Thạc sĩ Tiểu luận quản lý rủi ro trong xây dựng

Môi trường đầu tư phát triển chứa đựng các yếu tố bất định cao. Thời gian đầu tư thường kéo dài, lượng tiền vốn vật tư, lao động đòi hỏi rất lớn. Những yếu tố này làm đầu tư có độ rủi ro cao nên rất cần thiết phải quản lý rủi ro. Xác định những yếu tố rủi ro, đánh giá mức độ rủi ro và tìm ra những phương thức quản lý và phòng tránh rủi ro là những công việc rất quan trọng trong quản lý rủi ro.

TIỂU LUẬN

Đề tài: Đứng ở vị trí nhà quản trị rủi ro của Chủ đầu tư, anh chị hãy thiết

lập một danh mục cá rủi ro có thể có đối với quá trình thực hiện dự án hạ tầng

kỹ thuật khu đất ở thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới Đánh giá mức độ của rủi ro theo phương pháp định tính, đề xuất biện pháp kiểm soát rủi ro đối với một dự án

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Lý do chọn đề tài

Môi trường đầu tư phát triển chứa đựng các yếu tố bất định cao Thời gian đầu tư thường kéo dài, lượng tiền vốn vật tư, lao động đòi hỏi rất lớn Những yếu tố này làm đầu tư có độ rủi ro cao nên rất cần thiết phải quản lý rủi ro Xác định những yếu tố rủi ro, đánh giá mức độ rủi ro và tìm ra những phương thức quản lý và phòng tránh rủi ro là những công việc rất quan trọng trong quản lý rủi

ro

Rủi ro - theo quan điểm truyền thống - được coi là những sự kiện bất ngờ hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra ngoài ý muốn chủ quan của con người, mang lại những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm, bất lợi, khó khăn Tuy nhiên theo

quan điểm hiện đại, người ta lại cho rằng rủi ro là sự kiện hoặc tình huống bất ngờ mà khi xảy xa nó có thể hoặc đưa lại các cơ hội mới trong quá trình đầu tư, kinh doanh hoặc dẫn đến các mất mát, thiệt hại, tổn thất Quan điểm này xem

xét rủi ro trên cả hai góc độ tích cực và tiêu cực Như vậy theo quan điểm truyền thống thì rủi ro cần phải được phòng tránh và giảm thiểu càng nhiều càng tốt, trong khi quan điểm hiện đại cho rằng cần hạn chế các rủi ro mang tính tiêu cực

và tạo điều kiện cho các rủi ro mang tính tích cực phát triển Ở Việt Nam hiện nay có thể thấy có nhiều dự án đầu tư xây dựng công trình không đạt được mục tiêu của dự án, có những dự án vẫn chỉ mãi nằm trên giấy tờ kể cả khi đã có quyết định đầu tư hoặc thi công xây dựng một phần rồi tạm dừng, thậm chí dừng

hẳn việc đầu tư dự án Qua đó ta thấy vấn đề quản lý rủi ro đối với các dự án đầu

tư xây dựng ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế

Các yếu tố rủi ro tác động làm thay đổi mục tiêu của dự án là rất nhiều Các nguyên nhân làm phát sinh các yếu tố đó cũng không thể kiểm soát triệt để được Tuy nhiên cùng với sự phát triển của tri thức nhân loại, chúng ta vẫn có thể có các biện pháp để quản lý được các rủi ro của dự án đầu tư xây dựng, giúp

dự án đạt được mục tiêu đã đề ra ban đầu Cách tốt nhất để quản lý rủi ro của dự

án đó là xác định trước các rủi ro có thể xảy ra để phân tích, đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm mục tiêu tăng cơ hội thành công, giảm thiệt hại cho dự án

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận và các khái niệm liên quan.

1.1 Các khái niệm liên quan trong Luật xây dựng 2014 số 50/2014/QH13

Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định Ở giai đoạn chuẩn bị

dự án đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng

Chủ đầu tư xây dựng (sau đây gọi là chủ đầu tư) là cơ quan, tổ chức, cá nhân sở hữu vốn, vay vốn hoặc được giao trực tiếp quản lý, sử dụng vốn để thực hiện hoạt động đầu tư xây dựng

Hoạt động đầu tư xây dựng là quá trình tiến hành các hoạt động xây dựng gồm xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng

Hoạt động xây dựng gồm lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng, thi công xây dựng, giám sát xây dựng, quản lý dự án, lựa chọn nhà thầu, nghiệm thu, bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng, bảo hành, bảo trì công trình xây dựng và hoạt động khác có liên quan đến xây dựng công trình

