Kỹ thuật nuôi cá bông lau (Pangasius krempfi) trong ao đất

Bài viết trình bày kỹ thuật nuôi cá bông lau (Pangasius krempfi) trong ao đất như: chọn địa điểm nuôi; cải tạo ao; thả giống; thức ăn; chăm sóc và quản lý; thu hoạch; phòng trị một số bệnh thường gặp trên cá bông lau.

K  THU T NUÔI CÁ BÔNG LAU Ỹ Ậ (Pangasius krempfi) 

TRONG AO Đ TẤ

1. Ch n đ a đi m nuôiọ ị ể

Ao nuôi ph i đáp  ng các yêu c u:ả ứ ầ

­ G n sông, kênh đ  thu n l i cho vi c c p nu c và thoát nầ ể ậ ợ ệ ấ ớ ước

­ Ao không b  nhi m phèn hay b   nh hị ễ ị ả ưởng ch t th i công nghi p, nôngấ ả ệ   nghi p và sinh ho t.ệ ạ

­ G n các tr c l  giao thông (đầ ụ ộ ường th y, đủ ường b ) đ  thu n ti n trongộ ể ậ ệ  

vi c v n chuy n cá gi ng, th c ăn và cá sau khi thu ho ch.ệ ậ ể ố ứ ạ

­ Di n tích t i thi u là 1.000 mệ ố ể 2. Ao nên đào theo ki u  hình ch  nh t để ữ ậ ể 

ti n trong vi c thu ho ch cũng nh  qu n lý ao. ệ ệ ạ ư ả

­ M c nự ước: sâu t  2 ­ 3 m.  ừ

­ B  ao ph i đờ ả ược gia c  ch c ch n.ố ắ ắ

2. C i t o ao ả ạ

Trước khi th  cá 1 tu n, ti n hành c i t o ao:ả ầ ế ả ạ

­ V  sinh, tu s a b  ao, c ng b ng cho kiên c , v ng ch c, đ m b o giệ ử ờ ố ọ ố ữ ắ ả ả ữ 

được cá nuôi không th t thoát ra kh i ao nuôi.ấ ỏ

­ Tát c n ao, sên vét bùn đáy, thi t k  h  th ng si phon đáy ao trong quáạ ế ế ệ ố   trình nuôi. Ph i đáy ao 2 – 3 ngày.ơ

­ Bón vôi: s  d ng vôi đá nung CaO v i li u 7 – 10kg/ 100 mử ụ ớ ề 2  ao. N u aoế   phèn nhi u bón 15 – 20 kg/100 mề 2

­ Bón phân gây màu nước: s  d ng phân vô c  đ  gây màu nử ụ ơ ể ước cho ao  nuôi v i lớ ượng 1kg phân lân + 300gram Urea/100m2  kho ng 3 ngày nả ước ao có  màu xanh thì th  cá đả ược. Ngoài ra,  s  d ng keo l ng nử ụ ắ ước 2 kg/1.000 m3 để  làm cho nước trong, sau đó s  d ng men vi sinh đ  gây màu nử ụ ể ước trước khi thả 

gi ng kho ng 3 ngày.ố ả

­ Đ i v i ao nuôi không có đi u ki n tát c n  đố ớ ề ệ ạ ược thì trước khi nuôi ph iả   hút l p bùn đáy ao, cho nớ ước ra vô kho ng 1 – 2 ngày cho nả ướ ạc s ch r i x  líồ ử  

b ng cách:ằ

­ Bón vôi  15 – 20 kg/100m2

­ Dùng chlorine đ  di t m m b nh 2 – 3 kg/1000mể ệ ầ ệ 2

­ Ki m tra ch  tiêu pH trể ỉ ước khi th  cá:ả

  + pH: 7 – 8,5 là phù h p.ợ

  + pH: 9 – 10 là cho thêm nước m i vào.ớ

  + pH: 5 – 6 là nhi m phèn ph i bón vôi thêm.ễ ả

­ L p h  th ng qu t nắ ệ ố ạ ước đ  t o dòng ch y đ m b o hàm lể ạ ả ả ả ượng oxy ≥ 5  mg/L tr  lên.ở

