlo ki nh d o a n h , c ạnh

t r anh l ành m ạ n h , bì nh đ ả n g t r ước p h á p luật Mặt k h á c c h ú n g ta

cũng phai thấy được những nguy cơ cố thể xảy ra IIOIHỊ nền kinh tế

thị t r ư ở n g là: do c ạ n h t r a n h m ả d ã n đ ế n phAn hoá xã hội, kí ch t hích người k i n h d o a n h c h ạ y t h e o lợi n h u ậ n t r ước mắt , k h ô n g tính đến lựi ích l o à n cục, x e m n h ẹ c ác yôu cáu xã hội, phá vỡ môi si nh, d ể lại n h ữ n g liộu q u ả về mặt xa hội Do dó, điổu ÍAI yêu là phai cỏ sự

q u a n lý c u a Nhà n ư ớ c b ằ n g p h á p luật

Với n h ữ n g dặc đ i ể m n h ư vậy, n ề n ki nh tê thị t r ư ờ n g c ủ a Việt

N a m đã c ỏ tác d ộ n g k h ô n g n h ỏ tới hoạ t d ộ n g san xuất, ki nh (loanh

c ủa các chín vị ki nh tê (nòi c h u n g ) và d o a n h n g h i ệ p t ập tlié (nói

l i êng)

Tr oi ì g CƯ c h ê t ập t r u n g , q u a n liệu, b a o c ấp Irước đc\y, sự q u ả n

lý c ủ a N h à n ư ớ c đối với c ác d ơ n vị k i nh t ế đ ư ợ c tliể hi ện ư vi ệc Nluì n ư ớ c ban hà n h m ộ t hệ t h ố n g chỉ liêu p h á p l ệnh, và t h ô n g qua

c ơ c h ế c ấ p phát - g i a o nộp Sự q u a n lí này của Nh à nước k h ô n g

Iilũrng c h ẳ n g i h ú c đ ầ y đưực hoại dộng san xuất, k in h cloanlì của

1/1 Chirn liioc ổn (íịiilì vù phát triển kinh tê - Ví? liôi (Irn Ii(hn 2000 TrdHí> <s\

N h à \II(ÌI hiín S ự thật, H ù N ộ i 1992

các tì(í 11 vị k i nh tê nùi trái lại còn tạo ra lực c;’m đôi với sự phát

1 l i ên c ua CÍIC (.lơn vị ki nh lê nói c h u n g và các d o a n h n g h i ệ p tọp llié nói liêiiíi Ilộ ( hống chỉ tiêu pliáp lệnh và c h ế đọ c ấ p phá t - g i a o

n ộ p l;ìm míìl đi t í n h n ă n g d ộ n g s á n g t ạ o t r o n g h o ạ t đ ộ n g SÍÌI1 x u ấ t ,

ki nh d o a n h , vi p h ạ m q u ê n lự chù của các tloanli ngliiộp lập lliê và I| uyổn l àm c hủ c ủ a c ác t h à n h viôii

'I hực hi ện cư c h ế q u ả n lý ki nh t ế mới , Nhà n ư ớ c k h ổ n g c ò n ban liàiili n h ữ n g m ệ n h l ệnh liànli c h í n h t r o n g vi ệc q u á n lý c á c

d o a n h n g h i ệ p Bằng các đ ị n h h ư ớ n g ki nh tế, k ế h o ạ c h ư l ầm vĩ 1Ì1Ô, Nluì nước tác đ ỏ n g tới hoạt đ ộ n g c ủ a c á c đ ơ n vị ki nh le Đô lliực

hi ện n g u y ê n lắc lự do ki nh d o a n h , c ạ n h t r anh lành m ạ n h , Nluì n ư ớ c kliôim cun lliiộp trực tiCp v à o c á c hoạ t d ộ n g tác n g h i ệ p h à n g Iiuày

c ủ a (loanh ngliiỌp t ập thể Nhà mr ớc q u ả n lý các d o a n h ngliiộp lẠp Ihc’ chú yêu h ằ n g c h í n h sáclì, b ằ n g p h á p luẠt và b ằ n g d ỏ n háy ki nh

Trong c ơ c h ế thị t r ư ờ n g , Nhà n ư ớ c t ạo đi ều ki ện t h u ậ n lợi c h o

ki nh t ế lộp t h ể p h á t triển Sự trợ g i ú p c ủ a Nh à n ư ớ c c h o các d o a n h

n g h i ệ p t ạp t h ể k h ô n g phái là sự c ấ p phát , ban ơn m à là t r ách n h i ệ m

c ủ a Nhà nước Sự g i ú p đ ữ c ủ a Nluì n ư ớ c n h ằ m tạo đi ểu ki ện đ ể c á c

d o a n h n g h i ệ p tập t h ể p h á t t riển, t ă n g thu n h ậ p q u ố c đíìn, n a n g c a o đời s ố n g c ủa xã vi ên Sự g i ú p d ữ dỏ dư ực thẻ hi ện q u a vi ệc l i ến

h à n h trự ụ i úp về vốn, t hực hi ện vi ệc c h u y ể n g i a o qui t rình c ô n g Iiglìệ mới và các tiến bộ klioa h ọ c kỹ t huật c h o c ác d o a n h n g h i ệ p

t ập the

2 Điiờng lối cliínli sách của Đ á n g về dổi mới lioụl (lộng siin xuíú, kinh (loanh của các (loanh nghiệp tập tliể.

Đ ế đáp ứng nhu CÀU b ức thiết của sự phái tliến nền ki nh lế,

Đ a n g la dã đi sâu n g h i ê n c ứ u t hực t r ạng hoạt tlộim san xuất, ki nh

d o a n h củ;i c ác (.loanh n g h i ệ p t ệp lliế Đ ồ n g tliời liên c ơ sơ lý luận

20

của clui n g h ĩ a Má c - Lê nin vến dồ phát t riển ki nh tc t ập thể, Đ a n u

la dã (lổ ra đ ư ờ n g lối, c h í n h sách n h ằ m đổi mới IhkiI clộim sàn xu rú,

ki nh ( l oanh, dị ch vụ c ủ a các d o a n h n g h i ệ p t ập thổ’

Việc dổi mới hoạt d ộ n g sán xuấ t ki nh d o a n h c ủ a d o a n h n g l ũ ệ p tập thê k h ô n g phải chỉ đ ư ợ c t h ể hi ện ở c á c đ ư ờ n g lối, c h í n h sách cùa Đ a n g t r o n g mấ y n ă m gán dAy Ng a y từ sau giai p h ỏ n g mi ề n

Na m ( 1 9 7 5 ) , đại hội Đ ả n g t oàn q u ố c làn t hứ IV ( 1 9 7 6 ) đã đề ra

p h ư ơ n g h ư ớ n g , n h i ệ m vụ t r o n g v i ệc p h á t t riển k i nh t ế xã hội chủ

n g h ĩ a c ủa ca n ư ớ c nói c h u n g và d o a n h n g h i ệ p l ập t h ế nói riêng Các Iigliị q u y ế t c ủa Ban c h ấ p h à n h T r u n g ư ơ n g Đ a n g như: Nghị quyết s ố 2 (kl ioá IV), Nghị q u y ế t 6 ( 1979) dều dề c ập đến vấn dề dổi mới tổ c h ứ c và hoạ t d ộ n g c ủ a c á c h ợ p lác xã và l ạp (loàn san xuất Tu y Itliiên đ ư ờ n g lối c h í n h s ách t r o n g thời g i a n này ít nhi ều

