Quảng bá hình ảnh đất nước và con người việt nam qua ký sự truyền hình

LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài “ Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam qua ký sự truyền hình” tác giả luận văn đã nhận được sự quan tâm,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN HỘI NGUYÊN

QUẢNG BÁ HÌNH ẢNH ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI VIỆT NAM QUA KÝ SỰ TRUYỀN HÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội – 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN HỘI NGUYÊN

QUẢNG BÁ HÌNH ẢNH ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI

VIỆT NAM QUA KÝ SỰ TRUYỀN HÌNH

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng

Hà Nội – 2019

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam qua ký sự truyền hình” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi

dưới sự hướng dẫn của TS Trần Bảo Khánh Các số liệu và trích dẫn trong luận văn rõ ràng, trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác Tôi xin chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung luận văn này

Tác giả luận văn

Nguyễn Hội Nguyên

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài “ Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam qua ký sự truyền hình” tác giả luận văn đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của lãnh đạo và các giảng viên trong Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Đặc biệt tác giả luận văn luôn nhận được sự quan tâm định hướng, chỉ bảo tận tình của T.S Trần Bảo Khánh Cảm ơn sự quan tâm, động viên của thầy đã cho tác giả nguồn động lực để cố gắng hoàn thành luận văn

Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo, đội ngũ phóng viên, biên tập viên kênh VTV1, trung tâm phóng sự và phim tài liệu Đài THVN, đài PT-

TH Bắc Giang, đài PT-TH Thanh Hóa đã luôn tạo điều kiện thuận lợi cung cấp tài liệu giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn của mình

Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn các bạn học viên lớp cao học báo chí khóa 21, những người bạn đã luôn giúp đỡ và đồng hành trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, tìm nguồn tài liệu, liên hệ với nhân vật…

Trong điều kiện hạn chế về thời gian cũng như năng lực của bản thân, luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong được sự đóng góp ý kiến của hội đồng chấm luận văn, của các thầy, cô và đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

TTV : Đài PT-TH Thanh Hóa

VTV1 : Kênh tin tức – chính trị tổng hợp ( Đài Truyền hình Việt Nam) VTV : Đài Truyền hình Việt Nam

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ TRONG LUẬN VĂN

Sơ đồ 1.1: Quy trình tổ chức sản xuất tác phẩm ký sự truyền hình……… 40 Biểu đồ 3.1: Tỉ lệ theo dõi chuyên mục ký sự trên VTV1 và TTV, BG.TV……… ………113 Biểu đồ 3.2: Đánh giá độ hài lòng của khán giả………113

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

5 Cơ sở luận và Phương pháp nghiên cứu 12

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 13

7 Cấu trúc luận văn 14

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN 15

1.1 Các khái niệm có liên đến đề tài 15

1.1.1 Ký sự và ký sự truyền hình 15

1.1.2.Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam 22

1.2 Thể loại ký sự truyền hình và vấn đề quảng bá đất nước con người Việt Nam 24

1.2.1.Nhận diện về thể loại 24

1.2.2 Đặc điểm cơ bản thể loại ký báo chí và ký sự truyền hình 27

1.2.3 Phân biệt ký sự truyền hình với một số thể loại khác 29

1.2.4 Các dạng ký sự truyền hình 32

1.3 Quy trình tổ chức sản xuất tác phẩm ký sự truyền hình 35

1.3.1.Công việc, chức danh trong tổ chức sản xuất ký sự truyền hình 35

1.3.2 Quy trình sản xuất tác phẩm ký sự truyền hình 39

1.4 Các tiêu chí đánh giá một tác phẩm ký sự truyền hình hay, hấp dẫn41 1.5 Tầm quan trọng của việc quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam 44

1.5.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam 44

1.5.2 Vai trò của truyền hình khi tham gia quảng bá hình ảnh đất nước

con người Việt Nam 46

Tiểu kết chương 1 48

CHƯƠNG 2: HÌNH ẢNH ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG KÝ SỰ TRUYỀN HÌNH 50

2.1 Tình hình sản xuất, sử dụng ký sự truyền hình 50

2.1.1 Ở đài truyền hình Việt Nam 50

2.1.2 Ở các đài Phát thanh - truyền hình địa phương 53

2.2 Ký sự truyền hình- Thể loại phù hợp phản ánh đất nước, con người Việt Nam 60

2.2.1 Khả năng tái hiện lịch sử và hiện tại 60

2.2.2 Tính chất sinh động , hấp dẫn 66

2.3 Các yếu tố cấu thành nội dung và hình thức của tác phẩm 68

2.3.1.Đặc điểm hình thức của ký sự truyền hình 68

2.3.2 Đặc điểm về nội dung 87

2.4 Quy trình sản xuất tác phẩm ký sự truyền hình 91

2.4.1.Giai đoạn tiền kỳ 92

2.4.2 Giai đoạn hậu kỳ 97

Tiểu kết chương 2 102

CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KÝ SỰ TRUYỀN HÌNH 104

3.1 Những thành công và hạn chế của ký sự truyền hình khi quảng bá hình ảnh, đất nước , con người Việt Nam 104

3.1 1.Những thành công 104

3.1 2 Những hạn chế 115

3.2 Những vấn đề đặt ra 123

3.2.1 Nhu cầu thông tin về đất nước, con người Việt Nam 123

3.2.2 Nhu cầu công chúng với nội dung và hình thức thông tin 127

3.2.3 Nhu cầu của nội dung chương trình phát sóng 131

3.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng ký sự truyền hình 133

3.3.1 Về mặt lý luận 133

3.3.2 Về mặt nhân lực và phương tiện kỹ thuật 135

3.3.3 Về nội dung và hình thức tác phẩm 139

3.3.4 Về mặt cơ chế tài chính 140

3.3.5 Về khung giờ phát sóng chương trình 142

Tiểu kết chương 3 143

KẾT LUẬN 145

TÀI LIỆU THAM KHẢO 147

PHỤ LỤC………

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua, báo chí đã làm tốt công tác thông tin tuyên truyền quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa, con người Việt Nam, đưa Việt Nam ra thế giới và đưa bạn bè thế giới đến với Việt Nam Thành công này không chỉ giúp cho bạn bè trên thế giới hiểu về Việt Nam mà còn giúp cho người dân trong nước hiểu sâu sắc hơn vẻ đẹp phong cảnh, văn hóa, con người trên khắp mọi vùng miền đất nước

Trong đó, có phần đóng góp rất quan trọng của truyền hình Với vai trò

là phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, truyền hình có khả năng thông tin sự kiện một cách nhanh nhất khi nó mới xảy ra, thậm chí đang diễn

ra Người xem có thể quan sát một cách chi tiết, tường tận qua các chương trình truyền hình trực tiếp Ưu thế của truyền hình còn là việc tác động một cách sâu sắc vào tình cảm con người, hình thành trong họ những suy nghĩ đẹp

để dẫn tới những hành động đẹp Do vậy, truyền hình trở thành một phương tiện cung cấp thông tin lớn, có độ tin cậy cao, có khả năng làm thay đổi nhận thức của công chúng từ đó định hướng thái độ, hành vi con người Vì vậy, có thể nói rằng, đây loại hình báo chí phù hợp với nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa con người Việt Nam

Truyền hình có nhiều hình thức và thể loại có khả năng làm tốt công tác quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam nhưng trong đó thể loại ký

sự là hình thức có khả năng lớn để làm công việc này Thời gian gần đây, trên sóng của các đài Truyền hình trong cả nước liên tục xuất hiện các tác phẩm thuộc thể loại ký sự phản ánh về vấn đề này, có thể kể ra một số tác phẩm tiêu

biểu: Ký sự Thăng Long”, “Ký sự Chín cửa sông”, “Ký ức miền Tây”, “Hành

trình di sản văn hoá Óc Eo”, “Đảo Ngọc Việt Nam”, “Qua vùng đầm vịnh”,

“Miền Cha Pi”, “Bản tình ca của đá”, “Lãng du miền sông nước”, “Phương Nam du ký”, “Bay bổng Phương Nam”, “Chuyện về những người lính truyền tải điện”, “Dưới mái hiên xưa”, “Con đường di sản”, “Miệt Cù Lao”, “Lớp học tình thương”, “Hành trình nam Xu Đăng”, “Ký sự bản trường ca dựng nước”, Ký sự nẻo về nguồn cội”, “Ký sự theo chiều dài đất nước”, “Từ những miền quê”, “ Biển đảo Việt Nam”, “Hương vị quê nhà”…là những

phim có độ dài vài chục tập; hoặc là những phim có độ dài vừa phải, chừng vài tập Đề tài của thể loại này tập trung hướng tới là: Cảnh đẹp thiên nhiên các vùng miền, phong tục, tập quán, lối sống, văn hóa của các địa phương trong cả nước