­ Sau khi th  cá 3 ngày nên t m kí sinh 2 ngày liên t c b ng extoxin li uả ắ ụ ằ ề   1lít/10.000 m3

3. Th  gi ngả ố

3.1 Con gi ngố

Đây là m t trong nh ng khâu r t quan tr ng quy t đ nh đ n s  thành côngộ ữ ấ ọ ế ị ế ự  

c a v  nuôi. Đ  ch  đ ng ngu n gi ng nên s  d ng ngu n gi ng nhân t o. Nênủ ụ ể ủ ộ ồ ố ử ụ ồ ố ạ  

ch n:ọ

­ Cá đ ng c , không b  xây xát, không nhi m b nh.ồ ỡ ị ễ ệ

­ Cá gi ng kích c  8 ­ 10 cm (dài), ố ỡ

­ Cá kh e m nh, không d  t t.ỏ ạ ị ậ

3.2 M t đ    ậ ộ

      ­ M t đ  th  1 – 2 con/mậ ộ ả 2  

3.3 Cách thả

­ Nên th  gi ng vào bu i sáng lúc tr i còn mát.ả ố ổ ờ

­ Cách th : ngâm bao ch a cá trong ao 10 – 15 phút, r i tháo mi ng baoả ứ ồ ệ   cho nước vào t  t  đ  cá t  b i ra. ừ ừ ể ự ơ

­ V n chuy n cá gi ng b ng thùng nh a có h  th ng oxi và máy l nhậ ể ố ằ ự ệ ố ạ   tránh làm cá b  sóc trong quá trình v n chuy n đị ậ ể ường dài

4. Th c ăn ứ

Th c ăn cho cá là th c ăn công nghi p.ứ ứ ệ  Sau khi th  cá m t ngày, b t đ uả ộ ắ ầ   cho cá ăn. Cho cá ăn 2 l n/ ngày (lúc sáng s m và chi u mát).ầ ớ ề  Th c ăn rãi t pứ ậ   trung m t ch  trong ao đ  d  ki m soát.ộ ỗ ể ễ ể

Cách cho ăn:

­ Tháng th  1­3: th c ăn 40% đ m, kích c  0,3­1,2 ly, li u lứ ứ ạ ỡ ề ượng 5 –  6%/kh i lố ượng thân/ngày

­ Tháng th  4 – 6: th c ăn 35% đ m, kích c  2 ly, li u lứ ứ ạ ỡ ề ượng 4 – 5%/ kh iố  

lượng thân/ngày.      

­ Tháng th  7 – 9: th c ăn 30% đ m, kích c  4 ly, li u lứ ứ ạ ỡ ề ượng 3 – 4%/ kh iố  

lượng thân/ngày

­ Tháng th  10 – 12: th c ăn 28% đ m, kích c  6 ly li u lứ ứ ạ ỡ ề ượng 2 – 3%/ kh iố  

lượng thân/ngày

­ Tháng th  >12: th c ăn 28% đ m, kích c  8 ly, li u lứ ứ ạ ỡ ề ượng 1 – 2%/ kh iố  

lượng thân/ngày

H  s  th c ăn: 2 – 2,5 ệ ố ứ

5. Chăm sóc và qu n lýả

­ Thường xuyên ki m tra b  ao, c ng b ng, tình tr ng s c kh e c a cá để ờ ố ọ ạ ứ ỏ ủ ể 

có bi n pháp x  lý k p th i.ệ ử ị ờ

­ Hàng tháng ki m tra t c đ  l n đ  đi u ch nh lể ố ộ ớ ể ề ỉ ượng th c ăn phù h p v iứ ợ ớ   nhu c u c a cá.ầ ủ

