Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào giảng dạy cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thức khác nhau. Chương trình hành động Dakar về giáo dục cho mọi người đã đặt ra trách nhiệm cho mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận với chương trình giáo dục kỹ năng sống phù hợp và kĩ năng sống cần được xem như một nội dung của chất lượng giáo dục. Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn năng lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo 4 trụ cột của giáo dục thế kỉ 21, mà thực chất là tiếp cận kỹ năng sống. Đó là: “ Học để biết. Học để làm. Học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống”. Mục đích giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức, sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh. Phương pháp giáo dục phổ thông cũng luôn đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học. Tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận vụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Nội dung giáo dục KNS đã được tích hợp trong 1 số môn học cấp THCS và được thực hiện thông qua nhiều dự án như : Giáo dục bảo vệ môi trường; Giáo dục phòng chống ma túy; Giáo dục phòng chống HIV AIDS; Giáo dục phòng chống tai nạn thương tích, bệnh tật. vv...Đặc biệt, kỹ năng sống ảnh hưởng rất lớn đến nội dung cơ bản của phong trào thi đua do Bộ Giáo dục chỉ đạo: “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong trường THCS. Để hòa nhập theo nhịp sống đang từng bước phát triển của thế giới và nước nhà, chúng ta cần những thế hệ trẻ có kiến thức và biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống một cách hiệu quả. Từ đó, những chủ nhân mới sẽ có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ đất nước văn minh, giàu đẹp, bền vững, ngang tầm với bè bạn năm Châu. Thế hệ trẻ có tri thức đáng quí mà ta đang đề cập, không ai khác chính là các em HS đang ngồi trên ghế nhà trường. Đội ngũ thầy cô giáo chính là người trực tiếp, có nhiệm vụ giáo dục các em về kĩ năng sống quan trọng này. Vậy kĩ năng sống là gì ? Theo tổ chức y tế thế giới ( WHO), kĩ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày. Các kĩ năng sống cơ bản và cần thiết như : Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp...........
Trang 1PHÒNG GD-ĐT TRI TÔN
TRƯỜNG THCS LƯƠNG PHI CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Lương Phi, ngày 16 tháng 01 năm 2020
BÁO CÁO Kết quả thực hiện sáng kiến, cải tiến, giải pháp kỹ thuật, quản lý, tác nghiệp, ứng
dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng
I- Sơ lược lý lịch tác giả:
- Họ và tên: LÊ THỊ BÍCH THI Nam, nữ: Nữ
- Ngày tháng năm sinh: 16/01/1989
- Nơi thường trú:An Thành, Lương Phi, Tri Tôn, An Giang
- Đơn vị công tác: Trường THCS Lương Phi
- Chức vụ hiện nay: Giáo viên
- Lĩnh vực công tác: chuyên môn
II Tên sáng kiến: LỒNG GHÉP KĨ NĂNG SỐNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC
III Lĩnh vực: giải pháp kĩ thuật (chuyên môn)
IV Mục đích yêu cầu của sáng kiến:
1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến:
Qua các năm học trước, khi chưa áp dụng sáng kiến này, ở mỗi tiết lên lớp có liênquan đến kỹ năng sống cho HS, tôi thường tiến hành như sau:
Liên hệ thực tế để giáo dục kỹ năng sống cho HS nhưng chưa giáo dục sâu
Việc lồng ghép chủ yếu được GV dùng phương pháp thuyết trình, HS lắng nghe
GV khi lồng ghép nội dung còn thiếu hình ảnh minh họa nên chưa hấp dẫn HS, các
em vẫn chưa tin tuyệt đối vào khoa học
Thời gian lồng ghép thường ở cuối bài nên tính khoa học chưa cao
GV chưa cho bài tập tình huống để HS tự giải quyết các tính huống ấy một cáchthực tế Vì vậy, kết quả chưa cao:
* Kết quả giảng dạy: (Kết quả kiểm tra 15’ về lồng ghép kỹ năng sống)
Trang 2- GV thuyết trình.