CÒIÌ có đ iể m hạn chê c h u a thực sự phù hợp với yêu CÀU phát triển

của nền k i n h tế

Đại hội Đ á n g t oàn q u ố c lần t hứ VI ( 1 9 8 6 ) dã t hế liiện rõ nét

và t oàn d i ê n q u a n đ i ể m đổi mới sự q u ả n lý và hoạt (lộniỊ c ủa d o a n h

n g h i ệ p t ạp thể Ng h ị q u y ế t đ ã nêu rõ: " Đ ể c ủ n g c ố ki nh t ế t ập thể phải n â n g c a o t r ì nh d ộ tổ c h ứ c , q u a n lý và t ăng c ư ở n g cư sư vật

c hất kỹ tluiạt di đôi với vi ệc t hực hi ện q u a n hệ t r ao đổi và liên kết với ki nh t ế q u ố c d o a n h , ki nh t ế gia đ ì n h , t r ước hết là về mặt c u n g

ứ ng vạt tư, n g u y ê n liệu, tiêu thụ san p h á m T r o n u n ô n g n g h i ệ p giai

q uyế t đ ú n g dán mối q u a n hệ gi ữa Nhà n ước , ki nh t ế q u ố c d o a n h với h ợ p t ác xã Đ ổ n g tlìời, cải t i ến q u ả n lý nội bô hợp lác xã, hoàn

t hi ện p h ư ơ n g t h ứ c kliOcìii sán p h ả m cuối c ù n g dến n h ỏ m và người lao d ộ n g , g ắ n liền vi ệc xíìy d ự n g q u a n hộ san xuíủ mới , xíly tlựnu,

c ơ sơ VỘI c h ấ t kỹ tliuật với xAy d ự n g n ô n g 1 hôn mới Các lộp đo à n sán x u ấ t ở N a m bộ phải tlưực c ủ n g cô tlieo đ ú n g tính chất tổ chức

k i nh l ế t ạp thể Vi ệc d ư a c á c t ập đ o à n sản xuấ t lên các hợp tác xã

InỊc CHO, (|UĨ mô lớn phai cfm cứ vào diều kiện tin ch ín m u ồ i, khôn g

|V ^ • — n ( 1 )

h i m V O I va

Đ ặ c biệt, n g à y 5 t h á n g 4 mím 19KX, Họ Ch í n h trị Ban cliâp

h à n h T r u n g ư ơ n g Đ a n g (klioá VI) dã han hành Níilìị qu y ế t số

1 0 / NỌ r w vổ dổi mới q u a n lý ki nh lê n ó n g n g h i ệ p ĐAy là một Nuliị quyC'1 rất q u a n IrọiỊg, <Jé cẠp mộ t c á c h toàn di ện tới n h ữ n g

v á n đ ổ Cíiii d ổ i m ớ i t r o n g c ô n g l á c t ổ c h ứ c , Cịiuin lý h o ạ t đ ộ n g sim xuâl , k i n h tloanli dị ch vụ c ủa c ác d o a n h n g h i ệ p Ií)p Ihe t r o n u nuànli

n ô n g n g h i ệ p , 1 Am ngh i ệp Nghị qu y ế t s ố 10 tin clé c ập mộ t cách

d ỏng họ lù cơ cấu sun X u í\l liên cơ c h ế quan lý , hoại độn ụ siỉiì xuấl,

k i nh d o a n h và xfty d ự n g liền t a n g xã hội clnì ngliĩa ổ' n ô n g t hôn, ĩilũrng c h í n h s ách đối với t ừn g tlùmh pliÀn kinli lố l ừng loại lì ì 11 h

tổ chIle s án xuất kinlì d o a n h , dịcli vụ, c h í n h sách của Nluì IIước dối với u ổ n g n g h i ệ p

N h ằ m đổi mới sự q u a n lý và hoạ t đ ô n g của các d o a n h n g h i ệ p tập t h ể l lui ộc c ác n g à n h c ô n g n g h i ệ p , dị ch vụ c ổ n g nghi ộp, xíly

d ụ n g , vận tai, n g à y 15 t h á n g 8 n ă m 1988, Bộ Ch í n h (rị B;m cliííp

ha n h TruIIụ ư ơ n g Đ ả n g dã ra Nghị q u y ế t sỏ I 6 / N Q T W về dổi mới

c l i í n l i sách và CƯ c h ế q u ả n lý đối với các cơ sơ san xuất thuộc các

t h ầ n h phò 11 ki nh t ế ng o à i q u ố c d o a n h Với Nghị q u y ế t này, Đa n g

dà chỉ ra Iiliững hạn c hê t r o n g c ơ c h ế cũ, d ồ n g lliời k h ắ n g đ ị nh VÍU (rò to lớn c ua c á c đơn vị kinh tế ngoà i q u ố c tloímli T r o n g dó có

c ác (.loanh n g h i ệ p t ập thể, xác tlịnli Iiliững p h ư ơ n g lurớim, chí nh s;'icli ki nh lố cơ bán và líUi dài đe áp d ụ n g c h o các đ ơ n vị kinli t ế

2.1 Đôi mới cơ ch ê quản lý doanh Iig liiệp tập thê

Đ ư ờ n g lỏi dổi mới cơ c h ế q u ả n lý d o a n h n g h i ệ p t ạp t hế là mộ t

bó pliẠn c u a sự dổi mới CƯ c h ế q u á n lý ki nh t ế nói clui ng Đ á n g la chu h ư ơ n g xoá bỏ c ơ c h ê q u a n lý (Ọp t r u n g , q u a n liêu, b a o cAp

I r ong d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể là n h ằ m m ụ c đích: Tlụrc sự giai p h ó n g sức san XIIru, g ắ n sắp x ế p lại v i ệc tổ c h ứ c san xuất với ciii tạo xã hội chủ n g h ĩ a , giai q u y ế t đ ú n g đ ắ n mố i q u a n hệ gi ữa lợi ích c ủa

Nh à nước, c ủa l ập tlié và của n g ư ờ i l ao dô n g Các (lường lối của

Đ a n g đã xác đị nh những n g u y ê n tắc CƯ bán c ho quá trình đổi mới cơ

c h ế qu a n lý các doanh nghi ệp tạp thổ, dỏ là: Đ á m IhÌ() sự quan lý lộp

t r ung t hống nhất của Nhà nước, thím báo quyền lự chủ của doanh

n g h i ệ p tệp t hể t rong sản xuất k i nh d o a n h , kết hợp qu a n ly bằng các

bi ện ph á p ki nh t ế với quản lý b ằ n g c ác bi ện pháp hành chính, kết hợp

q u á n lý t heo ngành, địa p h ư ơ n g và v ù n g lãnh thổ

Tliực chai của việc xác lộp c ơ c h ế quan lý mới là thực hiện

pl i ương t hức quán lý kinh d o a n h xã hội chủ nglim theo đ ú n g i muyên lắc t ạp trung díln chủ Do dó, phai "gi ao liẳn cliírc lũmg trực tiếp quan

lý san XIIÍU, kinh doanh cho các dơn vị kin h tế cơ sỏ và các tổ chức

ki nh l ê " ' 1 1

Cụ thô dối với d o a n h ng h i ệ p t ập thê, Đ a n g đã xác định: "Hợp lác

xã, tập đo à n sán xuất phái thực hi ện h ạ ch toán kinh do a n h xã hội chủ nghĩ a", đ á m bầo sán xuất ki nh d o a n h có lãi, "Hợp tác xã, tập (.loàn

san xuất cliii đông xíìy dựng k ế hoạch sản X11ÍU, kinh doa nh, dựa trôn

c ơ sơ qui h o ạ c h vùng, các chí nh sách kluiyến khích của Nhà nước, các hợp d ồ n g kinh t ế với dơn vị ki nh tê quốc doanh và các lổ chức kinh t ế khác, nhu càu của thị t r ư ờ n g và kha năng san xuất của mình