­ Đ nh k  b  sung vitamin, khoáng ch t, men tiêu hóa, x  đ nh k  b ngị ỳ ổ ấ ổ ị ỳ ằ   Praziquentel đ  tăng s c đ  kháng cho cá nuôi.ể ứ ề

­ Qu n lý môi trả ường ao nuôi: thay nước ao nuôi 2 l n/tháng, m i l n thayầ ỗ ầ   30% lượng nước trong ao. Trong quá trình nuôi, ch y qu t nạ ạ ước liên t c đ mụ ả  

b o hàm lả ượng oxy > 4 mg/L. Dùng men vi sinh x  lý n n đáy ao 2 tu n/l nử ề ầ ầ  

đ ng th i đ nh k  si phone đáy ao khi n n đáy b n.ồ ờ ị ỳ ề ẩ

­ M t s  ch  tiêu ch t lộ ố ỉ ấ ượng nước trong ao: 

+ Nhi t đ : 25 – 32ệ ộ 0C 

+ pH: 6,5 – 8,5 

+ Oxy hòa tan: > 5 mg/l 

+ Ammonia (NH3): 0 – 0,1 mg/l (ppm), t i  u cho cá < 0,01 ppm ố ư

+ Nitrite (NO2): 0 – 0,1 mg/l (ppm), t i  u cho cá < 0,01 ppm ố ư

+ Sulfur hydro (H2S): 0 – 0,1 mg/l (ppm), t i  u cho cá < 0,01 ppm ố ư

+ Đ  trong: 25 – 40 cmộ

+ Đ  m n: 0­15%o.ộ ặ

6. Thu ho chạ

  ­ Ng ng cho ăn 2­3 ngày trừ ước khi thu ho ch.ạ

­ Ng ng s  d ng kháng sinh, hóa ch t trừ ử ụ ấ ước khi thu ho ch 30 ngày.ạ

  ­ Khi thu ho ch xong ph i tát c n ao và làm công tác chu n b  cho v  nuôiạ ả ạ ẩ ị ụ  

ti p theo.ế

­ Cá nuôi trong th i gian 10 – 12 tháng đ t c  kho ng 1,0 – 1,2 kg/con. ờ ạ ỡ ả Tỷ 

l  s ng đ t  ệ ố ạ ≥ 70%. Năng su t: ≥ 10 t n/ha.ấ ấ

7. Phòng tr  m t s  b nh thị ộ ố ệ ường g p trên cá bông lauặ

7.1. Cách phòng b nhệ

­ C i t o ao trả ạ ước khi nuôi

­ S  d ng con gi ng kh e, không có d u hi u b nh.ử ụ ố ỏ ấ ệ ệ

­ Qu n lý môi trả ường nuôi t t.ố

­ Tránh gây s c ho c làm t n thố ặ ổ ương cá

­ Nuôi m t đ  thích h p, tránh nuôi m t đ  quá dày.ậ ộ ợ ậ ộ

­ Đ nh k  bón vôi nông nghi p (CaCOị ỳ ệ 3) nh t là vào đ u mùa m a v i hàmấ ầ ư ớ  

lượng 2 – 4kg/100m3  nước ho c r i mu i ăn v i hàm lặ ả ố ớ ượng 1.5 – 2kg/100m3 

nước

­ Cung c p đ y đ  thành ph n dinh dấ ầ ủ ầ ưỡng, vitamin và khoáng ch t cho cáấ   trong quá trình nuôi

7.2. M t s  b nh thộ ố ệ ường g p và cách trặ ị

7.2.1. B nh xu t huy t (B nh đ m đ )ệ ấ ế ệ ố ỏ

B nh thệ ường phát sinh và phát tri n vào th i đi m giao mùa,   ao nuôi cóể ờ ể ở  

m t đ  dày  ậ ộ Đ c bi t, trong trặ ệ ường h p cá b  s c (do môi trợ ị ố ường ho c v nặ ậ   chuy n) và ể môi trường giàu mùn bã h u c  T  l  t  vong do b nh này   đ ngữ ơ ỷ ệ ử ệ ở ộ  

v t th y s n thậ ủ ả ường t  30 – 70%.ừ

Tác   nhân   gây   b nhệ :   Do   vi   khu n  ẩ Aeromonas   hydrophila   hay  Pseudomonas punctata gây ra là ch  y uủ ế  