- Thiếu hình ảnh vàbài tập tình huống
- HS lắng nghe
- HS lắng nghe
- HS chưa tíchcực
- HS chưa tíchcực
Từ kết quả thống kê trên, tôi thấy việc giáo dục kỹ năng sống của GV chưa đạthiệu quả: HS dễ quên kiến thức và chưa vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn Vì bảnthân các em chưa tự đề ra kỹ năng sống cho mình trước bạn bè và GV, các em chưa có kỹnăng trình bày trước tập thể vv Kết quả hạn chế trên xuất phát từ phương pháp lồngghép kỹ năng sống của GV chưa tốt Ý thức được vấn đề này, tôi đã thay đổi việc lồngghép kỹ năng sống vào bộ môn Sinh học một cách bài bản, khoa học, lâu dài và thu hút
HS học tập tích cực hơn
2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến:
Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thếgiới đưa vào giảng dạy cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thứckhác nhau Chương trình hành động Dakar về giáo dục cho mọi người đã đặt ra tráchnhiệm cho mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận với chương trình giáodục kỹ năng sống phù hợp và kĩ năng sống cần được xem như một nội dung của chấtlượng giáo dục
Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồnnăng lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đấtnước, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo 4 trụ cột của giáo dục
thế kỉ 21, mà thực chất là tiếp cận kỹ năng sống Đó là: “ Học để biết Học để làm Học
để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống” Mục đích giáo dục phổ thông đã
và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức, sang trang bị những năng lực cầnthiết cho các em học sinh Phương pháp giáo dục phổ thông cũng luôn đổi mới theohướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp vớitừng đặc điểm của từng lớp học Tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năngvận vụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học
2
Trang 3tập cho học sinh Nội dung giáo dục KNS đã được tích hợp trong 1 số môn học cấpTHCS và được thực hiện thông qua nhiều dự án như : Giáo dục bảo vệ môi trường; Giáodục phòng chống ma túy; Giáo dục phòng chống HIV/ AIDS; Giáo dục phòng chống tainạn thương tích, bệnh tật vv Đặc biệt, kỹ năng sống ảnh hưởng rất lớn đến nội dung cơ
bản của phong trào thi đua do Bộ Giáo dục chỉ đạo: “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong trường THCS.
Để hòa nhập theo nhịp sống đang từng bước phát triển của thế giới và nước nhà,chúng ta cần những thế hệ trẻ có kiến thức và biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộcsống một cách hiệu quả Từ đó, những chủ nhân mới sẽ có trách nhiệm xây dựng và bảo
vệ đất nước văn minh, giàu đẹp, bền vững, ngang tầm với bè bạn năm Châu Thế hệ trẻ
có tri thức đáng quí mà ta đang đề cập, không ai khác chính là các em HS đang ngồi trênghế nhà trường Đội ngũ thầy cô giáo chính là người trực tiếp, có nhiệm vụ giáo dục các
em về kĩ năng sống quan trọng này
Vậy kĩ năng sống là gì ?
Theo tổ chức y tế thế giới ( WHO), kĩ năng sống là khả năng để có hành vi thíchứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thứccủa cuộc sống hàng ngày
Các kĩ năng sống cơ bản và cần thiết như : Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác địnhgiá trị, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng tìm kiếm sự