Ký sự truyền hình là thể loại báo chí mà khả năng của nó không nằm ở dung lượng thông tin dày đặc, hoặc là sự phân tích kĩ càng, cũng không phải

là tính chất thời sự của báo chí nói chung, mà năng lực thông tin của ký sự nằm ở khả năng phản ánh sự trăn trở, suy ngẫm của nhà báo trước mỗi sự kiện, sự việc, con người, hướng người xem tới một tình cảm cao đẹp và đánh thức ở họ tình cảm cao đẹp Do vậy, thể loại này rất phù hợp với việc thông tin tuyên truyền quảng bá Cần nhấn mạnh rằng, thể loại ký sự truyền hình đã thu được nhiều thành công trên sóng truyền hình, những thành công này dựa trên sức mạnh của thể loại và được các tác giả sử dụng rất đúng với loại đề tài được lựa chọn

Trong quá trình sản xuất chương trình thể loại ký sự truyền hình, đang

có nhiều cách hiểu khác nhau, thường hay bị đóng gói chung là phóng sự hoặc phim tài liệu ít người gọi đúng tên thể loại này Có lẽ bởi vì giữa chúng có khá nhiều điểm tương đồng về thủ pháp sáng tạo, về quy trình sáng tác thông thường Chính vì vậy, trong quá trình sáng tạo tác phẩm ký sự truyền hình, nhiều tác giả cũng chưa chắc chắn mình sử dụng đúng thể loại ký sự chưa, dẫn đến hiệu quả thông tin không cao như mong đợi Đó có thể là một phim

tài liệu dài, được trau chuốt kĩ càng, nhưng cũng có thể là một phóng sự ở mức trung bình được kéo dài một cách lộ liễu mà nguyên nhân chính nằm ở chỗ không nắm vững cách thức sáng tác

Xuất phát từ một số lý do cơ bản nêu trên, tôi quyết định lựa chọn đề

tài “Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam qua ký sự truyền hình” để thực hiện luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về thể loại ký sự nói chung và ký sự truyền hình nói riêng,

đã có một số công trình:

Cuốn sách “Các thể ký báo chí” của tác giả Đức Dũng xuất bản năm

1992 và tái bản vào các năm 1996, 1998, 2001, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin Đây là một cuốn sách có giá trị về lí luận cho những người muốn nghiên cứu sâu về thể loại ký báo chí Bên cạnh việc phân tích làm sáng tỏ đặc trưng, đặc điểm và những vấn đề có liên quan đến các thể loại Phóng sự, ghi nhanh, ký chân dung, ký chính luận, nhật ký phóng viên, sổ tay phóng viên, thư phóng viên, cuốn sách còn cố gắng trang bị cho người đọc những kiến thức cần thiết về kỹ năng sáng tạo tác phẩm ký báo chí Để minh họa cho phần lý thuyết sách có một phần phụ lục giới thiệu một số tác phẩm ký báo chí tương đối tiêu biểu được chọn lọc từ thực tiễn đời sống báo chí nước ta Đây là một cuốn sách có nội dung tốt đảm bảo yêu cầu về học thuật, đồng thời thể hiện sự năng động trong việc bám sát để nhận diện thực tiễn trong hoạt động sáng tạo của những người làm báo, hay trong các công tác nghiên cứu và giảng dạy báo chí Tuy nhiên, cuốn sách chỉ trình bày cho loại hình báo in mà chưa đề cập cho truyền hình

Cuốn sách “Ký văn học và ký báo chí” của tác giả Đức Dũng, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, năm 2003, Nội dung cuốn sách đề cập đến những vấn đề xung quanh các thể ký, tác giả trình bày quan niệm riêng của mình từ

một góc nhìn mới và luận điểm then chốt là phân biệt giữa ký văn học và ký báo chí với tư cách là hai loại thể khác nhau thuộc hai hệ thống khác nhau Cuốn sách này là một công trình nghiên cứu khoa học công phu sáng tạo, sử dụng một hệ thống tài liệu phong phú, đồng thời luôn bám sát thực tiễn sinh động của đời sống văn học và báo chí nước ta để rút ra được các kết luận cần thiết

Trong cuốn sách “Sản xuất chương trình truyền hình” của tác giả Trần Bảo Khánh, Nhà xuất bản Văn hóa –Thông tin, năm 2003 Cuốn sách này đề cập nhiều đến các phương pháp sản xuất các chương trình truyền hình, các yếu tố cấu thành một sản phẩm truyền hình Trong cuốn sách cũng có một phần đề cập tới thể loại ký sự truyền hình, tuy nhiên nội dung chủ yếu đề cập đến nhiều là quy trình sản xuất tác phẩm ký sự chứ không đi sâu vào phân tích các yếu tố đặc trưng của thể loại ký sự trong việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam

Cuốn sách “Công chúng truyền hình Việt Nam” của tác giả Tiến sĩ Trần Bảo Khánh, Nhà xuất bản Thông tấn, năm 2011 Cuốn sách giúp độc giả hiểu rõ hơn những vấn đề cần thiết cơ bản nhất của công chúng truyền hình Việt Nam, với những nội dung: Về công chúng truyền hình Việt Nam, công chúng truyền hình Việt Nam nhìn từ góc độ xã hội học, đặc điểm tâm lý tiếp nhận thông tin của công chúng truyền hình Việt Nam hiện nay, đặc điểm trong xử lý thông tin truyền hình cho đến những thay đổi của công chúng trong thời gian tới

Giáo trình “Các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật” của tác giả PGS TS Dương Xuân Sơn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, năm

2008 Cuốn sách này gồm 8 chương, trình bày khá sâu sắc về lý luận chung

về thể loại và thể loại báo chí, sự hình thành và phát triển của các thể loại báo chí, những đặc thù của thể loại báo chí Một số vấn đề về thể ký trong văn học

và báo chí, các thể loại phóng sự, ký chân dung, ký chính luận, ghi nhanh, câu chuyện báo chí, tiểu phẩm cũng được tác giả đưa ra một cách cụ thể và sâu sắc Đây là một công trình nghiên cứu đầy tâm huyết, chi tiết về các thể loại báo chí cơ bản có ý nghĩa quan trọng với những đối tượng đang học tập và nghiên cứu về báo chí truyền hình

Giáo trình “Báo chí truyền hình” của tác giả PGS.TS Dương Xuân Sơn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2009 Đây là cuốn sách có nội dung phong phú về loại hình truyền hình Cuốn sách giúp cho người đọc có được cái nhìn tổng quan về loại hình này Mở đầu cuốn sách giới thiệu về những vấn đề chung của truyền hình như: Khái niệm, đặc trưng, đặc điểm của chương trình truyền hình và sản phẩm của truyền hình, những yếu tố cơ bản trong truyền hình Lịch sử ra đời và phát triển của truyền hình, chức năng đặc điểm, quy trình sáng tạo một số chương trình truyền hình như: Cầu truyền hình, tin truyền hình, phóng sự truyền hình, phim tài liệu truyền hình Đặc biệt cuốn sánh này tác giả cũng đề cập tới thể loại ký sự truyền hình, đây là một cuốn sách hiếm hoi viết về thể loại ký sự truyền hình Tuy đây là kiến thức cơ bản về thể loại nhưng rất quan trọng, những kiến thức quý báu này sẽ được tác giả chọn lọc và kế thừa, phát triển trong luận văn của mình

Sách “Báo chí truyền hình” của tác giả C.V Cu dơ nhet xốp - X.L X

vích - A la lu rốp xki (2004), tập1, 2, Nhà xuất bản Thông tấn, Hà Nội Nội

dung sách đề cập tới tầm quan trọng của truyền hình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng, vừa nêu rõ tính đặc thù của báo chí truyền hình Trong đó các tác giả tập trung trình bày vị trí, chức năng của truyền hình trong xã hội, bản chất của truyền hình hiện đại, các phương tiện xây dựng kịch bản truyền hình và những định hướng, triển vọng của truyền hình trong thời đại bùng nổ thông tin và công nghệ truyền thông

Sách “Cơ sở lý luận báo chí” của tác giả E.P Prôkhôrốp Nhà xuất bản Thông tấn ấn hành năm 2004 Đây là tài liệu cung cấp cho độc giả những kiến thức cơ bản và hệ thống về lĩnh vực báo chí Trong nội dung cuốn sách, tác giả trình bày những vấn đề chung nhất, khái quát nhất về lý luận nghiệp vụ báo chí và những đặc thù của hoạt động báo chí với tư cách là một lĩnh vực hoạt động sáng tạo Nội dung cuốn sách này tác giả đi sâu giới thiệu báo chí trong hệ thống các thiết chế xã hội; báo chí trong không gian thông tin; báo chí với tư cách là một lĩnh vực hoạt động sáng tạo; hiệu lực và tính hiệu quả của báo chí Đặc biệt ở chương cuối tác giả phân tích làm nổi bật vai trò của nhà báo với tư cách là chủ thể của hoạt động thông tin đại chúng, trong đó nêu rõ những phẩm chất nghề nghiệp, đạo đức, trách nhiệm công dân, địa vị pháp lý của nhà báo cũng như quyền tác giả trong hoạt động báo chí

Bên cạnh những cuốn sách kể trên còn có một số đề tài, công trình nghiên cứu liên quan đến việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam và thể loại ký báo chí trong thời gian qua

Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ báo chí học năm 2008 của học viên Trương Thị Diệu Thúy Khoa Báo chí và Truyền thông trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn “Kinh nghiệm lý luận và thực tiễn về ký chân dung qua chuyên mục người đương thời” Nội dung luận văn đề cập tới một số lý luận

về thể loại ký báo chí, tuy nhiên trong luận văn chỉ đi nghiên cứu sâu về thể loại ký chân dung Thông qua việc phân tích các tác phẩm ký chân dung phát

sóng trên chuyên mục người đương thời của VTV (giai đoạn 2001 đến 2006)

để tìm ra những ưu điểm và hạn chế của thể loại này Qua đó đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng thương hiệu cho chuyên mục người đương thời của VTV

Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ báo chí học năm 2009 của học viên Hoàng Thu Hằng khoa Báo chí và Truyền thông trường Đại học Khoa học xã hội và

Nhân văn “Tác phẩm ký báo chí của nhà báo Phan Quang” Nội dung luận văn trình bày một số lý luận chung về ký báo chí, phong cách ngôn ngữ và phong cách ngôn ngữ báo chí Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp báo chí, trong đó ký báo chí thể loại tiêu biểu nhất của nhà báo Phan Quang Nghiên cứu nội dung phản ánh và nghệ thuật viết ký báo chí được thể hiện trong những tác phẩm

ký báo chí của nhà báo Phan Quang Phân tích những đặc trưng riêng về phong cách viết ký của nhà báo, giàu chất trí tuệ, đậm chất văn chương từ đó đánh giá hiệu quả thông tin từ phong cách viết ký của ông, nhằm thúc đẩy hơn nữa quá trình gia tăng sáng tạo trong hoạt động viết thể loại ký báo chí để thông tin hiệu quả hơn

Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ báo chí học năm 2016 của học viên Đặng Thúy Lan Khoa Báo chí và Truyền thông trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn “Truyền thông về hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài trên kênh đối ngoại VTC10 – NET VIET” Nội dung luận văn tập trung giải quyết một số lý luận chung về truyền thông

về hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài trên kênh truyền hình VTC10 - NetViet hiện nay Trong đó, nghiên cứu tập trung trình bày một số khái niệm và vai trò của truyền thông về hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài; Đặc điểm và nhu cầu tiếp nhận thông tin về hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt của người Việt Nam ở nước ngoài; năng lực đáp ứng thông tin cho kiều bào trên báo chí Việt Nam hiện nay

Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ báo chí học năm 2014 của học viên Nguyễn Đức Dũng Học viện báo chí và Tuyên truyền “Tổ chức sản xuất ký sự truyền hình ở các đài Phát thanh và truyền hình miền Đông Nam Bộ” Tác giả luận văn tập trung phản ánh vào thực trạng sản xuất ký sự truyền hình ở các đài

phát thanh và truyền hình miền Đông Nam Bộ chứ chưa đi sâu nghiên cứu một cách kỹ lưỡng về thể loại ký sự truyền hình

Khóa luận tốt nghiệp năm 2001 ngành báo chí của sinh viên Dương Thị Thu Hương trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn “Hình ảnh đất nước con người Việt Nam trên tạp chí Quê hương từ năm 1998 đến nay ” Nội dung của khóa luận tập trung phân tích nội dung và hình thức các bài viết có đề tài phản ánh về hình ảnh đất nước và con người Việt Nam đăng trên tạp chí Quê hương phục vụ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.Trong khóa luận cũng đề cập tới thể loại ký báo chí, tuy nhiên tác giả chỉ liệt kê các tác phẩm thuộc thể loại ký báo chí được đăng trên tạp chí chứ không đi sâu phân tích về thể loại này

Như vậy, có thể thấy rằng đã có một số tài liệu, sách, giáo trình, luận văn, khóa luận có đề cập tới những vấn đề có liên quan đến đề tài nghiên cứu Tuy nhiên, chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu vào thể loại ký sự truyền hình, một thể loại rất phù hợp với việc quảng bá hình ảnh, đất nước và con người Việt Nam Đây chính là khoảng trống về lý luận và thực tiễn cần

được nghiên cứu sâu, vì vậy đề tài “Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam qua ký sự truyền hình” không bị trùng lặp với các công trình khoa

học trước đó Trong luận văn, tôi sẽ kế thừa những ý tưởng khai phá của những nhà nghiên cứu đi trước và coi đó là tiền đề lý luận và thực tiễn để triển khai đề tài nghiên cứu của mình

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ các vấn đề về ký sự truyền hình, bao gồm: khái niệm, đặc điểm, các yếu tố về nội dung và hình thức của thể loại và quy trình sáng tạo tác phẩm

Vai trò và khả năng của thể loại ký sự truyền hình trong quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam

3.2 Nội dung nghiên cứu

Các nội dung nghiên cứu của luận văn bao gồm:

Nghiên cứu các vấn đề lí luận của ký sự truyền hình, đưa ra được khái niệm, đặc điểm để phân biệt ký sự với các thể loại có hình thức tương tự, bước đầu đưa ra các dạng thức trong thể loại Khẳng định ký sự truyền hình là thể loại độc lập, có chức năng và vai trò riêng biệt trong hệ thống thể loại báo chí và báo chí truyền hình

Khảo sát các chuyên mục ký sự trên kênh VTV1 của đài Truyền hình Việt Nam và một số đài PT-TH địa phương đang sử dụng ký sự truyền hình, đánh giá chất lượng, phân tích điểm mạnh và điểm yếu để làm cơ sở đưa ra các khuyến nghị và giải pháp nâng cao chất lượng tác phẩm

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là chuyên mục ký sự trên kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam, đài Phát thanh-Truyền hình Thanh Hóa, đài Phát thanh-Truyền hình Bắc Giang

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn khảo sát quy trình sáng tạo, thực trạng sử dụng thể loại ký sự trong chuyên mục ký sự trên kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam, đài Phát thanh-Truyền hình Thanh Hóa, đài Phát thanh-Truyền hình Bắc Giang (thời gian từ tháng 1 năm 2017 đến tháng 6 năm 2018)

5 Cơ sở luận và Phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở luận

Luận văn dựa trên cơ sở vận dụng quan điểm của chủ nhĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của báo chí vô sản và quan điểm của

Đảng Cộng sản Việt Nam về báo chí Các phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử sẽ được vận dụng trong suốt quá trình nghiên cứu và giải quyết vấn đề Ngoài ra, luận văn vận dụng, kế thừa, phát triển những công trình khoa học của các nhà nghiên cứu, các tác giả đi trước nghiên cứu luận văn có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong qua trình nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp sau đây:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này nhằm khái quát, hệ

thống hóa, bổ sung mặt lý thuyết về ký sự truyền hình Đây chính là những lý thuyết cơ sở đánh giá các kết quả khảo sát thực tế và đưa ra các giải pháp khoa học cho vấn đề nghiên cứu

Phương pháp thống kê: Phương pháp này nhằm xác định tần xuất xuất

hiện, mức độ phát triển của thể loại ký sự được khai thác trong chuyên mục

ký sự

Phương pháp phân tích: Phương pháp này được sử dụng nhằm chỉ ra

những thành công, hạn chế của thể loại này khi phản ánh thực tiễn

Phương pháp phỏng vấn sâu: Phương pháp này được thực hiện với các

chuyên gia để thu thập ý kiến đánh giá về vấn đề nghiên cứu, phỏng vấn công chúng nhằm thu thập ý kiến của họ về việc đáp ứng nhu cầu thông tin của thể loại này trên thực tế

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần bổ sung vào phát triển hệ thống lý

thuyết về thể loại báo chí truyền hình

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn giúp cho người đọc có cái nhìn rõ hơn hiệu

quả của việc thông tin, tuyên tuyền hình ảnh đất nước, con người Việt Nam,

về sự phát triển ký sự truyền hình trong thực tế Thông qua kết quả nghiên

cứu, luận văn giúp góp phần giúp cho cơ quan báo chí, các đài truyền hình Trung ương và địa phương nhất là các nhà báo, những người tham gia sản xuất có thể nhìn nhận đúng về ký sự truyền hình

Luận văn có giá trị tham khảo nhất định đối với những người làm công tác nghiên cứu báo chí, những người làm báo hình đặc biệt là công tác phục

vụ đào tạo chuyên ngành báo chí

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

sự việc và con người có thật trong cuộc sống” [13, tr.365].Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Khoa học xã hội Việt Nam -Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm

1992, “Ký là một thể văn xuôi viết về người thực việc thực có tính chất thời

sự, trung thành với hiện thực ở mức cao nhất” Theo sách Thuật ngữ nghiên cứu văn học, thể loại ký được xem là “một loại hình văn học tái hiện cuộc sống qua sự ghi chép, miêu tả người thật, việc thật Hình tượng của ký có địa chỉ của nó trong cuộc sống Do đó, tính chính xác tối đa là đặc trưng cơ bản của ký” [10, tr 24]