D u hi u b nh lý:ấ ệ ệ

Cá b i l  đ  trên m t nơ ờ ờ ặ ước, ít ăn ho c b  ăn. Trên thân xu t hi n nh ngặ ỏ ấ ệ ữ  

đi m xu t huy t nh  li ti, h u môn s ng l i. B nh n ng các g c vi, hàm dể ấ ế ỏ ậ ư ồ ệ ặ ố ướ  i

cũng xu t huy t. B ng cá trấ ế ụ ương to, ch a đ y h i. Trong xoang b ng ch a d chứ ầ ơ ụ ứ ị   màu h ng ho c màu vàng, thành ru t xu t huy t. ồ ặ ộ ấ ế

Tr  b nh:ị ệ

* Tr ườ ng h p ao cá l n b  nhi m b nh này c n ph i ti n hành x  lý nh ợ ớ ị ễ ệ ầ ả ế ử ư   sau:

­ Thay ½ nước ao, 2 ngày 1 l n; bón vôi: 2­4 kg/100 mầ 3 nước

­ Tr n thu c kháng sinh vào th c ăn (n u cá v n s  d ng th c ăn). Sộ ố ứ ế ẫ ử ụ ứ ử 

d ng 1 trong các lo i sau:ụ ạ

 + Doxycycline 

 + Florphenicol 

 + Sulfadimethoxin + Trimethoprim

­ Tăng cường dinh dưỡng trong kh u ph n ăn, tăng cẩ ầ ường s c đ  khángứ ề   cho c  th  cá b ng cách b  sung: Vitamin C, beta­glucan, men vi sinh.ơ ể ằ ổ

­ Cho cá ăn liên t c 5­7 ngày, có tr n lá gòn làm ch t k t dính. Lụ ộ ấ ế ượng th cứ  

ăn tr n thu c nên gi m đi ½  so v i bình thộ ố ả ớ ường

* Tr ườ ng h p cá h ợ ươ ng, cá gi ng b  b nh: ố ị ệ

Tr  b ng thu c kháng sinh ch  có k t qu  khi cá ch m b nh. Do đó ph iị ằ ố ỉ ế ả ớ ệ ả   theo dõi c n th n các ho t đ ng c a cá là c n thi t và n u nh  cá có bi u hi nẩ ậ ạ ộ ủ ầ ế ế ư ể ệ  

b nh thì đi u tr  chúng ngay.ệ ề ị

­ Dùng Oxytetracyline ngâm v i li u lớ ề ượng 10­20g /1 m3 nước

Trước khi tr , th c ăn d  th a và cá ch t c n v  sinh s ch. ị ứ ư ừ ế ầ ệ ạ

­ C  m i 24 gi  lứ ỗ ờ ượng thu c cũ đố ược hút ra ½ và sau đó thay lượng thu cố  

m i vào. ớ

­ Tr  liên t c 5­7 ngày.ị ụ

­ Lượng th c ăn gi m ½ trong vài ngày đ u và sau đó tăng d n.ứ ả ầ ầ

7.2.2. B nh đ m tr ng trên gan (b nh m  ganệ ố ắ ệ ủ ) 

Tác nhân gây b nh: ệ Tác nhân gây b nh là vi khu n  ệ ẩ Edwardsiella ictaluri 

và Edwardsiella tarda.

