SKKN vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong giảng dạy sinh 10 ban cơ bản

Sinh học là môn khoa học có tính lí luận và thực tiễn cao nên việc sử dụng dạy học theo dự án trong dạy học Sinh học là hợp lí và cần thiết.. Để góp phần phát triển dạy học theo dự án ở

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI TRUỜNG PTDTNT THCS VÀ THPT HUYỆN BẢO THẮNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

án trong giảng dạy sinh 10 ban cơ bản”

Họ và tên: Nguyễn Thị Luyện Tổ: Toán – Lý - Hoá – Sinh

Năm học 2018 - 2019

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực, tạo điều kiện cho học sinh chủ động và tự lực trong mọi hoạt động để chiếm lĩnh tri thức bài học Khi học theo dự án, học sinh có cơ hội hình thành và phát triển các kĩ năng học tập và xã hội cần thiết Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học là một hướng đi đúng trong dạy học Sinh học là môn khoa học có tính lí luận và thực tiễn cao nên việc sử dụng dạy học theo dự án trong dạy học Sinh học là hợp lí và cần thiết Mặc dù phương pháp dạy học theo dự án đã được áp dụng nhiều ở nơi nhưng trong thời qua việc triển khai và áp dụng phương pháp dạy học này ở trường PTDTNT THCS và THPT huyện Bảo Thắng còn nhiều hạn chế Để góp phần phát triển dạy học theo dự án ở trường, chúng tôi tiến hành triển khai vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong chương trình Sinh học bậc phô thông nhằm đánh giá tính hiệu quả của phương pháp dạy học này và vận dụng dạy học theo dự án một cách có hiệu quả trên đối tượng học sinh của trường Đó

cũng là lí do tôi lựa chọn sáng kiến: “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự

án trong giảng dạy sinh 10 ban cơ bản”

II Mục đích và nhiệm vụ của sáng kiến

1 Mục đích:

- Đánh giá hiệu quả sử dụng phuơng pháp dạy học theo dự án vào giảng dạy sinh học THPT

- Đưa ra những ý kiến của bản thân về hiệu quả của việc áp dụng phuơng pháp dạy học theo dự án vào giảng dạy

2 Nhiệm vụ

- Nêu lên đuợc cách thức, phuơng pháp tô chức dạy học theo dự án

- Thiết kế, tô chức giờ dạy và đánh giá hiệu quả giờ dạy theo phuơng pháp dạy học theo dự án

III Đối tuợng, thời gian và phuơng pháp nghiên cứu

1 Đối tuợng

- Học sinh khối lớp 10 trường PTDTNT THCS và THPT huyện Bảo Thắng Phần lớn học sinh có nhận thức trung bình khá

2 Phạm vi nghiên cứu

- Phần: Enzim và vai trò của enzim thuộc sinh học 10 ban cơ bản: Gồm 2 tiết với 2 bài: Bài 14: Enzim và vai trò của enzim trong quá trình chuyển hóa vật chất Bài 15: Thực hành: Một số thí nghiệm về enzim

3 Phuơng pháp

- Tiến hành dạy học theo dự án ở lớp 10A So sánh và đánh giá kết quả nghiên cứu với 1 lớp đối chứng có trình độ nhận thức tương đương

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

A Một số vấn đề chung về phuơng pháp dạy học theo dự án

1 Khái niệm

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo

ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập

kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

2 Đặc trưng cơ bản của dạy học dự án

· Người học là trung tâm của quá trình dạy học

· Dự án tập trung vào những mục tiêu học tập quan trọng gắn với các chuẩn

· Dự án được định hướng theo bộ câu hỏi khung chương trình

· Dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường xuyên

· Dự án có tính liên hệ với thực tế

· Người học thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm và quá trình thực hiện

· Công nghệ hiện đại hỗ trợ và thúc đẩy việc học của người học

· Kĩ năng tư duy là yếu tố không thể thiếu trong phương pháp dạy học dự án

3 Bộ câu hỏi định hướng

- Bộ câu hỏi định hướng giúp học sinh kết nối những khái niệm cơ bản trong cùng một môn học hoặc giữa các môn học với nhau Các câu hỏi này tạo điều

kiện để định hướng việc học tập của học sinh thông qua các vấn đề kích thích tư duy Các câu hỏi định hướng giúp gắn các mục tiêu của dự án với các mục tiêu học tập và chuẩn của chương trình