Người quyết định đầu tư là cá nhân hoặc người đại diện theo pháp luật của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có thẩm quyền phê duyệt dự án và quyết định đầu

tư xây dựng

Nhà thầu trong hoạt động đầu tư xây dựng (sau đây gọi là nhà thầu) là tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện năng lực hoạt động xây dựng, năng lực hành nghề xây dựng khi tham gia quan hệ hợp đồng trong hoạt động đầu tư xây dựng

1.2 Khái niệm về rủi ro và phân loại rủi ro

a Khái niệm về rủi ro trong dự án đầu tư xây dựng

Cho đến nay chưa có được định nghĩa thống nhất về rủi ro Những trường phái khác nhau, các tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng Có thể điểm qua một vài định nghĩa về rủi ro như sau:

- Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được ( theo Frank Knight)

- Rủi ro là một sự tổng hợp những ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác suất ( theo Irving Pleffer)

- Rủi ro là một tình trạng trong đó các biến cố xẩy ra trong tương lai có thể xác định được ( theo Marilu Hurt McCarty)

- Rủi ro là hoàn cảnh trong đó một sự kiện xẩy ra với một xác suất nhất định hoặc trong trường hợp quy mô của sự kiện đó có một phân phối xác suất ( theo các nhà kinh tế Mỹ)

Khái niệm rủi ro gắn liền với khả năng xẩy ra của một biến cố không lường trước được hay đúng hơn là một biến cố mà ta hoàn toàn không chắc chắn Nói cách khác, rủi ro ứng với khả năng có sai lệch giữa một bên là những

gì xẩy ra thực tế với những điều được dự kiến từ trước hoặc được dùng làm hệ quy chiếu, mà sai lệch này lớn đến mức khó chấp nhận được hoặc không chấp nhận được

Tồn tại 3 quan điểm khi xét đến rủi ro:

* Quan điểm truyền thống: Quan điểm truyền thống nhấn mạnh mặt tiêu cực, thiệt hại, không đạt được mục tiêu do xuất hiện rủi ro Theo đó, rủi ro được xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm Nó được xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh

nghiệp.Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người

* Quan điểm trung lập: Quan điểm này nhấn mạnh tính chất làm thay đổi mục tiêu, theo đó rủi ro là sự kiện không chắc chắn và có tác động đến kết quả kinh doanh hoặc mục tiêu của dự án Sự tác động này có thể là tích cực hoặc tiêu cực

* Quan điểm mở rộng: Quan điểm này nhấn mạnh đến hậu quả tích cực hoặc tiêu cực do xuất hiện rủi ro Theo đó, rủi ro (risk) là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho con người nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, người ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai

Tóm lại, Khái niệm rủi ro gắn liền với khả năng xảy ra của một số biến cố không lường trước được hay đúng hơn là một biến cố mà ta hoàn toàn không chắc chắn Nói cách khác, rủi ro ứg với khả năng có sai lệch giữa một bên là những gì xảy ra được dự kiến từ trước hoặc được dùng làm hệ quy chiếu, mà sai lệch này lớn đến mức khó chấp nhận hoặc không chấp nhận được

Rủi ro trong quá trình thực hiện dự án đầu tư là những biến cố không lường trước được làm ảnh hưởng tới mục tiêu của dự án, ảnh hưởng này có thể là tiêu cực hoặc tích cực

Ví dụ: biến động giá cả không lường trước khi vượt quá dự kiến (vượt quá khoản dự phòng do trượt giá) sẽ ảnh hưởng đến các chỉ tiêu hiệu quả của dự án

b Phân loại rủi ro

* Phân loại rủi ro theo các tiêu chí khác nhau:

- Bản chất: + Rủi ro thuần túy ( gây hậu quả tiêu cực)

+ Rủi ro suy đoán ( gây hậu quả tiêu cực hoặc tích cực)

- Khả năng lượng hóa: + Có thể ước lượng được ( có xác suất)

+ Không thể lượng hóa ( bất định)

- Khả năng bảo hiểm: + Có thể bảo hiểm

+ Không thể bảo hiểm

- Tính hệ thống: + Có hệ thống ( xâu chuỗi)

+ Không có hệ thống

- Đối tượng: + Rủi ro tài sản

+ Rủi ro nhân lực

+ Rủi ro thời gian

+ Rủi ro pháp lý

* Phân loại rủi ro theo tiêu thức:

- Rủi ro tĩnh: Đơn giản, tổn thất về vật chất ảnh hưởng ít đều đặn

- Rủi ro động: Do quá trình vận đông, tổ thất nhiều, không dự đoán được

- Rủi ro thuần túy: Chỉ mang lại thiệt hại

- Rủi ro suy đoán: Có thể mang lại thiệt hại hoặc cơ hội

* Phân lạo rủi ro do tác động của môi trường:

- Rủi ro do môi trường bên ngoài: Các yếu tố về thiên nhiên, công nghệ, chính trị, xã hội, văn hóa, luật pháp, kinh tế

