Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương

LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương", tác giả luận văn đã nhận đượ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG

TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI - 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG

TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương

trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương" là công trình nghiên cứu

của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Dương Xuân Sơn Các số liệu và kết quả trong luận văn là sự thật và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung luận văn này

Hà Nội, tháng 6 năm 2019

Tác giả

Ngô Văn Hùng

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài " Sử dụng

phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương", tác giả luận văn đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ rất nhiệt tình

của lãnh đạo Viện đào tạo Báo chí và truyền thông, trường đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Đặc biệt, tác giả luận nhận được sự quan tâm, định hướng, chỉ bảo tận tình của PGS.TS Dương Xuân Sơn, giảng viên cao cấp bộ môn Phát thanh - Truyền hình, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Cảm ơn sự quan tâm, động viên của thầy đã cho tác giả nguồn động lực để cố gắng hoàn thành kịp tiến độ

Xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến lãnh đạo và đội ngũ phóng viên, biên tập viên Phòng Thời sự Đài PT - TH Bắc Giang và lãnh đạo Phòng Thời sự Đài PT -TH tỉnh Quảng Ngãi nơi tôi khảo sát thực hiện luận văn

Trong điều kiện hạn chế về thời gian cũng như năng lực của bản thân, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự giúp đóng góp ý kiến của Hội đồng chấm luận văn, của bạn bè, đồng nghiệp

và các thầy cô để luận văn có thể hoàn thiện hơn

Hà Nội, 2019 Tác giả

Ngô Văn Hùng

1

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do lựa chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề: 9

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 13

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu: 13

6 Đóng góp mới của đề tài: 15

7 Kết cấu của luận văn: 16

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH 17

1.1 Khái niệm phóng sự truyền hình 17

1.1.1 Nguồn gốc sự ra đời của phóng sự truyền hình 17

1.1.2 Khái niệm phóng sự truyền hình 18

1.1.3 Đặc trưng của phóng sự truyền hình 23

1.2 Đặc trưng về thể loại 23

1.2.1 Đặc trưng về hình ảnh, âm thanh 24

1.2.2 Đặc trưng về thời lượng 24

1.2.3 Đặc trưng về mô tả, phân tích 25

1.2.4 Đặc trưng về nhân vật 25

1.2.5 Đặc trưng về tính khuynh hướng 26

1.2.6 Đặc trưng vật lý học và tâm lý tiếp nhận 26

1.3 Các loại phóng sự truyền hình 27

1.3.1 Phóng sự chuyên đề 27

1.3.2 Phóng sự thời sự 28

2

1.3.3 Vị trí của phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình 29

1.3.4 Yêu cầu đối với phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình 30 1.3.5 Các tiêu chí đánh giá một phóng sự hay 31

Tiểu kết chương I 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH BẮC GIANG VÀ ĐÀI TRUYỀN HÌNH QUẢNG NGÃI 34

2.1 Tổng quan về Đài Phát thanh và Truyền hình Bắc Giang và Đài truyền hình Quảng Ngãi 34

2.1.1 Sơ lược lịch sử phát triển 34

2.1.2 Chương trình thời sự truyền hình của Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Bắc Giang 36

2.1.3 Thực trạng Chương trình thời sự truyền hình của Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Bắc Giang 37

2.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng phóng sự trong bản tin thời sự của Đài phát thanh và truyền hình Bắc Giang 39

2.2.1 Kết cấu chương trình thời sự 42

2.1.2 Mô hình tổ chức sản xuất phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình: 42

2.3 Thực trạng chất lượng chương trình thời sự truyền hình bắc giang 44 2.3.1 Về nội dung 44

2.3.2 Chương trình thời sự phản ánh sự kiện, vấn đề 48

2.3.3 Về hình thức 51

2.3.4 Nhận xét chung 60

2.3.5 Công chúng truyền hình Bắc Giang 61

2.4 Thực trạng sử dụng phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình: 63 2.4.1 Thực trạng nguồn thông tin sử dụng trong phóng sự: 63

3

2.4.2 Khảo sát phóng sự ngắn được sử dụng trong các bản tin thời sự

truyền hình: 66

Tiểu kết chương 2 77

CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG 78

3.1 Những thành công và hạn chế của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình: 78

3.1.1 Những thành công của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình: 78

3.1.2 Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình: 79

3.2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình: 83

3.2.1 Những thuận lợi: 83

3.2.2 Một số những khó khăn: 84

3.3 Những giải pháp thúc đẩy sử dụng phóng sự ngắn và nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trên sóng truyền hình địa phương: 85

3.3.2 Giải pháp về hoạt động quản lý, nhân sự: 86

3.3.3 Giải pháp về xã hội hóa nguồn kinh phí, chính sách và chế độ cho nhân sự thực hiện: 90

3.3.4 Một số kiến nghị: 91

Tiểu kết chương 3 94

KẾT LUẬN 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 101

4

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

VTV: Đài truyền hình Việt Nam

BGTV: Kênh Phát thanh - Truyền hình Bắc Giang

PTQ: Kênh Phát thanh - Truyền hình Quảng Ngãi

VNESW: Kênh truyền hình thông tấn

TTXH: Truyền thông xã hội

MXH: Mạng xã hội

KTS: Kỹ thuật số

CNTT: Công nghệ thông tin

5

DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA

Biểu đồ2.1: Tỷ lệ theo dõi bản tin thời sự kênh BGTV 63

Biểu đồ 2.2: Khảo sát chuyên mục khán giả quan tâm 64

Biểu đồ 2.3: Đánh giá nội dung thông tin trong phóng sự 65

Biểu đồ 2.4: Đánh giá độ hài lòng của khán giả 66

Bảng 2.1: Khảo sát số lượng phóng sự trong bản tin thời sự hàng ngày của kênh BGTV 69

Bảng 2.2: Khảo sát số lượng tin và phóng sự trong bản tin thời sự trưa ngày 24/9/2018 71

Bảng 2.3: Khảo sát số phóng sự trong bản tin thời sự tối ngày 26/9/2018 72

Bảng 2.4: Bảng khảo sát số lượng phóng sự ở các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội trong bản tin thời sự trên kênh BGTV 74

Tuy không phải là một thể loại báo chí mới mẻ, nhưng thể loại phóng sự lại gây nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu, bởi sự phong phú về cách thể hiện với các dạng bài phóng sự khác nhau trên các loại hình báo chí Thực tế cho thấy, phóng sự là thể loại được áp dụng sản xuất và phát sóng rất phổ biến trong các chương trình truyền hình nói chung Tình trạng sản xuất phóng sự không tuân thủ theo một nhóm tiêu chí, nguyên tắc nào còn tồn tại khá phổ

7

biến Hệ quả tất yếu là chất lượng của các phóng sự thời sự không đồng đều nên dẫn tới việc có những phóng sự chứa đựng khả năng sáng tạo chưa cao Đây là một trong những đòi hỏi tất yếu trong việc nâng cao trình độ chueyen môn, nghiệp vụ đối với đội ngũ những người làm truyền hình, trong đó có những phóng viên thời sự, những người đang từng ngày, từng giờ cập nhập những tin tức thời sự nóng hổi, đáp ứng nhu cầu của khán giả xem đài