Bộ câu hỏi định hướng bao gồm:

- Câu hỏi khái quát Câu hỏi khái quát là những câu hỏi mở, có phạm vi rộng, kích thích sự khám phá, nhắm đến những khái niệm lớn và lâu dài, đòi hỏi các kỹ năng tư duy bậc cao và thường có tính chất liên môn

- Câu hỏi bài học Câu hỏi bài học là những câu hỏi mở có liên hệ trực tiếp với dự

án hoặc bài học cụ thể, đòi hỏi các kỹ năng tư duy bậc cao, giúp học sinh tự xây dựng câu trả lời và hiểu biết của bản thân từ thông tin mà chính các em thu thập được

- Câu hỏi nội dung Câu hỏi nội dung là những câu hỏi đóng có các câu trả lời

“đúng” được xác định rõ ràng, trực tiếp hỗ trợ việc dạy và học các kiến thức cụ thể, thường có liên quan đến các định nghĩa hoặc yêu cầu nhớ lại thông tin (như các câu hỏi kiểm tra thông thường)

4 Quy trình tổ chức

a Công đoạn chuẩn bị

Công việc của GV:

· Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: xuất phát từ nội dung học và mục tiêu cần đạt được

· Thiết kế dự án: xác định lĩnh vực thực tiễn ứng dụng nội dung học, ai cần, ý tưởng và tên dự án

· Thiết kế các nhiệm vụ cho học sinh: làm thế nào để học sinh thực hiện xong thì

bộ câu hỏi được giải quyết và các mục tiêu đồng thời cũng đạt được

· Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ giáo viên và học sinh cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thực tế

Công việc của HS:

· Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá

· Làm việc nhóm để xây dựng dự án

· Xây dựng kế hoạch dự án: xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến,

vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

· Chuẩn bị các nguồn thông tin đáng tin cậy để chuẩn bị thực hiện dự án

b Công đoạn thực hiện

Công việc của GV:

· Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh trong quá trình thực hiện dự án

· Liên hệ các cơ sở, khách mời cần thiết cho học sinh

· Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các em thực hiện dự án Công việc của HS:

· Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thực hiện dự án theo đúng kế hoạch

· Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được

· Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo

· Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần

· Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho giáo viên và các nhóm khác qua các buôi thảo luận hoặc qua trang wiki

c Công đoạn tông hợp

Công việc của GV:

· Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh giai đoạn cuối dự án

· Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS

Công việc của HS:

· Hoàn tất sản phẩm của nhóm

· Chuẩn bị tiến hành giới thiệu sản phẩm

d Công đoạn đánh giá

Công việc của GV:

· Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buôi báo cáo dự án

· Theo dõi, đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm

Công việc của HS:

· Tiến hành giới thiệu sản phẩm

· Tự đánh giá sản phẩm dự án của nhóm

· Đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm khác theo tiêu chí đã đưa ra

5 Thực trạng khó khăn khi áp dụng DHTDA vào dạy học môn Sinh học:

- DHTDA đòi hỏi sự thay đôi tư duy của cả GV và HS, cách thức học và dạy mới

sẽ là một khó khăn bởi lẽ PPDH truyền thống đã in sâu trong cách dạy và học của thầy và trò

- Thời gian cần để chuẩn bị và tiến hành dạy và học theo dự án đòi hỏi nhiều hơn trong khi quỹ thời gian giành cho DHTDA trong chương trình chính khóa chưa

có vì vậy GV sẽ gặp không ít khó khăn, lúng túng khi áp dụng

- Việc kiểm tra đánh giá chỉ xuất phát từ phía GV thông qua kiểm tra tự luận, trắc nghiệm hoặc vấn đáp Tức là mới chỉ chú trọng đánh giá kết quả học tập, chưa có đánh giá quá trình học, mới chỉ có GV đánh giá HS, HS chưa được tham gia vào quá trình đánh giá: tự đánh giá và đánh giá người khác