Kế h o ạ c h san xuất, kinh d o a n h c ủ a hợp tác xã, tạp đoàn sản xuất do

xã viên dân c hủ bàn bạc q u y ế t đ ị n h N h à nước t h ô n g q u a hệ t h ố n g

c ác cliínli s á c h tlỏn báy ki nh t ế và p h á p luật ilể q u a n ly, h ư ớ n g dẫn, uiíip d ỡ c ác hợp tác xã, tập đ o à n san xuất, k h ô n g g i a o chí tiêu

1/1 \\h) kiện I )(ú hội lẩn tliứ VI N X B Sự Thật, I I () Nội II 65

plìáp lệnh 11 ực tiếp." (l)

2.2 Xây dụng và sửa dôi một s ô chính sá cli và văn bản pháp luật nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanli, dịch vụ của doanh nghiệp tập thể.

Một s ố c h í n h sách t r ước d a y k h ô n g c òn t hí ch liựp đã gíìy trơ ngại c h o vi ệc lliúc đ ẩ y phát triển san xuất Do đó, căn cú' v à o nhu cầu c ấ p lliiết hi ện nay, cán n h a n h c h ó n g "Sửa dổi mộ t số c hí nh sách lớn" c h o p h ù hựp với tình hì nh mới Pliiii í ă n g c ư ờ n g chiu lu

v ốn c h o các d o a n h n g h i ệ p tẠp tliô và vi ệc sử dụ nụ v ôn đáu tư phai

" Đ ú n g h ư ớ n g , có t r ọ n g đ i ể m và có hi ệu q u ả Ihiết l h ự c " (3) v ổ chí nh

s ách k h u y ế n k h í c h sản xuất , c h í n h s á c h t huế, lao d ộ n g n g h ĩ a vụ,

llm mua và thị trưởng phái đ ảm bao sao cho Iigirời Siin xuất "có lãi lliOcí dáng" <4)

Về c ô n g t ác xây d ự n g và ban h à n h p h á p l uật q u á n lý các

d o a n h n g h i ệ p t ạp thể, Ng h ị q u y ế t s ố l ơ c ủ a Bộ Cliínlì trị dã chỉ rõ:

" T r o n g luìrn I9K8, Nh à n ư ớ c ban h à n h Đi ể u lộ hợp lác xã sim xuất

n ô n g ngliiCp h ư ớ n g dủiì c á c h ợ p tác xã, lộp (loàn san xuíít xíìy

d ự n g lại Đi ể u lệ và Nội qui q u á n lý cụ t h ể c h o phù h ợ p với chủ

t r ư ơ n g mới nói trên Sớm n g h i ê n cứu đ ể ban lÙMìli luật về hợp tác

~ H í 5)

xa

2.3 Đôi mới quản lý và hoạt dộng sần xuất, kinh doanh của doanli nghiệp tập thê

Từ n h i ề u n ă m nay, do t ổn tại c ơ c h ế t ập t r ung, q u a n liệu, bao

c ấp nên c ô n g tác q u ả n lý và hoạ t đ ộ n g sản xuất , ki nh d o a n h t r ong nội bộ các d o a n h n g h i ệ p tạp thê c h ị u n h i ề u anh h ư ơ n g liêu cực và

NịịỊìỊ quyết số 10/NQTW (Ngày 5/4/1988) của Bộ Chính trị Ran chấp hành Tnmq nong dảng cộ/n> Síhĩ Việt Nam, Báo Nhân Dân ngàV 12/5/19X8.

1 1 /Vi,'/?/' (ỊHỴ(’t sô Ỉ(ÌỈNQTW (Nạày 5/4/IVHS) cùa Bộ Chính trị Ban chấp hàiilì Tnnu> Ift>ìi}> líciiìiỊ CỌIUỊ sản Việt N u m , lỉ á o N h â n D à i ì Iìi><)\' 12/5/1988.

24

dãn tới k h ô n g t ạo đ ư ợ c đ ộ n g lực phát t riển ki nh tê, kì m h ã m sim

xuất, làm g i a m n ă ng suất, chất l ượng và hi ệu qua Vi vẠy, yê u CÀU

trước hê! là phái chấn c h í n h lạ i tổ cliức và lioạl độn g sán X LI rú, k in h

v i ên, đến n g ườ i lao đ ô n g và tiến tổ đội sán xuất tuỳ t h e o di ều ki ện

của n g à n h n g h ề cụ thể và từng n ơ \ " (l) Đ ổ n g thời với v iệ c hoàn

t hi ện CƯ c h ế k h o á n , c á c d o a n h n g h i ệ p tập t h ể c ần bô trí " Ph â n c ô n g lại lao d ộ n g t h e o h ư ớ n g c h u y ê n m ô n lioá, ai giỏi n g h ề gì l àm n g h ề

d ó " l2) đ á m b á o c h o sản x u ấ t m a n g lại hi ệu q u a c ao nhất Vi ệc phAn phôi thu nliộp phai đ ư ợ c t hực hi ện "llieo lao đ ộ n g và cổ p h á n d ỏ n g

g ó p " (3) và " k h ắ c p h ụ c c h ủ n g h ĩ a p h a n phối bì nh (Ịiuìn và b a o c ấ p

t ràn lan t r o n g plicln phối " <4) Đ á m b ả o giá trị tliực t ế c h o người l ao

d ộ n g trực l i ếp l àm ra sản p h ẩ m

+ Báo (híiìì vù khuyên khích plìứt triển kinh tế gia (lì II lì của x ã viên.

121.' ' N íị I ì Ị quyết sô l()ỈN Q T W lìỊỊÙy 5/4/1988 của iỉò Chính trị lỉiin t hấp

liành TrmiỊỊ ỉíniìỊị líảiiịỉ rộn (ỉ sản Việt Nam, Báo Nliùn l)ùn II “ày IỈỊ/5ỈI988.

Một thời gi an dài t r ước đAy, d o n h ạ n tliức ki nh t ế gi a di nh

t h ố n g nliất với ki nh tê tư hữu, nến hì nh thÚC' kinli tê’ này k h ô n g

đ ư ợ c c hủ ý (lúng mức Na y, Nghị q u y ế t s ố 10 và Nuliị q u y ế t số 16

c ùa Bộ C h í n h trị đã chí rõ: " Kl i uyến khí ch c ô n g nhà n, vi ên c hức Nhà I1ƯỚC c á c xã vi ên h ợ p tác xã và t ạp cloiHi s;’m XIIÁt n ô n g Iighiộp phát Iriển k i nh t ế gia d i n h " ' " "Ki nh tô gict clìnli dược kl ui ycn khí ch phát triển r ộ n g rãi, d ư ợ c m i ễ n c á c k h o ả n t l m ế sán xuất, ki nh tloanli

áp d ụ n g dối với c ác thành p h ầ n ki nh tê k h á c " (2)