GS Hà Minh Đức có quan điểm: “Ký văn học là thể loại cơ động, linh

hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thức ở các thế trực tiếp nhất Tác phẩm ký vừa có khả năng đáp ứng được yêu cầu bức thiết của thời đại, đồng thời vẫn giữ được tiếng nói vang xa, sâu sắc của nghệ thuật” [2, tr 184] Như

vậy, trong văn học, ký là một thể loại cơ động, linh hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực ở cái thể trực tiếp nhất, ở những nét sinh động và tươi mới nhất Nó giúp nhà văn khắc phục được tính bảo thủ truyền thống trong thi pháp để có thể đón nhận sự đa dạng và phong phú của đời sống

Trong sách từ điển văn học, tác giả Nguyễn Xuân Nam xác định ký là

một “ loại hình văn học” bên cạnh thơ, tiểu thuyết, kịch gồm nhiều chủ thể

chủ yếu là văn xuôi, bút ký, hồi ký, du ký, ký sự, phóng sự, tự truyện, tạp văn, chính luận…Ông cho rằng ký có nhiều thể loại, có những thể gần với lịch sử như hồi ký, tự truyện, có những thể mang nhiều yếu tố trữ tình như tùy bút, bút ký có những thể gần như truyện như truyện ký và trong đó có những thể rất gần với thông tin báo chí như, phóng sự, ký sự

Việc phân loại ký là một vấn đề học thuật phức tạp, việc phân ra các thể ký một cách rõ ràng ở cấp nhỏ hơn còn khó hơn rất nhiều Tuy nhiên, khi phân chia thể ký dưới phương thức phản ánh của thể loại này thì các nhà nghiên cứu lại có cùng quan điểm với nhau Hầu hết đều cho rằng ký phân chia ra làm các nhóm cơ bản: Ký tự sự, ký trữ tình, ký chính luận Ngay sự phân loại khái quát nhất như trên cũng có sự xâm lấn và kết hợp ở những mức

độ khác nhau giữa các loại ký Vì thế, ranh giới giữa các loại ký không phải là bất biến và có sự giao thoa linh hoạt tùy vào phong cách thể hiện của tác giả

Ký sự là một thể loại có ý thức hướng tới ghi chép khá hoàn chỉnh về một sự kiện, một phong trào, một chiến dịch, một giai đoạn sinh thành của một đối tượng khách quan nào đó… ký sự không đột phá vào “điểm” của sự kiện như phóng sự mà quan tâm mô tả trên diện rộng của sự kiện trong quá trình phát triển của nó

Trong ký sự, sự việc sự kiện là nội dung chủ yếu, thể hiện sự vận động phát triển thông qua những biến động cuộc sống Chính vì thế, tác giả Nguyễn

Xuân Nam trước đây khẳng định “Ký sự nặng nề tả việc có thật, từ những sự

việc cụ thể và sinh động, toát lên chủ đề tư tưởng của tác phẩm; ký sự ít dùng liên tưởng, ít bàn luận” [13, tr 366]

Trên cơ sở khẳng định ký sự là “một thể loại thuộc loại hình ký nhằm

ghi chép lại một câu chuyện, một sự kiện tương đối hoàn chỉnh” từ điển thuật

ngữ văn học xác định: “Ký sự có những đặc điểm chung với bút ký như viết

về người thật việc thật mà tác giả trực tiếp chứng kiến; cốt truyện không chặt

chẽ như trong truyện; sử dụng nhiều biện pháp và phương tiện biểu đạt nghệ thuật Song ký sự, phần bộc lộ cảm nghĩ của tác giả và những yếu tố liên tưởng, nghị luận thường ít hơn ở bút ký, tùy bút” [3, tr 114]

Giáo sư, tiến sĩ khoa học Phương Lựu cho rằng “Ký sự là bức tranh

toàn cảnh, trong đó sự việc và con người đan chéo vào nhau, nhưng gương mặt của nhân vật là không rõ nét” [7, tr.300]

Bằng việc xác định ký sự là một thể loại thuộc ký tự sự GS Hà Minh

Đức đưa ra khái niệm về thể loại ký sự văn học “Ký sự là thể loại có nhiệm vụ

ghi lại những diễn biến khách quan của cuộc sống con người thông qua những sự kiện Trong ký sự, tác giả phải tôn trọng tiếng nói khách quan của

sự kiện” [3 tr 202,203]

Trên cơ sở phân tích, tổng hợp các quan điểm của các nhà nghiên cứu

có thể đi đến một khái niệm chung nhất về ký sự văn học như sau: Ký sự là

thể loại có nhiệm vụ ghi lại những diễn biến khách quan của cuộc sống con người thông qua những sự kiện, sự việc mà tác giả chứng kiến Trong quá trình phản ánh tác giả có quyền bình luận, phân tích nhưng phải tôn trọng tính khách quan của sự kiện, sự việc

1.1.1.2 Ký sự báo chí

Từ sau Cách mạng Tháng Tám đến nay, ký sự càng ngày càng khẳng định vị thế của mình bằng việc đóng góp những tác phẩm xuất sắc cho đời sống văn học và báo chí Không thể không nhắc tới những nhiều tác phẩm ký

Ký sự Cao Lạng của Nguyễn Huy Tưởng, Rất nhiều ánh lửa của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Vỡ tỉnh của Tô Hoài, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi ,Sống như anh của Trần Đình Vân, Miền đất hứa của Nguyễn Sinh và Vũ Kì Lân, Những ngày nổi giận của Chế Lan Viên, Họ sống và chiến đấu của Nguyễn Khải, Đường lớn của Bùi Hiển Đây thực sự là những tác phẩm ký

đã để lại dấu ấn sâu đậm cho độc giả văn học và báo chí.Từ sau Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ VI diễn ra năm 1986, sự đổi mới và phát triển toàn diện của đất nước kéo theo sự phát triển của văn học và báo chí

Ký báo chí nở rộ gắn liền với hiện thực sôi động của đời sống xã hội,

ký lấy người thật, việc thật làm đối tượng miêu tả và phản ánh Sức hấp dẫn, thuyết phục của ký trước hết và chủ yếu chính do sự việc và con người có thật được phản ánh trong tác phẩm Với những ưu thế như khả năng cơ động, linh hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực ở cái thể trực tiếp nhất, ký có khả năng đem đến cho công chúng những nét tươi mới và sinh động của hiện thực – những thông tin đáng tin cậy Đối với báo chí, có thể nói ký là thể loại tạo ra một không gian sáng tạo rộng lớn giúp nhà báo có thể thông tin thời sự một cách sinh động, hấp dẫn Với đặc điểm về kết cấu và bút pháp linh hoạt, đặc biệt với sự xuất hiện của cái tôi trần thuật - tác giả - nhân chứng, ký tỏ ra

ưu thế hơn so với những thế loại báo chí khác trong việc trình bày sự thật một cách sinh động, có chiều sâu Sức hấp dẫn ấy còn được bổ sung thêm bởi vai trò của nhà báo, không chỉ là người thông tin khách quan, nhà báo còn có quyền độc thoại, đối thoại với công chúng với tư cách là nhân chứng bình đẳng đối với tất cả nhân vật được phản ánh và những người tiếp nhận sự phản ánh đó

Như vậy, các thể ký báo chí xuất hiện trước hết là do nhu cầu truyền đạt thông tin, nhu cầu phản ánh thực tiễn Với tư cách là người truyền đạt thông tin đến công chúng nhà báo luôn có ý thức tìm tòi những hình thức thể hiện mới để vượt ra khỏi cái khung của lối văn thông tấn mà vẫn đảm bảo tính xác thực, tính thời sự của nội dung được phản ánh Ký sự nhìn chung đã đáp ứng được yêu cầu đó, với hình thức kết cấu tương đối co giãn, với bút pháp đa dạng và đặc biệt là sự xuất hiện của cái tôi trần thuật giúp nhà báo có thể truyền đạt thông tin một cách phong phú, hấp dẫn hơn so với các thể loại báo chí khác Qua đó, có thể thấy rằng sự hình thành và phát triển của ký báo chí

gắn liền với hoạt động sáng tạo của nhà báo, việc tìm tòi những hình thức thể hiện mới nhằm đạt tới hiệu quả cao hơn vốn là thuộc tính của quá trình sáng tạo và nhà báo không nằm ngoài qui luật đó Trong các công trình nghiên cứu

về thể ký báo chí có rất nhiều quan niệm khác nhau về thể loại này nhưng về

cơ bản đều có những đặc điểm chung nhất: Ký phản ánh sự thật, đó là những

con người, tình huống, hoàn cảnh có thật trong cuộc sống Trong ký thường

sử dụng nhiều biện pháp điển hình hóa nghệ thuật, đưa ra những phương diện của nó như chân dung nhân vật, những lối nói điển hình của nhân vật, phong cách, sự việc, chi tiết Nguyên liệu cho ký được coi là đạt nếu có cơ sở vạch ra mâu thuẫn cũng như phân tích tâm lý chính xác Bố cục và cốt truyện rất quan trọng, nó là móc câu không bao giờ để rơi sự tò mò của con người

[11, tr 228]