- Việc tô chức học còn mới lạ nên học sinh còn nhiều bỡ ngỡ Đa số học sinh có học lực yếu nên PP tự học, tự sáng tạo, tự nghiên cứu, còn yếu

- Kết quả làm việc phải được thể hiện bằng sản phẩm vật chất hoặc phi vật chất

- DHTDA đòi hỏi GV phải lập kế hoạch và nội dung dự án khá công phu, phải thực sự tâm huyết với nghề

- Lần đầu tiên áp dụng về PPDH mới ở trường nên GV còn thiếu kinh nghiệm

6 Định hướng vận dụng DHTDA vào nội dung chương trình Sinh học ơ trường PTDTNT THCS và THPT huyện Bảo Thắng

Áp dụng PPDHDA là một hướng đi đúng trong dạy học Phù hợp với hướng đi dạy học theo chuyên đề hiện nay Nhưng chương trình Sinh học hiện nay của HS phô thông chưa có qũy thời gian cho DHTDA, mặt khác việc áp dụng DHTDA vào đối tượng học sinh ở trường còn nhiều yếu tố khó khăn Vì vậy, tôi

đề xuất một số định hướng để vận dụng DHTDA vào bộ môn Sinh học ở trường như sau:

- Khi DHTDA giáo viên phải biết cách phân tích và lựa chọn những nội dung kiến thức, lựa chọn bài học phù hợp và đưa ra dự án học tập phù hợp vì không phải bài nào cũng có thể dạy được theo dự án

- Có nhiều cách khác nhau để tô chức DHTDA, có thể sử dụng cả bài dạy; có thể

tô chức dạy trong một buôi ngoại khóa riêng nhưng cũng có thể lồng vào trong từng tiết dạy Tùy theo quỹ thời gian, cách dạy mà GV có thể điều chỉnh để kết

quả dạy học tốt hơn Trong tiết học GV cần biết xác định từng mốc thời điểm khác nhau, thời điểm nào là truyền thụ kiến thức cơ bản, thời điểm nào là bắt tay vào thực hiện dự án

- Trong các môn học của bậc THPT, Sinh học là môn học gắn với cuộc sống thực

tế hàng ngày Đặc biệt chương trình Sinh học có những nội dung rất gần gũi với đời sống thực tế Đây là điều kiện lí tưởng để khơi nguồn cảm hứng trong hoạt động học tập của HS

- Khi áp dụng DHTDA vào chương trình Sinh học, giáo viên có thể lựa chọn áp dụng những dự án mang tính chất để học sinh khám phá kiến thức mới hoặc dự

án mang tính chất để học sinh củng cố kiến thức đã học

B Vận dụng triển khai dạy học theo dự án

DỰ ÁN: “ Tìm hiểu về enzim và ứng dụng của enzim trong đời sống”.

I Mục tiêu: Sau khi hoàn thành dự án, HS đạt được các mục tiêu sau:

1 Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh phải:

- Nêu được khái niệm enzim

- Mô tả được cấu trúc, cơ chế tác động của enzim

- Trình bày được vai trò của enzim trong chuyển hoá vật chất

- Trình bày được ứng dụng của enzim trong đời sống, đặc biệt là đối với hoạt động sản xuất của con người

2 Kĩ năng

- Góp phần hình thành cho HS kĩ năng:

+ Thu thập và xử lí thông tin

+ Tìm kiếm thông tin trên mạng

+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập

+ Làm việc theo nhóm

+ Viết, thiết kế và trình bày báo cáo, sản phẩm trước đám đông

+ Học tập tích cực, chủ động, sáng tạo

+ Vận dụng lí thuyết vào thực tiễn

+ CNTT: sử dụng phần mềm Microsoft Office

- Thực hiện thí nghiệm về enzim

3 Thái độ

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường thông qua việc hiểu ô nhiễm môi trường

sẽ ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim trong tế bào, từ đó ảnh hưởng đến đời sống sinh vật Cần có ý thức tăng cường sử dụng thuốc trừ sâu vi sinh, hạn chế thuốc

trừ sâu hóa học vì có hiện tượng kháng thuốc trừ sâu ở nhiều loài do có khả năng tông hợp enzim phân giải loại thuốc đó