hỗ trợ, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năngthể hiện sự cảm thông, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng hợptác, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng đảmnhận trách nhiệm, kĩ năng đạt mục tiêu, kĩ năng quản lí thời gian, kĩ năng tìm kiếm và xử
lí thông tin v.v
Bản thân tôi đang công tác tại trường THCS Lương Phi, một địa phương khôngngoại lệ với nơi khác, thường chịu tác động của các tệ nạn xã hội từ cộng đồng đem lạiqua phim ảnh, báo đài Hiện nay việc giáo dục kỹ năng sống trong trường THCS vẫnchưa có môn học cụ thể Kiến thức này được lồng ghép vào 1 số môn khác có liên quan
đến kỹ năng sống, trong đó có môn Sinh học Xuất phát từ các căn cứ và những yêu cầu cấp thiết trên, nên tôi đã chọn đề tài sáng kiến: “ Lồng ghép kỹ năng sống trong giảng dạy môn Sinh học” kể từ năm học 2012 – 2013 đến nay một cách thường xuyên và đạt
nhiều hiệu quả tích cực
3 Nội dung sáng kiến:
Thực tế cho thấy, có khoảng cách giữa nhận thức và hành vi của con người, bởi cónhận thức đúng nhưng chưa hẳn đã có hành vi đúng Ví dụ: Nhiều người biết hút thuốc
lá là có hại cho sức khỏe, có thể dẫn đến ung thư vòm họng, ung thư phổi nhưng vẫnhút thuốc ; có những người là luật sư, thẩm phán, công an có hiểu biết rất rõ về phápluật nhưng vẫn vi phạm pháp luật vv Đó là họ đã thiếu kĩ năng sống
Có thể nói, kĩ năng sống chính là nhịp cầu giúp con người biết kiến thức thành thái
độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luônvững vàng trước những khó khăn, thử thách, biết ứng xử, giải quyết mọi vấn đề một cáchsáng suốt, tích cực và phù hợp Họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời
và làm chủ cuộc sống của chính mình và ngược lại Ví dụ: người không có kĩ năng giaotiếp sẽ gặp khó khăn hơn trong việc xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với mọi ngườixung quanh về việc hợp tác làm việc hoặc giải quyết các nhiệm vụ chung
Trang 4Để thực hiện tốt đề tài này, trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ý thực hiện tốt cáclưu ý sau:
a/ Lưu ý thứ 1: Lồng ghép kỹ năng sống phải:
- Đảm bảo tính lôgic, hệ thống và khoa học
- Phù hợp với nội dung, đúng lúc, đúng cách, vừa sức với lứa tuổi HS
- Nội dung quen thuộc, gần gũi với các em
- Tránh làm nặng kiến thức bài học, lồng ghép tự nhiên, nhẹ nhàng nhưng đạt hiệuquả
- Lồng ghép bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú
b/ Lưu ý thứ 2:
* Đối với GV:
- Hướng dẫn HS thu thập thông tin và tranh ảnh liên quan lồng ghép kỹ năng sống
- Tìm kiếm và thu thập thường xuyên các tài liệu, thông tin, tranh ảnh phù hợp thực
tế, mang tính thời sự cao
- Lựa chọn 1 số bài tập tình huống phù hợp nội dung bài dạy, để tạo những tìnhhuống có vấn đề cho các em tự suy nghĩ và tìm ra cách giải quyết vấn đề
Để nhận rõ hơn ưu điểm của sáng kiến khi được áp dụng vào giảng dạy, tôi
xin được đối chiếu 1 số bài dạy minh họa cụ thể ( chỉ xin giới thiệu nội dung có giáo dục
kĩ năng sống cho hs ).
Ví dụ minh họa 1:
* Khi chưa áp dụng sáng kiến :
Lúc dạy bài 6” Quan sát tế bào thực vật” – Sinh học 6.
Tôi tiến hành như sau:
4
Trang 5- GV yêu cầu HS đọc mục tiêu của bài thực hành thí nghiệm này ( SGK)
- GV chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm từ 6 -> 7 HS, phân nhóm trưởng Nhiệm
vụ nhóm trưởng phân công thư kí, chọn bạn thực hiện thí nghiệm
- GV kiểm tra dụng cụ và mẫu vật thực hành thí nghiệm.
- GV nhắc nhở HS khâu trật tự, thời gian thực hành thí nghiệm.