Các d ơ n vị ki nh t ế q u ố c d o a n h có t r ách n h i ệ m l ạo di ều kiện

h ư ớ n g <JÃI1, g i ú p d ữ ki nl i t ế g i a đ ì n h p l i á l t r i ể n t h e o q u i h o ạ c h v ù n g

và qui h o ạ c h c ủ a hợp tác xã, tập đ o à n sản xuíú Mọi san pliAin làm

ra gi a d i n h d ư ợ c q u y ế n sử d ụ n g và bán ở nơi có lợi nhất, các tổ

c h ứ c ki nh t ế q u ố c d o a n h và t ạp t hể m u ố n 111 LIa phai t heo đ ú n g

i mu y ê n t;íc t h u ậ n mu a vừa bán

+ Mở l ông và lâng cường liên doanh, liêìì kếl kinh t ế

Tr ên c ơ sở n g h i ê n cứu t hực t r ạ n g l ừn g khu vực ki nh t ế và (lịa

p h ư ơ n g , (lố phát huy sức inạnli ( ỏng hợp và phát huy t h ế mạnli của

t ưng v ù n g , Đ á n g dã dé ra c á c c h í n h s á c h về m ư r ộng và t ăng c ư ờ n g liên cloanli, liên kết t r o n g p h ư ơ n g h ư ớ n g phá t t riển ki nh tê của

d o a n h n g h i ệ p t ạp thể Sự liên d o a n h , liên kết phải d ựa trên vi ệc ký kết c á c h ợ p d ồ n g kỉ nh t ế t h e o p h á p luật: " Vi ệc liên kết, liên d o a n h phái dựa trên n g u y ê n tắc tụ n g u y ệ n , bi nh d a n g , c ù n g cỏ lợi và * heo tlímg qui đ ị n h c ủ a N h à n ư ớ c " ' ” " T r o n g t r ư ờ n g hợp cố nhu cầu, các dơn vị san xuấ t c ó q u y ế n tự Ìiguyộn liên kết với c ác c ơ sở qu ố c

d o a n h đê m ở r ộ n g sản xuất Có t h ể t h à n h lộp các h ì nh t hức liên

liiộp san xuất gồm các dơn vị k in h tế một hay nliiổu thành phần

ki nh lê k h á c nluia h o ặ c c ác t r u n g tAm dịcli vụ sim xuíít, các Cô n g

Ịh NịỉhỊ quyết số I0/NQTW ngày 5/4/1988 cửa Bộ Cliínli trị Ban chấp hành Trung ươiiii (lảng cộng SCỈII Việt Nam, Báo Nlìâiì Dân ỉií>()y 12/5/19X8.

121 Nạ/iị quyết sô 'lố / N Q T W ngày 15/7/1988 của Bộ Chính trị Ban chấp hủnli

Tnm g ưoii\ị (ỉcỉiìịỊ, Báo Nliân Dân 19/7/1988.

N i > l ì ị (Ị II X C Ì s ò l ( ) / N Q T W l ì iỊ Ù Ỵ 5 Ỉ 4 / I 9 S 8 c ủ a l ì ọ C h í n h t r ị l ỉ í i n <■//(//> h à n h

Ti Iim> IIOIH’ (í(iiì{Ị, Báo Nhàn Dân 12/5/1988

26

ly d ịc h vụ, các cơ sơ cu n g ứng tiẽu thụ c l u i n g c h o c á c thành viên"

' 11 Vi ệc liên kết, liên d o a n h pliíii n h ằ m "phát l li ổn sa n xunì , I11Ơ

rộng g ia o lưu hàng lioá" (2)

+ V ê k h o a h ọ c k ỹ thuật

Nh à n ư ớ c k h u y ế n khí ch v i ệ c á p d ụ n g k h o a h ọc , kỹ t h u ậ t v à o

sán X LI át của doanh n g h iệ p tập thể, đ ổ n g thời các N g l i ị quyết của

Đ a n g c ũ i m đế cộp tới vấn để d a m b a o q u y ề n lợi dối với c á c s á n g chê phát m i n h , c á c t h à n h tựu k h o a h ọ c - kỹ lluiỌt c ủ a d o a n h n g h i ệ p

t ập t h ể va xã vi ên N h à Iiưởc c ỏ c h í n h sácli đ á u tư t hí c h đ á n g c h o

c ô n g l ác ngliiôn cứu, ứng d ụ n g l iến bộ k h o a h ọ c kỹ tluiật t r o n g các cloanli n g h i ệ p t ạp t hế " Nh à n ư ớ c m i ề n , g i á m m ộ t p h ầ n c á c k h o a n

l l i u ế t m n g m ộ t t hời gi an nhất đ ị n h và đ ư ợ c ngAn ỈKÌng IIII tiên c h o vay vốn, tlưực c ơ q u a n c u n g ứ n g vạt tir ưu tiên bán n h ữ n g vật tu

cần thiết" (3)

3 Hệ th ốn g các văn bản pháp luật về đổi mới hoạt đ ọ n g sản xuất,

kinh doanh của các doanh nghiệp tập íhể

Cả lý l uận c u n g n h ư t hực t i ễ n đ ề u k h a n g đị nh: C h í n h s á c h đổi mới q u a n lý ki nh t ế c ủ a Đ ả n g c h ỉ c ó t h ể d ư ợ c t h ự c h i ệ n và pliál luiy đ á y đủ, có hi ệu q u ả klũ n ó đ ư ợ c t h ể hi ện dưới m ộ t h ì n h t hức

p h ấ p luật n h ấ t đ ị n h v à d ư ợ c b a o đ ả m t h ự c hi ện bơi m ộ t c ơ c h ế

p h á p lý h ữ u hi ệu T r o n g di ều ki ện nền k i nh tê thị t r ư ờ n g , pliáp luật

k h ô n g chI c ó vai trò là mộ t c ồ n g cụ đê N h à n ư ớ c q u a n lý xã hội,

q u a n lý kinlì tế, nó c ò n d ư ợ c coi là m ộ t b ộ p h ạ n cấu I h à n h c ủ a nền

kinh t ế thị trường.

111 Nạlìị quyết sô I6 /N Q T W Iiạàv /5/7//9(S(V của Bộ Chính tri lỉan chấp hành

'l i UÌII> ưoiiii dâng, Báo Nliân Dân 19/7/1988.

( 1 Nạhị quyết sỏ 10/NQTW ngày 5/4/1988 của Bộ Chính Irị Ban chấp liàn/ì

Ti ĩini’ líniií) Đ ởmị , Báo nhân (lân Ỉ%I5IÌ988.

{ Nạlìị quyết sò I6/NQTW ni>àv 15/7/1988 (liii lỉò Chính li ị Ban chấp lìủnh

TruniỊ naui> (ltíni> Báo Nlhĩn Dtìii 19/7/19X8

ơ nước la, ÙI' năm I9K6, Đi ĩ ng và Nhà nước dã c ó chủ trương

phát t riển n é n ki nh t ế thị t n r ờ n g , t r o n g đỏ cỏ vi ệc dổi mới và phát

1 l iến t hành p h á n ki nh t ế t ạp thể Đ i ề u này d ư ợ c t h ể hi ện ở mộ t số các văn ki ện và nghị q u y ế t c ủ a Đ a n g Nó đ ư ợ c thổ c h ế lioá ơ một loạt các văn ban p h á p luật như:

- N g h ị đị nh s ố 28 - i l Đ B T ( n g à y 9 / 3 / 1 9 8 8 ) của Hội d ồ n g bộ

( r ương ban h à n h Bản qui dịnli c h í n h sách đối với c ác đ ơ n vị ki nh tê

tạp thể Síìn xuất công n ghiệ p, d ịc h cụ côn g n ghiệp , vẠn lui

- Ngliị (.lịnlì s ô 29 - I I Đ B T ( n g à y 9 / 3 / 1 9 8 8 ) của Mội đ ồ n g bộ

t r ư ơ n g ban h à n h Bán qui đ ị n h c h í n h sách dổi với ki nh lô gia di nh

I r ong hoạt đ ộ n g sần xu ấ í và dịclì vụ sản xuất

- Nghị đ ị n h sô 171 - H Đ B T ( n g à y 14/1 1/ 1988) của Hội d ồ n g bộ

t r ư ơ n g ban h à n h Bản qui đ ị n h về c h ấ n c h ỉ n h tổ c h ứ c , đổi mới qu á n

lý hợp lác xã, tạp đoàn sản xuất n ò n g n g h i ệ p , IAm nghi ệ p.