Xã hội ngày càng phát triển, đặc biệt thời kỳ công nghiệp 4.0 đã tác động lớn đối với những làm báo, trong đó có báo truyền hình Sự ra đời của các thiết bị máy ghi hình hiện đại, nhỏ gọn, tiện ích, hay chỉ đơn giản là những chiếc Smartphone cũng có thể giúp phóng viên thành công với những hình ảnh ấn tượng cho tác phẩm của mình Những phóng sự này thường gây ấn tượng và thu hút đối với người xem, nhất là dạng phóng sự điều tra, những phóng sự liên quan tới các vấn đề mà dư luận xã hội quan tâm Trong tổng thể một chương trình thời sự truyền hình, ngoài những tin tức được cập nhập thường xuyên, liên tục trong ngày, những phóng sự được sử dụng trong chương trình thời sự luôn được quan tâm, chú trọng và được cơ quan báo chí đầu tư nhiều thời gian, công sức, trí tuệ tập thể để sản xuất Vì đây là những

phóng sự " đinh" được lãnh đạo Đài và đội ngũ Biên tập viên sử dụng trong "

giờ vàng" của chương trình thời sự

Phóng sự truyền hình luôn theo sát các các sự kiện tình huống nổi bật trong dòng thời sự chủ lưu phản ánh đời sống chính trị, xã hội, văn hóa, kinh

tế đất nước ta Nhiều phóng sự truyền hình đề cập, phát hiện, cảnh tỉnh công chúng khán giả về những vấn đề nhức nhối, những mâu thuẫn nẩy sinh cũng như những nguy cơ tiềm tàng trong xã hội mà có cả những nguyên nhân chủ quan của con người, cản trở tới sự phát triển đi lên về mọi mặt kinh tế chính trị, văn hóa, xã hội

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả nhận thấy rất nhiều công trình nghiên cứu trước đây cũng từng nghiên cứu về phóng sự trong chương trình thời sự truyền hình Các công trình nghiên cứu này đều có ý nghĩa khoa học riêng nhưng trong thời đại công nghệ số hóa, cạnh tranh thông tin, cạnh tranh

về mọi mặt trong đời sống xã hội thì việc nghiên cứu phóng sự trong chương trình thời sự là rất cần thiết Đặc biệt khi mạng xã hội phát triển, với sự nhanh nhậy, cập nhập thông tin nhanh chóng thì việc thẩm định thông tin, chất lượng thông tin chính thống cần được thực hiện và chuyển tải một cách nhanh chóng hơn nữa để định hướng dư luận, dẫn dắt dư luận không tin vào những tin giả, tin xấu, tin sai sự thật nhằm đưa thông tin thất thiệt chống phá cách mạng, gây mất đoàn kết, và ảnh hưởng tới tình hình an ninh, trật tự tại các địa phương Không bàn đến cách gọi, cách hiểu của từng phóng sự trong chương trình thời

sự, tác giả nhận thấy một đề tài bao quát từ quy trình đến nội dung, hình thức tiếp cận khán giả của phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình thì chưa có công trình nào thực hiện Do đó, tôn trọng những tài liệu đã nghiên cứu về thể loại phóng sự ngắn trong chương trình thời sự vừa có tính kế thừa của các công trinh nghiên cứu trước, vừa đóng góp thêm tư liệu quan trọng về một chủ đề mới mà không mới nhằm tạo cơ sở, tiền đề để có thể đưa ra những lập luận trong quá trình nghiên cứu của mình

9

Từ việc khảo sát, đánh giá thực tế tại Đài Truyền hình tỉnh Bắc Giang và Đài PT- TH Quảng Ngãi, giúp cho tác giả luận văn có cái nhìn khái quát về tính đặc sắc, độc đáo, hấp dẫn của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự

Từ đó tác giả đã lựa chọn đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình

thời sự trên sóng truyền hình địa phương" để làm đề tài luận văn Thạc sỹ của

hình nói riêng Ở cấp độ sách giáo khoa, cuốn “Giáo trình báo chí truyền

hình” của PGS.TS Dương Xuân Sơn được xem là giáo trình đầu tiên của Việt

Nam về môn truyền hình Trên cơ sở tập hợp các bài giảng của giảng viên về môn học này năm 1991, giáo trình đã trình bày một cách hệ thống các vấn đề của báo chí truyền hình như: vị trí, vai trò, lịch sử ra đời và phát triển của truyền hình, khái niệm, đặc trưng, nguyên lý của truyền hình, các thể loại

truyền hình Trong cuốn "Sản xuất chương trình truyền hình" của TS Trần

Bảo Khánh năm 2003 đã đề cập đến sản xuất các chương trình truyền hình, thể loại phóng sự trong sản xuất chương trình truyền hình Đây đều là công trình nghiên cứu công phu, tâm huyết của tác giả, đồng thời là tư liệu quý giá

để tác giả luận văn có thể tham khảo

Trong kho tàng tư liệu tham khảo nghiệp vụ có rất nhiều cuốn sách nghiên cứu và giảng dạy của các tác giả có kinh nghiệm trong nghề làm báo,

như: cuốn “Phóng sự truyền hình” (Nxb Thông Tấn) của tác giả người Pháp

10

Brigitte Besse và Didierr Desormeaux được ấn hành tại Pháp Cuốn sách đã

đề cập kỹ lưỡng các kỹ năng, phương pháp làm một phóng sự truyền hình; từ những quy tắc tiếp cận, xử lý các sự kiện đến sản xuất thông tin; cách xây dựng phóng sự, cách dàn dựng cảnh, bố trí kỹ thuật trường quay, âm thanh,

hình ảnh; cách viết, biên tập lời bình…; cuốn sách “Ký giả chuyên nghiệp” của Jonh Hohenberg do Hội bảo trợ Việt – Mỹ ấn hành; cuốn “Sổ tay phóng

viên: Tin – Phóng sự truyền hình” của tác giả Neil Everton do Quỹ Rueter

xuất bản; cuốn “Một ngày thời sự truyền hình” của tác giả Lê Hồng Quang do

Hội Nhà báo Việt Nam xuất bản;… Đây là những tài liệu khoa học đúc kết những kinh nghiệm của các nhà báo và giảng viên phát thanh, truyền hình tầm

cỡ trên thế giới Vì vậy đã cung cấp cho tác giả những góc nhìn mới về lý luận, thực tiễn trong hoạt động sản xuất và sử dụng phóng sự ngắn truyền hình

Bên cạnh đó, trong sự phát triển như vũ bão của công nghệ kỹ thuật số, Internet, các thiết bị thông minh có tính năng hiện đại cao, nhất là khi cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến các quốc gia cũng như tác động lớn tới hoạt động truyền thông hiện đại Bên cạnh những công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước và quốc tế về phóng sự truyền hình thì còn có rất nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến phóng sự truyền hình Hiện nay, phóng sự ngắn trên truyền hình có sự thay đổi lớn về thời lượng và cách thể hiện của phóng viên, biên tập viên Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi đó, nhưng về cơ bản là do sự tác động của công nghệ thông tin và nhu cầu tiếp cận, phản hồi thông tin của công chúng Với Đài PT-TH Bắc Giang, Đài PT - TH Quảng Ngãi cũng như nhiều đài địa phương khác, việc sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự là vấn

đề tuy không mới, thế nhưng nó lại tạo ra phong cách thời sự riêng tạo ra sự

Như vậy, có thể khẳng định đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương

trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương" là một đề tài mới, không bị

trùng lặp với bất kỳ một đề tài nào trước đó

Do hạn chế về mặt thời gian, lượng trang và khả năng thực hiện mà tác giả sẽ tập trung nghiên cứu quy trình sản xuất chi tiết khi sản xuất phóng sự trong bản tin thời sự của Đài PT- TH Bắc Giang và tham khảo thêm việc sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự của Đài PT - TH Quảng Ngãi

Vì vậy, tác giả hy vọng luận văn sẽ là công trình nghiên cứu bước đầu nhằm

phát triển những lý luận về sau trong các đề tài liên quan

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích:

Đề tài nghiên cứu này nhằm làm rõ những vấn đề liên quan đến thể loại phóng sự truyền hình trên phương diện lý luận và thực tiễn, tiềm năng và ứng dụng, cơ hội kế thừa phát triển có sáng tạo những nguyên tắc và giá trị của thể

12

loại phóng sự báo chí truyền thống Thông qua việc nhận dạng phóng sự thời

sự, tác giả đưa ra một số tiêu chí có tính gợi mở về cách thức thực hiện phóng

sự thời sự, nhằm từng bước hoàn thiện và nâng cao chất lượng phóng sự trong các chương trình thời sự của Đài PT- TH Bắc Giang cũng như các đài truyền hình địa phương hiện nay