- Tiến hành thí nghiệm:
+ GV cho 1 HS đọc các bước tiến hành thí nghiệm
Tế bào thịt quả cà chua Tế bào biểu bì vảy hành
+ HS các nhóm tiến hành thí nghiệm -> quan sát -> vẽ hình
+ GV đến các nhóm giúp đỡ và nhắc nhở thời gian thực hành thí nghiệm
+ Quan sát các nhóm thực hành xong, GV mời 1 HS của 1 nhóm trình bày cácnhóm khác nhận xét, bổ sung
+ GV chốt lại nội dung và kết quả buổi thực hành thí nghiệm
Trang 6Tóm lại: Qua tiết dạy chưa áp dụng sáng kiến này, bản thân tôi thấy còn những hạn chế sau:
1 Các HS trong nhóm chưa hợp tác tốt với nhau vì nhóm trưởng và GV chưa phâncông nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm
2 Từng HS trong nhóm đều chưa tự giác nhận nhiệm vụ do nhóm trưởng phân công.Các em còn lánh nặng, tìm nhẹ trong công việc
3 Thời gian trong các hoạt động buổi thực hành thí nghiệm và kết thúc chưa hợp lý
4 Hầu hết các em đều chọn nhiệm vụ tiến hành thí nghiệm nhưng kết quả không rõràng, lớp học mất trật tự GV quản lý lớp còn nặng nề vì chưa giáo dục kỹ năng sống cụthể cho HS qua tiết dạy này
* Khi áp dụng sáng kiến :
Cũng với bài 6 “ Quan sát tế bào thực vật” – Sinh học lớp 6 Tôi tiến hành
lồng ghép kỹ năng sống cho HS như sau: ( tôi xin giới thiệu các phần có liên quan giáo dục kỹ năng sống cho HS, không giới thiệu toàn bài).
- Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài này là:
+ Kỹ năng hợp tác và chia sẻ thông tin trong hoạt động thực hành: làm tiêu bản
tế bào vảy hành Vẽ hình
+ Kỹ năng nhận trách nhiệm được phân công trong hoạt động nhóm.
+ Kỹ năng quản lý thời gian trong lúc thực hành thí nghiệm và báo cáo kết quả
từng nhóm
+ Kĩ năng tự nghiên cứu khoa học, kĩ năng tự giác học tập và chấp hành kỉ luật.
- Yêu cầu của bài thực hành này:
+ Đây là bài thực hành thí nghiệm đầu tiên của khối 6, là bài quan trọng để saunày các em thi HS giỏi văn hóa hoặc thực hành thí nghiệm ở cuối cấp Vì thế, tôi chianhóm rõ ràng, cụ thể để duy trì, làm nền tảng cho các bài thí nghiệm thực hành sau này :
Một lớp: được chia thành 6 nhóm, mỗi nhóm khoảng 4 5 HS
Mỗi nhóm: 1 HS làm nhóm trưởng, 1 HS làm thư kí, 1 HS đọc thông tin, 1 HSchịu trách nhiệm thực hành chính, các HS còn lại hỗ trợ cho HS thực hành, quan sát hiệntượng xảy ra khi thí nghiệm thực hành
+ GV kiểm tra dụng cụ và mẫu vật các nhóm để bổ sung kịp thời
+ Yêu cầu mỗi nhóm phải biết làm tiêu bản vảy hành, cà chua -> quan sát và vẽhình
+ Các nhóm không nói to, không đi lại lộn xộn, kết thúc đúng giờ
- Tiến hành thí nghiệm thực hành theo các bước sau:
+ GV yêu cầu 1 HS của nhóm đọc thông tin cho cả lớp nghe về các bước tiến hànhthí nghiệm
+ GV làm thí nghiệm thực hành mẫu trước 1 lần -> HS các nhóm quan sát
+ HS các nhóm tiến hành thí nghiệm -> quan sát -> vẽ hình theo yêu cầu GV.+ GV đi đến các nhóm để giúp đỡ và nhắc nhở thời gian thí nghiệm thực hành
( GV ghi bảng thời gian cụ thể kết thúc là mấy giờ), dành thời gian để HS trình bày thí
nghiệm, nhận xét, quan sát chéo giữa các nhóm…
+ GV quan sát các nhóm đã thí nghiệm xong -> mời 1 HS đại diện 1 nhóm trìnhbày lại các bước tiến hành thí nghiệm, cách sử dụng kính hiển vi, cách vẽ hình nhanh vàchính xác nhất -> HS nhóm khác nhận xét, bổ sung
+ GV chốt lại phần trình bày của HS và kết quả buổi thực hành thí nghiệm
6
Trang 7Tóm lại: Qua tiết dạy này, bản thân tôi đã thấy đạt các kết quả lồng ghép kỹ năng sống như sau:
1 Mỗi nhóm tiến hành thí nghiệm một cách thứ tự, mạch lạc, đạt kết quả do GV
yêu cầu Đó là do HS có kỹ năng hợp tác và chia sẻ thông tin trong nhóm tốt.