- Nghị đ ị n h s ố 181 - H Đ B T ( n g à y s /1 1/1 9 8 9 c ủa Hội d ồ n g Bộ

t r ư ơ n g về v i ệc ban h à n h Đi ế u lệ m ẫ u h ợ p tác xã tliuỷ sản

- Hiến pliáp của Nước Cộng lioà xã hội chủ nghĩa Việt N;im (năm 1992)

- Lu ạt (lất dai ( 1 9 9 3 )

- Bộ luật d a n sự ( 1 9 9 5 )

- 1.11 Ạt h ợ p lác xã ( 1996)

Đê liên n g h i ê n cứu ta có t hể c hi a q u á trình hì nh t hành và

h o à n Ihiện hộ ( h ố n g c ác văn ban p h á p luật vế (loi mới tổ c h ứ c và hoạt d ô n g c ủ a các d o a n h n g h i ệ p (ộp llió t h à n h liiti 12,iai lỉoạn sau:

G ia i (loạn I: Trước khi có Nglìị quyết sô 10, Nghị quyết số 16

của Bộ c h í n h trị

G ia i (loạn 2: Từ khi có Ngliị quyết số 10 và Nuliị quyết số 16

cua Bộ C h í n h trị tiến nay

2<N

Gì Ai DOAiX 1 : T r ư ớ c khi c ó Nghị lỊiiyếl s ố 10 và Nghị (Ịiiyếl s ố 16 c ủ a Bọ

C hính 11Ị.

Tr ư ớ c clíìy c h ú n g ta t h ư ờ n g n h ậ n t hức tổ c h ứ c kinh t ế tạp t hể

là một m ò hì nh d ư ợ c xây d ự n g với m ụ c đí ch xoá bỏ bóc lột và

n g u ồ n g ố c si nh ra bóc lột C h ú n g ta dã triệt dổ t ạp thô lioá tư liệu san xuAl Mọi hoạt d ộ n g sán Xuất ki nh d o a n h cua c á c chín vị kinh

tê tạp thê d ư ợ c thực hi ện t h e o chí liêu, kổ h oạ ch do c ấp trên đưa xuố n g Nm i y ê n tắc dan chủ, tự n g u y ệ n luy có (lược đề ra n h ư n g chí l;ì hì nh t hức, c ỏ nơi, có ỉ úc dã k h ô n g t hừa n h ạ n hoặ c kì m h ã m kinh

10 hộ H i ệ n lượng xã viên ra kh ỏi kin h tô' tạp thế, chín vị kin h tế tạp

Ihể bị tíin lã đều (.lirực coi là n h ữ n g bi ểu liiện làm suy yếu chủ nghí a xã liọi T h ư ớ c do d ể đ á n h gi á t rình dọ cua c ác dưn vị ki nh tố tỌp thể là m ứ c dọ t ập t hể hoá tư liệu sản xuấ l của đ ơ n vị ây

'l u khi Nh à n ư ớ c ta có c h ủ t r ư ơ n g đổi mới c ác d o a n h n g h i ệ p tập thê c u n g với chủ t n r ơ n g phát t riển nền kinh l ố tliị l i ư ờ n g (hì

mọi quan n iệ m , nhộn thức về thành phán k in h l ế này c ũn g l lia y đổi

vò căn bán Nỏ đ ư ợ c t hế hi ên ở mô t lout các văn bán p h á p luăt

T r o n g dỏ, k i nh t ế tập thê d ư ợ c coi lci d ư n vị ki nh l ế (ự q u ả n c ủa các

t hành vi ên H ọ tự q u y ế t đ ị n h mọi v ấ n dể san xuất , ki nh d o a n h , clịcli vụ, tự cliịu t r ác h n h i ệ m (hu, chi, lỗ, lãi

Nế u nliir t r ước đ â y , c ác d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể có sự đ á n h giá thiếu tliiện chí đối với vi ệc xã vi ên ra khỏi d o a n h n g h i ệ p lộp thể,

vi ệc giai tliể d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể thì ư giai (.loạn này "Tất cả

mọi dơn vị kinh t ế tập t hế đang hoạt d ộn g , luiy mới thành lộp dồ 11

cỏ q u y ề n lựa c h ọ n mộ t t r o n g hai h ĩ nh t hức c hủ yếu sau đAy ( l l ự p lác xã, tổ hợp lác) Có thô xin giai thê, lliay dổi qui mô h o ặ c thay dổi h ì nh lliửc tổ c h ứ c c h o phù hợp, kl ìông ai dược gò é p " 11’

1/1 f)ièii 5 Ní>hị (íịnh số28/HĐIỈT (ngày 9/3/1988)

Ki nh tê t ạp thồ phát t riển ờ hình thức CÍIO dược Nhà nước

kl ui yên k h í c h n h ư n g phai trẽn c ơ sơ phát triển lực l ượng san xuất,

h o à n t hi ện q u a n hộ sản xuấ t và đ ả m bao hi ệu (|ii;i san XIInì kinh

d o a n h n g à y c à n g cao

Về q u a n hộ sỏ hữu và q u a n hệ gi ữa d o a n h n g h i ệ p t ập t hế với

Nh à n ư ớ c ờ giai đoạ n này còn có n h ữ n g đ i ể m hạn chế, thí dụ như:

" t ư l i ệ u Síin x u ấ t v à c á c v ố n k h á c t h u ộ c s ơ h ữ u t ậ p t h ể p h ả i c h i ế m

p h ầ n lớn t r o n g t ổng s ố v ố n c ủ a h ợ p tác x ã " ( ’ ĐAy là mội qui (.lịnh

ít n h i ề u c ò n m a n g t ính c ứ n g nhắ c, c h ư a d a m bao d ư ợ c n g u y ê n tắc

tự n g u y ệ n , (lAn chủ, v ì tập thổ lioá và sử d ụn g các tài siiĩi mà các

t h à n h vi ên t r o n g d o a n h n g h i ệ p lộp t h ể d ó n g g ó p phai t ạo ra được

hi ệu C|iui ki nh t ế thiết t hực c h ứ k h ô n g chí tổn tại tlirới hì nh thức clì ế đò sò' hữu t ạp thổ’ vé tư liệu san xuất mội ciU li c h u n g c h u n g