Bắt nguồn từ tính cấp thiết của đề tài và lịch sử nghiên cứu vấn đề,

luận văn nghiên cứu " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên

sóng truyền hình địa phương" , khái quát toàn bộ đặc điểm, nội dung, phương

pháp, cách thức sử dụng phóng sự ngắn Và đưa ra những kiến nghi, giải pháp, phương hướng nhằm nâng cao chất lượng các phóng sự ngắn được sử dụng trong các bản tin thời sự của các đài truyền hình địa phương hiện nay

3.2 Nhiệm vụ:

+ Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận báo chí truyền hình nói chung và

cơ sở lý luận về phóng sự trong bản tin thời sự nói riêng Bằng việc trình bày các khái niệm liên quan đền đề tài nghiên cứu: phóng sự truyền hình, phóng

sự thời sự

+Chỉ ra những đặc trưng cơ bản của phóng sự trong chương trình thời

sự truyền hình, phân biệt phóng sự thời sự với các phóng sự khác trên sóng của Đài PT - TH Bắc Giang

+ Giới thiệu sơ lược về các bản tin, chương trình thời sự hàng ngày của Đài PT - TH Bắc Giang; khảo sát thực trạng sản xuất và phát sóng phóng sự trong chương trình thời sự lúc 19h40'

+ Những thành công và hạn chế về chất lượng của phóng sự trong các chương trình thời sự hiện nay

+ Nghiên cứu đặc điểm dân cư và tâm lý tiếp nhận thông tin truyền hình của công chúng Bắc Giang và Quảng Ngãi

13

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sử dụng phóng

sự trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc "Sử dụng phóng sự ngắn

trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương"

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Hiện nay, phóng sự được sử dụng phổ biến ở tất cả các bản tin, chương trình thời sự và các chuyên mục hàng ngày trên sóng của Đài THVN cũng như các Đài PT - TH địa phương Tuy nhiên, theo tác giả, những phóng sự thực sự có chất lượng chủ yếu được đưa vào chương trình thời sự buổi tối lúc 19h đối với Đài THVN và 19h40' trên sóng của Đài truyền hình địa phương, đây được xem là " giờ vàng" - thời điểm thu hút được đông đảo lượng khán giả theo dõi Những phóng sự này có khả năng tạo hiệu quả thông tin cao về mặt xã hội, mang đậm dấu ấn và đặc trưng thể loại nhất Ngoài ra, do hạn chế thời gian, tác giả xin được khảo sát đề tài nghiên cứu trong phạm vi chương trình thời sự lúc 6h00'; Chương trình thời sự lúc 11h30'; Chương trình thời sự tổng hợp lúc 19h40' trên sóng của Đài PT - TH Bắc Giang và tham khảo thêm chương trình thời sự của Đài PT - TH Quảng Ngãi, đại diện cho khu vực miền trung Thời gian khảo sát từ tháng 6/2018 đến tháng 12/2018

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận:

Đề tài nghiên cứu này dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối - chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đối với báo chí và hoạt động báo chí Đề tài nghiên cứu cũng

Phương pháp thu thập tài liệu: sử dụng các sách, tài liệu, các bài viết

trên báo mạng điện tử, báo in về phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình nhằm khái quát cho phần nghiên cứu tổng quan, bổ sung hệ thống lý thuyết về phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình Nghiên cứu sâu các tài liệu về phóng sự đã được đề cập để bổ sung thêm những thông tin cần thiết phục vụ cho phần nghiên cứu sâu ở các chương nội dung Những nghiên cứu này là cơ

sở để đánh giá cho các kết quả khảo sát thực tế và nghiên cứu các giải pháp khoa học cho vấn đề nghiên cứu

Phương pháp phân tích nội dung tài liệu: Tác giả sử dụng những

phương pháp này để nghiên cứu, phân tích và đánh giá nội dung của các phóng sự ngắn trên bản tin thời sự truyền hình đã được lựa chọn Từ đó rút ra những ưu điểm và hạn chế để tìm ra những giải pháp tối ưu nhằm nâng cao chất lượng các phóng sự truyền hình ngắn tại Đài PT&TH Bắc Giang nói riêng cũng như các đài địa phương nói chung

Phương pháp khảo sát, thống kê: Để có được dữ liệu mang tính chất

định lượng nhằm mục đích thống kê các những các chương trình thời sự truyền hình trong thời gian khảo sát để phân tích, đánh giá

Phương pháp điều tra xã hội học: Nhằm thu thập, nhận xét, đánh giá của công chúng về chất lượng của những phóng sự sử dụng trong CTTS của Đài PT - TH Bắc Giang Để đảm bảo tính khách quan của kết quả nghiên cứu, tác giả dự kiến sẽ phát 200 phiếu Đối tượng điều tra bao gồm nhiều thành

15

phần, nghề nghiệp, lứa tuổi, trình độ Địa bàn điều tra gồm thành phố và khu vực nông thôn, địa bàn một số huyện vùng sâu, vùng xa của tỉnh

Phương pháp phỏng vấn sâu: Tác giả phỏng vấn lãnh đạo cơ quan báo

chí trong việc sản xuất phóng sự cũng như sử dụng phóng sự ngắn trong CTTS để nâng cao chất lượng của chương trình thời sự Tiến hành phỏng vấn những người liên quan trực tiếp đến quá trình sản xuất, sáng tạo tác phẩm phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình như: việc quản lý tổ chức sản xuất, biên tập, quay phim,… nhằm tiếp cận những khó khăn và thuận lợi trong việc khai thác và triển khai các đề tài phóng sự ngắn

Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của

chương trình thời sự của Đài PT - TH Bắc Giang

Dạng thiết kế nghiên cứu:

Sử dụng bảng hỏi (anket) nhằm nghiên cứu công chúng là người trong nghề hoặc chỉ đơn giản là người xem truyền hình để tìm hiểu cách cảm thụ, hiệu quả thông tin truyền hình; giúp người trong nghề rút ra những bài học kinh nghiệm cho các sản phẩm phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình

Công cụ thu thâp và xử lý dữ liệu: bảng hỏi, phần mềm thống kê SPSS dành riêng cho phiếu điều tra công chúng báo chí

6 Đóng góp mới của đề tài:

Đóng góp mới về khoa học của đề tài là đã nhận dạng được tương đối đầy đủ, chính xác về phóng sự được phát sóng phổ biến trong các chương trình thời sự của Đài PT - TH địa phương Trên cơ sở này, đề tài bước đầu xác lập được một số tiêu chí khoa học để có thể áp dụng vào thực tiễn hoạt động lao động sáng tạo và sản xuất phóng sự phục vụ cho các bản tin, chương trình thời sự hàng ngày trên sóng Đài PT - TH Bắc Giang cũng như Đài PT - TH địa phương

16

6.1.Ý nghĩa lý luận:

Luận văn góp phần bổ sung và phát triển hệ thống lý thuyết về phóng

sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình Từ việc đi sâu vào đề tài Sử dụng

phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương",

luận văn sẽ có những đóng góp về mặt phát hiện những yếu tố đằng sau tác động, ảnh hưởng tới các sản phẩm phóng sự trong bản tin thời sự Các nội dung trong luận văn được thể hiện ở các bước cơ bản với việc thống kê, tổng hợp, khảo sát, phân tích, đánh giá các phóng sự trong phạm vi nghiên cứu

nhằm tạo cơ sở cho các nghiên cứu về sau

6.2.Ý nghĩa thực tiễn:

Đề tài nghiên cứu này được thực hiện chủ yếu dựa trên cơ sở thực tiễn hoạt động nghề nghiệp Ngoài việc mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực cho bản thân, tác giả mong muốn chia sẻ những kết quả nghiên cứu của mình với các đồng nghiệp như là tài liệu tham khảo có tính định hướng nghề nghiệp, đặc biệt là trong hoạt động sáng tạo và sản xuất các phóng sự ngắn để ngày càng nâng cao hơn nữa chất lượng các chương trình thời sự trên sóng truyền hình của các đài địa phương hiện nay