2 Mỗi HS trong nhóm đều tự giác thực hiện đúng nhiệm vụ do GV phân công,
không làm chồng chéo nhiệm vụ lẫn nhau Đó là vì các em có kỹ năng nhận trách nhiệm được phân công.
3 Buổi thực hành kết thúc đúng thời gian qui định của GV Đó là kỹ năng quản
lý thời gian.
4 Mỗi nhóm thực hành tự giác tích cực, tự tin và đạt kết quả tốt Từ đó các em rất
tin tưởng vào khoa học và yêu thích môn học này, nhất là các bài có thực hành
thí nghiệm Đó là kỹ năng tự nghiên cứu khoa học.
5 Đến bài thực hành thứ 2, 3, 4 tôi giảm nhẹ khâu chia nhóm thực hành và phân
công nhiệm vụ từng HS trong nhóm Nhưng các em vẫn tự giác phân công và
hoạt động các bước thực hành nhịp nhàng, ăn ý, trật tự và đạt kết quả Đó là kỹ năng tự giác học tập và chấp hành kỷ luật
6 Sang bài thực hành thứ 5, tôi thay đổi nhiệm vụ các em trong nhóm, nhưng các
em vẫn hoàn thành tốt hoạt động nhóm Vậy từng bước, các em đã trang bị kỹnăng sống trong quá trình học tập
Ví dụ minh họa thứ hai:
* Khi dạy bài 12: “ Một số giun dẹp khác và đặc điểm chung của ngành Giun dẹp” Sinh học lớp 7 Tôi tiến hành như sau:
Khi chưa áp dụng sáng kiến
Ở phần I “Một số giun dẹp khác” Tôi soạn giảng như sau:
- GV treo tranh H.12.1,2,3 sgk + đọc
sgk -> tổ chức thảo luận nhóm: trả lời 2 câu
hỏi sgk (2’):
+ Giun dẹp thường kí sinh ở bộ phận nào
của người, động vật ? Vì sao?
nhân và cách phòng chống giun dẹp kí sinh
cho HS: không ăn gỏi cá sống, thịt lợn gạo,
bò gạo, tẩy giun định kì
Trang 82 Kỹ năng đọc, quan sát và xử lí thông tin sách giáo khoa ( còn thiếu thông tin).
3 Kỹ năng phân tích, so sánh, thảo luận nhóm ( nhóm hoạt động chưa tích cực).
Khi đã áp dụng sáng kiến :
Ở phần I “ Một số giun dẹp khác” Tôi soạn giảng như sau:
- GV treo tranh H.12,1,2,3 + phát mỗi nhóm
3 thông tin 1,2,3 ( xem 3 phiếu thông tin,
hình ảnh) tổ chức thảo luận nhóm 5’, trả
lời các câu hỏi sau:
- HS quan sát tranh + HS đại diện nhómđọc thông tin cho cả lớp nghe
Tôm mang ấu trùng sán lá
Trang 9Kể tên 1 số loại giun dẹp khác mà em biết.