Trong ký báo chí được chia ra nhiều dạng khác nhau như: Ký sự, ký chính luận, ký chân dung, bút ký, hồi ký…sự phân chia này căn cứ vào đặc trưng riêng trong quá trình phản ánh Tuy nhiên, sự phân chia này cũng chỉ mang tính chất tương đối Đối với ký sự báo chí các nhà nghiên cứu cũng đưa

ra nhiều quan điểm về thể loại này, tác giả Dương Xuân Sơn trong cuốn

“Giáo trình báo chí truyền hình” cho rằng: “Ký sự phản ánh sự thật cuộc

sống, trong ký sự có thể đan xen nhiều thể loại khác nhau: phóng sự, bình luận, tin, thư tín Điều này chứng tỏ một sự tự do về thể loại và tính linh hoạt của ký sự Tuy nhiên ký sự có những đặc trưng riêng, so với các thể loại báo chí khác, ký sự không chỉ khái quát nhân vật, sự kiện, sự việc thành hình tượng nhằm mục đích thông tin nói chung mà còn tạo ra cảm xúc thẩm mỹ sâu sắc với khán giả Hay nói cách khác kí sự nói đến chiều sâu vấn đề và tính nhân văn” [11, tr 228]

Trong cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình” TS Trần Bảo Khánh, cũng đưa ra những khái niệm về ký sự báo chí rất tổng quát và rõ ràng:

“Ký sự phản ánh con người, sự kiện thông qua các thủ pháp nghệ thuật, sức mạnh của nó cũng là ở chi tiết Việc chọn con người, sự kiện điển hình thông qua chi tiết có thật làm cho tác phẩm có sức truyền cảm mà không dùng các biện pháp điển hình hoá, nhân cách hoá của văn học” [4, tr 108]

Qua những quan niệm trên chúng ta thấy, quan niệm về ký sự báo chí còn nhiều điểm khác nhau Tuy nhiên, trong tực tiễn khách quan của đời sống

xã hội báo chí luôn là tấm gương phản chiếu những vấn đề, hiện tượng xã hội cập nhật nhất Người làm báo là người viết sử hàng ngày, nên sự thay đổi các quan niệm khác nhau về một vấn đề nghiên cứu là lẽ đương nhiên

Tổng hợp từ những quan điểm trên, tác giả luận văn đưa ra quan điểm

của mình về ký sự báo chí như sau: Ký sự là thể loại báo chí, phản ánh con

người và sự việc, sự kiện điển hình bằng bút pháp linh hoạt, giàu tính nghệ thuật không chỉ nhằm mục đích thông tin mà còn tạo ra cảm súc thẩm mỹ sâu sắc đối với công chúng

Ký sự truyền hình có những đặc trưng riêng do những qui định về loại hình báo chí truyền hình: Thông tin bằng hình ảnh, âm thanh, đây là lợi thế của truyền hình so với các loại hình báo chí khác Truyền hình đem đến thông tin và độ tin cậy cao cho công chúng, có khả năng tác động mạnh mẽ vào nhận thức của con người, Các chương trình truyền hình mang tính cập nhật và thời sự, nóng hổi, hấp dẫn người xem bằng cả hình ảnh, lời bình, âm thanh vừa cho người xem thấy được thực tế vấn đề, vừa tác động vào nhận thức của công chúng Vì vậy, truyền hình có khả năng tác động và định hướng dư luận mạnh mẽ Khác với loại hình báo in, sản phẩm báo chí là của riêng cá nhân nhà báo, trong loại hình truyền hình mỗi tác phẩm là sản phẩm của cả tập thể

từ đạo diễn, phóng viên, kỹ thuật, biên tập, quay phim và trải qua nhiều công đoạn mới có thể tạo ra tác phẩm báo chí truyền hình Do vậy, có thể

khẳng định rằng ký sự truyền hình cũng như các sản phẩm truyền hình khác là tác phẩm chung của cả một tập thể, tác động đến người xem bằng hình ảnh,

âm thanh

Theo một số nhà khoa học về báo chí, truyền hình của nước Nga, thì ký

sự truyền hình là thể loại hạt nhân và là thể loại khó phức tạp nhất trong nhóm

các thể loại chính luận - nghệ thuật truyền hình “Cũng giống như thể loại

phóng sự là hạt nhân của chính luận thông tin truyền hình, ký sự là hạt nhân của chính luận nghệ thuật truyền hình” [15, tr.86]

Và “Ký sự truyền hình là một trong những thể loại phức tạp nhất của chính luận Sở dĩ như vậy chính là nhờ sự kết hợp hữu cơ giữa nghiên cứu tài liệu

và trần thuật - khai thác thực tại về phương diện thẩm mỹ” [15, tr 86]

Nguyên nhân vì sao khẳng định: Ký sự truyền hình là thể loại hạt nhân và là thể loại phức tạp nhất của chính luận truyền hình? Vì ký sự truyền hình:

“Được xây dựng trên cơ sở tài liệu chặt chẽ - tính cụ thể của các sự việc, những nhân vật thực, những tình huống không hư cấu trong quan hệ của

họ - ký sự mang một hình thức khái quát nghệ thuật, Đặc trưng của thể loại này là tính hình ảnh của những chi tiết sự kiện được mô tả và phân tích mức

độ tiêu biểu cao” [15, tr 87]

Trong cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình” tác giả Trần Bảo Khánh đưa ra một khái niệm về thể loại ký sự truyền hình rất đầy đủ và khái

quát: “ Ký sự truyền hình là một thể loại báo chí trên truyền hình có sức mạnh

đặc biệt trong việc tác động vào công chúng khi các nhân vật, sự kiện, sự việc

có thật được khắc họa và khái quát thành hình tượng thông qua các phương pháp chính luận nghệ thuật, nhằm mục đích không chỉ thông tin mà còn tạo

ra xúc cảm thẩm mỹ sâu sắc đối với khán giả ”[4 Tr.110]

Trên cơ sở các lý thuyết trên, tác giả xin được bàn thêm:

Một là: Do đặc điểm của ký sự truyền hình là sử dụng các phương pháp

chính luận - nghệ thuật, nên sự thật khách quan trong ký sự truyền hình được chuyên chở, phản ánh đến khán giả một cách vừa có lý, vừa có tình, lại vừa đầy ắp những cảm xúc thẩm mỹ của tác giả - những người đã sáng tạo ra tác phẩm ký sự truyền hình đó Mục tiêu cuối cùng của ký sự truyền hình hướng đến chính là chuyển tải những thông điệp có sức lay động, thức tỉnh nhiều người những tình cảm chân, thiện, mỹ

Hai là: Trong quá trình sáng tạo tác phẩm ký sự truyền hình có nhiều

điểm tương đồng và giao thoa với nhiều thể loại báo chí truyền hình khác, nhất là các nhóm thể chính luận - báo chí, song, trong thực tiễn, cả nhà sản xuất, lẫn công chúng, khi xem một tác phẩm ký sự truyền hình cụ thể, có thời lượng ngắn hay dài, dựa vào đặc trưng của thể loại ký sẽ rất dễ định dạng tác phẩm đó có phải thực sự là một tác phẩm ký sự truyền hình hay không Chính những tinh tế mà cả người làm ký sự truyền hình, lẫn khán giả cùng đồng cảm với nhau thông qua một tác phẩm ký sự truyền hình mới là thước đo về thể loại của một tác phẩm ký sự truyền hình cụ thể

1.1.2 Quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam

1.1.2.1 Quảng bá

Theo Đại từ điển tiếng Việt, quảng bá là “Phổ biến rộng khắp cho mọi người đều biết bằng các phương tiện tuyên truyền, báo chí” [12, tr 1291] Đối với Việt Nam, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều nỗ lực trong việc tạo dựng và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra khu vực và trên thế giới Thông qua các chỉ thị, nghị quyết, đồng thời chỉ đạo các cấp các ngành xây dựng các chiến lược cụ thể để đẩy mạnh công tác xây dựng hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế Trong chiến lược quảng bá hình ảnh đất nước, các phương tiện thông tin truyền thông là một công cụ vô cùng quan trọng trong

việc thông tin tuyên truyền tới công chúng trong và ngoài nước Thông qua các kênh thông tin này, những thành tựu của sự nghiệp đổi mới, hiện đại hóa đất nước đã góp phần làm cho các nước biết tới Việt Nam như một nển kinh

tế có độ tăng trưởng cao, nền chính trị ổn định và đặc biệt Việt Nam là một quốc gia được biết tới như một điểm dến hấp dẫn với phong cảnh thiên nhiên

kỳ vĩ, nhiều di sản thiên nhiên, nền văn hóa đa dạng, người dân thân thiện và mến khách

1.1.2.2 Hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam

Việt Nam là đất nước tươi đẹp gồm rất nhiều danh lam thắm cảnh nổi tiếng được thế giới biết đến như hai di sản thiên nhiên được UNESCO công nhận đó là Vịnh Hạ Long, vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng Di sản hỗn hợp là quần thể danh thắng Tràng An, công viên địa chất toàn cầu là công viên đá Đồng Văn cùng với rất nhiều di sản văn hóa và văn hóa phi vật thể khác