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phóng sự truyền hình

Chương 2: Thực trạng sử dụng phóng sự trong chương trình thời sự của đài truyền hình địa phương

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp để nâng cao chất lượng trong việc phóng sự trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương

17

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH 1.1 Khái niệm phóng sự truyền hình

1.1.1 Nguồn gốc sự ra đời của phóng sự truyền hình

Thuật ngữ " phóng sự" bắt nguồn từ các thuật ngữ " repotage" ( tiếng Pháp) và " report" ( tiếng Anh), có nghĩa là thống báo, báo cáo Gốc chung của hai từ ấy là từ Latinh "report" (chuyển tải) Cùng với sự phát triển có tính tiền đề của báo chí và điện ảnh, phóng sự truyền hình đầu tiên do hãng phát thanh và truyền hình Anh quốc (BBC) thực hiện vào năm 1937 khi vua

George VI đăng quang Trước đó, hàng loạt các bộ phim nhựa " Tầu vào ga

Lixiôta", " Bữa ăn sáng của em bé", được công chiếu như là những phóng

sự hình ảnh, bởi vì họ đã " không sắp xếp các sự kiện, không có yếu tố trình bày, diễn xuất kiểu sân khấu, chưa hề có các diễn viên, kịch bản, cảnh trí là những phần tất yếu của phim truyện hiện đại" Sự ra đời của những bộ phim này nhằm mục đích thỏa mãn đầu óc hiếu kỳ của người xem về các sự kiện,

về các vùng đất xa xôi và mới lạ Có thể nói, phóng sự truyền hình là bước phát triển về chất lượng của phóng sự tài liệu điện ảnh

Tại Việt Nam trước năm 1945, hành trình của viễn chinh Pháp đã kéo theo sự du nhập các tác phẩm điện ảnh, cùng với những ảnh hưởng của những nền văn hóa phương Tây Nền điện ảnh cách mạng được đánh dấu bằng

những bộ phim tài liệu đầu tiên như: " Hồ Chủ tịch từ Pháp trở về", " Trận

đánh Ô Cầu Dền năm 1946", và sau đó là bộ phim truyện nhựa " Chung một dòng sông" (1958) Tiếp theo đó, sự ra đời đều đặn hơn của những thước

phim thời sự đã kịp thời bám sát cuộc kháng chiến chống Mỹ ví đại của toàn dân tộc " Đây là những viên gạch đầu tiên xây dựng thể loại phóng sự trên truyền hình"

Kể từ ngày 7/9/1970, sự ra đời của vô tuyến truyền hình Việt Nam đã tạo một diện mạo cho nền báo chí nước nhà Là một thể loại độc lập, phóng

18

sự truyền hình cũng đã bắt đầu nổi danh với những tác phẩm như" " Hà Nội

năm ngày đọ sức", " Tiếng trống trường" và đặc biệt là " Điện Biên Phủ trên không" Phóng sự truyền hình thời kỳ này đã phản ánh kịp thời những thắng

lợi vang dội của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Với trình độ của đội ngũ những người làm báo hình ngày càng cao, cùng với phương tiện kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại, phóng sự truyền hình đang được thể hiện dưới nhiều hình thức, làm cho chương trình truyền hình ngày càng trở nên phong phú, hấp dẫn và thiết thực, gần gũi hơn với cuộc sống hàng ngày

1.1.2 Khái niệm phóng sự truyền hình

Theo nhóm các nhà nghiên cứu của người Nga G.V Cudơnhetxốp, X.L.Xvích và A.Ia.Iurốppsxki: Phóng sự là thể loại báo chí thông tin nhanh chóng trên báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình về một sự kiện nào đó mà phóng viên đã chứng kiến hoặc can dự vào Trong thể loại phóng sự, yếu tố đứng đầu là sự cảm nhận của cá nhân đối với sự kiện, hiện tượng, sự lựa chọn các sự việc do tác giả bào phóng sự thực hiện [6, tr59-60]

Trong cuốn " Báo chí truyền hình" ( Tài liệu tham khảo nghiệp vụ của

tổ chức Quốc tế các nhà báo), nhà nghiên cứu R.A Borestsky quan niệm rằng: Phóng sự truyền hình là một thể loại tác phẩm truyền thống và luôn giữ trung tâm trong các chương trình truyền hình Mục đích của nó là chuyển tải

sự kiện một cách nhanh chóng, chân thực và chặt chẽ tới người xem Người phóng viên trong các phóng sự của mình có một vị trí tối ưu Họ vừa là nhân chứng trực tiếp, vừa là người dân dắt, định hướng công chúng tiếp cận sự kiện nhanh chóng và hiệu quả [2]

Theo Pierre Ganz, một phóng sự truyền hình đúng nghĩa, hiểu một cách đơn giản là: Cho khán giả xem và nghe Một phóng sự về cuộc mít tinh tất nhiên phải nói về nội dung diễn văn của diễn giả Để cho đầy đủ, người phóng

19

viên cũng phải chỉ ra bằng hình ảnh hoặc miêu tả bằng lời về khung cảnh mít tinh, các phản ứng của những người tham dự, những câu chuyện " hậu trường" [11,tr.4]

Nằm trong hệ thống lý luận về phóng sự truyền hình, Giáo trình báo chí

truyền hình của PGS TS Dương Xuân Sơn cho rằng: " Phóng sự truyền hình

là một thể loại báo chí truyền hình thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, phản ánh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực qua các tôi trần thuật, vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc bằng phương tiện kỹ thuật truyền hình"

Tác giả Trần Bảo Khánh trong cuốn " Sản xuất chương trình truyền

hình, VXB Văn hóa - Thông tin 2003 định nghĩa: " Phóng sự truyền hình là

thể loại báo chí phản ánh sự kiện, hiện tượng, vấn đề theo logic khách quan trong quá trình phát sinh, phát triển bằng ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh"

Phóng sự truyền hình trong cuốn " Tuyên truyền vận động dân số và

phát triển" (Phân viện báo chí và Tuyên truyền - UNFPA 2000) đã được viết

như sau: Phóng sự truyền hình là thể loại tác phẩm, trong đó phản ánh các vấn

đề, sự kiện thời sự bằng hình ảnh, lời nói, tiếng động một cách cụ thể, sinh động, trong diễn biến thực của chúng Phóng sự truyền hình giúp cho công chúng hiểu được toàn bộ logic vận động của các sự kiện, vấn đề cũng như hiểu được tính cách của những con người trong các sự kiện, vấn đề với thái

độ, tâm trạng, quan điểm và tình cảm của họ [20,tr.89]

Nhiều người làm nghề ở Đài truyền hình Việt Nam đã đưa ra một định nghĩa đơn giản, cho rằng trong phóng sự thì có phỏng vấn, còn trong tin thì không có phỏng vấn Theo nhà báo Nguyễn Thanh Lâm, Nguyên Phó trưởng Ban Thời sự cho rằng, hiện nay những định nghĩa về phóng sự vẫn dưa trên kinh nghiệm làm việc chứ chưa được viết " lý thuyết hóa", hoặc những lý thuyết đó nằm trong nhà trường nhưng lại chưa phù hợp với thực tế công việc

20

Chính vì vậy, thường nảy sinh các cuộc tranh luận không tìm ra được sự thống nhất khi bàn về vấn đề thể loại liên quan đến phóng sự Nhà báo Nguyễn Thanh Lâm cho rằng phóng sự truyền hình thực chất là một câu chuyện được kể bằng hình ảnh Người phóng viên truyền hình thực hiện phóng sự, tức là đang kể về một câu chuyện nào đó cho người xem, với đầy