(Nhóm 1 )
+ Giun dẹp thường kí sinh ở bộ phận nào
của người, động vật? Vì sao? ( Nhóm 2 )
+ Trong thực tế, các em đã gặp “thịt lợn
gạo”, “thịt bò gạo” chưa? Nhờ đâu ta phân
biệt được “thịt lợn gạo” và “thịt bò gạo”
với thịt lợn, thịt bò bình thường? Từ “ gạo”
Trang 10+ Để phòng chống giun dẹp kí sinh, bản
thân mỗi HS phải giữ vệ sinh thế nào cho
chính mình, cộng đồng và gia súc? ( Nhóm
5,6 )
- GV chốt lại nội dung phần I
+ Sán lá máu, sán bả trầu, sán dây, sán
lá phổi, sán lá ruột
+ Giun dẹp thường kí sinh các bộ phậngiàu dinh dưỡng : ruột non, gan, máu + 1/3 HS của lớp có nhận biết Thịtlợn gạo, bò gạo có những hạt gạo lẫntrong thớ thịt Từ “gạo” chính là nang sán
+ Nguyên nhân sán dây lợn : ăn thịt lợn gạo chưa nấu chín Triệu chứng:
động kinh, liệt, mù mắt, tụt não -> tửvong
+ Nguyên nhân sán lá gan lớn: ăn
gỏi cá sống Triệu chứng: mệt mỏi, biếng
ăn, gầy sút, sốt bất thường, gan to, vàngda
+ Bản thân và cộng đồng: ăn chín,
uống chín, rửa tay trước khi ăn, tẩy giunđịnh kì
+ Gia súc: thức ăn và nước uống phải
xử lí thật sạch, không được thả rông
- HS lắng nghe – ghi bài
Tóm lại: Qua nội dung I của bài này, tôi đã giáo dục cho HS 1 số kỹ năng sống rất sâu
rộng và đầy đủ như sau:
10
Trang 111 Kỹ năng tự bảo vệ bản thân, bảo vệ cộng đồng, gia súc để phòng tránh các bệnh
do giun dẹp gây ra
2 Kỹ năng tìm kiếm, quan sát và xử lí thông tin từ sgk, thông tin do GV và HS tựtìm, giúp HS yêu thích môn học và học tập tích cực
3 Kỹ năng so sánh, phân tích, đối chiếu các loài giun dẹp
4 Kỹ năng hợp tác, ứng xử, giao tiếp khi trình bày, thảo luận nhóm HS có đủthông tin nên thảo luận nhóm và trình bày rất tự tin, chính xác, khéo léo Vìthế, lớp học rất sinh động
5 HS nhận biết thêm sán lá phổi, sán lá ruột, 1 số triệu chứng khi mắc bệnh sán ládây lợn, sán lá gan lớn
* Nội dung các phiếu thông tin , hình ảnh để giáo dục kỹ năng sống:
- Phiếu thông tin số 1: 75% người Việt Nam mắc bệnh giun sán Khảo sát mới
đây của “Viện Sốt rét – Kí sinh trùng – Côn trùng” Trung ương cho thấy:
+ Tập quán ăn gỏi cá sống, rau sống, tiết canh là nguyên nhân khiến 75% người
Việt Nam mắc bệnh giun sán Người mắc bệnh Sán lá gan lớn, xuất hiện ở 18 tỉnh , tỉ lệ khoảng 37% Người mắc bệnh Sán lá gan nhỏ ở 24 tỉnh, với tỉ lệ khoảng 30% -> 40%.
+ Các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Nghệ An tỉ lệ 15% người dân mắc bệnh
Sán lá phổi do ăn cua đá nướng chưa chín Các tỉnh Bắc Cạn, Lạng Sơn, Vĩnh Phúc, Bắc
Giang thường mắc bệnh Sán dây lợn và Sán dây bò, do ăn thịt lợn gạo và bò gạo chưa
nấu chín Do người dân nơi đây còn tập quán nuôi lợn thả rông
+ Với bệnh Sán dây lợn, trung bình mỗi năm bệnh viện tiếp nhận khoảng 300 bệnh
nhân Trong đó 84% có triệu chứng: động kinh, liệt, mù mắt, tăng áp lực nội sọ và tửvong do tụt não
- Phiếu thông tin số 2: Biểu hiện và con đường lây nhiễm Sán lá gan lớn.
Khi mắc bệnh Sán lá gan lớn, bệnh nhân thường thấy các biểu hiện sau: toàn thânmệt mỏi, biếng ăn, gầy sút, thiếu máu nhẹ, sốt thất thường, đau bụng, buồn nôn, khó tiêu,xuất huyết tiêu hóa, gan to, vàng da
- Phiếu thông tin số 3: Ăn cá, cua sống đồng nghĩa tự sát.
+ Ở các tỉnh miền Bắc: Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa và ở các tỉnh miền
Trung: Phú Yên, Bình Định có đặc điểm chung là người dân rất “ khoái” ăn món gỏi cá
sống Khi được các nhà nghiên cứu phỏng vấn, họ đều cho rằng: ăn gỏi cá sống mát và bổnhất là mùa nóng
Các loài cá thường được làm món gỏi cá sống là: cá mè, cá trắm, cá trôi, cá chày,
cá chép Ở 1 số nơi: Nghĩa Hưng, Hải Hậu, Kim Sơn cứ 10 loài cá nuôi thì có 7 loài ấu
trùng Sán lá trong cơ thể chúng Có con nhiễm tới 603 ấu trùng Sán Ăn cá rán hoặc nấu chưa chín cũng bị nhiễm Sán lá.