D u hi u b nh lý:ấ ệ ệ

­ D u hi u b nh lý bên ngoài không rõ ràng. Cá g y, m t h i l i, gi m ăn.ấ ệ ệ ầ ắ ơ ồ ả   Khi cá b nh n ng chúng b  ăn, b i l  đ  trên m t nệ ặ ỏ ơ ờ ờ ặ ước và t  l  ch t cao. ỉ ệ ế

­ Hi n nay, khi cá b  b nh m  gan còn có thêm vài d u hi u xu t huy tệ ị ệ ủ ấ ệ ấ ế  

h u môn, các g c vi và m t ít   lậ ố ộ ở ườn b ng.ụ

­ D u hi u b nh lý bên trong xoang n i quan là xu t hi n nhi u đ mấ ệ ệ ộ ấ ệ ề ố  

tr ng đ c kích c  1­3mm trên gan, th n và t  t ng. Đ c bi t,   giai đo n đ uắ ụ ỡ ậ ỳ ạ ặ ệ ở ạ ầ  

c a b nh, nh ng đ m tr ng này ch  xu t hi n   th n và k  ti p là t  t ng.ủ ệ ữ ố ắ ỉ ấ ệ ở ậ ế ế ỳ ạ

Tr  b nhị ệ

­ Khi cá b  b nh m  gan có th  dùng 1 trong các 3 lo i kháng sinh sau:ị ệ ủ ể ạ   Florfenicol, Cephalexin k t h p v i Doxycyclin ho c Trimethoprim. Cho cá ănế ợ ớ ặ   thu c 1 l n/ngày và đi u tr  liên t c t  5 – 7 ngày.ố ầ ề ị ụ ừ

­ C n tăng cầ ường b  sung vitamin C, men tiêu hóa, các ch t khoáng vàổ ấ  

gi m lả ượng th c ăn trong th i gian đi u tr  (kho ng 1 – 2% tr ng lứ ờ ề ị ả ọ ượng t ngổ   đàn cá/ngày)

­ Nên dùng d u gan m c, ch t gây mùi, ch t k t dính đ  giúp cá b t m iầ ự ấ ấ ế ể ắ ồ  

t t, đ ng th i s  gi m lố ồ ờ ẽ ả ượng thu c th t thoát vào trong nố ấ ước

­ C n c i thi n môi trầ ả ệ ường nước b ng cách r i vôi nông nghi p (CaCOằ ả ệ 3),  zeolite ho c yucca (tùy thu c vào đi u ki n môi trặ ộ ề ệ ường nuôi và m c đ  đ u t ),ứ ộ ầ ư  

h n ch  thay nạ ế ước (có th  2 ngày/l n t  25 – 50%  nh ng c n ph i treo túi vôiể ầ ừ ư ầ ả  

ho c mu i t i n i c p nặ ố ạ ơ ấ ước)

* L u ý:ư

­ Không s  d ng các lo i thu c kháng sinh mà vi khu n này đã l n nh :ử ụ ạ ố ẩ ờ ư   oxytetracyclin, oxolinic acid và sulphonamides đ  tr  b nh m  gan.ể ị ệ ủ

­   Không   nên   s   d ng   các   lo i   thu c   c m   thu c   nhóm   Quinoloneử ụ ạ ố ấ ộ   (norfloxacin, enrofloxacin, ciprofloxacin, ofloxacin,…) 

­ Không nên dùng thu c kháng sinh đ  phòng b nh.ố ể ệ

­ Không nên tùy ti n k t h p nhi u lo i kháng sinh cùng m t lúc (khôngệ ế ợ ề ạ ộ  

đi u tr  bao vây).ề ị

­ Nên d ng s  d ng thu c t i thi u 4 tu n trừ ử ụ ố ố ể ầ ước khi thu h ach.ọ

­ Cung c p đ y đ  thành ph n dinh dấ ầ ủ ầ ưỡng, vitamin và khoáng ch t.ấ

7.2.3. Trùng qu  d a (đ m tr ng) ả ư ố ắ  

Tác nhân gây b nh:ệ  Tác nhân gây b nh là loài ệ Ichthyophthyrius multifiliis. 