- Rủi ro do môi trường bên trong: Nhà cung cấp, người tiêu thụ, đối thủ cạnh tranh

2 Danh mục các rủi ro có thể có đối với quá trình thực hiện dự án

Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố

Đồng Hới, đánh giá mức độ của rủi ro theo phương pháp định tính, đề xuất biện pháp kiểm soát rủi ro

2.1 Giới thiệu về dự án đầu tư Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới

g mặt bằng sử dụng đất (Nguồn: Theo Hồ sơ thiết kế)

Dự án Hạ tầng Kỹ thuật khu dân cư thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới nằm trong Quy hoạch chi tiết khu đất ở thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, tỷ lệ 1/500 được phê duyệt tại Quyết định số 3058/QĐ-UBND ngày 30/8/2017 của UBND tỉnh Quảng Bình

Xây dự án với mục đích là để hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật khu dân cư theo đúng quy hoạch chi tiết đã duyệt và từng bước hoàn chỉnh, phù hợp quy hoạch chung của thành phố Đông Hới, nhằm phát triển quỹ đất sạch, đáp ứng nhu cầu đất ở cho người dân trong vùng và đảm bảo nguồn thu ngân sách thành phố Đồng Hới trong năm tới, tạo tiền đề cho việc phát triển kinh tế bền vững lâu dài cho người dân trong vùng, định hướng và hoàn thiện dần cho việc đô thị hóa trong tương lai đồng

thời góp phần xây dựng môi trường sống làm cơ sở để quản lý và xây dựng theo quy hoạch là rất cần thiết

Hiện trạng khu vực dự án hầu hết là vùng đồi cát trồng các loại cây như Dương, Tràm, bạch đàn và một số cây ngắn ngày khác Hệ thống hạ tầng đang còn

sơ sài chưa được đầu tư xây dựng, các trục đường giao thông, hệ thống thoát nước mặt đường, thoát nước thải, hệ thống cấp nước, cấp điện… đang trong giai đoạn đầu

tư xây dựng do đó việc đi lại và cảnh quan trong khu vực còn gặp rất nhiều hạn chế

Dự án được đầu tư xây dựng gồm các hạng mục đường giao thông, hệ thống cấp nước, hệ thống thoát nước, hệ thống cấp điện trên tổng diện tích 7,5 ha, tổng mức đầu tư được duyệt 39 tỷ đồng

Nguồn vốn đầu tư chủ yếu từ vốn vay quỹ phát triển đất tỉnh Quảng Bình

2.2 Những rủi ro bên ngoài

a Môi trường kinh tế

- Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật liệu: Một số chính sách về điều chỉnh tiền lương, sự tăng đột biến của một số loại vật liệu (sắt, thép,…), nguyên liệu (xăng, dầu) ảnh hưởng đến chi phí thi công xây dựng công trình

- Môi trường pháp luật: sự thay đổi các chính sách thu hồi đất

b Môi trường bên trong dự án

* Tài chính dự án

- Khả năng ứng vốn: Chủ đầu tư sử dụng vốn tạm ứng từ quỹ phát triển đất tỉnh Quảng Bình, tuy nhiên do có một số dự án đầu tư không hiệu quả dẫn đến khả năng hoàn tạm ứng cho quỹ phát triển đất gặp khó khăn

* Giai đoạn thi công xây dựng

- Không công khai quy hoạch và thiết kế: không nhận được sử đồng thuận của nhân dân trong việc thu hồi đất

- Sai sót trong thiết kế: Thiết kế không hoàn thiện, sự sai lệch trong khâu khảo sát thiết kế, thiết kế có sự thay đổi dẫn đến phát sinh thêm khối lượng, chi phí dự án

- Chậm trể trong bàn giao mặt bằng: chậm trể trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đặc biệt ở khu vực đầu tư dự án có lăng mô cần di dời dẫn đến chậm trể trong bàn giao mặt bằng thi công ảnh hưởng đến tiến độ dự án

- Tổng mức đầu tư tăng: Chi phí giải phóng mặt bằng quá lớn, vượt quá

dự toán

- Lựa chọn nhà thầu: lựa chọn nhà thầu thi công không đáp ứng được yêu cầu mong muốn dẫn đến phát sinh chi phí và làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án, làm tăng thời gian xây dựng do lỗi nhà thầu

- Cung ứng vật tư: việc phân tích thị trường chưa hợp lý, chưa có kế hoạch dự trù vật tư để thi công công trình, nên khi xảy ra đột biến về giá cả vật

tư làm tăng chi phí đầu tư xây dựng dự án, sử dụng vật tư kém chất lượng và bớt khối lượng