Nói tới văn hóa là nói tới con người Nói tới giá trị văn hóa của một dân tộc là nói tới dân tộc đó Văn hóa thể hiện ở mọi lĩnh vực hoạt động của con người; vừa biểu hiện trình độ phát triển của con người và xã hội, vừa là gương mặt của một dân tộc, là “chứng chỉ” để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác

Việt Nam là đất nước giàu truyền thống văn hóa Bản sắc văn hóa của dân tộc được trầm tích hàng ngàn năm; được kế thừa, tiếp nối, bồi đắp và giữ gìn qua nhiều thế hệ Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị tiêu biểu, đặc trưng cho “gương mặt văn hóa” và tạo thành cội nguồn sức mạnh cho cả dân tộc Những giá trị văn hóa của dân tộc biểu hiện một cách sinh động lối sống Các giá trị văn hóa truyền thống như phù sa lắng đọng của lịch sử; là mạch nguồn nuôi dưỡng, tiếp sức cho các thế hệ; giúp định hình nhân cách cũng như lối sống của con người; làm nên bản sắc dân tộc của lối sống; giúp mỗi cá

nhân có bản lĩnh để tiếp thu cái mới, cái hiện đại mà không bị choáng ngợp và mất phương hướng Văn hóa có vai trò đặc biệt trong quá trình hình thành và phát triển của mỗi dân tộc; là nhân tố cơ bản làm nên tâm hồn, triết lý nhân sinh trong các hoạt động sống của dân tộc đó

Văn hóa là sản phẩm mà con người tạo ra trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thế giới xung quanh Song văn hóa lại tham gia vào việc sáng tạo nên con người, duy trì trật tự và sự phát triển bền vững của xã hội Giá trị văn hóa của một dân tộc là sự chắt lọc và kết tinh tất cả những gì tốt đẹp nhất qua nhiều thời đại lịch sử Nó được lưu truyền cho thế hệ sau và trở thành nguồn lực nội sinh để phát triển đất nước Kho tàng văn hóa truyền thống của dân tộc ta rất phong phú giá trị văn hóa truyền thống phải là những gì tốt đẹp có tác dụng tích cực dẫn dắt hành động của cả một dân tộc Như vậy, có thể coi giá trị văn hóa của một dân tộc là những chuẩn mực cơ bản đã được định hình mà mỗi thành viên của một dân tộc trong mọi giai đoạn lịch sử đều phải dựa vào đó để điều chỉnh và định hướng cho hành động Những giá trị đó được lưu giữ, tiếp nối, bảo tồn và bồi đắp qua nhiều thế hệ, nhiều giai đoạn lịch sử; được chắt lọc thành cái chân - thiện

- mỹ; trở nên ổn định, bền vững trong dòng chảy của lịch sử

1.2 Thể loại ký sự truyền hình và vấn đề quảng bá đất nước con người Việt Nam

1.2.1 Nhận diện về thể loại

+ Thể loại Ký sự trong hệ thống thể loại báo chí

Vấn đề nhận diện các thể loại báo chí đã được đặt ra từ rất nhiều năm trước và đã được nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu về báo chí luận bàn Để

có cái nhìn toàn diện hơn về ký báo chí nói chung và ký sự nói riêng phải đặt

nó trong mối quan hệ với toàn hệ thống thể loại báo chí Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, cũng như văn học nghệ thuật, báo chí phản ánh hiện

thực thông qua một hệ thống thể loại với những đặc điểm, đặc trưng riêng Hệ thống này tương đối ổn định, vừa vận động phát triển với sự vận động và phát triển của đời sống báo chí

Trong quá trình nghiên cứu, có nhiều tác giả trong và ngoài nước đưa

ra những cáchphân loại khác nhau nhằm điều chỉnh hệ thống thể loại phản ánh đúng đắn hơn thực trạng đời sống báo chí Theo đó, thể loại báo chí chính

là sự phân định các tác phẩm báo chí thành từng nhóm theo những yêu cầu, đặc điểm, hoặc những nét tương đồng nhất định về nội dung và hình thức tác phẩm

Ở Liên Xô trước đây và Liên bang Nga hiện nay có nhiều trung tâm đào tạo báo chí lớn, vì thế cũng đã hình thành những trường phái lý luận khác

nhau Tác giả A.A Cherưchơnnưi trong cuốn sách “Thể loại báo chí” đã cho

rằng: “Các dạng tác phẩm được hình thành từ lâu đời, được gọi là “thể loại”,

nó tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý kiến của các lý thuyết gia cũng như những người thực hành” [16, Tr 7] Từ việc, dựa trên vào các yếu tố hình thành thể loại như: Đối tượng phản ánh; chức năng, mục đích phản ánh; phương pháp phản ánh, A.A Cherưchơnnưi đưa ra quan điểm nên chia thể loại báo chí thành nhóm: Các thể loại tin; các thể loại phân tích; các thể loại chính luận - nghệ thuật

Một quan điểm của nhà nghiên cứu báo chí V.V Xmirnốp cho rằng

“Báo chí giải quyết ba nhiệm vụ thống nhất là: thông tin về các sự việc; đánh

giá, phân tích, lý giải về các sự việc, sự kiện, hiện tượng; mô tả các sự việc,

sự kiện, hiện tượng,ba nhiệm vụ cơ bản ấy tạo thành ba nhóm thể loại: Các

Tr 47]

Theo PGS.TS Đức Dũng “Hệ thống các thể loại báo chí của nước ta

được hình thành trên cơ sở của 3 loại thể: Loại thể Thông tấn báo chí, loại thể

Chính luận báo chí, loại thể Ký báo chí ” [1, tr 36]

Trong cuốn sách “Từ lý luận đến thực tiễn báo chí” PGS, TS Tạ Ngọc

Tấn nêu quan niệm phân chia tác phẩm báo chí thành ba loại: “Loại tác phẩm

thông tin; loại tác phẩm chính luận; loại tác phẩm chính luận- nghệ thuật” [9

Tr 48]

Theo PGS.TS Đinh Hường, các thể loại báo chí hiện nay được phân chia thành ba nhóm sau:

- Nhóm thể loại báo chí thông tấn (gồm Tin, Phỏng vấn, Tường thuật) với tính

trội là thông tin sự kiện có yếu tố bình luận mức độ

- Nhóm thể loại báo chính luận (gồm xã luận, bình luận, chuyên luận, điều

tra, bài phê bình ) với tính trội là thông tin lý lẽ, chất trí tuệ, tư duy, lý luận,

lý lẽ, hùng biện trong tác phẩm

- Nhóm thể loại báo chí chính luận nghệ thuật (gồm phóng sự báo chí, ký báo

chí, tiểu phẩm báo chí, câu chuyện báo chí, ghi nhanh ) với tính trội là thông

tin sự kiện, lý lẽ và thẩm mỹ [6, tr.13-16]

Theo PGS.TS Dương Xuân Sơn trong cuốn “các thể loại báo chí chính

luận – nghệ thuật ” chia các thể loại báo chí thành 3 nhóm chính:

- Các thể loại báo chí thông tấn bao gồm: Tin, Phỏng vấn, Tường thuật, bài phản ánh, điểm báo…đặc điểm của các thể loại trong nhóm này đòi hỏi tính thời sự cao Tức là phải đề cập, thông báo, phản ánh kịp thời những sự kiện, hiện tượng, quá trình … Vừa mới xảy ra, đăng xảy ra, hoặc có thể xảy ra trong đời sống xã hội

- Các thể loại báo chính luận bao gồm: Xã luận, bình luận, chuyên luận, bài phê bình Ưu điểm của nhóm chính luận có đặc trưng là thông tin lý lẽ

- Các thể loại báo chính luận chính luận - nghệ thuật bao gồm: Ký, phóng sự, tiểu phẩm, ghi nhanh, điều tra, câu chuyện báo chí Ưu điểm của nhóm này là

thông tin sự kiện, lý lẽ và thẩm mỹ [10].