đủ những cứ liệu, những nhân chứng - vật chứng để người ta tin rằng câu chuyện đó là có thật Sự tham gia của nhiều nhân tố, sự tôn trọng sự thật cũng như tôn trọng các góc nhìn của những nhân tố trong câu chuyện đó đã làm nê nmột sản phẩm mà chúng ta gọi đó là " phóng sự", mang đặc trưng bản chất khác với " tin)

Cũng bàn về khái niệm " phóng sự truyền hình", tác giả Tô Hoàng trong bài viết " Một vài hướng mở cho phim phóng sự, tài liệu truyền hình" ( Tạp chí Người làm báo số tháng 4/1999) cho rằng: Nói đến phim phóng sự - tài liệu truyền hình là nói đến những gì liên quan trực tiếp, gần gũi với mục đích tuyên truyền, cổ động, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đó là nói tới những vấn đề vĩ mô thuộc phương diện dân số - kế hoạch hóa gia đình, kinh tế, là nói đến những kích thước hoành tráng của các

lễ lạt, các dịp kỷ niệm, năm chẵn của các binh chủng, các ngành, các nghề, [14]

Với sự mở rộng cả về không gian và thời gian, phóng sự cho phép nhà báo truyền hình khắc họa một cách chi tiết, cụ thể về tiến trình vận động của các sự kiện, hiện tượng, về logic phát triển cũng như các quan hệ chính yếu của vấn đề Vì thế, phóng sự truyền hình tác động mạnh mẽ đến nhận thức, cũng như tình cảm của công chúng khán giả, tạo ra ở họ những thái độ, phản ứng một cách nhanh chóng và tức thời

Phóng sự truyền hình còn là thể loại mà ở đó nhà báo truyền hình có thể sử dụng tất cả các thủ pháp có tính nghệ thuật trong phản ánh hiện thực,

21

như các thủ pháp ghi hình, âm nhạc, dàn dựng nhằm làm tăng hiệu quả tác động về phương diện thông tin và thẩm mỹ Trong phóng sự, hiện thực cuộc sống được phản ánh không chỉ đơn giản, cụ thể, mà là hiện thực đã được nhận thức, trong những mối quan hệ, thể hiện tình cảm, thái độ và trách nhiệm của nhà báo truyền hình

Tóm lại, tổng hợp từ những quan niệm nói trên và qua kinh nghiệm thực tiễn hoạt động nghề nghiệp, tác giả đã mạnh dạn đưa ra một khái niệm về phóng sự truyền hình như sau: Phóng sự truyền hình là một thể loại tác phẩm của báo chí truyền hình, trong đó tập trung phản ánh các sự kiện, hiện tượng, vấn đề bằng hình ảnh, lời nói, tiếng động một cách cụ thể, chân thực và sinh động Xuất hiện thường xuyên trong các chương trình truyền hình, phóng sự truyền hình giúp cho công chúng khán giả hiểu được tiến trình vận động của các sự kiện, hiện tượng, vấn đề, cũng như hiểu được tính cách của từng nhân vật trong các sự kiện, hiện tượng, vấn đề với đầy đủ quan điểm, tâm trạng, thái độ và tình cảm của họ

Kế thừa những quan điểm về phóng sự truyền hình của các nhà báo, nhà nghiên cứu báo chí qua nhiều thời kỳ ở Việt Nam và trên thế giới, dựa trên những kết quả nghiên cứu trong các giáo trình, các công trình khoa học ở các trường đại học; những bài giảng về phóng sự truyền hình ở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí của các nhà báo giàu kinh nghiệm trong nước và

quốc tế, có thể nêu ra khái niệm chung về phóng sự truyền hình như sau: "

Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình, chuyển tải nội dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại, được thể hiện theo trình tự logic diễn biến của sự kiện, vấn đề qua dòng hình ảnh và

âm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp Trong quá trình thể hiện phóng sự, chính kiến, thái độ và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải sự kiện, vấn đề đó"

22

Vào những năm đầu của thể kỷ XXI, sự phát triển của truyền thông đa phương tiện đã mở ra nhiều hình thức thông tin mới với kỹ thuật hiện đại và tiện lợi cho người sử dụng Những thay đổi đó đã tác động mạnh mẽ đến nội dung truyền hình nói riêng Phóng sự phản ánh trực tiếp vấn đề của đời sống hiện thực kể cả những vấn đề bức xúc, gay cấn, những ngang trái, bí ẩn, ly kỳ Số lượng các chương trình truyền hình ngày càng nhiều Hơn nữa, hàng ngày khán giả truyền hình còn tiếp nhận vô số thông tin trên nhiều phương tiện truyền thông khác nhau, nhịp sống hiện đại cũng lôi kéo người ta vào nhiều công việc khác nhau nên các chương trình truyền hình ngày càng có xu thế ngắn gọn và chất lượng hơn Phóng sự truyền hình cũng đổi mới để phù hợp với nhu cầu và tâm lý tiếp nhận thông tin của công chúng báo chí thời hiện đại Do đó, hiện nay, các phóng sự có thời lượng ngắn chiếm đa số trên sóng truyền hình

Trước sự phát triển của các phương tiện truyền thông hiện đại, các loại hình báo chí đang vận dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để tự đổi mới, tăng sức cạnh tranh và chiếm lĩnh thị thường thông tin Truyền hình cũng đang từng bước chuyển mình, thau đổi mô hình quản lý, phương pháp sản xuất chương trình và đa dạng hóa các hình thức dịch vụ, đổi mới trang thiết bị, nâng cao chất lượng chương trình, thời lượng phát sóng, cách tiếp cận khán giả mang tới cho khán giả những chương trình đặc sắc, sống động có ý nghĩa nhân văn sâu sắc; duy trì vị trí quan trọng hàng đầu trong hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay

Phóng sự truyền hình là một thể loại tác phẩm quan trọng trên truyền hình, nó có sự phát triển, giao thoa và định hình dần theo xu hướng của báo chí hiện đại Phóng sự truyền hình hình thành dựa trên nền tảng của tin tức thời sự Nếu như thông tin giống nhau như thông báo ngắn gọn, thì phóng sụ bắt đầu kể những câu chuyện làm sáng tỏ một vấn đề nào đó Khán giả có thể

dễ đi vào lòng người

1.1.3 Đặc trƣng của phóng sự truyền hình

1.2 Đặc trƣng về thể loại

Về việc phân chia nhóm các thể loại báo chí, các nhà nghiên cứu như PGS.TS Đinh Văn Hường xếp phóng sự vào nhóm các thể loại chính luận - nghệ thuật ( tạp chí Người làm báo số 2/2004), TS Nguyễn Đức Dũng xếp phóng sự vào loại thể ký báo chí ( tạp chí Người làm báo số tháng 4/2004), còn PGS.TS Tạ Ngọc Tấn lại xếp phóng sự vào loại tác phẩm thông tấn [13,tr.22] Đối với loại hình báo chí truyền hình, nhà nghiên cứu R.A.Borestky đã cho rằng: " Phóng sự truyền hình

là một thể loại thuộc nhóm thông tấn báo chí" [2] Tuy nhiên, ở đây tác giả không có ý định bàn luận về vấn đề thể loại hay các thể loại báo chí, mà chỉ mong muốn tìm kiếm những đặc trưng cơ bản của thể loại phóng sự báo chí nói chung Trên cơ sở đó, tác giả dựa vào những phân tích của PGS.TS Tạ Ngọc Tấn về những đặc trưng của phóng sự trong loại tác phẩm thông tấn Theo PGS.TS Tạ Ngọc Tấn, phóng sự báo chí

24

có đối tượng phản ánh các sự kiện, hiện tượng, vấn đề thời sự nóng hổi,

có ý nghĩa xã hội; chất lượng thông tin chủ yếu là những phán đoán nhanh về quy mô, tính chất, ý nghĩa và các mối quan hệ của các sự kiện, hiện tượng, vấn đề trên cơ sở sự quan sát trực tiếp của nhà báo; ngôn ngữ mang tính sự kiện - phản ánh khách quan trực tiếp sự kiện, hiện tượng, ngắn gọn, mạch lạc và dễ hiểu; mực đích cung cấp cho công chúng nhưng thông tin mới nhất về sự kiện, hiện tượng, vấn đề đang xẩy ra hàng ngày, hàng giờ trong nước và trên thế giới [25,tr.42-43]