- An toàn lao động: hầu hết các đơn vị chưa chú ý đến công tác an toàn lao động trong quá trình xây dựng, điều này dẫn đến rủi ro về an toàn cho dự án dẫn đến ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng công trình khi có sự cố xảy ra

Danh mục các rủi ro của dự án

I Môi trường bên ngoài dự án

a Môi trường kinh tế

1 Khủng hoảng kinh tế

2 Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật liệu

b Môi trường pháp luật

1 Sự thay đổi chính sách thu hồi đất

II Môi trường bên trong dự án

a Tài chính dự án

1 Khả năng vay vốn

b Giai đoạn thi công xây dựng

1 Công khai quy hoạch và thiết kế

2 Sai sót trong thiết kế

3 Chậm trể trong bàn giao mặt bằng

4 Tổng mức đầu tư tăng

5 Lựa chọn nhà thầu

6 Cung ứng vật tư

7 An toàn lao động

3 Đánh giá mức độ tác động rủi ro theo phương pháp định tính

Đánh giá mức độ rủi ro theo phương pháp định tính thông thường

Thực hiện theo 3 bước:

Bước 1: Đánh giá xác suất xuất hiện rủi ro

Xác suất xuất hiện rủi ro được đánh giá theo bảng sau:

Bậc đánh giá Thanh đánh giá định tính Gán giá trị xác xuất

1 Xác suất rủi ro rất thấp 0,01 - 0,019

3 Xác suất rủi ro bình thường 0,4 - 0,59

5 Xác suất rủi ro rất cao 0,8 - 0,99

Từ danh mục rủi ro ta thiệt lập bảng xuất hiện rủi ro sau:

Bảng 1: bảng xác suất xuất hiện rủi ro

Xác suất xuất hiện rủi ro

Giá trị xác suất xuất hiện rủi ro

Ghi chú

I Môi trường bên ngoài dự án

a Môi trường kinh tế

2 Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật

b Môi trường pháp luật

1 Sự thay đổi chính sách thu hồi đất Cao 0,75

II Môi trường bên trong dự án

a Tài chính dự án

b Giai đoạn thi công xây dựng

1 Công khai quy hoạch và thiết kế Trung

3 Chậm trể trong bàn giao mặt bằng Rất cao 0,85

Bước 2: Đánh giá mức độ tác động của rủi ro

Mức độ tác động của rủi ro được phân cấp: rất thấp, thấp, trung bình, cao, rất cao, tùy theo mỗi loại rủi ro mà mức độ tác động của nó đến dự án cũng khác nhau Ta có bảng tác động mức độ rủi ro tới dự án

Bảng 2: mức độ tác động của rủi ro

tác động

Gán giá trị

Ghi chú

I Môi trường bên ngoài dự án

a Môi trường kinh tế

2 Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật

liệu

b Môi trường pháp luật

1 Sự thay đổi chính sách thu hồi đất Cao 0,4

II Môi trường bên trong dự án

a Tài chính dự án

b Giai đoạn thi công xây dựng

1 Công khai quy hoạch và thiết kế Trung

Bình

0,2

3 Chậm trể trong bàn giao mặt bằng Rất cao 0,8

Bước 3: trên cơ sở các bước trên tiến hành xây dựng bảng ma trận xác

suất xuất hiện và mức độ tác động của rủi ro

Từ 2 bảng ở bước 1 và 2 ta có bảng ma trận xác suất xuất hiện và mức độ tác động của các rủi ro sau:

Bảng 3: Ma trận xác suất và mức độ tác động rủi ro

xác suất xuất hiện rủi ro

Giá trị mức độ tác động rủi ro

Hệ số rủi ro

I Môi trường bên ngoài dự án

a Môi trường kinh tế

1 Khủng hoảng kinh tế 0,25 0,1 0,03

2 Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật

b Môi trường pháp luật

1 Sự thay đổi chính sách thu hồi đất 0,75 0,4 0,30

II Môi trường bên trong dự án

a Tài chính dự án

b Giai đoạn thi công xây dựng

1 Công khai quy hoạch và thiết kế 0,59 0,2 0,12

3 Chậm trể trong bàn giao mặt bằng 0,85 0,8 0,68

Bảng 4: xếp hạng rủi ro

rủi ro

Thứ tự Ghi chú

I Môi trường bên ngoài dự án

1 Sự thay đổi tiền lương, nguyên vật liệu 0,3 1

2 Sự thay đổi chính sách thu hồi đất 0,3 1

II Môi trường bên trong dự án

4 Chậm trể trong bàn giao mặt bằng 0,68 1

9 Công khai quy hoạch và thiết kế 0,12 3

Báo động rủi ro:

Các rủi ro 1,2,4,5,6,7,8 là rủi ro thuộc vùng nguy hiểm lớn và nguy cấp cần tập trung nguồn lực để nghiên cứu và xử lý