Theo điều tra của Viện Sốt rét - Kí sinh trùng – Côn trùng từ Trung ương, từ
1976 -> 2005, ít nhất 24 tỉnh có bệnh sán lá gan nhỏ, 13 tỉnh có bệnh Sán lá ruột.
+ Ăn cua dễ bị Sán lá phổi:
Sán lá phổi sống dai dẳng trong cua đá Tại Việt Nam, căn bệnh Sán lá phổi đầu
tiên được thông báo tại Châu Đốc – An Giang 1906 Trong vòng 100 năm nay, Sán lá
phổi luôn tấn công con người Từ năm 1994 đến nay, Viện tiến hành điều tra, phát hiện 9
tỉnh có bệnh Sán lá phổi: Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lạng Sơn, Phú Thọ, Nghệ An Tại các địa phương này, cua đá mang ấu trùng Sán lá phổi
rất cao, khoảng 96,5% -> 98,1%
Trang 12Ăn cua nướng là tập quán của người dân ở các vùng núi, nên nguy cơ nhiễm Sán
lá phổi cao, vì cua nướng chưa chín Khi cua nướng vàng vỏ: ấu trùng sán lá phổi còn
sống khoảng 65% ; cua nướng cháy vỏ: ấu trùng Sán lá phổi còn sống 23,3%.
Ví dụ minh họa thứ ba:
* Khi dạy bài 22: “ Vệ sinh hô hấp” – Sinh học lớp 8 ( sgk/ tr.72) Tôi tiến hành như
sau:
Chưa áp dụng sáng kiến:
Nội dung I “Cần bảo vệ hệ hô hấp khỏi tác nhân gây hại”.
- GV yêu cầu HS đọc thông tin sgk, treo
bảng phụ (bảng 22 sgk) hỏi HS:
+ Không khí có thể bị ô nhiễm và gây tác hại
đến hoạt động hô hấp từ những tác nhân
nào?
+ Hãy đề ra những biện pháp bảo vệ hệ
hô hấp tránh các tác nhân có hại ?
GV nhận xét phần trả lời các câu hỏi của HS
-> chốt lại nội dung này
- GV giáo dục kĩ năng sống cho HS ( liên hệ
thực tế bằng lời ).
- HS đọc thông tin sgk, quan sát bảng 22
- HS đại diện lớp trả lời các câu hỏi củaGV:
+ Các tác nhân: bụi, NOx , SOx , CO,nicotin, các vi sinh vật gây bệnh
+ Trồng nhiều cây xanh ở nơi ở, cơquan, đeo khẩu trang nơi nhiều bụi,không hút thuốc lá
- HS ghi bài
- HS lắng nghe
Tóm lại: Qua nội dung này, GV giáo dục cho HS các kĩ năng sống như sau:
- Kỹ năng trình bày suy nghĩ khi phát biểu trước lớp ( thiếu minh họa hình ảnh).
- Kỹ năng bảo vệ hệ hô hấp khỏi các tác nhân có hại.
- Kỹ năng tư duy, kỹ năng lắng nghe.
Tôi nhận thấy khi dạy phần này HS chưa tích cực vì: Các em diễn đạt thiếu tự tin, chưathu hút người nghe Các em đề ra các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp còn chung chung, chưa
cụ thể cho bản thân và chưa mang tính cộng đồng Các em tư duy khá và lắng nghe tốt
Khi áp dụng sáng kiến :
Nội dung I “ Cần bảo vệ hệ hô hấp khỏi các tác nhân gây hại”.
- GV yêu cầu HS đọc thông tin sgk, treo bảng phụ
( bảng 22/ sgk), phát mỗi nhóm 1 số hình ảnh minh
họa cho bảng này -> tổ chức HS thảo luận nhóm 5’ để
trả lời các câu hỏi sau:
- HS đọc thông tin sgk, quan sáthình ảnh, bảng 22 sgk -> thảoluận nhóm
- HS đại diện nhóm trả lời nộidung thảo luận
- HS nhóm khác nhận xét, bổsung:
12