- Nâng cao ý thức hợp tác, học tập nhóm

- Độc lập, tự giác, tự chịu trách nhiệm trước nhóm

- Hứng thú trong quá trình làm dự án

II Xây dựng bộ câu hỏi định hướng

BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG DỰ ÁN Câu hỏi khái quát:

Việc tìm hiểu các kiến thức về enzim có vai trò quan trọng như thế nào đối với hoạt động sản xuất của con người?

1 Thế nào là enzim ?

1.Nêu khái niệm enzim?

2 Cấu trúc của enzim?

3 Cơ chế tác động của enzim?

4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim?

2 Vai trò của enzim

trong tế bào cơ thể?

Tế bào điều khiển quá trình trao đổi chất thông qua enzim như thế nào?

3 Vận dụng Tại sao cơ thể người có thể tiêu hóa được tinh bột

nhưng không thể tiêu hóa được xenlulôzơ?

- Tại sao khi tiêm thuốc kháng sinh, người ta phải thử thuốc trước?

- Tại sao nhiều loài côn trùng trở nên nhanh chóng kháng thuốc trừ sâu?

- Tại sao một số người không uống được sữa hoặc một số người không ăn được cua, ghẹ?

4 Thí nghiệm Một bạn tiến hành các thí nghiệm về enzim như

sau:

Có 9 ống nghiệm trong đó có ống nghiệm được đặt

ở nhiệt độ 37 o C, tỉ lệ các chất tham gia thí nghiệm đều thích hợp.

Ống nghiệm 1: Tinh bột + nước bọt + iốt

Ống nghiệm 2: Tinh bột + nước cất + iốt Ống nghiệm 3: Tinh bột + nước bọt đã đun sôi + iốt

Ống nghiệm 4: Tinh bột + nước bọt + HCl + iốt Ống nghiệm 5: Tinh bột + dịch vị + iốt

Ống nghiệm 6: Nước thịt + dịch vị Ống nghiệm 7: Nước thịt + dịch vị + KOH Ống nghiệm 8: Nước thịt + nước bọt Ống nghiệm 9: Nước thịt + dịch vị (t o = 30 o C) (Biết iốt tác dụng với tinh bột có màu xanh lam, enzim amilaza có trong nước bọt thành đường maltôzơ, nước thịt (prôtêin) vốn vẫn đục khi bị phân hủy bởi enzim pesinôgen trong dịch vị sẽ trong hơn).

Em hãy giúp bạn xác định và giải thích phản ứng màu và độ đục của từng ống nghiệm Từ những kết quả đó em rút ra nhận xét gì về enzim?

5 Với kiến thức đã tìm

hiểu em hãy nêu các ứng

dụng của enzim trong

hoạt động sản xuất?

1 Mục tiêu của việc sử dụng enzim?

2 Enzim được sử dụng trong các lĩnh vực nào?

3 Địa phương em có ngành sản xuất nào sử dụng enzim chưa?

3 Hiệu quả của việc sử dụng enzim trong sản xuất?

III Bài tập dành cho học sinh

GV chia nhóm phải đảm bảo mỗi nhóm có những HS sử dụng thành thạo công nghệ thông tin; có HS giỏi (khá), trung bình hoặc yếu

HS làm việc theo nhóm 11-12 người

Cụ thể như sau: Lớp 10A chia thành 3 nhóm, Các nhóm cùng thực hiện 1 dự án

*Nhóm 1: Thiết kế bản đồ tư duy thể hiện khái quát các kiến thức về enzim

*Nhóm 2: Thiết kế bài trình chiếu Powerpoint Bài trình chiếu thể hiện rõ cơ sở khoa học của việc sử dụng enzim trong sản xuất và giới thiệu các ngành sản xuất