Rõ ràng, nếu tách rời các đặc tính về loại hình thì cơ bản phóng

sự truyền hình cũng kế thừa những đặc trưng của thể loại phóng sự báo chí nói chung như đã nêu trên

1.2.1 Đặc trƣng về hình ảnh, âm thanh

Ngoài những đặc trưng kế thừa từ thể loại phóng sự báo chí, thì hình ảnh luôn được xem là yếu tố đầu tiên cấu thành nên tác phẩm phóng sự truyền hình Đồng thời, đây cũng là đặc trưng về loại hình để phân biệt phóng sự truyền hình với phóng sự báo in và phóng sự phát thanh Trong phóng sự truyền hình, sự kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh động với âm thanh ( bao gồm tiếng động hiện trường và lời bình) mang đến cho công chúng khán giả một bức tranh toàn cảnh và trọn vẹn về sự kiện, hiện tượng, vấn đề với những diễn biến thực như những gì đang diễn ra xung quanh

1.2.2 Đặc trƣng về thời lƣợng

Nhiều nhà nghiên cứu khi đã phân định giữa tin truyền hình và phóng sụ truyền hình đã đặt lên hàng đầu yếu tố thời lượng ( tức quy

mô, dung lượng của tác phẩm được tính bằng lượng thời gian) Trong

xu hướng làm truyền hình hiện đại, bằng mọi cách người ta luôn khống

25

chế sự " bành chướng" về độ dài tác phẩm Dựa trên tiêu chí thời lượng, phóng sự ngắn hiện nay từ 1,5 phút tới 05 phút, thậm chí có những phóng sự ngắn chỉ 1 phút thậm chí không tới 1 phút Phóng sự dài thì từ

10 đến 15 phút Trong chương trình thời sự của Đài THVN phóng sự hiện nay thường 1,5 tới 2 phút Đối với các Đài PT - TH địa phương việc sử dụng phóng sự trong chương trình thời sự cũng có thời lượng từ 1,5 tới 3 phút

1.2.3 Đặc trƣng về mô tả, phân tích

Khác với tin, phạm vi và khả năng phản ánh của phóng sự bao giờ cũng bao quát hơn Ngoài sự kiện, đối tượng của phóng sự truyền hình còn có cả con người và những vấn đề bức xúc mà xã hội đang đặt ra Đứng trước một sự kiện, tin chỉ quan tâm tới mặt nổi của nó, còn phóng

sự truyền hình đã vượt xa hơn chức năng thông báo thông thường, để cố gắng tìm hiểu sâu bản chất của sự kiện Nhất quán trong hình thức teher hiện, phóng sự truyền hình đặt trọng tâm phát triển vào các câu hỏi: sự kiện, vấn đề đó xẩy ra như thế nào? tại sao lại xẩy ra? diễn tiến ra sao? tác động và ảnh hưởng thế nào đối với xã hội? Vì thế, người phóng viên truyền hình khai thác các phỏng vấn nhân chứng hay người trong cuộc

để phân tích sự kiện, tạo thêm tính khách quan cho sự kiện, vấn đề mà mình đang đề cập phản ánh

1.2.4 Đặc trƣng về nhân vật

Trong thể loại tin báo chí nói chung và tin truyền hình nói riêng đều không có nhân vật Tin chỉ có khả năng đưa thông tin, sự hiện diện của con người chỉ mang tính chất tham gia, có mặt Ngược lại, trong phóng sự truyền hình thường xuất hiện nhân vật và chân dung của nhân vật được vẽ ra bao gồm cả dáng mạo, tinh cách, hành vi và những phẩm chất ưu tú của người đó

26

Con người gắn với hành động, con người gắn với hoàn cảnh vừa

là mục tiêu, vừa là trung tâm của mọi tác phẩm phóng sự Như vậy, con người gắn với những tình huống có vấn đề là nhân vật đầu tiên của phóng sự truyền hình Đây là con người " bằng da bằng thịt" và không

có nhân tố nào có teher làm néo mó, sai lệch trạng thái thể chất và bản chất của họ Kiểu nhân vật này gọi là "nhân vật khách quan" Bên cạnh

đó còn một nhân vật khác, có vai trò quyết định đến khuynh hướng vận

1.2.5 Đặc trưng về tính khuynh hướng

Ngoài mong muốn được năm bắt nhanh những sự kiện mới lạ phát sinh hàng ngày, khán giả màn ảnh nhỏ còn đòi hỏi có được những hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới xung quanh, thậm chí cả những đánh giá, phân tích, nhận định của tác giả nguồn tin tức về vấn đề đó Vì thế, không giống như tin, tính khuynh hướng trong một tác phẩm phóng sự truyền hình bộc lộ khá rõ, qua từng chính kiến, thái độ, đánh giá, thẩm định sự kiện, vấn đề Từ việc tìm kiếm, phát hiện đề tài, người phóng viên tiến hành khai thác tư liệu ( những cảnh quay, các số liệu và các cuộc phỏng vấn), sau đó chính tự tay anh ta bằng khả năng sáng tạo đã

bố cục, sắp xếp trình tự, dẫn dắt mạch phóng sự theo ý tưởng của mình Điều này đã lý giải vì sao trong mỗi cá nhân phóng viên luôn luôn tồn tại phong cách, một tưu thế riêng

1.2.6 Đặc trưng vật lý học và tâm lý tiếp nhận

Xết phương diện vật lý học và tâm lý tiếp nhận thông tin, tính đặc thù của một phóng sự nghe - nhìn được thể hiện ở các khía cạnh sau, đúng như hai đồng tác giả Pierre Ganz và Jean Pierre Champiat trong cuốn " Phóng sự phát thanh và truyền hình" đã nói: Phóng sự nghe - nhìn chuyển tải nội dung thông tin ở thời hiện tại, và khán giả phải hiểu được vấn đề tức thời ngay khi phóng sự được phát đi " Thực đơn" được

27

áp đặt cho khán giả, vì vậy việc tiếp nhận thông tin phát đi theo trình tự trước sau bắt buộc Người nghe hay người xem khám phá dần sự kiện trong thứ tự mà phóng viên đã sắp xếp Họ không thể làm như khi đọc báo viết, tức là cân nhắc nên xem ảnh trước hay đọc bài viết trước Nội dung phải cô đọng và ngắn gọn vì sự chú ý của người xem thường không lâu bền, do vậy điều quan trọng là cần phải tránh những tiếng động hay hình ảnh gây nhiễu cho nội dung chính

1.3 Các loại phóng sự truyền hình

Theo tác giả, phóng sự truyền hình được sắp xếp và chia thành hai loại cơ bản Loại thứ nhất là phóng sự dài Loại thứ hai là phóng sự ngắn Phóng sự dài thường được sản xuất chủ yếu nhằm mục đích thông tin tuyên truyền và giáo dục, thuyết phục bằng cách diễn giải, phân tích vấn đề theo kiểu " dài hơi", hay còn gọi là những phóng sự " chuyên đề" Những phóng sự ngắn được sản xuất nhanh, cập nhập nhằm đáp ứng nhu cầu của công chúng khán giả truyền hình về thông tin sự kiện, thời sự nóng hổi, mới mẻ, nhanh chóng, kịp thời và chuẩn xác