  D u hi u b nh lý:ấ ệ ệ  

­ Ký sinh trên da, vây, mang cá t o thành nh ng h t tròn l m t m màuạ ữ ạ ấ ấ  

tr ng đ c (<1mm). ắ ụ

­ Cá nhi m b nh màu s c da thay đ i, mang có nhi u ch  nh t nh t doễ ệ ắ ổ ề ổ ợ ạ  

th i loét, m t s  tia mang r i ra, ch c năng hô h p b  phá h y.ố ộ ố ờ ứ ấ ị ủ

­ Cá b nh n i đ u t ng đàn trên m t nệ ổ ầ ừ ặ ước, b i l  đ  y u  t, thích t pơ ờ ờ ế ớ ậ   trung g n b , ch  c  rác. Cá qu y nhi u vì ng a ngáy và thích t p trung chầ ờ ỗ ỏ ẫ ề ứ ậ ỗ 

nước m i ch y vào ao. Khi cá y u ch  còn ngoi đ u lên m t nớ ả ế ỉ ầ ặ ước th  g p ho cở ấ ặ  

ng a b ng trên m t nử ụ ặ ước th  thoi thóp, ch t d n r i chìm xu ng đáy ao. T  lở ế ầ ồ ố ỉ ệ 

ch t cao (có th  ch t 90 – 100%).ế ể ế

Tr  b nh: ị ệ

Dùng formol v i n ng đ  25­30 ml/mớ ồ ộ 3 . Đi u tr  thành nhi u đ t n i ti pề ị ề ợ ố ế   nhau. L ch đi u tr  s  nh  sau:ị ề ị ẽ ư

+ Ngày 1: T m Formol cho cá l n 1.ắ ầ

+ Ngày 3: Thay 75% nước và t m Formol l n 2.ắ ầ

+ Ngày 6: thay 20­25% lượng nước và t m Formol l n 3 và gi  nguyênắ ầ ữ   trong 2 ngày

7.2.4. Trùng bánh xe Trichodina

Tác nhân gây b nh: ệ H  trùng bánh xe ọ Trichodina có nhi u gi ng. ề ố Ở Vi tệ   Nam   thường   g p   các   loài  ặ Trichodina   nigra,   Trichodina   nobilis,   Trichodina  pediculus, Trichodina siluri.

D u hi u b nh lý:ấ ệ ệ

­ Giai đo n cá hạ ương và cá gi ng, ký sinh   mang, da, vây. Xu t hi nố ở ấ ệ   quanh năm nh ng ch  y u vào mùa n ng.ư ủ ế ắ

­ Khi m c b nh, cá ng a ngáy, n i t ng đám trên m t nắ ệ ứ ổ ừ ặ ước, tách đàn, b iơ   quanh ao. Mang nh t nh t ch a nhi u nh t, vây b  rách.ợ ạ ứ ề ớ ị

­ Cá ch t hàng lo t khi b  b nh v i cế ạ ị ệ ớ ường đ  cao.ộ

Tr  b nhị ệ

Dùng m t trong ba hóa ch t sau đ  đi u tr :ộ ấ ể ề ị

­ S  d ng formol 25­30ml/ mử ụ 3.

­ Phèn xanh:  0,3 – 0,5g/m3

­ mu i ăn 2 – 3 g/mố 3 ngâm cá trong th i gian dài.ờ

7.2.5 Sán lá trên mang 

­ Đ nh k  10 ngày/l n s  d ng extoxin và fiba đ  di t sán lá mang. ị ỳ ầ ử ụ ể ệ

L u ý: H ng ngày nên thư ằ ường xuyên ki m tra b  bao, c ngng b ng  ki m traể ờ ố ọ ể   môi trường ao nuôi, tình tr ng ho t đ ng b t m i c a cá, màu nạ ạ ộ ắ ồ ủ ước, nhi t đ ệ ộ  

đ  coá hể ướng x  lý, kh c ph c giúp cho cá có môi trử ắ ụ ường luôn luôn  n đ nh đổ ị ể  phát tri n.ể

Tr m Khuy n Nông Cù Lao Dungạ ế

Đt: 02993.860.358