Nliìn c h u n g , q u a n hệ d o a n h n g h i ệ p t ập t hể với N h à nước dã

đ ư ợ c dổi mớ i về cơ bản Nế u n h ư t r ước đủy các cloanli n g h i ệ p tạp

thể, n g o à i n g h ĩ a vụ n ộ p t h u ế c h o nhà nước , CÒI1 phủi đ ó n g g ó p các

k h o a n kliác m a n g tính c h ấ t c ô n g ích, thì đ ế n giai đ o ạ n này "Sau

khi hoàn tluình n g h ĩa vụ nộp thuế, cá c dưn vị kin h tế lộp tlìê lự

q u y ế t đ ị n h p h â n phối và sử d ụ n g t hu n h ậ p phù hợp với di ều lẹ của

d ơ n vị T r o n g đó, c h ú t r ọ n g t í ch luỹ đ ể m ơ l ộ n g sán xuất, thực

hi ện n g u y ê n tắc phân phối t h e o lao đ ô n g và có p h ẩ n t hích d á n g

phoII phối theo vốn cổ pluìiì

Các loại quĩ c ủa đ ơ n vị ki nh t ế t ập thể, tỷ lệ trícl) lộp c ác quĩ

d ỏ d o dại hội xã vi ên q u y ế t (tịnh và k i ê m Ira vi ệc t hực h i ệ n " 121

GIAI ĐOAN 2: Từ khi có ngliị quyết số 10 và Nghị quyế t sổ 16 của

Bộ C h í n h trị tiến nay

Để t i ếp tục đổi mới về căn bản vi ệc tổ c h ứ c và lioạl clỌng của

f)in t 5 Nỉilìị (linh SỐ 2 8 /H Ỉ)IÌT (ngày 9Ỉ3U98X)

1 ' D im 24 Ni>hi (lịnh số 28/lỉf)BJ (iiiỊàx 9/.?//y<V(S) ciiii Hội (1ỒHIỊ Bò Irưởiìỉị

30

c á c d o a n h n g h i ệ p tập t hể, Bộ c h í n h trị đã ra Nghị q u y ế t số

1 ( ) / NQTW ( n g à y 5 / 4 / 1 9 8 8 ) v à Ng h ị q u y ế t s ố 16/ N Q T W ( n g ày

1 5 / 7 / 1 9 8 8 ) T r o n g hai Ng h ị q u y ế t này, Bộ Ch í n h trị dã liêu ra một

c á c h t h ả n g t h ắ n n h ữ n g k h u y ế t đ i ể m t r o n g đ ư ờ n g lối, c hủ t r ương,

c h í n h s á c h c ủ a Đ ả n g và p h á p luật c ủ a N h à nước Đ ồ n g thời, c ũ n g

v ạ c h ra nhữ ng phương hướng đổi mớ i trong v iệ c phát triển nền

k i nh t ế n ô n g n g h i ệ p nói r i ê n g và ki nh k ế ng o à i q u ố c d o a n h nói

c h u n g

T h ể c h ê h o á Ng h ị q u y ế t s ố 10, Hội đ ổ n g Bộ t r ư ở n g đ ã ban

h à n h N g h ị đ ị n h s ố 171 ( n g à y 1 4 / 1 1 / 1 9 8 8 ) về vi ệc c h ấ n c h ỉ n h tổ

c h ức , dổi mới q u ả n lý h ợ p t ác xã, t ạp đ o à n sản xuấ t n ô n g lâm

n g h i ệ p T h e o n g h ị đ ị n h này, c á c tổ c h ứ c k in h t ế t ạp t h ể được coi là

tổ c h ứ c k i n h t ế tự n g u y ệ n , hoạ t đ ộ n g t h e o n g u y ê n tắc tự q u á n lý, tự

c h ị u t r á c h n h i ệ m về h i ệ u qiiả sản xuất, k i nh d o a n h , có tư các h

p h á p n h â n , bì nh đ ẳ n g t r ư ớ c p h á p luật với c ác đ ơ n vị k i nh lê khác,

ở c á c đ ơ n vị k i nh tê này, vai t rò c ủ a c á c xã vi ên c ũ n g n h ư q u y ề n lợi c ủ a h ọ đ ư ợ c đề cao Vi ệc cải tiến c ô n g tác q u á n lý d o a n h

n g h i ệ p t ậ p t h ế phải b ả o đ ầ m:

- P h á t huy đổy đủ q u y ề n lực c ủ a Đại hội xã vi ên, Đại hội xã

vi ên là c ơ q u a n có q u y ề n lực c a o li hất bàn bạc và q u y ế t đ ị n h c ô n g

v i ệc c ủ a d o a n h n g h i ộ p t ập thể, như: Q u y ế t đ ị n h p h ư ơ n g h ư ớ n g sản xuất , c á c h ì n h t hức tổ c h ứ c l ao d ộ n g ( g i a o k h o á n , các đ ị nh m ứ c và

đ ơ n g i á k h o á n ) , vi ệc t h a m gi a liên d o a n h , liên kết sán xuất , qu y ế t

đ ị n h về p h â n p hối thu n h ậ p , bàu, bãi m i ễ n các t h à n h viên t r ong Ban q u ả n trị, Ban k i ế m soát

c á c h t hức đê dổi mới vi ệc lổ c hức của các d o a n h imliiệp tập thổ’

t h e o từng loại h ìn h và qui mô , tlịii bàn kh á c Iilinu

Đê kị p thời t hể c h ế h o á c ác d ư ờ n g lối c h í n h s á c h của Đ a n g ,

t ạo di ều k i ệ n c h o c á c d o a n h n g h i ệ p t ạp t h ể pliál t riển ki nh tế,

n g o à i vi ệc ban h à n h bán qui clịnh vẻ ch An c h í n h lổ c h ức , dổi mới

q u á n lý h ợ p tác xã ( ban h à n h kèm t heo Nghị tlịiìli s ố 171 H Đ B T

n g à y 14/1 1/ 1988) , N h à n ư ớ c c ò n ban hà n h một loại c ác văn ban

p h á p luật k h á c , t ạo c ơ sử p h á p lý đ ể c ác đ ơ n vị ki nh t ế t ập tliể hoạt

đ ộ n g cỏ h i ệ u quả, như; Đi ế u lệ I11ÃU hợp (ác xã c ô n g n g h i ệ p , d ị c h

vụ c ố n g n g h i ệ p , xữy d ự n g , vận tai ( ban h à n h kèm (heo quyế t đ ị nh

s ố 4 9 / H Đ B T n g à y 2 5 / 5 / 1 9 8 9 ) , đ i ểu lệ m ẫ u hợp lác xã Uniý san ( b a n hà n h k è m t h e o Ng h ị đ ị n h s ố I 8 I / H Đ B T n g à y 8 / 1 1 / 1 9 8 9 )

Đ ặ c đ i ể m c h u n g c ủa c á c văn bíỉn p h á p luật này là sự cụ t hể lioíi

đường lỏi phát triển k in h tế tập t h ể , đề cao vai Irò củ 11 xã v iê n, vai

t rò ki nh lẽ họ gi a đì nh t r o n g c á c đ ơ n vị ki nh tô líip thể Đối với các tài san c ủ a xã vi ên g ó p v à o d o a n h n g h i ệ p t ập t h ế (gọi c h u n g là vốn

c ủ a xã vi ôn) , d o a n h n g h i ệ p t ập t h ể k h ô n g ch 1 cỏ n g h ĩ a vụ qiiíỉn lý,

m à c ỏ n cỏ n g h ĩ a vụ sử d ụ n g m ộ t c á c h l inh hoại , b a o đ ả m đ e m lại

h i ệ u qua kinlì t ế cao: " H à n g n ă m dại hội xã vi ên c ỏ t hể q u y ế t địnli kết c h u y ể n v à o v ốn cổ p h ầ n c ủ a xã vi ên một phán lợi n h u ậ n c ủa

sá n xuất k i n h d o a n h h o ặ c t r ừ g i ả m v ốn c ổ phíìn c ủ a xã vi ên nếu

s ản xuất, k i n h d o a n h t h u a l ỏ " (l) T u y nh i ên , tliốin hạn c h ế của c ác văn bán p h á p luật n à y là: Cá c qui đ ị n h m a n g lính c h ấ t đ ò n bẩy

ki nh tê c h ư a n h i ều , c hưa c ó qui đị nh về q u y ê n và nghĩ a vụ g ó p

v ố n , vể v i ệ c h ư ử n g lợi từ vốn g ó p h o ặ c sứ d ụ n g dị ch vụ c ủa tloanli

n g h i ệ p t ạp lliể

Nh â n t hức n g à y c à n g rõ hơn vé vai trò c ủa kinh t ế t ập t hể

t r o n g vi ệc phát t riển ki nh t ế q u ố c tlAn, Nh à nước la kl i ông chỉ ban

iì] Diêu 2J Diều lệ mầu họp tác vỡ llmỷ sản bơn hành kcin theo NìịIiỊ (lịnli sô

I 8 I I ÌỈỈ ) B Ỉ (Iìi>ủy 8!11/1989) ciíd Hội íiốn\ị Bộ irưởiìíỊ.