1.3.1 Phóng sự chuyên đề

Cùng với sự phát triển chung của truyền hình, tại các Đài truyền hình Trung ương đều thành lập Ban Chuyên đề, đối với các Đài truyền hình địa phương thì thành lập Phòng Chuyên đề để chỉ rõ công việc cụ thể của phóng viên Phóng sự chuyên đề thường là những phóng sự dài với thời lượng trên 10 phút và có nội dung định hướng cụ thể về một chuyên đề cụ thể như: chuyên đề về giao thông, chuyên đè về giáo dục

và đào tạo, chuyên đề về y tế, sức khỏe, chuyên đề về phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại Trong phạm vi của mình, phóng sự chuyên đề tập trung phản ánh sâu về một hay một số vấn đề nào đó có phạm vi bao quát rộng Phóng viên thực hiện phóng sự chuyên đề

28

thường ít chịu áp lực về mặt thời gian thực hiện mà thường là sản xuất theo kế hoạch, lịch chương trình đăng ký phát sóng Sản xuất phóng sự chuyên đề thường cầu kỳ, chau chuốt do có nhiều thời gian sáng tạo Đội ngũ những người làm phóng sự chuyên đề có thời gian đầu tư nhiều vào khâu hậu kỳ sử dụng âm thanh, kỹ xảo hình ảnh một cách kỹ lưỡng Mỗi phóng sự chuyên đề có thể được phát sóng nhiều lần, nhằm tăng cường khả năng thông tin - tuyên truyền - giáo dục thường xuyên, liên tục trên sóng truyền hình, đồng thời tránh lãng phí công sức lao động của các phóng viên

1.3.2 Phóng sự thời sự

Đó là những tác phẩm mang hơi thở của cuộc sống bởi những sự kiện, vấn đề nóng mới xẩy ra, vừa xẩy ra được phóng viên thực hiện trong khoảng thời gian ngắn để đảm bảo tính thời sự Cho nên, phóng

sự thời sự mặc dù có thời lượng ngắn nhưng lại có giá trị thông tin cao bởi tính cập nhập của nó Hiện nay có nhiều ý kiến về phóng sự thời sự, trên thực tế nhiều người còn gọi đó là tin phóng sự, tin có phỏng vấn, hay ghi nhanh Phổ biến nhất, những người trong nghề thường gọi tên

phóng sự được phát sóng trong các CTTS là " phóng sự ngắn" Tên gọi

này được định hình thông qua các Kỳ Liên hoan truyền hình toàn quốc

và đang dần được thừa nhận trong giới làm nghề

Theo nhà báo Nguyễn Thanh Lâm, Cục trưởng Cục Phát thanh -

Truyền hình thì " phóng sự ngắn" không phải là tên gọi dành riêng cho phóng sự trong CTTS Nếu gọi là " phóng sự ngắn" thì vô hình chung

sẽ khiến cho người ta nghĩ đến có " phóng sự dài" Thực tế, phóng sự

ngắn ở đây được dùng để khẳng định xu thế làm thời sự hiện đại là ngắn gọn, súc tích, đi thẳng vào vấn đề Nói như vậy không có nghĩa là trong CTTS không có phóng sự dài, điều này được thể hiện khi chúng

29

ta đề cập đến một vấn đề quan trọng như: việc sử dung ma túy trong giới trẻ, bạo lực học đường, hay là những vấn đề nổi cộm trong cuộc sống mà du luận quan tâm thì chúng ta thường làm chuyên đề với tổng hợp nhiều phóng sự khác nhau Thường mỗi chuyên đề trong chương trình thời sự có thời lượng khoảng 6 phút Trong CTTS hiện nay, việc

sử dụng phóng sự ngắn đang thực sự làm thay đổi đáng kể diện mạo của chương trình, cũng như tạo biến chuyển trong quản điểm của những người làm truyền hình

1.3.3 Vị trí của phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình

Cùng một cách hiểu nhưng với nhiều tên gọi khác nhau, phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình được sắp xếp có sự liên kết logic và phù hợp với nội dung các tin trong bản tin thời sự Theo nhà báo Trần

Bình Minh - Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam: " mối quan hệ

giữa các chương trình thời sự nối tiếp nhau" và cho rằng " Một phóng

sự ngắn 3-4 phút không thể đứng riêng như một chương trình độc lập

Nó phải đặt trong cơ cấu chung của một chương trình, có thể là chương trình thời sự Một phóng sự ngắn không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề thấu đáo, mà cần phải có một loạt liên tiếp nhiều phóng sự ngắn khai thác các khía cạnh của vấn đề được nêu ra cộng với các cuộc phỏng vấn, chất vấn với những cơ quan và những người liên quan thì cuối cùng mới đi tới kết quả"

Vị trí của phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình đối với mỗi một bản tin sẽ được sắp xếp những vị trí khác nhau Trong bản tin này đứng ở phần đầu nhưng ở bản tin khác lại đứng ở giữa hoặc cuối mỗi bản tin Điều này còn tùy thuộc vào nội dung của phóng sự và nội dung các tin trong cấu trúc của chương trình Với mỗi vị trí phóng sự sẽ có

là phải hấp dẫn, thu hút được người xem

Về nội dung:

- Thông tin phải đảm bảo chính xác, trung thực, nhanh nhạy, kịp thời về các sự kiện, vấn đề đã và đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, văn học nghệ thuật

- Thông tin phải cập nhập, biết khai thác và xử lý thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để chương trình đa dạng, phong phú

- Thông tin phải mang tính kịp thời: thời điểm xẩy ra sự kiện; các tình huống, bối cảnh sự kiện

- Thông tin phải đúng: đúng mục đích, trúng vấn đề và thông tin phải hấp dẫn

Đề tài hay là đề tài gắn với những vấn đề đề thời sự nóng hổi, là những vấn đề thiết thực trong cuộc sống mà khán giả quan tâm Đề tài hay còn là đề tài mang tính xây dựng góp phần tác động hiệu quả đến một thực trạng cần phê phán hay một điều tốt đẹp cần cổ vũ

* Thể hiện hay:

Có thể có những đề tài không mới nhưng vẫn được khán giả đón nhận bởi cách thể hiện hay, cách nhìn, góc nhìn độc đáo, khác lạ, mang tính phát hiện sáng tạo trong cách thể hiện

Người thực hiện chúng tỏ có tay nghề, có phóng cách ngay từ đầu Điều này liên quan đến cách sử dụng ngôn ngôn ngữ và sắp xếp chi tiết

*Có hiệu ứng xã hội cao:

Một phóng sự khi trả lời được ba câu hỏi: Đối tượng hướng tới là ai? Phản ánh với mục đích gì? Phản ánh như thế nào? mới là một phóng sự chặt chẽ về đề tài, phong cách thể hiện và mục đích phản ánh

Khi một phóng sự nêu đúng vấn đề hay nói cách khác là " gãi đúng chỗ ngứa" của công chúng khán giả là một sản phẩm có hiệu ứng tốt Tác phẩm gây được tiếng vang, tạo được dư luận góp phần vào việc thay đổi theo hướng tích cực đối với xã hội là những phóng sự có giá trị

về lẫn hình thức và nội dung Có thể nói, những giá trị và hiệu ứng tích

32

cực của một phóng sự là tập hợp các yếu tố, đề tài hay và cách thể hiện tốt, nhưng trên hết vẫn là tính vấn đề của đề tài

Do đó, bài phóng sự hội tụ đủ ba yếu tố đề tài hay, thể hiện hay

và có hiệu ứng xã hội cao là ước mơ của bất cứ người phóng viên thực hiện phóng sự Đề tài có mang tính tích cực không chính là yếu tố thể hiện nhiều khi vẫn chưa được coi trọng như hai yếu tố đề taig bag hiệu ứng

33

Tiểu kết chương I

Trong chương 1, tác giả luận văn đã làm rõ một số nội dung cơ bản liên quan đến phóng sự, phóng sự truyền hình cùng với những khái niệm, đặc trưng, kết cấu, ngôn ngữ để làm tham chiếu cho những nhận định về phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình

Để có căn cứ phân tích cách sử dụng phóng sự ngắn trong bản tin thời

sự truyền hình của các đài địa phương hiện nay, tác giả đã khái quát những nội dung liên quan mà chỉ phóng sự truyền hình nói chung và phóng sự ngắn nói riêng mới có nhằm tạo cơ sở cho những phân tích, đánh giá về phóng sự ngắn được sử dụng trong các bản tin thời sự của các đài địa phương hiện nay trong chương tiếp theo của luận văn Từ việc đưa ra những nghiên cứu, quan điểm, khái niệm cùng những phân tích nhận định của các nhà nghiên cứu, các công trình khoa học cũng như từ nghiên cứu của bản thân, chương 1 của luận văn đã hệ thống khá đầy đủ những yêu cầu cơ bản đối với việc khai thác, lựa chọn, sử dụng phóng sự nói chung và phóng sự ngắn nói riêng trong bản tin thời sự truyền hình tại các đài truyền hình trên cả nước

Những nội dung trên giúp tác giả luận văn có định hướng đi tốt nhất

cho việc nghiên cứu đề tài “Sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời

sự trên sóng đài truyền hình địa phương” Là cơ sở chắc chắn cho tác giả dựa

vào đó để đưa ra những dẫn chứng cụ thể, nhận định chắc chắn về thực trạng phóng sự ngắn trong các bản tin thời sự truyền hình ở các đài địa phương hiện nay Đó là những yêu cầu mà đề tài đặt ra trong quá trình khảo sát đánh giá để tác giả có những định hướng cụ thể, rõ ràng khi nghiên cứu phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình của Đài PT - TH Bắc Giang và Đài PT - TH Quảng Ngãi từ tháng 6/2018 đến tháng 12/2018

34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH BẮC GIANG

VÀ ĐÀI TRUYỀN HÌNH QUẢNG NGÃI 2.1 Tổng quan về Đài Phát thanh và Truyền hình Bắc Giang và Đài truyền hình Quảng Ngãi

2.1.1 Sơ lược lịch sử phát triển

Đài PT&TH Bắc Giang (BGTV) được thành lập ngày 01/10/1977, là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Bắc

Giang

Cùng với sự phát triển KT-XH, Đài PT-TH Bắc Giang đã không ngừng đầu tư cơ s ở vật chất, trang thiết bi ̣ kỹ thuâ ̣t hiê ̣n đa ̣i và chất lượng nguồn nhân lực nhằm thực hiê ̣n tốt công tác thông tin , tuyên truyền đáp ứng nhu cầu nghe đài và xem truyền hình của nhân dân

Về nhân lực: Tổng số cán bộ viên chức, lao động hợp đồng hiện nay là:

120 người Lao động trong diện biên chế: 100 người, lao động hợp đồng là

20 người Lao động có trình độ Thạc sỹ chiếm 9%; Đại học, Cao đẳng chiếm 80%, lao động có trình độ Trung cấp chiếm 11%

Về cơ cấu tổ chức: Đội ngũ Lãnh đạo cơ quan 03 đồng chí: 01 Giám

đốc, 02 Phó Giám đốc Đài hiện có 09 phòng ban chuyên môn, gồm: Phòng Tổ chức và Hành chính, Phòng Dịch vụ và Quảng cáo, Phòng Kỹ thuật và Công nghệ, Phòng Thời sự, Phòng Chuyên đề, Phòng Biên tập, Phòng Phát thanh, Phòng báo Điện tử, Phòng Văn nghệ và Giải trí

Đài Phát thanh và truyền hình tỉnh Quảng Ngãi (PTQ) được thành lập vào ngày 20/7/1990 Hiện nay tổng số cán bộ của Đài là 140 người, trong đó có 2/3 là biên chế, còn lại là lao động hợp đồng Đài Quảng Ngãi hiện có 09 phòng ban chuyên môn như Đài PT - TH Bắc Giang

35

Nội dung: Do đặc thù là Đài địa phương nên cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ

chính trị của Đài PT - TH Bắc Giang và Đài PT - TH Quảng Ngãi như nhau Thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phổ biến các Nghị quyết, Chỉ thị và nhiệm vụ của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, UBND tỉnh; góp phần giáo dục nâng cao dân trí, phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân bằng các chương trình phát thanh - truyền hình

Thời lượng phát sóng

Phát thanh: Thời lượng phát sóng chương trình phát thanh hiện nay là

12h/ngày Toàn bộ các chương trình Đài Ti ếng nói Việt Nam được phát trên máy phát AM 10 KW, FM 1KW liên tu ̣c từ 5 giờ sáng đến 0 giờ đêm

Truyền hình: Hiện nay thời lượng phát sóng của Đài là 18h trên ngày

với thời lượng tự sản xuất chương trình là khoảng 8h trên ngày còn lại là thu

và phát lại các chương trình của VTV và chương trình phim truyện, văn nghệ

giải trí Diện phủ sóng: Diện phủ sóng phát thanh, truyền hình đạt 100% và

một phần khu vực Châu Á – Thái Bình Dương qua vệ tinh Vinasat-2

Cũng như Đài truyền hình Bắc Giang, Đài truyền hình Quảng Ngãi cũng phát sóng 18h/ngày đối với sóng truyền hình và thời lượng phát thanh là 12h/ ngày

Những chương trình thời sự của Đài PT - TH Bắc Giang:

Bản tin thời sự Bắc Giang ngày mới: Đây là chương trình được phát

sóng vào lúc 6h sáng hàng ngày Chương trình này có tổng thời lượng 25 phút, ngoài phòng thời sự thực hiện, chương trình này còn có sự tham gia của nhiều phòng trong Đài như: phòng Chuyên Đề, phòng Văn nghệ - giải trí và Phòng Biên tập Phòng Thời sự đảm nhiệm sản xuất một số mục như: Tin tức tổng hợp trong tỉnh, mục An toàn giao thông, mục tre xanh, Phòng

36

Chuyên Đề phục trách mục Sức khỏe đời sống, Phòng Biên tập có nhiệm vụ khai thác các chương trình bản tin trong nước và quốc tế

Bản tin thời sự trưa phát sóng 11giờ 30': Bản tin này bao gồm phần tin

và phóng sự Thời lượng của chương trình là 15 phút

Chương trình thời sự lúc 19h40': Chương trình này có thường có thời

lượng từ 25 phút Đây là CTTS chính trị tổng hợp được đầu tư nhiều nhất bởi liên quan tới hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội của tỉnh Ngoài những thông tin về tình hình chính trị trong nước, các hoạt động của các đồng chí lãnh đạo tỉnh, thông tin về tình hình phát triển kinh tế, xã hội của địa phương Trong CTTS còn sử dụng những phóng sự ngắn phản ánh về đời sống xã hội trong tỉnh

Chương trình thời sự cuối ngày: Chương trình này được phát sóng vào

lúc 22h30' Thời lượng của chương trình 15 phút, chủ yếu là tổng hợp, điểm lại những thông tin đã phát sóng vào lúc 19h40'

2.1.2 Chương trình thời sự truyền hình của Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Bắc Giang

Đối với cơ quan báo chí, Phòng thời sự được coi là một trong những phòng "xương sống" của Đài Bởi đây là phòng có tính đặc thù công việc riêng, phóng viên luôn luôn phải sẵn sàng nhận nhiệm vụ do lãnh đạo phòng phân công cũng như lãnh đạo cơ quan thường xuyên giao việc " đột xuất" Do vậy, phóng viên phòng thời sự lúc nào cũng vất vả hơn đối với những phòng chuyên môn khác Phòng thời sự của Đài PT - TH Bắc Giang hiện có 30 cán

bộ lãnh đạo, biên tập viên, phóng viên và phát thanh viên đảm nhiệm thực hiện 4 chương trình thời sự trong ngày như: Chương trình chà buổi sáng, thời

sự trưa, thời sự tối và bản tin thời sự cuối ngày và một số bản tin thời tiết Phòng có 3 đồng chí lãnh đạo, gồm 1 trưởng phòng, 2 phó phòng, 4 biên tập viên và 6 phát thanh viên còn lại là đội ngũ phóng viên trực tiếp đi cơ sở