Trên cơ sở các quan điểm của các nhà nghiên cứu báo chí trong và ngoài nước, ta có thể nhận thấy sự đa dạng và phức tạp trong việc phân chia nhóm thể loại báo chí Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu báo chí đều có quan điểm khá tương đồng trong việc phân chia các thể loại báo chí theo ba nhóm như trên, vì các phân chia này chủ yếu dựa vào đặc điểm và tính trội của từng thể loại Theo cách chia này cũng chỉ mang tính tương đối bởi các thể loại luôn có sự giao thoa, chuyển hoá, bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau Các quan điểm này có thể thay đổi theo sự phát triển thực tiễn của đời sống báo chí

Căn cứ vào việc tổng hợp các quan niệm trên, ta thấy rõ ký báo chí nằm trong nhóm thể loại chính luận- nghệ thuật, khi xác định như vậy đồng nghĩa các dạng ký của ký báo chí như: Ký sự, ký chân dung, bút ký, hồi ký… cũng phải chịu sự chi phối bởi đặc trưng của nhóm này

1.2.2 Đặc điểm cơ bản thể loại ký báo chí và ký sự truyền hình

Trong các thể ký nói chung và trong ký sự truyền hình nói riêng, đều có chung những đặc điểm cơ bản sau:

- Ký phản ánh sự thật ( sự việc, sự kiện, con người ) thông qua cái tôi trần

thuật – nhân chứng khách quan Ký không chỉ coi sự thật là đối tượng phản ánh mà còn là mục đích đối tượng Trong thể loại ký, tính xác thực, tư liệu xác thực được coi là nguyên tắc hàng đầu Thể loại này phản ánh về những vấn đề, sự kiện, con người có thật, điển hình và có ý nghĩa xã hội Bôrit Pôlêvôi đã khẳng định: “Một bài ký hay quả thật là một bài có đủ mọi đặc trưng của thể loại báo chí thuần tuý, nó hết sức cụ thể, tài liệu đều là sự thật chân chính Những nhân vật tạo nên phải là những con người có thật trong cuộc sống hiện thực, những sự việc miêu tả phải dính chặt với địa điểm giống

như người ta thường nói: ký có địa chỉ chính xác của nó” thể loại ký luôn bám sát những sự kiện trong đời sống xã hội nên mang tính thời sự cao Việc xuất hiện cái tôi trần thuật trong tác phẩm ký là yếu tố cực kỳ quan trọng, với nhiệm vụ trần thuật về người thật, việc thật, cũng là nhân chứng thẩm định hiện thực “Từ sự thật của đời sống xã hội đến tác phẩm ký, cuộc sống vừa giữ những phẩm chất cơ bản của điển hình xã hội lại vừa tiếp nhận thêm sự sáng tạo mới” [2, tr.183] Việc xuất hiện trong tác phẩm giúp tác giả viết ký

sự có điều kiện phản ánh hiện thực sinh động hơn, có bề dày và bản sắc hơn Chính cái tôi trần thuật là khâu nối các dữ kiện, mở ra cho các thể ký môi trường quan sát mới mẻ trước hiện thực, làm cho hiện thực được phản ánh trở nên sinh động, đa diện và có hồn hơn so với hiện thực được trình bày ở các thể loại khác

Việc xuất hiện cái tôi tác giả cũng có thể xuất hiện với tư cách là người dẫn truyện Vai trò của cái tôi trần thuật ở đây rất quan trọng, góp phần đảm bảo tính xác thực của đối tượng được miêu tả Cái tôi trần thuật cũng có thể là cái tôi nhân chứng, thẩm định hiện thực và đưa ra tiếng nói khách quan trước hiện thực Những ý kiến thẩm định đó phải dựa trên cơ sở những chi tiết, sự việc, sự kiện mà nhà báo trực tiếp chứng kiến Công chúng luôn được tiếp xúc với sự thật và sự thật được trình bày một cách trung thực thông qua các tác phẩm ký Cái tôi trần thuật là chủ thể sáng tạo nên trong tác phẩm ký có thể chứa đựng yếu tố cảm xúc Những tình cảm, suy nghĩ, thái độ của nhà báo rất quan trọng trong tác phẩm ký Nhưng những cảm xúc đó phải xuất phát từ tư duy logic, khách quan để đánh giá sự kiện Nếu trong ký không có những cảm xúc của người sáng tác, tác phẩm đó chỉ đơn thuần là tác phẩm ghi chép sự kiện

- Ký có kết cấu co giãn, linh hoạt giàu chất văn học trong việc phản ánh

và thẩm định hiện thực, ngôn ngữ thông tin thời sự giàu hình ảnh và có khả

năng biểu cảm cao.Từ đặc điểm này hiện thực được trình bày trong tác phẩm

ký được hiện lên với nhiều tình huống khác nhau, đan xen nhiều mảng của hiện thực với những màu sắc, âm thanh, hoàn cảnh, sự kiện, con người vô cùng phong phú Tác giả có thể sử dụng những biện pháp nghệ thuật của văn học trong ký báo chí, bút pháp giàu chất văn học giúp cho tác giả trình bày mềm mại, uyển chuyển có tính hình tượng, tính thuyết phục cao Nhờ đó, thông tin của cuộc sống được chuyển tải một cách sinh động hơn, tác giả không bị gò theo bất kỳ khuôn mẫu cứng nhắc nào trong quá trình sáng tạo tác phẩm Như vậy, tác phẩm ký phản ánh khách quan hơn trước hiện thực muôn màu, muôn vẻ đúng tiến trình diễn biến phát triển của sự kiện, sự việc diễn ra trong thực tế Từ đó lý giải tại sao thể loại ký lại hấp dẫn, sinh động lôi cuốn công chúng

- Ngôn ngữ của ký mang tính tổng hợp của các loại phong cách ngôn ngữ khác nhau, vừa mang phong cách chính luận kết hợp với nghệ thuật nên giàu hình ảnh, có sức biểu cảm.Với sự kết hợp khá nhuần nhuyễn ngôn ngữ báo chí và các phong cách ngôn ngữ khác tạo cho người viết tác phẩm ký trình bày và thẩm định hiện thực ưu thế hơn hẳn sự gò ép bởi lối văn thông tấn vốn được coi là đặc điểm của thể loại thông tấn, lối văn nghị luận chính trị

- xã hội của thể loại chính luận Với những đặc điểm này, thể ký đã tạo cho mình một phong cách, một diện mạo riêng, không thể hoà lẫn với các thể loại báo chí khác

1.2.3 Phân biệt ký sự truyền hình với một số thể loại khác

Ký sự là một dạng của ký báo chí, nên nó phải mang những đặc trưng chung của thể này Tuy nhiên, bản thân ký sự cũng có những nét riêng biệt giúp phân biện được nó với các thể loại báo chí khác Việc khu biệt giữa ký

sự truyền hình và các thể loại khác trong cùng nhóm các thể loại báo hình là cần thiết vì giữa chúng có nhiều điểm tương đồng về thủ pháp, quy trình sáng

tạo, chẳng hạn: tác giả, chi tiết, bố cục Khi phân biệt cần được dựa trên cơ

sở này

+ Tác giả: Trongký sự, tác giả không dừng lại ở kể về sự kiện, sự việc

mà còn suy ngẫm, bộc lộ tư tưởng, tình cảm của mình sâu sắc hơn so với phóng sự, bình luận, phỏng vấn Trong ký sự truyền hình giàu chất tư liệu và mang tính khoa học, thể hiện tư duy lôgic chặt chẽ, các nhận xét, đánh giá xác đáng, lời bình đi kèm hình ảnh thể hiện những cảm xúc của tác giả Đối với phóng sự, tác giả chỉ kể lại sự kiện, sự việc có con người tham gia nhưng không đi sâu vào chi tiết, hoàn cảnh như ký sự

+ Chi tiết: Chi tiết trong ký sự thường hướng tới việc xây dựng hình

tượng và nó có sự tác động mạnh mẽ đối với tác giả Ký sự chú ý tới việc khắc hoạ hình tượng, con người, sự việc Ngoài ra, nó có các chi tiết đắt, những hình ảnh đáng nhớ Chi tiết trong ký sự là làm thế nào để xây dựng hình tượng trong lòng khán giả Việc chi tiết có trở thành hình tượng hay không còn phụ thuộc vào khả năng tìm tòi, lựa chọn và sử dụng chi tiết trong tác phẩm, nhưng việc tạo ra khả năng này của chi tiết trong ký sự đã làm cho tầm quan trọng của ký sự tăng lên Nếu như các thể loại khác thường hướng vào vấn đề, nhân vật, sự kiện, sự việc, cố gắng giải thích cho người ta hiểu về

sự kiện, sự việc đó Chi tiết trong ký sự có tác dụng giáo dục sâu sắc đối với người xem qua những cử chỉ, hành vi, thái độ của nhân vật

+ Bố cục, kết cấu: Trong ký sự truyền hình, do cái tôi trần thuật là một

trong những cội rễ của tác phẩm, là nhân chứng thẩm định hiện thực, phản ánh hiện thực theo hướng suy nghĩ, sự liên tưởng và cảm xúc của tác giả Do

đó, bố cục trong ký sự truyền hình không tuântheo trình tự sự kiện, sự việc một cách lần lượt mà có thể đan xen các sự kiện, sự việc, nhân vật, sao cho toát lên tư tưởng của tác phẩm Bản chất của ký sự là tuân theo suy nghĩ, sự liên tưởng và cảm xúc của tác giả Suy nghĩ này quán xuyến trong quá trình

sáng tạo tác phẩm Từ đó, người ta có sự liên tưởng không gian, thời gian, tính cách, việc làm suy nghĩ của tác giả đối với sự kiện, sự việc Những thể loại khác tuân theo quy trình lần lượt theo dạng kể, còn ký sự sử dụng lối văn trần thuật nhưng không “tuần tự”, lần lượt mà có thể đan xen cái hay, cái dở, tạo ra sự mâu thuẫn giúp cho người xem nhận thức con người đó, sự kiện, sự việc đó đúng với bản chất của nó Bố cục trong ký sự không tuân thủ theo một

số thể loại khác như tin, phỏng vấn, phóng sự mà theo suy nghĩ, cảm xúc, sự liên tưởng của tác giả, từ đó đưa ra sự so sánh con người, sự việc

người làm ký sự truyền hình phải chọn chủ đề cho tác phẩm Chủ đề tác phẩm thường xuất phát từ cái nhìn chủ quan của nhà báo, đạo diễn truyền hình, nhưng không phải chủ quan thuần túy mà cái nhìn là kết quả nhận thức hiện thực khách quan của nhà báo, cùng những ý tưởng mà nhà báo muốn phát biểu, muốn tâm tình với công chúng thông qua ký sự truyền hình “Chủ đề tư tưởng của các tác phẩm ký sự đi vào cuộc sống tinh thần của nhiều điển hình khác nhau, trong từng giai đoạn, thời điểm Trong Tin tức sự kiện, sự việc, ý kiến trở thành chi tiết mang tính bản chất, còn ký sự thiên về đời sống tinh thần, có tính chất lắp ghép (nhiều thời điểm, nhiều hoàn cảnh), nhưng lại có tính liên hoàn, sự tổng kết, lắp ghép từ nhiều chi tiết, sự kiện khác nhau” [11,

tr 218]