đã ứng dụng thành công enzim Bài trình chiếu thể hiện rõ bằng hình ngành sản xuất đã sử dụng enzim và hiệu quả mang lại

*Nhóm 3: Tiến hành một số thí nghiệm chứng tỏ sự có mặt của enzim trong tế

bào

IV Nguồn-Tài liệu nghiên cứu

1 Đối với học sinh

- Sách giáo khoa sinh học 10: cơ bản

- Internet

+ Tài liệu về enzim từ internet

+ Lưu, copy thông tin dưới dạng text

- Microsoft PowerPoint

+ Mở và tạo bài trình diễn

+ Chèn văn bản, ảnh và các kí tự đặc biệt

+ Lưu bài trình diễn

+ Trình chiếu (slide show)

2 Đối với giáo viên

- Microsoft Word

- Microsoft PowerPoint

- Giấy A4

- Danh sách HS

- Bản photocopy kế hoạch dự án cho mỗi nhóm

- Bản photocopy phiếu hướng dẫn nghiên cứu cho mỗi nhóm

- Bản photocopy thang điểm đánh giá sản phẩm

3 Đối với lớp học

- Máy vi tính nối mạng Internet để tra cứu các thông tin liên quan

- Máy vi tính cài đủ bộ Microsoft Office 2003 và các phần mềm cần thiết khác

V Các bước thực hiện

1 Công tác chuẩn bị của GV

- Soạn kế hoạch dự án, phiếu hướng dẫn nghiên cứu, thang điểm đánh giá

- In các tài liệu trên để phát cho mỗi nhóm HS

- Chuẩn bị trang thiết bị và cơ sở vật chất cần thiết để thực hiện tốt dự án

2 Các bước hướng dẫn HS thực hiện dự án

Bước 1: Giới thiệu thời gian dự án

Thời gian: dặn dò về nhà bài 13

+ Giới thiệu PP Học theo dự án và hướng dẫn chọn chủ đề

+ Hướng dẫn HS lập kế hoạch

+ Hướng dẫn HS thu thập thông tin

+ Hướng dẫn HS xử lý thông tin

+ Hướng dẫn HS theo dõi quá trình

+ Hướng dẫn HS xây dựng sản phẩm dự án

Bước 2: Tổ chức nhóm, phát và hướng dẫn HS các tài liệu có liên quan

- GV chia lớp thành 3 nhóm (mỗi nhóm khoảng 11-12 HS) Mỗi nhóm tự cử: 1 nhóm trưởng, 1 thư kí.

- GV phát tài liệu dưới dạng giấy in: kế hoạch dự án, phiếu hướng dẫn nghiên cứu, thang điểm đánh giá.

Bước 3: Thực hiện dự án: Học sinh thực hiện dự án ở nhà

- Các nhóm thực hiện những nhiệm vụ trong kế hoạch dự án, phiếu hướng dẫn nghiên cứu ở trên lớp và ở nhà (có sự hỗ trợ, giải đáp thắc mắc của GV khi HS gặp vấn đề khó khăn).

Bước 4: Nộp sản phẩm cho GV

- Nhóm trưởng nộp bài trình diễn đa phương tiện trên PowerPoint và sản phẩm cho GV trên trước ngày báo cáo sản phẩm ít nhất 2 ngày.

Bước 5: Báo cáo kết quả và tổng kết dự án

- GV lưu ý cho HS các yêu cầu phải thực hiện trong buổi báo cáo kết quả dự án.

- Các nhóm lần lượt lên báo cáo sản phẩm: bài trình bày đa phương tiện trên PowerPoint, thí nghiệm.

- Mỗi nhóm cử một người lên trình bày sản phẩm của nhóm.

- Các nhóm góp ý và chấm điểm cho nhau.

- GV góp ý và chỉnh sửa HS ghi chép để hoàn thiện kiến thức.

- GV tính điểm và công bố cho từng nhóm (tuyên dương, khen thưởng nếu có).

- GV yêu cầu các nhóm về hoàn chỉnh lại sản phẩm trên (nếu có sai sót) và nộp lại cho GV để làm tài liệu tham khảo cho cả lớp và các khóa tiếp theo.