32

hà n h mộ i s ố văn bản pliáp luại l i ê n g le, n h ữ n g văn ban dưới luật

Iiliir c á c N g h ị đị nh, quyết đị nh, di ều lệ IIIÃII mà c ỏ n ban hành

n h i ề u văn hau p h á p luật có hi ệu lực p h á p lý cao, Iilur luật, 1 liên pháp, Il i én p h á p n ă m 1992 dã (.lược ghi nh ạ n vi ệc pliál l ii ển I1ỒI1

ki nh t ế hàng, lioá n h i ề u t h à n h p h à n t heo c ơ c h ế thị t r ường, có sự

q u á n lý c ủ a Nhà n ư ớ c t h e o clịnli h ư ớ n g xã hội chủ nghĩ a T r o n g cơ

c ấu k i n h t ế n h i ề u t h à n h p h à n , vai trò c ủ a ki nh t ế tập tlìể đ ư ợ c 1 liên

p h á p glũ nhạ n: "Ki nh tê t ạp t hể do c ô n g tlAn g ó p vốn g ó p sức hợp tác sán xu ấ t , ki nh d o a n h đ ư ợ c tổ cliức dưới nhi ều hì nh t húc trên

đi ể u ki ện c h o ki nh t ế tập t hể phái triển LuẠt dối dai dã qui định:

Nh à n ư ớ c g i a o đất c h o c á c tổ c h ứ c k i nh tế, hộ gi a đ ì n h , cá nhAn

sử d ụ n g l âu dài , ổ n đị nh Đ ổ n g t hời, Luật đấl đai q u y đ ị nh rõ t h ẩ m

q u y ề n c ủa c á c c ơ q u a n q u a n lý đất đai, q u y ể n và n g h ĩ a vụ của

và các thành v iên của doanh n g h iệ p tạp thể nói liên ụ có diều kiện

p h á t t ri ển lioạt d ộ n g sán xuất , k i nh d o a n h , dị ch vụ khai (hác triệt

d ế mọ i n g u ồ n lực, làm c h o k i nh t ế ng à y c à n g tăne, t r ương

<n D iêu 20 lỉiế n pháp 1992 của nước CỘIHỈ lìoủ xã liội chít Hi>hĩ(i Việt Nam.

C ù n g với Luật đất dai ( I 193), Bộ Luật clAn sự ( l ()95i) dã t ạo cơ

sơ p h á p lý c h o sự phá t triển c ủa ki nh t ế lộp thố Rộ LuỌt (lã ghi

nh ạ n đị a vị p h á p lý c ùa mộ t t r o n g n h ữ n g loại liìnli ki nh tê t ập thể;

đó là tổ h ợ p tác - một c h ủ t hế c ủa q u a n hệ ph á p luật dftn sự Tư

c á c h c h u t h ể c ua Tổ hợp tác d ư ợ c xác đ ị n h bơi hợp d ồ n g lìựp tác ( cỏ c h ứ n g t h ự c c ủa uy ban nh a n tlân xã, pl urừng, thị t rấn) Đ ổ n g thời Bộ luật lia 11 sự còn qui đ ị nh k h á d ầ y đủ về q u y ề n và n g h ĩ a vụ

c ủa tổ vi ôn, di ề u ki ện trở t hành tổ v i ê n, v i ệ c lổ vi ên IM khỏi tổ họp

tác, t r ách n h i ệ m tlAn sự c ủ a tổ hợp tác

Đô t i êp tục dổi mới và ho à n t hi ện c ác c hí nh sách, p h á p luạt dôi với các cltín vị ki nh t ế t ạp thể, n g à y 2 0 / 0 3 / 1 9 9 6 Q u ố c hội dã tliôiig q u a Luật h ợ p tác xã Đa y là mộ t sự ki ện CỊUÍIII I r ọng, tlánli

tlíUi I11ỘI birớc dổi mới toàn diện, tạo CƯ sở pliáp lý vững c h ắ c cho

vi ệc tổ c h ú c và hoạ t d ộ n g c ua hợp tác xã I r ong nhi ều n g à n h k i nh

tê Luật hợp tác xã c h ẳ n g n h ữ n g dã k h á n g địnli địa vị p h á p lý c ủ a hai t r o n g n h ữ n g loại h ì nh d o a n h n g h i ệ p t ập t hể ( hợp tác xã và liên

h i ệ p h ợ p tác xã), m à c ò n t ạo đi ểu ki ên d ể Nhà n ước q u ả n lý c á c tổ

c h ứ c k i n h t ế t ạp t h ể t heo p h á p luột Sự ra dời c ủa Luật h ợ p t ác đã

t ạo đ i ề u ki ện , k h u y ê n kh í ch , p h á t t riển k i n h t ế lập thể t r o n g liền

k i n h lê lìàng hoá n h i ề u t h à n h pluln Đ ồ n g thời, n ó k h ẳ n g đ ị n h

d ư ờ n g lối, q u a n đ i ể m c ủ a Đ á n g , Nh à n ư ớ c coi ki nh tê t ập t h ể là

t h à n h ph ầ n k i nh t ế q u a n t r ọ n g , c ù n g với ki nh t ế q u ố c d o a n h t ạo liền t ang, c ơ s ở c ủ a nền ki nh tê q u ố c dí ln Nó dã t ạo ra d ộ n g lực mới , lim liíit d ô n g đ ả o q u á n c h ú n g lao d ộ n g tích cực lliam uia sự

n g h i ệ p xAy d ự n g và ph á t t ri ển ki nh t ế đất nước Luạt h ợ p tác xã đã

d ư ợ c xAy d ự n g trên q u a n đ i ế m dổi mới c ủa Đa n g Mô hì nh h ợ p lác

xã dư ực xAy d ự n g phù hựp với đặc đ i ể m cụ t hể của Viột Na m , đ ổ n g thời c ò t h a m k h ả o các ki nh n g h i ệ m c ủ a q u ố c tế Hợp tác xã là mộ t

tổ c h ứ c k i nh t ế là mộ t loại h ì nh d o a n h n g h i ệ p Nỏ k h á c với c á c tổ

c h ứ c k i n h t ế k h á c (nlur d o a n h n g h i ệ p Nlicì n ướ c , doíinh n g h i ệ p lu