+ Ngôn ngữ: “Thể loại Ký sự mang trong nó ngôn ngữ tường thuật,

phân tích, nhưng ký sự truyền hình còn sử dụng ngôn ngữ hình tượng, ẩn dụ hướng tới phản ánh nội tâm nhân vật” [4.Tr 110] Ngôn ngữ của Ký phải vừa

là ngôn ngữ thông tin thời sự, đồng thời giàu hình ảnh, có khả năng biểu cảm cao Còn các thể loại khác thường sử dụng ngôn ngữ nghị luận, chứng minh, trần thuật… phân tích sự kiện, sự việc

1.2.4 Các dạng ký sự truyền hình

Theo quan điểm của TS Trần Bảo Khánh trong cuốn sách “Sản xuất

chương trình truyền hình” và PGS TS Dương Xuân Sơn trong cuốn “Giáo trình báo chí truyền hình”, đồng thời cùng với sự vận động phát triển của thể

loại này trên thức tế, ký sự truyền hình được chia theo mấy dạng sau:

+ Ký sự mang tính phóng sự: Ký sự truyền hình mang tính phóng sự

thường dựa trên cơ sở một hoặc những sự kiện xảy ra, mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, các chất liệu để hình thành kỳ sự bao gồm cả chất liệu của phóng sự Tuy nhiên, trong ký sự truyền hình, tác giả phải vượt lên trên các sự kiện không dừng lại ở việc kể lại sự kiện mà còn đưa ra nhận xét, đánh giá, bình luận về sự kiện, sự việc đó Trong ký sự truyền hình mang tính phóng sự không chỉ dừng lại ở các chi tiết và cũng không phản ánh toàn bộ, nhưng ngược lại đi sâu vào một số chi tiết quan trọng, khắc họa hình ảnh mang tính điển hình giúp người xem suy nghĩ, phán đoán sâu về sự kiện, sự việc xảy ra

Ký sự truyền hình mang tính phóng sự thường được làm sau khi sự kiện đã diễn ra ít lâu, xuất hiện nhu cầu quay trở lại để suy ngẫm, để phản ánh một chủ đề nào đó mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc Dạng ký sự này mang tính chất thời sự nhưng không sa vào các chức năng thông tấn, mặc dù có sử dụng chất

liệu của phóng sự

+ Ký sự vấn đề: Đây là dạng ký sự truyền hình không đề cập tới một sự

kiện cụ thể mà là hàng loạt các sự kiện tạo thành một vấn đề nào đó, được người xem truyền hình quan tâm Mỗi sự kiện, con người cụ thể trở thành chi tiết được xâu chuỗi bằng một đường dây mà trong đó chủ đề được làm rõ bởi chính những chi tiết Hơn nữa, sự suy ngẫm về các chi tiết này bộc lộ rõ mục đích của tác giả và tác phẩm

Trong ký sự vấn đề, về mặt cấu tứ, tác giả dùng đại từ nhân xưng tôi để

kể và suy ngẫm, tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất của dạng ký sự này là sa đà vào

thông tin Đó là sự kéo dài một cách vụng về của phóng sự dẫn đến kể lể dài dòng về sự kiện Một ký sự thành công phải nhờ vào sự liên tưởng và suy nghĩ sâu xa, vậy nên, tác giả cần ưu tiên phân tích vấn đề quan trọng qua những biểu hiện cụ thể, hoạt động của con người và tập thể cụ thể Việc tiếp thu một khối lượng lớn các sự việc, tổng hợp các nguyên liệu khác nhau cho phép nhà báo tiến hành cuộc nói chuyện quy mô về những vấn đề cấp bách đã hoặc đang xảy ra

+ Ký sự chân dung: Con người luôn là trọng tâm của chính luận nghệ

thuật trong ký sự chân dung Ký sự chân dung nhằm khắc họa một chân dung, điển hình hóa một tính cách không phải bằng hư cấu mà phải bằng phương pháp tái hiện từ những chi tiết có thực Ký sự truyền hình cho phép ta phản ánh một cách sinh động, sắc nét, dễ hiểu, kịp thời trước sự kiện, hé mở hình ảnh một con người thú vị, vẽ nên chân dung một tập thể, kể về sinh hoạt, truyền thống, tập tục của con ngườimột vùng đất Cơ sở của ký chân dung là câu chuyện về con người, về cuộc sống, ý kiến của người đối thoại Nhưng không phải số phận nào cũng có thể là đề tài để làm ký sự, mà chỉ số phận nào phản ánh rõ nét nhất về thời đại về hiện thực xã hội, về nhân cách, ý nghĩa của nó trong từng hoàn cảnh cụ thể mới có thể là chất liệu để làm ký sự chân dung Phân tích tính biện chứng của cá thể đó trong quá trình hoạt động của tập thể cho phép nhà báo tìm thấy quy luật phát triển, đưa ra những biện pháp giải quyết mâu thuẫn, ý nghĩa của sự vận động đi lên Tuy nhiên, đôi khi nhà báo quá say mê với việc kể lại tỉ mỉ về tiểu sử nhân vật, dùng quá nhiều tư liệu ở nhiều thời điểm, giai đoạn khác nhau thì nhà tạo nên được bản sắc riêng của chân dung Khi nói đến ký sự chân dung tức là đi vào một con người hoặc một tập thể nhằm mục đích khắc hoạ "hình tượng nghệ thuật, điển hình hoá tính cách mà không phải bằng hư cấu mà bằng người thật, việc thật Vì vậy, trong ký sự truyền hình về chân dung cần tập trung vào các yếu tố: Con người

đó phải là con người có thực, thể hiện bằng những việc làm, hành động cụ thể được thể hiện trong đời sống ở một lĩnh vực nào đó Nội dung phản ánh là phải tạo nên đời sống nội tâm phong phú và nêu bật lên được số phận cuộc đời có tính tiêu biểu Phải có tính cách (phẩm chất): cái tốt, cái xấu Việc làm của con người hoặc tập thể ấy có vai trò và ảnh hưởng gì trong đời sống xã hội Ngoài những hình ảnh nói về một nhân vật hoặc nhóm tập thể của một đơn vị thì những chi tiết trong phim là để mở ra các ý tưởng, vấn đề gắn chặt với nhân vật, cuộc đời và sự kiện của họ phải phản ánh được tính chất của thời đại, hoàn cảnh, điều kiện lịch sử

+ Ký sự mang tính du lịch: Ký sự du lịch hiện nay thường nghiêng về

tính khoa giáo, mang tính dự địa chí, phục vụ trong khoa học - địa linh nhân kiệt, con người, vùng đất hoặc vùng quê nào đó, giới thiệu đất nước, con người, lịch sử, truyền thống và khái quát lên thành cộng đồng của vùng quê

Ký sự mang tính du lịch đưa ra các thông tin thu thập được, các số liệu, xem xét các chi tiết, các liên tưởng, cung cấp cho người xem thông tin bổ ích, giúp ích về tri thức cho người xem và hiểu biết về đất nước, con người, trong

đó bao gồm: tiện nghi, lịch sử, văn hóa, truyền thống, phong tục tập quán Trong những ký sự du lịch thường xuất hiện “cái tôi” nhân chứng, cái tôi xúc động trước thiên nhiên, con người, “cái tôi” suy tư, liên tưởng Trong nhiều trường hợp, “cái tôi” rung cảm đó là tác giả giúp cho người xem có sự cảm thụ thẩm mỹ, cảm thụ bằng trái tim đối với vấn đề được chuyển tải trong tác phẩm

+ Ký sự Montage: Ký sự Montage có nền tảng là những thước phim tư

liệu ở nhiều thời kì, nhiều giai đoạn khác nhau Những tư liệu này được sắp xếp theo trình tự tư duy của tác giả, tạo ra những ý nghĩa mới, tác động mạnh

mẽ đến người xem Mỗi thế hệ nhìn lại tư liệu bằng con mắt của mình, lý giải phải theo cách của mình, có thể là hoàn toàn khác với ý đồ quay phim ban đầu