34

Iiluìn c ô n g ty t r á c h nhi ệ m hữu h ạ n , c ô n g ty c ổ p h à n ) ở mục tíícli,

c h ư a phù với hựp thực tế C h ú n g cán phái đ ư ợ c liếp tục bổ s u n g và

hoàn tlìiện để dáp ứng đưựe yêu cầu dổi mới doanh n ghiệ p tập thè

t r ong d i ề u k i ệ n c ủ a nền k i nh t ế h à n g lioá VỘI1 liíinh t heo c ơ chê tliị

trường, c ó sự q u ả n lý c ủ a Nỉ i à nước t he o 1.1 ị II lì lnrớng xã hội chủ

nghĩ a

Ki nh n g h i ệ m của n h i ề u n ư ớ c và t hực liỗn Việt N a m c h o tlìấy:

K h ô n g chí t r o n g nền k i nh t ế xã hội c hủ ng h ĩ a, mà cá ' t r ong nền

ki nh t ế thị ( r ư ờ n g dã p h á t t r i ển , n hu cáu liựp lác g i ữ a người lao

d ộ n g I r ong c á c h ì n h t h ứ c đa d ạ n g là đòi hỏi tất yếu k h á c h qu a n c ủ a

q u á trình nAiig c a o n ă n g suất , c h ấ t l ượng, h i ệ u qiiiì c ủ a nền ki nh tế

D o a n h n g h i ệ p tạp t h ể là một loại hì nh tổ cliứe ki nh lô tồn tại

từ hơn 150 n ă m nay C h ú n g c ó vị trí, vai trò q u a n t r ọ n g t r o n g q u á

h o ạ c h lioá t ập t r ung Vào thời kỳ c ao đ i ế m ( 1 9 8 6 - 1988) ciỉ nước

dã có tới t r ên 100 000 đ ơ n vị ki nh tê lập thổ Các đ ư n vị này đã

d ó n g g ó p vai trò qu a n t r ọ n g t r oi m c ô n g c u ộ c k h á n g c hi ê n c h ô n g

Ph á p , e l i ống Mỹ và phát Iriển ki nh t ế xã hội t r o n g điồu ki ện lioà

bì nh Song, b ước s a n g thời kỳ đổi mới, hàu hết c ác hợp lác xã được

t h à n h lập Ir ước d a y tlieo m ô hì nh cũ dã n g à y c à n g bộc lộ rõ nl uìng

kliuyôt tạt k h ô n g pliù hợp với c ơ c h ế mới , tlo đó k h ô n g pliát huy

d ư ợ c lác d ụ n g và s uy g i á m n h a n h c h ó n g ( đến n ă m 1994 ca nước chí c ỏ n k h o a n g 2 5 0 0 0 d ơ n vị hợp tác xã)

Với d ư ờ n g lối đổi mới và phá t t riển nền ki nh l ế h à n g lioá

n hi ều t h à n h phàn, t h e o c ơ c h ế thị t r ư ờ n g , c ó sự q u ả n lý c ủ a Nhà

nước theo tlịnli hướng xã hội chủ n ghĩa , v iệ c xAy dựng k in h tế tập

t h ể c ù n g k i nh t ế q u ố c d o a n h l àm nén t áng c ủa liền ki nh t ế qu ố c dAn CÀU pliai đ ư ợ c k h u y ế n khí ch Lý d o c ủa c h í n h s á ch d ỏ là: ki nh

tê t ạp t hế là sự h ợ p t ác n h ằ m hỗ t rự lãn n h a u t ạo ra sức mạ n h , iliúc

đ á y p h á t t r i ển k i nh t ế c ủ a t ừng t h à n h vi ên g ó p ph à n giai qu y ế t các

v ấ n dề xã hội như: t ạo vi ệc l àm, 11 Ang c a o hi ệu q u a sim xuất, ki nh

d o a n h , dị ch vụ t ă n g t hu n h ậ p , cải t hi ện và iiAng c ao dời s ố n g của

lý hoạt độn g san xuất, k in h doanh d ịc h vụ với nhiều phương thức

Miện nay, doanh n ghiệ p lộp thó’ được Nhít nước CỊIKỈII lý một

c á c h b ì n h đ a n g n h ư dối với c ác d o a n h n g h i ệ p kliác đi ều dó lạo ra

cư s ở p h á p lý và môi t r ư ờ n g t h u ậ n lợi c h o các d o a n h n g h i ệ p tập

C á c xã vi ên tiều có mộ t lá p h i ế u và bi nh cỉẫng khi t h a m gia

bi ể u q u y ê l và quản lý d o a n h n g h i ệ p tập thể Klii g i a nhập doanh

n g h i ệ p t ập thể, mỗ i xã vi ên đ ề u phái g ó p cổ ph á n tối t hi ếu t heo qui

đ ịn h c ủ a d iề u lộ; có thể góp n h iề u cổ phẩn nhưng cỏ giới hạn nhất

đị nh

3 Ph â n chia lãi có giới hạn theo vốn góp:

Lợi n h u ậ n r ò n g sau khi n ộ p t h u ế d ư ợ c trích vào c ác q u ĩ c h u n g

Do a n h n g h i ệ p tập thể tự chị u trách nliiỌm về kêt (Ịua lioạl

đ ôn g Síín xuất, k in h doanh, (.lịch vụ, tự qu v ố i clịiili vò plúìn pliối vổ

thu n h ậ p , b a o d á m d o a n h n g h i ệ p lập t hế và xã vi ên cù 111» có lợi

5 Hơp tác là phát triển công đổng:

Phát h u y tinh t hổn t ạp thể, Iií\ng c ao ý tliírc hợp tác gi ữa các

xã viên trong doanh n ghiệ p tạp tliẽ và trong cộn g clnnụ xã hội liựp

t ác gi ữa c á c d o a n h n g h i ệ p lập t hể ớ t r ong nước va niioài nước

doanh ngliiệp tập thể.

Đé chim báo c h o Nlnì n ư ớ c q u a n lý d ư ợ c c á c lioạt đ ộ n g CIIÍI

d o a n h n g h i ệ p t ập thể, Luật hợp tác xã dã I|iii đ ị nh thủ lục t hành lập

và đ ă n g ký ki nh d o a n h c ủa c ác h ợ p lác xã ĐAy là ch ỏ' (lịnh ph á p lý

h o à n t oàn mới đối với c ác loại h ì nh ki nh t ế t ập the Nó k h ô n g chí

t ạo ra c ơ s ở c h o v i ệ c Nlià n ướ c qiiíiii lý c á c iloíinli imhiỌp lập thể

m à c ò n k h ẳ n g đ ị n h tư c á c h c hủ t h ể c ủ a các d o a n h n g h i ệ p lập the

Đ ổ n g tliời, nó c ò n tliê’ hi ện n g u y ố n tắc tự do ki nh (loanh, tạo i;i sự

b ì nh d ẳ n g g i ữa d o a n h ngl ìi êp t ạp t hể với cát' loại liìnli d o a n h

n g h i ệ p khác

C h ế (lịnh p h á p lý t h à n h lạp và đ ă n g ký ki nh (loanh dối với các

h ợ p lác xã đ ư ợ c Luột h ợ p tác xã clii nhộn T r o n g dó CỊUÌ đị nh khá

rõ ràng vé sáng lập v iê n, trình lự và thủ tục llùmli lẠp hợp (ác xã,

c á c d i ếu ki ện cán t hiết đê t h à n h lập hợp tác xã, hổ sơ đ ă n g ký kinh

d o a n h , nội d u n g Đ i ề u lệ, thê t hức c ấp g i ấy c h ứ n g n h ạ n đ ă n g ký

k i n h d o a n h , các qui đ ị nh về dặt văn p h ò n g dại cliộn và chi nh á n h